List pożegnalny zaczynał się słowami: „Wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa bo dziś postawiłam odebrać sobie życie”. Wzięła leki nasenne i założyła torebkę foliową na głowę.
Tomasz Witkowski: Była pani świadkiem podróży swojej siostry od pierwszej wizyty u terapeuty, aż po samobójczą śmierć. Dlaczego siostra rozpoczęła psychoterapię?
Magda A.: Cierpiała na zaburzenia odżywiania z którymi żyła wiele lat. Być może była to nawet anoreksja. Jednak z tą anoreksja skończyła studia, pracowała na uczelni, osiągała sukcesy, pisała doktorat. Od kiedy skończyła 13 rok życia bardzo pilnowała diety.
T.W.: Co ją zatem skłoniło do udziału w psychoterapii, jeśli radziła sobie z anoreksją?
M.A.: Poszła tam pod wpływem partnera, który kazał jej się z niej leczyć i postawił taki warunek. Bała się, że on odejdzie i chciała zwalczyć w sobie tę chęć pilnowania wagi. Wtedy pozytywnie się na to zaopatrywałam, myślałam że może zacznie jeść normalnie, a anoreksję trzeba w końcu leczyć.
T.W.: Jakie były pierwsze efekty psychoterapii?
M.A.: Od razu gdy zaczęła psychoterapię pojawiły się stany depresyjne. W okresie gdy zaczęła uczęszczać na terapię jej nastrój był gorszy niż wtedy gdy żyła sobie z tą swoją anoreksją. W końcu terapię przerwała.
T.W.: Ale na tym nie skończyła się przecież jej przygoda z psychoterapią?
M.A.: Nie, Parę miesięcy temu znów zaczęła szukać pomocy psychologów z powodu depresji. Koleżance jednak mówiła, że jej problemem była toksyczna miłość z której nie mogła wyjść, że była w związku z kimś dla kogo jest to związek bez zobowiązań i bardzo chciała się odkochać. Z jej pamiętników i zapisków wynika, że głównymi problem jakie trapiły ją od paru lat to ta miłość. Zazdrość, strach, że skoro to związek niezobowiązujący, to w każdej chwili może się skończyć. Przeżywała każdą kłótnię, każdą wymianę zdań. W jej mieszkaniu na kartkach porozrzucane były różne dziwne zaklęcia odczarowujące to uczucie, rozpaczliwie chciała przestać kochać. Mocno przeżywała każdą najmniejszą krytykę jaka padła z ust tego mężczyzny.
T.W.: Czy udało jej się osiągnąć ten cel?
M.A.: Nie. Natomiast po wizytach u psychologów zaczęło się jej bardzo pogarszać. Siostra poszła na terapię z jednym problemem a wyszła z tysiącami. Mieliśmy wrażenie że po każdej wizycie bardziej się nakręca. Małe jak dotąd problemy z dzieciństwa zaczęły urastać do ogromnych rozmiarów. Każdemu możemy przypiąć jakieś mniejsze czy większe traumy z dzieciństwa. W konsekwencji nie dość ze musiała mierzyć się z problemami w teraźniejszości to zaczęła analizować jeszcze te z przeszłości.
T.W.: Jakiego rodzaju to były problemy?
