Siedem procent odpowiedzialności

Wsiedlibyście do samolotu, którego pilot oświadczyłby, że powodzenie lądowania zależy od niego w 7%? Nie? No cóż, podzielam z Wami tę opinię. A co z usługami prawnika, który zadeklarowałby, że to, co się wydarzy na sali sądowej, w 93% jest poza jego kontrolą? A może zadowoliłaby Was taka skuteczność mechanika samochodowego, który sprawdza Wasz układ hamulcowy? Też nie?

A jednak jest obszar Waszego życia, który powierzacie specjalistom deklarującym właśnie taki udział w sukcesie, i wcale nie jest to obszar peryferyjny. Powiedziałbym nawet, że należy do najważniejszych. Chodzi o ZDROWIE PSYCHICZNE.

Nie, nie żartuję. Dowiedziałem się o tym z opinii podpisanej przez dwie biegłe sądowe i sporządzonej na potrzeby procesu, w którym pacjentka dochodzi zadośćuczynienia za pogorszenie swojego stanu w trakcie psychoterapii.[1] Biegłe oparły się na dość głośnej publikacji z 2011 roku, której autorami są John Norcross, psycholog kliniczny z University of Scranton w Pensylwanii, jeden z najczęściej cytowanych badaczy relacji terapeutycznej, oraz Michael Lambert, psycholog kliniczny z Brigham Young University w Utah, który od pół wieku mierzy, komu terapia pomaga, a komu szkodzi.[2] Na tej podstawie zamieściły w opinii wykres, z którego wynika, że za efekty psychoterapii odpowiadają następujące czynniki (w procentach tak zwanej wyjaśnionej wariancji, do czego jeszcze wrócę, bo właśnie tu leży pies pogrzebany):

osoba korzystająca z psychoterapii 30%

relacja terapeutyczna 12%

podejście terapeutyczne 8%

psychoterapeuta 7%

pozostałe czynniki 3%

wariancja niewyjaśniona 40%

Wniosek biegłych był prosty, żeby nie powiedzieć prostacki. Skoro pacjentka „odpowiada” za 30% wyniku, a terapeuta zaledwie za 7%, to nie można terapeucie przypisać odpowiedzialności za pogorszenie jej stanu, bo przecież ona sama miała na to większy wpływ niż on! Czy to nie cudowny sposób na uniknięcie odpowiedzialności? Takich wykresów nie zobaczycie w reklamach terapii i nie przeczytacie o nich w wypowiedziach zachęcających do udziału w niej. Tam terapia jawi się jako panaceum na wszelkie bolączki tego świata. Kiedy jednak swoich obietnic nie spełni i trzeba się wytłumaczyć z niepowodzenia, ktoś nagle przypomina sobie o skromnych 7%.

Terapeuta Schrödingera

Fizycy mają swojego kota, który pozostaje jednocześnie żywy i martwy, dopóki nikt nie zajrzy do pudełka. Psychoterapia dorobiła się terapeuty, który jest jednocześnie wszechmocny i bezradny, a o tym, w którym stanie go zastaniemy, decyduje wyłącznie to, kto i po co zagląda.

Gdy zagląda klient, terapeuta jest wszechmocny. Słyszymy wtedy, że „relacja leczy”, że terapia „zmienia życie”, że bez niej nie poradzimy sobie z żałobą, rozwodem, lękiem, wypaleniem, wychowaniem dzieci i niemal każdym kłopotem, który dawniej załatwiało się rozmową z przyjacielem albo po prostu upływem czasu. Gdy zagląda kandydat na terapeutę, wszechmoc rośnie jeszcze bardziej. Szkoły psychoterapii przekonują, że dopiero kilkuletnie i kosztowne szkolenie, setki godzin superwizji i własna terapia szkoleniowa czynią z człowieka kogoś, komu można powierzyć cudzą psychikę. Gdy jednak do pudełka zagląda sąd, terapeuta kurczy się do rozmiarów statysty. Stoi gdzieś z boku, odpowiada za 7% i właściwie trudno powiedzieć, po co w ogóle przyszedł.

Pojawia się tu kłopotliwe rozwidlenie dróg. Jeżeli szkolenie, superwizja i doświadczenie rzeczywiście czynią terapeutę lepszym, to terapeuta ma znaczenie i może swoim działaniem zaszkodzić. Jeżeli zaś nie ma znaczenia, to za co płacą słuchacze szkół psychoterapii, a za co pacjenci? Obu odpowiedzi naraz obronić się nie da, choć środowisko bardzo się stara.

Wyobraźmy sobie panią Annę, która po trzech latach terapii, dwa razy w tygodniu, czuje się gorzej niż przed jej rozpoczęciem. Przez te trzy lata słyszała, że pogorszenie to „etap procesu”, że opór to dobry znak, a kryzys świadczy o tym, że „coś się wreszcie rusza”. Kiedy w końcu odważyła się zapytać, kto za to odpowiada, dowiedziała się, że głównie ona sama. W 30%. Terapeuta w 7%. A reszta to los, który, jak wiadomo, faktur nie wystawia.

Kto komu płaci

Nasuwają się w tym miejscu pytania o to, kto komu i za co płaci honorarium. A może powinno ono być dzielone, podobnie jak owa wariancja? Jeśli pacjent wnosi do sukcesu 30%, a terapeuta 7%, to sprawiedliwość wymagałaby, żeby po każdej sesji to terapeuta przelewał pacjentowi stosowną różnicę. Jeśli zaś dzisiejsze honoraria płacimy za 7% efektu, to czy gdyby skuteczność terapeutów zbliżyła się do nieosiągalnych 50%, honorarium stałoby się siedmiokrotnie wyższe? Proponowałbym przy okazji, by gabinety uczciwie wywiesiły na drzwiach hasło „Pomagamy w 7%“. Byłoby to pierwsze w historii tej branży hasło reklamowe poparte publikacją w recenzowanym czasopiśmie. Tak, psychoterapeuta to naprawdę ciekawy zawód.

Co naprawdę pokazuje wykres

Tu jednak muszę zrobić rzecz, której biegłe nie zrobiły, czyli zastanowić się, co ów wykres w ogóle mierzy. Okaże się wtedy, że ironia tnie w obie strony, a najgłębiej rani samą opinię.

Wariancja to po prostu miara tego, jak bardzo wyniki różnią się między sobą. Kiedy badacze piszą, że terapeuta „wyjaśnia 7% wariancji”, mają na myśli coś takiego: gdybyśmy wzięli tysiące pacjentów i porównali ich wyniki, to mniej więcej 7% różnic między nimi dałoby się przypisać temu, że trafili do różnych terapeutów. Liczba ta mówi więc o tym, jak bardzo terapeuci różnią się między sobą, a nie o tym, ile pojedynczy terapeuta wnosi do leczenia pojedynczej osoby.

Wróćmy do pilota z pierwszego zdania. Udział pilotów w wyjaśnianiu różnic w powodzeniu lądowań jest bliski zera, bo niemal wszyscy piloci lądują bezpiecznie, a skoro prawie nie ma różnic, to nie ma czego wyjaśniać. Gdyby zastosować logikę biegłych, należałoby uznać, że pilot nie ponosi żadnej odpowiedzialności za katastrofę, nawet gdy przed startem opróżnił piersiówkę. Podobnie z kierowcami. Statystyki wypadków drogowych mogą pokazywać, że wiele z nich zależy od pogody, stanu nawierzchni i zachowania innych uczestników ruchu, ale żaden sąd nie uniewinni pijanego kierowcy, powołując się na wykres kołowy.