M.A.: Po każdej wizycie u psychologa dzwoniła do mamy i doszukiwała się źródeł wszystkich swoich obecnych problemów w dzieciństwie. Właściwie zaczęła przeżywać je wszystkie od nowa. Mam wrażenie, że rzeczy jakie były odkopywane podczas tej terapii zostały przerysowane. Na przykład zaczęła wypominać, że spędziła dwa lata u babci, że to odbiło się na jej psychice, że mama ją „porzuciła” zostawiając płaczącą pod drzwiami z babcią choleryczką. Tylko, że to były bardzo przeinaczone fakty. Mama nigdy jej nie porzuciła, tylko Karolina bardzo źle znosiła przedszkole i nie chciała do niego chodzić. Przedszkolanki rozkładały ręce. Rodzice pracowali, wiec trzy lata była faktycznie u babci. Do nas wracała w piątek na weekendy. Pamiętam jak dziś, że Karolina chciała być u babci, a nie w przedszkolu i to mama jej uległa, a nigdy nie porzuciła. Liczne próby posłania jej do przedszkola zakończyły się niepowodzeniem, bo to było dosłownie wyrywanie dziecka na siłę z rąk matki przez przedszkolanki i mama nie mogła na to patrzeć. Babcia faktycznie miała choleryczne usposobienie ale nie było tam przemocy. Opiekowała się również kuzynką, która żyje i nie ma traum. Ja również tam przebywałam, dość często i nie mam takich wspomnień. Może Karolina była bardziej wrażliwa? Dziadkowie bardzo ją kochali. Kiedyś po przyjściu z terapii zadzwoniła do mamy i powiedziała jej też o innej traumie z dzieciństwa. Jako dziecko była w sanatorium i miała być tam molestowana. Miała wtedy 6 lat. Dowiedzieliśmy się o tym pierwszy raz. Po każdej wizycie u terapeuty dzwoniła do mamy i wspominała. Po każdej wizycie były nowe traumy i nowe wspomnienia. Oczywiście same złe wspomnienia, utwierdzające w przekonaniu, że całe jej życie było cierpieniem. Według mnie, bo w końcu ja też byłam w tej rodzinie, te wspomnienia były mocno przerysowane. Z Karoliną zawsze cała rodzina obchodziła się bardzo delikatnie, nawet delikatniej niż ze mną czy kuzynami, bo każdy wiedział że jest wrażliwsza i silniej wszystko odczuwa.
T.W.: Czy pani siostra nie dostrzegała destrukcyjnego wpływu terapii na jej życie i relacje z bliskimi?
M.A.: Nie, Karolina sama chyba nie widziała destrukcyjności tych wizyt. To my, członkowie rodziny zaobserwowaliśmy, że od kiedy uczęszcza na terapię jej stan się pogarsza i dzwoni w coraz gorszej kondycji psychicznej, ciągle opowiadając o nowych traumach z dzieciństwa. Ten temat molestowania gdy miała 6 lat wszystkich nas dotknął. Przez tyle lat, dopóki nie poszła na terapię nigdy o tym nie mówiła. Nie jestem ekspertem, ale zastanawiam się jak takie terapie powinny wyglądać żeby pomóc się uporać z taką traumą? Bo w jej przypadku efekt był taki, że ona zaczęła to przeżywać od nowa wiec coś na pewno poszło tam nie tak.
T.W.: Czy wie pani w jakiej modalności była prowadzona terapia, na którą siostra uczęszczała?
M.A.: Niestety nie wiem.
T.W.: Jak zakończyła się ta psychoterapia?
M.A.: Karolina mówiła koleżance z pracy, że po terapii czuła się źle i w końcu zmieniła terapeutę. Z jej telefonu widzę, że tych terapeutów było kilku. W Google wpisywała frazy i zapytania „kiedy zacznie działać terapia, jak długo się czeka”. A terapia nie dość, że nie działała to jeszcze pogarszała jej stan.
T.W.: Jest pani przekonana, że jej samobójcza śmierć była bezpośrednim wynikiem psychoterapii?