Mamy tu do czynienia z błędem, który logicy nazywają dowodzeniem zbyt wiele. Argument biegłych, gdyby był trafny, uwalniałby od odpowiedzialności każdego terapeutę zawsze i wszędzie. Także takiego, który przesypia sesje, zdradza tajemnice pacjentów albo wchodzi z nimi w relacje, w które wchodzić nie powinien. Skoro dowodzi wszystkiego, nie dowodzi niczego. Statystyka zebrana z tysięcy przypadków niczego nie mówi o tym, czy ten konkretny terapeuta w tej konkretnej sprawie postąpił zgodnie ze sztuką. O odpowiedzialności rozstrzyga to, czy złamano zasady zawodu, a nie to, ile procent różnic między ludźmi da się przypisać ich terapeutom.

Warto dodać, że sam wykres nie jest wynikiem jednego pomiaru, tylko zgrubnym szacunkiem złożonym z wielu różnych analiz. Ma też starszego krewnego. W 1992 roku Lambert opublikował podobne „ciastko”, w którym 40% przypisał czynnikom spoza terapii, 30% tak zwanym czynnikom wspólnym, 15% oczekiwaniom pacjenta i 15% technikom terapeutycznym.[3] Na początku 2026 roku Stian Solem, psycholog kliniczny z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim, przyjrzał się tym wykresom i stwierdził, że trudno właściwie odtworzyć, w jaki sposób te liczby uzyskano, że różne badania dają wyraźnie odmienne proporcje i że rysowanie czynników jako osobnych kawałków tortu fałszuje rzeczywistość, w której wpływają one na siebie nawzajem. Zalecił po prostu przestać ich używać.[4] Wykres kołowy jest w psychologii gatunkiem szczególnym. Wygląda jak pomiar, a czyta się go jak przypowieść, z której każdy wyciąga taki morał, jakiego akurat potrzebuje.

Nikt nie jest poniżej średniej

Skoro w sądzie terapeuta odpowiada za 7%, ciekawe, jak oceniają się terapeuci, kiedy nikt ich nie pozywa. W badaniu opublikowanym w 2012 roku Steven Walfish, psycholog praktykujący w Atlancie, wraz z badaczami z Kennesaw State University i wspomnianym już Michaelem Lambertem poprosił 129 terapeutów z prywatnych gabinetów, by porównali swoje umiejętności z umiejętnościami kolegów po fachu.[5] Ani jeden nie uznał się za gorszego od przeciętnego. Co czwarty umieścił się w najlepszych 10% zawodu. Zapytani, u jakiego odsetka ich pacjentów pogarsza się stan w trakcie terapii, podawali średnio niecałe 4%, a niemal połowa twierdziła, że u nich nie pogorszył się stan nikogo. Tymczasem badania prowadzone od dziesięcioleci wskazują, że w trakcie psychoterapii pogorszeniu ulega od 5 do 10% pacjentów.[6]

Inny zespół amerykańskich psychologów klinicznych, pod kierunkiem Dereka Hatfielda, porównał notatki terapeutów z wynikami kwestionariuszy, które pacjenci wypełniali przed sesjami.[7] Kwestionariusze pokazywały wyraźne pogorszenie. Notatki odnotowały je zaledwie w co piątym przypadku. Terapeuci najczęściej po prostu nie zauważali, że ich pacjentom jest coraz gorzej.

Mamy więc zawód, którego przedstawiciele w ankiecie lokują się w czołówce, w gabinecie nie dostrzegają pogorszeń, a w sądzie powołują się na skromne 7%. Byłoby to zabawne, gdyby nie dotyczyło ludzi, którzy przyszli po pomoc i wyszli z gabinetu w gorszym stanie.

Wariancja nie wystawia rachunków

W Polsce sprawa ma jeszcze jeden wymiar. Zawód psychoterapeuty od ponad 30 lat czeka na ustawę, a jej projekt właśnie po raz kolejny wraca do Sejmu.[8] Nie ma samorządu psychoterapeutów, nie ma ich rzecznika odpowiedzialności zawodowej ani sądu dyscyplinarnego. Pacjent, który uważa, że terapia mu zaszkodziła, ma do dyspozycji w zasadzie jedno miejsce, czyli sąd cywilny. A tam, jak widać, czeka na niego wykres kołowy.

Nie twierdzę, że każde pogorszenie w trakcie terapii jest winą terapeuty. Ludzie chorują, cierpią i rozpadają się z powodów, na które nikt nie ma wpływu, a uczciwy terapeuta powinien to pacjentowi powiedzieć na początku, a nie dopiero przed sądem. Jednak zawód, który bierze pieniądze za pomoc, nie może w chwili porażki ogłaszać, że właściwie nikomu nie pomagał. Odpowiedzialność nie jest procentem wyjaśnionej wariancji. Jest zobowiązaniem wobec konkretnego człowieka, który usiadł naprzeciwko i uwierzył, że ktoś wie, co robi. Jeśli psychoterapeuci chcą, byśmy nadal im wierzyli, powinni wybrać, czy są pilotami, czy pasażerami. Na pokładzie, gdzie nikt nie odpowiada za lądowanie, nie powinien siedzieć nikt.


[1] Postępowanie cywilne o sygn. akt I C 465/17, bez wyłączenia jawności. Cytowana opinia biegłych znajduje się w aktach sprawy (przyp. aut.).

[2] J.C. Norcross, M.J. Lambert, Psychotherapy Relationships That Work II, „Psychotherapy” 2011;48(1), s. 4-8, online: https://doi.org/10.1037/a0022180.

[3] M.J. Lambert, Psychotherapy Outcome Research: Implications for Integrative and Eclectic Therapists, w: J.C. Norcross, M.R. Goldfried (red.), Handbook of Psychotherapy Integration, Basic Books, New York 1992, s. 94-129.

[4] S. Solem, Psykoterapi og problematiske kakediagrammer, „Tidsskrift for Norsk psykologforening” 2026 (opublikowano 2 lutego 2026), online: https://www.psykologtidsskriftet.no/asset/article/2026/02/Psykoterapi-og-problematiske-kakediagrammer/Psykoterapi-og-problematiske-kakediagrammer.pdf.

[5] S. Walfish, B. McAlister, P. O’Donnell, M.J. Lambert, An Investigation of Self-Assessment Bias in Mental Health Providers, „Psychological Reports” 2012;110(2), s. 639-644, online: https://doi.org/10.2466/02.07.17.PR0.110.2.639-644.

[6] M.J. Lambert, B.M. Ogles, The Efficacy and Effectiveness of Psychotherapy, w: M.J. Lambert (red.), Bergin and Garfield’s Handbook of Psychotherapy and Behavior Change, wyd. 5, Wiley, New York 2004, s. 139-193.

[7] D. Hatfield, L. McCullough, S.H.B. Frantz, K. Krieger, Do We Know When Our Clients Get Worse? An Investigation of Therapists’ Ability to Detect Negative Client Change, „Clinical Psychology and Psychotherapy” 2010;17(1), s. 25-32, online: https://doi.org/10.1002/cpp.656.

[8] O przebiegu prac nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty zob. relację OKO.press z 14 października 2026 r., online: https://oko.press/ustawa-o-zawodzie-psychoterapeuty-do-sejmu-y-to-koniec-srodowiskowych-sporow (przyp. aut.).


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia czy pseudonauka?

Druga rozmowa w Kolasińska Podcast: Freud jako sukces marketingowy, testy projekcyjne w sądach, dlaczego nauka nie umie odejmować błędnej wiedzy, czy jesteśmy przeterapeutyzowani – i po co psychologowi powieści.

Zapraszam do wysłuchania drugiej już rozmowy ze mnną w kanale Kolasińska Podcast. Poza tradycyjnie psychologiczno-terapeutycznymi tematami rozmawiamy również o moich powieściach 01:13:25–01:19:39 – Defekt i Tryptyk haniebny, a także o tym, po co psychologowi fikcja i literatura.

O czym rozmawialiśmy

Psychologia rozmyła się w mediach społecznościowych tak bardzo, że trudno dziś powiedzieć, czym właściwie jest – a jednocześnie wszyscy się na niej znają. Przypomina to Stańczyka, który z obwiązaną twarzą przeszedł przez krakowski rynek i od każdego przechodnia dostał radę na ból zęba. Dobrzy naukowcy rzadko popularyzują naukę, bo system ocen nagradza ich za punkty, a nie za prostowanie bzdur. Tę lukę wypełniają więc ci, którzy wiedzą najmniej.

Freud odniósł przede wszystkim sukces marketingowy. Dał ludziom wygodne usprawiedliwienie: skoro moje złe czyny wypływają z nieświadomego „id”, nie do końca za nie odpowiadam. Tak samo tłumaczy się dziś masowe zbrodnie „tłumionymi emocjami”, choć za strzałami stoi decyzja sprawcy, nie tłumienie. A osoby chore psychicznie nie popełniają takich przestępstw częściej niż zdrowe.

Nauka ma narzędzia do dodawania wiedzy, ale prawie nie ma narzędzi do jej odejmowania. Za nowe publikacje dostaje się punkty, za wykazanie, że coś nie działa – nic. Dlatego nikt nigdy oficjalnie nie wycofał psychoanalizy, testu Rorschacha ani innych testów projekcyjnych. Wciąż uczy się ich na słabszych uczelniach i stosuje w sądach, gdzie mogą łamać ludziom życie. Wariograf, choć budzi nieufność, wykrywa kłamstwo z trafnością nieosiągalną dla najlepszych testów psychologicznych.

Rozmawiamy też o tym, czy nie staliśmy się „przeterapeutyzowani” – jeszcze niedawno wstydziliśmy się terapii, dziś dziwny jest ten, kto na nią nie chodzi – oraz o algorytmach, które już kilka lat temu przewidywały próby samobójcze trafniej niż klinicyści.

Osobna część rozmowy dotyczy moich powieści. „Tryptyk haniebny” to moja dwudziesta książka i pierwsza powieść, rozgrywająca się w czternastowiecznej Europie Środkowej, a „Defekt” dzieje się współcześnie. Choć to fikcja, zajmuję się w nich tym samym, o czym zawsze pisałem: dylematami moralnymi i tym, jak otoczenie społeczne próbuje narzucić nam swoje rozwiązania.

O psychoanalizie, testach projekcyjnych i szarlatanerii w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”.

Poprzednią rozmowę w tym kanale obejrzysz tutaj:

Psychologia, która KRZYWDZI. Dlaczego „pomoc” bywa zagrożeniem?


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Terapia to drogi substytut przyjaźni – rozmowa o mojej najnowszej powieści w Onet.pl.

Zwiększając liczbę powierzchownych kontaktów, utraciliśmy ich głębię. Kiedyś dobra rada przyjaciela pomagała rozwiązać problem. Dzisiaj wyrazem troski jest stwierdzenie: „Może powinieneś porozmawiać z jakimś terapeutą?” — mówi Tomasz Witkowski, doktor psychologii i autor książki „Defekt„. Specjalizuje się w demaskowaniu pseudonauki i wszelkiego rodzaju oszustw w psychologii oraz praktyce terapeutycznej. Swoje podejście nazwał epistemologią subtraktywną.

To ludzie przeciętni decydują o tym, co jest normą. „Defekt“ Tomasza Witkowskiego

Agnieszka Filas: Co było bezpośrednim impulsem do napisania „Defektu”? Czy to prawdziwa historia kogoś, kogo pan znał? Może własne doświadczenia?

Tomasz Witkowski: Pracując nad książką „Psychoterapia bez makijażu„, która zawiera wywiady z terapeutami i z osobami skrzywdzonymi przez psychoterapię, poznałem wiele podobnych historii. Ta, która stała się inspiracją dla powieści, była szczególnie uderzająca, bo dotyczyła dobrze funkcjonującego człowieka, któremu otoczenie wmówiło konieczność odbycia terapii. Powieść nie jest oczywiście wiernym odtworzeniem tamtej historii.

Tytułowy „defekt” sugeruje, że coraz częściej jesteśmy przekonani, że musimy się „naprawiać”. Kto i po co wmawia nam, że jesteśmy „niewystarczający”, „niewłaściwi”?

„Naprawiacze”, to dość oczywiste, podobnie, jak oczywista jest odpowiedź na pytanie po co. Przecież naprawianie innych przynosi korzyści materialne i zapewnia status społeczny. Cui bono? ‒ Kto odniósł korzyść? ‒ pytają od czasów starożytnych prowadzący dochodzenie w sprawie przestępstwa. Warto postawić je również tutaj.

Żyjemy w czasach, w których normalne ludzkie cierpienie czy stres w pracy natychmiast etykietuje się jako „depresję”, „traumę”. Gdzie przebiega granica między zwykłym trudnym doświadczeniem a stanem kwalifikującym się do terapii?

O tym powinni decydować specjaliści — psychologowie kliniczni i psychiatrzy. To oni dysponują podręcznikami diagnostyczno-statystycznymi, takimi jak DSM czy ICD i to oni zostali przeszkoleni w korzystaniu z nich. Celowo nie wymieniłem terapeutów, bo obecny i projektowany stan prawny nie nakłada na nich obowiązku edukacji w zakresie diagnozy. W tym obszarze ich wiedza jest często zdroworozsądkowa, a wszystkim, którzy próbują się diagnozować, korzystając z książek, internetu czy sztucznej inteligencji, przypominam słowa berlińskiego lekarza Markusa Herza sprzed ponad 200 lat: „Bądź ostrożny podczas czytania książek o zdrowiu. Możesz umrzeć z powodu błędu w druku.”

Dlaczego zatraciliśmy zdolność do samodzielnego radzenia sobie z kryzysami lub szukania wsparcia u bliskich?