M.A.: Tak, bo list pożegnalny zaczynał się słowami: „wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa bo dziś postawiłam odebrać sobie życie”. Wzięła leki nasenne i założyła torebkę foliowa na głowę. Nie wiem który z tych psychologów zawinił, bo na temat tego ostatniego w liście pożegnalnym Karolina wypowiadała się pozytywnie. Podobno terapeuta powiedział, że ją rozumie i pierwszy raz usłyszała te słowa od kogoś. Może ostatniej terapeutce nie udało się naprawić błędów poprzedników? Ale fakty są takie, że próbowało paru specjalistów, a jej już nie ma. Wiec utwierdziłam się tylko w przekonaniu, że w przypadku ciężkich depresji powinno się skupić na leczeniu psychiatrycznym i farmakologii, a nie dokładać rozgrzebywaniem ran z dzieciństwa. Myślę, że zabiła ja wiara w te terapie. Nie brała regularnie antydepresantów, bo obawiała się przytycia i mity na temat skuteczności terapii były jej bardzo na rękę. Uważam ze mając pacjentkę w tak silnej depresji (bo siostra miesiąc wcześniej miała już próbę samobójczą, do tego skłonności samobójcze widoczne gołym okiem) psycholog powinien przyznać się że nie da rady, zalecić szpital i leki. Według mnie tu chodzi o zarobek 180 zł za wizytę, a to nie jest mała kwota. A im więcej problemów do przepracowania tym większa wartość biznesowa takiego klienta.
T.W.: Czy pani siostra nigdy nie była u psychiatry?
M.A.: Była chyba dwa razy, ale całą swoją energię poświęciła na szukanie idealnego psychoterapeuty. To mnie najbardziej przeraża, bo świadczy o tym, że ona chciała żyć!
T.W.: Myśli pani, że decyzję o śmierci pomógł jej podjąć terapeuta?
M.A.: Nie wiem, ale to, co się stało na pewno świadczy o braku skuteczności terapii i ryzyku, gdy pacjent w ciężkiej depresji zamiast iść do szpitala próbuje leczyć się w ten sposób. To była walka o życie. Pacjentkę powinno się przekazać pod opiekę psychiatrów, a nawet do leczenia szpitalnego. Karolina miała też bardzo monotematyczną dietę, pewnie również zaburzenia hormonalne i niedobry witamin z uwagi na niedowagę, które też mogły przyczynić się do depresji. Nie mówiła nigdy żeby któryś z terapeutów zwrócił na to uwagę. Wtedy też nie wiedziałam, że to wszystko jest takie powiązane ze sobą. Dopiero po jej śmieci zaczęłam czytać i łączyć te fakty. Pewnie znajdą się tacy którzy za jej śmierć będą winić partnera albo rodzinę ale w mojej ocenie psychoterapia odegrała tu duża rolę. A już na pewno, nie mam wątpliwości, że powyższa historia pokazuje brak skuteczności psychoterapii dlatego, że śledząc telefon mojej siostry widzę, że w ostatnich tygodniach psychoterapeuci otaczali ją z każdej strony. Jeżeli po wizycie u psychoterapeuty pisze list pożegnalny ”wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa, bo dziś odbiorę sobie życie” i ostatecznie bierze leki nasenne, zakłada torebkę foliowa ma głowę przelogowując do innej rzeczywistości, to chyba jednak coś poszło tam nie tak. Nawet jeśli w liście pożegnalnym pisze, że psychoterapeutka to jedyna osoba która ja rozumiała, to znaczy, że oceniła ją pozytywnie. Właśnie dlatego jest to tak niebezpieczne, bo czasem sam pacjent nie ma świadomości braku skuteczności czy błędów w terapii. Chociaż ciężko mi dojść kto tu popełnił błąd. Może ta ostatnia psycholog dostała pacjentkę poharataną przez wcześniejszych terapeutów i miała najtrudniejsze zadanie i po prostu nie starczyło jej czasu? Tego już nigdy się nie dowiemy. Jeśli chirurg wytnie zdrową nerkę zamiast chorej, bo się pomyli, to łatwo ustalić i udowodnić błąd. W przypadku terapii nie jest to tak namacalne. Ale jestem pewna, że ktoś zawinił. Grzebanie w człowieku w depresji, rozkładanie jego psychiki i wspomnień na czynniki pierwsze… Przecież cała idea tego jest przerażająca!
T.W.: Czy po tych wydarzeniach miała pani jeszcze jakikolwiek kontakt z psychoterapią lub psychoterapeutami?