Z kilku powodów. Jeden z nich jest dość banalny — bo stać nas na korzystanie z pomocy zewnętrznej, co jeszcze do niedawna było przywilejem najbogatszych. Drugi, bo przekonano nas do tego, a zrobili to ‒ i za pomocą agresywnej perswazji marketingowej nadal robią ‒ ci, którzy na tym najwięcej zyskują. I wreszcie trzeci, chyba najbardziej ważki powód, bo przestaliśmy tworzyć z innymi silne i trwałe przyjaźnie na dobre i na złe. Wydaje się, że zwiększając liczbę powierzchownych kontaktów, utraciliśmy ich głębię. Kiedyś dobra rada przyjaciela pomagała rozwiązać problem. Dzisiaj wyrazem troski jest stwierdzenie: „Może powinieneś porozmawiać z jakimś terapeutą/psychologiem/specjalistą?”.

Gdzie leży granica między uzasadnionym leczeniem kryzysu psychicznego a uzależnieniem klienta od gabinetu?

Tą granicą jest po prostu rzetelna diagnoza. Leczenie czy terapia bez diagnozy to ‒ jak mawia mój zaprzyjaźniony lekarz ‒ zamach na cudze zdrowie i życie.

Jakie są najczęstsze sygnały, że dana osoba utknęła w procesie terapeutycznym, który niczego już nie wnosi, a wręcz uczy bezradności?

Jest ich wiele. Jeśli czujemy, że terapia nie przynosi efektów, a terapeuta nazbyt często przekonuje nas, że „żeby było lepiej, najpierw musi być gorzej”. Jeżeli bardzo długo mamy odczucie, że zmiana, katharsis muszą wkrótce nastąpić, że są tuż, tuż, za rogiem. Kiedy my czujemy się dobrze w terapii, a nasze otoczenie przekonuje nas, że dzieje się z nami coś złego. Jeśli przyłapujemy się na myśli, że kolejną decyzję powinniśmy skonsultować z naszym terapeutą. Itd.

Jeśli nie terapia — to co? Co poradziłby pan osobie, która czuje się zagubiona lub niepewna, ale niekoniecznie wymaga interwencji klinicznej?

Szczerą i poważną rozmowę z kimś bliskim, z przyjacielem. Terapia często w gruncie rzeczy jest tylko dość drogim substytutem przyjaźni. Jeden z najwybitniejszych psychologów XX w. — Hans Eysenck nie wahał się nazwać jej „prostytucją przyjaźni”.

Jak wyobraża sobie pan model wsparcia psychicznego w przyszłości? Co powinno się zmienić w samym środowisku psychoterapeutów i psychologów?

Od dawna propaguję model rozwiązywania problemów psychicznych analogiczny do medycznego. Ogniwem pierwszego kontaktu ze specjalistami w zakresie zdrowia psychicznego powinien być dobrze przygotowany psycholog kliniczny, podobnie jak w służbie zdrowia jest nim internista. To on powinien postawić diagnozę, w tym diagnozę różnicową i zdecydować czy i jakich specjalistów potrzebuje pacjent. Tymczasem dzisiaj sami się diagnozujemy, pukamy do drzwi gabinetu terapeutycznego (najczęściej prywatnego), w którym terapeuta zaczyna „pracować” nad naszym problemem. To trochę tak, jak byśmy w przypadku bólu brzucha udawali się do chirurga z prośbą, aby zajrzał nam do środka i sprawdził, co może być przyczyną bólu.

Jeśli natomiast chodzi o zmiany w środowisku psychoterapeutów i psychologów, to temat jest bardzo rozległy. Przede wszystkim, nie są to środowiska tożsame. Tylko część psychologów jest terapeutami, a wielu terapeutów nie ma nic wspólnego z psychologią. Aby nie rozwodzić się ponad miarę, wskażę na jedną fundamentalną rzecz, która powinna ulec zmianie w środowisku terapeutów. Jest nią zmiana perspektywy, na perspektywę pacjenta. Wszystkie dyskusje toczone publicznie, a nawet kłótnie, dotyczące w szczególności ustawy o zawodzie psychoterapeuty, wskazują jednoznacznie, że dzisiaj środowisko to ma na względzie głównie własne dobro.

Jak opisałby pan przesłanie swojej książki?

„Defekt” jest opowieścią o tym, jak otoczenie wtłacza jednostkę w gorset swoich oczekiwań, zabijając jej indywidualność. Jest to współczesna odmiana prokrustowego łoża. Przy czym terapia jest tu tylko jednym z wielu sposobów, których używa do tego celu społeczeństwo. Tytułowy „defekt” najłatwiej przypisać głównemu bohaterowi, ale czy nie jest nim w gruncie rzeczy przypadłość otoczenia, które deklarując swoje uwielbienie autentyzmu i indywidualizmu, niszczy wszelką odmienność?

Przeczytaj wywiad w portalu Onet.pl klikając TUTAJ

Nie oglądaj się żono Lota
przetnij czerwony sznur
pomiędzy sercem a domem
w płomieniach (…)
bo skamieniejesz
przemieniona w bryłę goryczy
i stężałych łez

Krystyna Szymonowicz

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Defekt Tomasza Witkowskiego to intrygująca proza, która wciąga czytelnika w świat nauki, emocji i skomplikowanych relacji międzyludzkich. Autor, znany ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzki umysł i psychologię, w tej powieści umiejętnie łączy fabularną lekkość z głębszą refleksją nad tym, co oznacza „być normalnym” w świecie pełnym społecznych oczekiwań.
Główny bohater książki, Michał, to utalentowany, wręcz genialny student chemii. Dla niego rzeczywistość opiera się na twardych prawach, wzorach i przewidywalnych reakcjach. Zupełnie inaczej wygląda jego życie towarzyskie: Michał gubi się w niuansach relacji społecznych i nie potrafi intuicyjnie odczytywać intencji innych ludzi.
Przełomem staje się moment, w którym odrzuca go zespół badawczy, do którego chce dołączyć i odchodzi od niego dziewczyna. Michał zaczyna podejrzewać, że źródło problemów może leżeć w nim samym. Trafia na psychoterapię z mocnym przekonaniem, że kilka spotkań wystarczy, by naprawić jego domniemany defekt. Szybko przekonuje się jednak, że nie jest to tak proste, jak się spodziewał….
Książka stawia uniwersalne pytanie o cenę, jaką płacimy za próbę wtłoczenia swojej unikalnej osobowości w sztywne ramy społecznych standardów.
Witkowski posługuje się precyzyjnym, zdradzającym jego analityczne zacięcie językiem, dzięki czemu fabuła rozwija się w dynamicznym tempie. Autor nie ocenia swojego bohatera wprost, lecz pozwala czytelnikowi współuczestniczyć w jego wewnętrznej transformacji. Powieść unika taniego patosu czy podręcznikowego dydaktyzmu – zamiast tego serwuje pełnokrwistą historię o poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
Defekt to dojrzała, poruszająca i skłaniająca do refleksji lektura. Tomasz Witkowski udowadnia, że potrafi pisać nie tylko o psychologii w ujęciu popularnonaukowym, ale tworzy również wciągające portrety psychologiczne w formie literackiej. To znakomita propozycja dla każdego, kto lubi powieści zmuszające do myślenia i stawiające trudne pytania o granice ludzkiego poznania i akceptacji.

Cytaty z książki:

Największą radość daje wiedza, nie tajemnica, która ma swoje źródło w niewiedzy.

Mali ludzie nie zapominają i nie wybaczają wielkości.

Marzenia nie są po to, by je realizować za wszelką cenę. Są po to, by cię prowadzić.

Świat nie pyta o intencje. Pyta o skutki.

Zimna herbata robi się gorzka. A życie jest wystarczająco gorzkie bez tego.

To ludzie przeciętni decydują o tym, co jest normą – przeczytaj rozmowę z autorem na temat książki klikając na grafikę poniżej

Przeczytaj recenzję w Magazynie Kultury Popularnej ESENSJA klikając na grafikę poniżej

Więcej opinii o książce, recenzji, cytatów w portalu: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5254413/defekt

Człowiek do naprawy – recenzja powieści DEFEKT

Zapraszam do lektury recenzji mojej najnowszej powieści. Autorem recenzji jest Michał Chudoliński – scenarzysta i krytyk filmowy, znawca amerykańskiej kultury masowej.

Człowiek do naprawy

Michał potrafi zobaczyć mechanizm tam, gdzie inni widzą tylko chaos. Jest wybitnie zdolnym chemikiem, myśli szybko, precyzyjnie i bez większego zainteresowania społecznym teatrem. Problem zaczyna się wtedy, gdy otoczenie uznaje, że właśnie to wymaga naprawy. „Defekt” Tomasza Witkowskiego można czytać jako powieść o psychoterapii, ale ciekawsza okazuje się jako opowieść o przemocy normalności: o świecie, który chętnie deklaruje szacunek dla indywidualności, dopóki indywidualność zachowuje się zgodnie z instrukcją.

Już pierwsze sceny dobrze ustawiają napięcie tej historii. Michał jest chłopakiem, którego koledzy traktują trochę jak żywą bazę danych: pożyczają od niego rozwiązania zadań, korzystają z jego pamięci, podziwiają intelekt, ale niekoniecznie widzą w nim pełnoprawnego uczestnika grupy. On sam długo nie odczuwa tego jako tragedii. Nauka daje mu wystarczająco dużo satysfakcji, a czas – po ciężkiej chorobie i utracie rodziców – traktuje jak zasób, którego nie chce marnować. Witkowski od początku buduje więc bohatera nie tyle „samotnego”, ile urządzonego po swojemu. To ważne rozróżnienie.

Prawdziwy konflikt zaczyna się nie wtedy, gdy Michał odkrywa swoją inność, lecz wtedy, gdy inni nadają jej rangę wady. Wyróżniający się student zostaje odsunięty od zespołu badawczego nie z powodu braku kompetencji, ale dlatego, że źle oceniono jego umiejętność współpracy. Podczas jednego z ćwiczeń grupowych samodzielnie rozwiązuje problem i jest zdziwiony pretensjami kolegów: przecież osiągnął cel. Dla grupy ważny okazuje się jednak nie tylko rezultat, lecz także rytuał dochodzenia do niego. W tym miejscu „Defekt” stawia jedno ze swoich najlepszych pytań: czy człowiek ma obowiązek nie tylko dobrze funkcjonować, ale również funkcjonować w społecznie zatwierdzony sposób?

Witkowski ciekawie pokazuje, jak szybko różnica może zostać przetłumaczona na język niedostosowania. Michał słyszy, że coś jest nie tak z jego komunikacją, relacjami i zachowaniem w grupie. Po rozstaniu z Izą zaczyna już mówić o sobie jak o urządzeniu z usterką. Tytułowy „defekt” nie jest więc od początku obiektywnym faktem. Najpierw jest cudzą interpretacją, później diagnozą przyjętą przez samego bohatera. To jeden z najbardziej przejmujących procesów w książce: człowiek, który wcześniej miał jasno określone cele, zaczyna patrzeć na siebie oczami tych, którzy uznali go za niewłaściwego.

Dlatego psychoterapia jest w tej powieści ważna, ale nie wyczerpuje jej sensu. Michał trafia do gabinetu z myśleniem charakterystycznym dla naukowca: istnieje problem, więc należy znaleźć jego przyczynę i metodę naprawy. Tymczasem im dłużej próbuje analizować siebie, tym bardziej niepewny staje się własnych decyzji. Kolejne interpretacje, powroty do traumatycznych wspomnień i koncentracja na emocjach zaczynają wypierać to, co wcześniej organizowało jego życie. Witkowski przedstawia ten proces jednoznacznie krytycznie. Nie jest to neutralny portret psychoterapii, lecz polemiczna opowieść o sytuacji, w której narzędzie pomocy przejmuje kontrolę nad językiem, za pomocą którego człowiek zaczyna opisywać samego siebie.

Ta ostrość ma dwie konsekwencje. Z jednej strony nadaje powieści energię. „Defekt” nie udaje bezstronnego studium przypadku i nie rozmywa konfliktu w wygodnych półtonach. Z drugiej – chwilami teza staje się silniejsza od fabuły. Szczególnie w późniejszych partiach książka zaczyna objaśniać własny sens z taką dokładnością, jakby czytelnikowi nie można było pozostawić przestrzeni na własny wniosek. Najciekawszy Witkowski jest wtedy, gdy pokazuje sytuacje, a nie wtedy, gdy je podsumowuje. Scena zespołowego zadania, rozstanie z Izą czy rozmowy Michała z bratem Grzegorzem mówią o bohaterze więcej niż najbardziej precyzyjna diagnoza wypowiedziana na końcu.

Szczególnie dobrze działa przy tym metaforyka nauki. Michał wierzy w mechanizmy, modele i możliwość dotarcia do pierwszego błędu w równaniu. Brat Grzegorz przypomina mu biblijną historię żony Lota i radzi, by zamiast bez końca cofać się do ostatniej pomyłki, wrócił do punktu wyjścia. Ten motyw powraca w książce jak refren. Jest zarazem instrukcją rozwiązywania problemów i metaforą życia: jeśli przyjęliśmy fałszywe założenie na początku, kolejne korekty mogą tylko prowadzić nas coraz sprawniej w złą stronę. W przypadku Michała takim założeniem staje się przekonanie, że jego odmienność musi być defektem.

Jeszcze ciekawszy jest motyw imitacji. Bohater z czasem uczy się zachowań, które dają mu społeczną akceptację. Obserwuje, jak poruszają się po świecie ludzie tacy jak Waldek: swobodni, ekspansywni, pewni siebie. Potrafi przyswoić ich kod tak samo, jak przyswaja skomplikowane reguły naukowe. Z zewnątrz zaczyna funkcjonować lepiej. Problem polega na tym, że sukces zostaje okupiony rolą. To bardzo współczesny fragment „Defektu”, bo dotyczy nie tylko osób wybitnie uzdolnionych czy społecznie nieporadnych. Większość z nas zna choćby łagodniejszą wersję tego mechanizmu: mówi inaczej w pracy, inaczej w domu, uczy się oczekiwanej ekspresji, tonu, gestów i reakcji. Granica między kompetencją społeczną a udawaniem bywa niepokojąco cienka.