M.A.: Po tych wszystkich wydarzeniach poszłam do kardiologa, bo miałam problemy z szybko bijącym sercem. Podczas badania stwierdzono tachykardię i badająca mnie lekarka słusznie zwróciła uwagę, że to może być nerwica. Całą wizytę zachęcała i usilnie namawiała na psychoterapię. W końcu nie wytrzymałam i powiedziałam, że moja siostra była otoczona psychoterapeutami i nie żyje. Zachęcając do psychoterapii nie mówi się pacjentowi jaka to ma być psychoterapia, jaki terapeuta jest dobry, tylko zachęca do szukania na własna rękę a samą psychoterapię zaczyna się traktować jako receptę dosłownie na wszystko. Psychiatra to ten zły, bo wpędza w nałóg, traktuje się go jak dilera. Psychoterapeuta to ten dobry, bo on wyleczy bez prochów. Ja poszłam do psychiatry dostałam leki wyciszające, mam świadomość ze nie mogę brać ich długo ale moje serce się uspokoiło. Zastanawiam się co miałabym analizować podczas takiej terapii? I jak długo musiałabym na nią chodzić żeby wyleczyć ten silny rzut nerwicy której pojawił się na skutek tego co się stało?
T.W.: Prawdopodobnie wielu ludzi jest w podobnej sytuacji, w której była pani jeszcze niedawno – obserwują swoich bliskich uczestniczących w terapii, którym niekoniecznie ona służy, a którzy sami tego nie dostrzegają. Co by im pani poradziła, aby nie doszło do tak tragicznego zakończenia, jakie miało miejsce w przypadku pani siostry?
M.A.: Poradziłabym żeby w przypadku silnej depresji, czy głębokiej nerwicy szukać przede wszystkim pomocy u psychiatry. Nie wstydzić się i nie demonizować tych wizyt. Moda na psychoterapię przyszła do nas ze stanów. Większość Amerykanów ma swojego psychoterapeutę, to nawet się zrobiło się takie „trendy”, nie to co wizyty u psychiatry, bo to cały czas jest temat tabu i wstyd… Jeśli u kogoś pojawią się myśli, czy próby samobójcze, szkoda każdej minuty życia na „zabawy” w psychoterapię. W takich przypadkach potrzebne jest pilne wdrożenie leczenie farmakologicznego, a nie grzebanie w przeszłości i doszukiwanie się problemów dzieciństwie. Sytuacje w której pacjent w silnej depresji, mający silne, trudne do opanowania myśli samobójcze, udaje się na terapie, zamiast do psychiatry, można porównać do sytuacji w której pacjent onkologiczny leczy się stosując zdrową dietę. Wierzę, że są terapeuci z prawdziwego zdarzenia i być może krzywdząco uogólniam. Jednak biorąc pod uwagę, że moja siostra zaliczyła ich na prawdę wielu, to według mnie ci naprawdę dobrzy należą niestety do mniejszości. Jest ich wiec niebezpiecznie mało dlatego ryzyko trafienia na kogoś, kto zamiast nam pomoc zaszkodzi jest tu ogromne.
T.W.: Czy jest jeszcze coś, na co nie zwróciliśmy uwagi podczas naszej rozmowy, a co chciałaby pani przekazać innym?
M.A.: Uważam, że za mało się mówi o ryzyku związanym z terapią. Jest pan chyba jedyną osobą która poruszyła ten temat w swoich publikacjach. Ludzie ciągle są za mało świadomi. Mówi się dużo o ryzyku uzależnienia od leków psychotropowych, tu ludzie są z każdej strony uświadomieni, dlatego boją się psychiatrów, a o ryzyku źle przeprowadzonej terapii ciężko usłyszeć. Zaryzykuję stwierdzenie, że możliwa jest sytuacja w której zdrowa osoba przychodzi na wizytę do psychologa i na skutek źle przeprowadzonej terapii i analizowania każdej mniejszej traumy z dzieciństwa, po paru tygodniach wychodzi z ciężką depresją. Najbardziej martwi fakt, że są to historie praktycznie niemożliwe do udowodnienia, dlatego terapeuta za popełnione błędy nie odpowiada.