W tym sensie książka wychodzi daleko poza historię jednostki poddanej terapii. Jest opowieścią o prokrustowym łożu normalności. Instytucje, grupa rówieśnicza, związek, uczelnia, rynek pracy, a nawet język pomagania mają własne wyobrażenie tego, jak powinien wyglądać dobrze funkcjonujący człowiek. Każde z tych miejsc potrafi nagradzać indywidualność, ale tylko do chwili, gdy nie komplikuje ona procedur i relacji. Geniusz jest mile widziany, jeśli przychodzi punktualnie, potrafi uczestniczyć w small talku i nie wprawia innych w dyskomfort. Oryginalność zostaje zaakceptowana pod warunkiem, że nauczy się zachowywać jak przeciętność.

To także powieść o cenie, jaką płacimy za pomylenie akceptacji z upodobnieniem. Iza, Waldek, brat Grzegorz czy później Agnieszka widzą Michała z różnych stron i czegoś innego od niego potrzebują. Witkowski nie sprowadza wszystkich relacji do prostego schematu oprawca–ofiara. Iza nie odchodzi dlatego, że chce go ukarać; rozumie, że ich potrzeby są inne. Waldek bywa hałaśliwy i powierzchowny, ale jest jednym z niewielu ludzi, którzy od początku uznają wartość przyjaciela bez domagania się, aby najpierw stał się kimś innym. Dzięki temu powieść przypomina, że presja społeczna najczęściej nie przychodzi w postaci jawnej przemocy. Częściej pojawia się jako troska, rada, ocena kompetencji albo zachęta do „pracy nad sobą”.

Najbardziej interesujące pytanie „Defektu” brzmi więc nie: co jest nie tak z Michałem? Brzmi ono: kto otrzymuje prawo do określania, co w człowieku jest wadą? Czy brak potrzeby intensywnego życia społecznego jest problemem samym w sobie, czy dopiero staje się nim w środowisku, które premiuje określony typ osobowości? Czy rozwój zawsze oznacza dodawanie nowych kompetencji, czy czasem polega na obronie tych cech, których otoczenie nie potrafi zrozumieć? Witkowski nie ukrywa własnej odpowiedzi, ale właśnie te pytania zostają z czytelnikiem dłużej niż najbardziej kategoryczne sądy powieści.

„Defekt” nie jest książką subtelną w każdej swojej warstwie. Bywa publicystyczna, a jej krytyka psychoterapii momentami porządkuje świat zbyt wygodnie. Jednocześnie ma w sobie coś, czego brakuje wielu powieściom psychologicznym: wyraźny konflikt idei i bohatera, którego odmienność nie jest tylko dekoracją fabularną. Michał fascynuje właśnie dlatego, że trudno go zmieścić w gotowej kategorii. Można się z nim nie zgadzać, można irytować się jego społeczną ślepotą, ale łatwo zrozumieć jego lęk przed życiem według cudzego scenariusza.

I dlatego warto czytać „Defekt” szerzej, niż podpowiada opis wydawniczy. To nie tylko historia zdolnego studenta, kolejnych związków i terapii wymykającej się spod kontroli. To gorzka powieść o społeczeństwie, które lubi mówić o autentyczności, a jednocześnie bezustannie szkoli nas z bycia bardziej podobnymi do innych. Tytuł okazuje się wówczas przewrotny. Być może najważniejszy defekt nie tkwi w Michale. Być może tkwi w naszej potrzebie, by każdego człowieka dopasować do jednego wzoru – nawet jeśli po drodze trzeba odciąć wszystko, co w nim najbardziej własne.

31 sierpnia 2026

Przeczytaj recenzję w Magazynie Esensja klikając TUTAJ

Nie oglądaj się żono Lota
przetnij czerwony sznur
pomiędzy sercem a domem
w płomieniach (…)
bo skamieniejesz
przemieniona w bryłę goryczy
i stężałych łez

Krystyna Szymonowicz

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Defekt Tomasza Witkowskiego to intrygująca proza, która wciąga czytelnika w świat nauki, emocji i skomplikowanych relacji międzyludzkich. Autor, znany ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzki umysł i psychologię, w tej powieści umiejętnie łączy fabularną lekkość z głębszą refleksją nad tym, co oznacza „być normalnym” w świecie pełnym społecznych oczekiwań.
Główny bohater książki, Michał, to utalentowany, wręcz genialny student chemii. Dla niego rzeczywistość opiera się na twardych prawach, wzorach i przewidywalnych reakcjach. Zupełnie inaczej wygląda jego życie towarzyskie: Michał gubi się w niuansach relacji społecznych i nie potrafi intuicyjnie odczytywać intencji innych ludzi.
Przełomem staje się moment, w którym odrzuca go zespół badawczy, do którego chce dołączyć i odchodzi od niego dziewczyna. Michał zaczyna podejrzewać, że źródło problemów może leżeć w nim samym. Trafia na psychoterapię z mocnym przekonaniem, że kilka spotkań wystarczy, by naprawić jego domniemany defekt. Szybko przekonuje się jednak, że nie jest to tak proste, jak się spodziewał….
Książka stawia uniwersalne pytanie o cenę, jaką płacimy za próbę wtłoczenia swojej unikalnej osobowości w sztywne ramy społecznych standardów.
Witkowski posługuje się precyzyjnym, zdradzającym jego analityczne zacięcie językiem, dzięki czemu fabuła rozwija się w dynamicznym tempie. Autor nie ocenia swojego bohatera wprost, lecz pozwala czytelnikowi współuczestniczyć w jego wewnętrznej transformacji. Powieść unika taniego patosu czy podręcznikowego dydaktyzmu – zamiast tego serwuje pełnokrwistą historię o poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
Defekt to dojrzała, poruszająca i skłaniająca do refleksji lektura. Tomasz Witkowski udowadnia, że potrafi pisać nie tylko o psychologii w ujęciu popularnonaukowym, ale tworzy również wciągające portrety psychologiczne w formie literackiej. To znakomita propozycja dla każdego, kto lubi powieści zmuszające do myślenia i stawiające trudne pytania o granice ludzkiego poznania i akceptacji.

Cytaty z książki:

Największą radość daje wiedza, nie tajemnica, która ma swoje źródło w niewiedzy.

Mali ludzie nie zapominają i nie wybaczają wielkości.

Marzenia nie są po to, by je realizować za wszelką cenę. Są po to, by cię prowadzić.

Świat nie pyta o intencje. Pyta o skutki.

Zimna herbata robi się gorzka. A życie jest wystarczająco gorzkie bez tego.

Odporność psychiczna – co ją buduje, jak chronić dzieci przed kryzysem?  – rozmowa z Janem Pińskim

Druga rozmowa z Janem Pińskim: jak budować odporność psychiczną dzieci, które sygnały kryzysu są naprawdę ważne, jak szkodzą media społecznościowe i dlaczego rozdrapywanie traumy bywa groźniejsze od samej traumy.

Zapraszam do wysłuchania drugiej już rozmowy, którą dla swojego kanału przeprowadził ze mną Jan Piński.

O czym rozmawialiśmy

Zamiast pytać, jak chronić dzieci przed kryzysem, lepiej zapytać, jak budować ich odporność. Gdy kryzys już wybuchnie, zostaje gaszenie pożaru. Różnimy się wprawdzie wrodzoną siłą układu nerwowego, ale umiejętności radzenia sobie z trudnościami nabywamy przez całe życie. Pokazał to już Aaron Antonovsky, który pytał, dlaczego część ocalałych z obozów zagłady zdołała potem założyć rodziny i normalnie żyć, a część utknęła w traumie. Odpowiedzią okazała się odporność psychiczna – i z pewnością nie buduje się jej, usuwając dzieciom z drogi wszystkie przeszkody.

Najlepsze wyniki dają programy, w których współpracują szkoła, nauczyciele i rodzice. Ostrzegam przy tym przed nadwrażliwym wyłapywaniem „sygnałów kryzysu”. Uwagę powinny zwrócić raczej gwałtowne zmiany: nastroju, wagi, kontaktów z rówieśnikami, a przede wszystkim problemy ze snem.

Rozmawiamy też o szkole, która wciąż działa według dziewiętnastowiecznego pruskiego wzorca i uczy posłuszeństwa zamiast krytycznego myślenia, oraz o mediach społecznościowych – świecie porównań, hejtu i ostracyzmu, do którego wpuszczamy dzieci, wyrządzając im ogromną krzywdę. Opowiadam o zjawisku „cyfrowych samookaleczeń”, w którym nastolatek atakuje sam siebie z fałszywego konta, by sprawdzić, czy ktokolwiek stanie w jego obronie.

Na koniec wracam do tezy, którą powtarzam od lat: psychika, podobnie jak ciało, potrafi sama zabliźnić ranę. Przekonanie, że traumę trzeba „wydobyć i przepracować”, to jeden z najszkodliwszych mitów pop-psychologii. Terapia rozdrapująca stare rany bywa wtórną traumatyzacją.

Szerzej o modach, które psychologia sprzedaje rodzicom i pacjentom, piszę w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”, a o tym, kiedy terapia szkodzi, w „Psychoterapii bez makijażu”.

Posty o podobnej tematyce:

Co możesz zrobić, gdy nie masz dostępu do psychiatry

Cyberchondria. Kiedy zamiast u lekarza szukamy diagnozy u influencera na TikToku

Kiedy gabinet staje się pułapką – rozmowa z Holistic News

Psychoterapia a religia

Zaburzeni psycholodzy! Fakt czy mit? – rozmowa we Wnikliwym Kanale

Pop-psychologia, która nas „diagnozuje”, zapewnia poczucie wyjątkowości i legitymizuje nieradzenie sobie z trudnościami

Psychika sama sobie radzi z traumami – rozmowa w podcaście Balans

Internet diagnozuje szybciej niż psycholog. Czy ustawa nadąża za algorytmami?

Psychologia, która KRZYWDZI. Dlaczego „pomoc” bywa zagrożeniem?

DDA – syndrom, którego nie ma. Ekspert: psychologia ulega modom

„Głód cudów i upadek autorytetów”. Dlaczego pacjenci wybierają szarlatanów zamiast lekarzy? 

Potrzebujemy więcej przyjaciół i mniej specjalistów


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia, która krzywdzi – rozmowa z Janem Pińskim

Rozmowa z Janem Pińskim o tym, dlaczego psychoterapia nie jest panaceum, ilu pacjentów wychodzi z gabinetu w gorszym stanie i jak wybrać terapeutę, który ma większą szansę pomóc niż zaszkodzić.

Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla swojego kanału przeprowadził ze mną Jan Piński.

O czym rozmawialiśmy

Mój sceptycyzm wobec psychologii zaczął się już na pierwszym roku studiów. W liceum, w klasie biologiczno-chemicznej, nauczono mnie, że w nauce zwykle obowiązuje jedna dominująca teoria, a gdy okazuje się błędna, wypiera ją lepsza. W psychologii zastałem kilkanaście konkurujących koncepcji osobowości, a wykładowcy radzili, by wybrać tę, która nam „pasuje”. To nie jest nauka. Z tego niepokoju wyrosła „Zakazana psychologia” – miała być jedną małą książką, a stała się trylogią, i nawet ona nie wyczerpała tematu.

Psychoterapia nie jest panaceum. Dostępne badania pokazują, że 10–20% pacjentów wychodzi z gabinetu w gorszym stanie niż do niego weszło. Średnio co trzeci przerywa terapię i znika – nie wiemy, czy dlatego, że mu pomogła, czy dlatego, że mu zaszkodziła. W leczeniu depresji odsetek takich zniknięć sięga nawet 60%. Jeden z przeglądów wykazał, że zaledwie 3% badań nad skutecznością psychoterapii w ogóle mierzyło skutki negatywne. To tak, jakbyśmy badali leki, nie pytając o działania uboczne.

Jak więc wybrać terapeutę? Najlepiej zacząć od psychologa klinicznego i jego diagnozy. Terapeuta powinien w ciągu kilku spotkań postawić diagnozę, ustalić z nami cel i orientacyjny czas terapii, mieć ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej i pracować metodami opartymi na dowodach. Więcej takich wskazówek zebrałem w „poradniku pacjenta terapii eksperymentalnych” w drugim tomie „Zakazanej psychologii”.

Rozmawiamy też o tym, co w psychologii jest twardą nauką – prawa uczenia się, zapamiętywania i spostrzegania – oraz o tym, co jest modą: o naddiagnozowaniu ADHD u dzieci, które po prostu dojrzewają wolniej od rówieśników, i o „dyktaturze szczęścia”, w której smutek i żałoba uchodzą za usterki do naprawienia w terapeutycznym pit stopie. Tymczasem negatywne emocje są naturalną, ewolucyjnie ukształtowaną częścią naszego życia.

Pod koniec mówię o stoicyzmie, który przebija spomiędzy wersów „Tryptyku haniebnego”, i o polskim, bezpłatnym wydaniu podręcznika Vikrama Patela „Tam, gdzie nie ma psychiatry”, przygotowanym z inicjatywy Klubu Sceptyków Polskich.

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii zebrałem w „Psychoterapii bez makijażu”, a o modach i pseudonauce w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”.

Posty o podobnej tematyce:

Co możesz zrobić, gdy nie masz dostępu do psychiatry

Cyberchondria. Kiedy zamiast u lekarza szukamy diagnozy u influencera na TikToku

Kiedy gabinet staje się pułapką – rozmowa z Holistic News

Psychoterapia a religia

Zaburzeni psycholodzy! Fakt czy mit? – rozmowa we Wnikliwym Kanale

Pop-psychologia, która nas „diagnozuje”, zapewnia poczucie wyjątkowości i legitymizuje nieradzenie sobie z trudnościami

Psychika sama sobie radzi z traumami – rozmowa w podcaście Balans

Internet diagnozuje szybciej niż psycholog. Czy ustawa nadąża za algorytmami?

Psychologia, która KRZYWDZI. Dlaczego „pomoc” bywa zagrożeniem?

DDA – syndrom, którego nie ma. Ekspert: psychologia ulega modom

„Głód cudów i upadek autorytetów”. Dlaczego pacjenci wybierają szarlatanów zamiast lekarzy? 

Potrzebujemy więcej przyjaciół i mniej specjalistów


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kiedy terapia staje się antyterapią

To tytuł książki autorstwa Anny Bimer złożonej z rozmów poświęconych negatywnym skutkom psychoterapii. Miałem ten zaszczyt być jednym z rozmówców autorki, a efekt tej współpracy znajdziecie w książce. Zapraszam do lektury w imieniu autorki oraz własnym!