T.W.: Dziękuję pani za rozmowę.
POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:
Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu
Nie oceniam źle swojej terapeutki…
Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…
Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?
O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4
Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”
WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

A w Wysokich Obciachach kolejny „list do redakcji”, którego autorka pisze: „Dzięki kilkuletniej terapii nabrałam świadomości i dystansu do wielu spraw. Wypłakałam żal i smutek. Zrozumiałam i nie analizuję już przeszłości.” Z treści listu wynika, że autorka to dziewczyna ze wsi mieszkająca z dysfunkcyjną rodziną. Skąd wzięła pieniądze na kilkuletnią terapię, dyskretnie milczy. A może znalazła na wsi psychoterapeutę, który przez kilka lat leczył ją za darmo? Nie wnikajmy w szczegóły. Ważny jest przekaz: Primo: Terapia trwa kilka lat secundo: bardzo pomaga.
W pismach dla kobiet aż roi się od takich narracji. Mam wrażenie, że wszystkie napisane są pod jedno kopyto, nawet zawierają te same błędy logiczne. Może warto, by ktoś zbadał konsekwencje publikowania takich artykułów? Albo chociaż im się w sposób naukowy przyjrzał?
A Pani Magdzie serdecznie współczuję.
Pani Justyno, konsekwencji publikowania takich artykułów nie trzeba badać, są nimi kolejni chętni, którzy zapełniają gabinety terapeutyczne, a w konsekwencji kieszenie terapeutów i zapewniają im prestiż i uznanie. Czego można więcej oczekiwać?
No niestety konsekwencje, jakie ponoszą pacjenci nie są tak wesołe, czego przykładem jest opowieść Pani Magdy. Jeśli przyjmujemy, że terapia to forma leczenia, jest to delikatnie mówiąc wątpliwe etycznie, by potencjalni pacjenci czerpali wiedzę na jej temat z pisanych pod jedno kopyto „listów do redakcji”. W Polsce niezgodne z prawem jest reklamowanie leków przepisywanych na receptę, a reklama tych bez recepty obostrzona jest szeregiem przepisów, m.in. towarzyszy im obowiązkowa formułka „Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.” Tego, w jaki sposób pisać o psychoterapii – rozumianej jako forma leczenia – żadne przepisy nie regulują. Kobiece czasopisma pękają w szwach od mniej lub bardziej zawoalowanego marketingu psycho-usług. W Zwierciadle od lat własną rubrykę prowadzi szef Stowarzyszenia NLP, to samo czasopismo poprzedziło wywiad Hellingerem, informacją, że to jeden z NAJWYBITNIEJSZYCH współczesnych psychoterapeutów. Nikt się temu nie dziwi, nikt tego nie reguluje, tymczasem siostra Pani Magdy nie żyje.
Może Pani zapomnieć. To jest część misji dziejowo/społecznej, która ma na celu przeprowadzenie nas z brzegu „ciemnogodu” na brzeg „nowoczesności” i to jest dogmat naszej sytuacji społecznej. Nikt nie będzie się w trakcie owej misji/walki rozwodził nad problemami nowoczesności.
Ludzie wierzą w terapię i chcą w nią wierzyć. To nie jest tylko problem terapeutów i mediów. Jestem przekonany, że ogromny odsetek redaktorów owych pism uczęszcza na terapie. Pewnie większość owych terapii to nie jest leczesnie się z konkretnych problemów, tylko „praca nad sobą” szukanie „wsparcia” itd….Przecież liderki rochów kobiecych otwarcie mówią, że chodzą na terapie. Jedna z liderek powiedziała nawet że w zasadzie wszystkie wolontariuszki są psychicznie rozwalone i chodzą na różne terapie.
Cięzko się takie historie czyta…kobieta robi swoje. Pracuje, zarabia i po jakimś czasie terapii popełnia samobójstwo.