Po kliknięciu na okładkę zostaniecie przekierowani na stronę książki w portalu Lubimyczytać.pl

Psychoterapia, podobnie jak leki, czasem przynosi niepożądane efekty i skutki uboczne. Tę książkę czytelnik może potraktować jako ulotkę pomocniczą dla pacjenta, wsparcie i poradnik.

Rynek usług psychoterapeutycznych nie wymaga reklamy. Trudno dziś o zawód o większym etosie niż psychoterapeuta. Czasem to cywilny spowiednik, kiedy indziej przyjaciel na godziny albo doświadczony przewodnik, zasługujący na zaufanie w kwestii udzielania porad fundamentalnych: „Jak żyć?”. Psychoterapia rozsupłuje wewnętrzne konflikty, uczy, jak rozumnie zapanować nad emocjami, a także pomaga wyzwolić się z krępujących gorsetów obyczajów i nakazów, odważnie obalać kolejne tabu. Aż… sama zyskała miano tabu. Dziesięcioro wyjątkowych fachowców w tej dziedzinie stara się tutaj owo tabu przełamać – odważnie opowiada, że czasem popełniają błędy, przyznają, że nie każdy nadaje się do uprawiania tego zawodu, tym bardziej że wielu jest dziś w Polsce samozwańców, którzy podszywają się pod psychoterapeutów. Szukając pomocy, można więc bardzo źle trafić, zostać potraktowanym nieprofesjonalnie, a nawet być nadużytym i latami zmagać się z wyimaginowanym problemem. Dlatego zalecenie brzmi: „Przed użyciem zapoznaj się z ulotką”.

Opis wydawcy


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia a religia

Rozmowa z Arturem Mohrem (PST TV): dlaczego fotel terapeuty zastąpił konfesjonał, czym jest „kult cargo” w naukach społecznych i co łączy obietnicę samorealizacji z dążeniem do świętości.

Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla podcastu Praktyczna Strona Treningu przeprowadził ze mną Artur Mohr.

O czym rozmawialiśmy

Psychoterapia weszła w obszary, które przez wieki zajmowała religia. Fotel terapeuty pełni dziś funkcję konfesjonału: przychodzimy, by zrzucić z siebie ciężar wstydu i winy i zostać wysłuchanymi. Podobieństwa sięgają jednak dalej. W religii rodzimy się z grzechem pierworodnym i całe życie dążymy do nieosiągalnej świętości. W psychoterapii rodzimy się „zranieni” i całe życie gonimy za równie nieosiągalną samorealizacją „ukrytego potencjału”.

Tymczasem większość z nas jest po prostu przeciętna – to zwykłe prawo biologii i rozkładu normalnego. Jeśli mamy wyjątkowe zdolności, ujawniają się one zwykle już w dzieciństwie. Nie potrzebujemy kapłanów nowej religii, którzy w wieku dorosłym będą je w nas odkrywać.

Richard Feynman nazwał nauki społeczne „nauką kultu cargo”: naśladują gesty nauk ścisłych, nie rozumiejąc ich istoty. Wiele terapii działa podobnie. Zapycha luki w wiedzy wygodnymi domysłami, a poprawę, która przyszła sama – z upływem czasu albo przez powrót do średniej – zapisuje na swoje konto. Część zaburzeń mija nawet w kolejce do psychiatry.

Z religią łączy psychoterapię także odporność na falsyfikację. Wystarczy pojęcie „oporu”: im bardziej pacjent nie zgadza się z terapeutą, tym bardziej ma to dowodzić, że terapeuta trafił w czuły punkt. To tak, jakby chirurg uznawał krzyk pacjenta za dowód, że dobrze grzebie w ranie. Rozmawiamy też o tym, dlaczego wielu wybitnych naukowców było wierzących, o „bogu fizyków”, o odwołaniu mojego wykładu na Śląskim Festiwalu Nauki i o polskim wydaniu podręcznika „Tam, gdzie nie ma psychiatry”.

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”, a o kulturze terapeutycznej piszę też w „Zawracaniu statków głupców”.

Inne rozmowy przeprowadzone ze mną przez Artura Mohra:

Tam, gdzie nie ma psychiatry – rozmowa o projekcie

Stres. Przyjaciel czy wróg?

Psychologia i psychoterapia. Stawiając czoła niewygodnym faktom


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Pop-psychologia, która nas „diagnozuje”, zapewnia poczucie wyjątkowości i legitymizuje nieradzenie sobie z trudnościami

Tak zatytułowano rozmowę, którą dla Gazety Wyborczej przeprowadził ze mną Kasper Kalinowski. Zapraszam do lektury!

Psychologowie od zawsze walczą o klientów i przekonują ludzi, że mają zaburzenia i sami sobie z nimi nie poradzą. Robią wiele, aby zyskać klientów i to im się udaje – mówi dr Tomasz Witkowski.

Kasper Kalinowski: Codzienne zalewają nas treści psychologiczne w rodzaju sposobu jedzenia pizzy, który coś mówi o naszej osobowości czy psychoterapii dla niemowlaków. Jak odbiera je pan jako psycholog?

Dr Tomasz Witkowski: Treści psychologicznych w mediach jest tak dużo, że trudno je nawet wyliczyć czy jednoznacznie ocenić zjawisko. Oprócz wspomnianego sposobu jedzenia pizzy jakiś czas temu natrafiłem np. na informacje, że o naszej osobowości mówi coś sposób w jaki… wieszamy papier toaletowy. Mnie osobiście najbardziej zatrważa, a również trochę zniesmacza, kierunek przekonywania ludzi, że nie potrafią poradzić sobie sami bez psychologii i psychologów. Pod wpływem tej propagandy zapominamy o tym, że posiadamy znaczne zasoby psychiczne, które umożliwiają nam radzenie sobie z przeciwnościami losu. To zasoby, które stają się jeszcze większe jeśli są wzmacniane przez naszych bliskich czy przyjaciół. Ostatnie dekady to jednak intensywna kampania przekonywania nas wszystkich, że nie poradzimy sobie bez pomocy specjalistów. Wydaje mi się, że zakończyła się sukcesem. Oczywiście dla tych, którzy z tego czerpią korzyści. Niemal za każdym razem, gdy wspominam o tym, że nie każdy z nas potrzebuje psychoterapii czy przestrzegam przed pochopnym korzystaniem z niesprawdzonej psychoterapii słyszę od dostawców tych usług, że mam krew na rękach.

W 2026 r. wciąż żyjemy w świecie pełnym mitów psychologicznych?

Zdecydowanie. Nie tak dawno pisałem artykuł o tym, jak psychologia zastępuje nam współcześnie religię. Systemy wiedzy, które kiedyś obowiązywały i składały się z ezoterycznych założeń oraz rad udzielanych przez mędrców czy kapłanów współcześnie w dużej mierze zostały przejęte przez psychologię. To ta sama przestrzeń – ludzkich potrzeb i problemów, którą kiedyś wypełniały jednorożce i inne mityczne stwory. To również ważna część naszej kultury. Problemem pojawia się, jeśli zaczynają zastępować nam rzeczywistość.

Czytaj dalej klikając TUTAJ.


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Internet diagnozuje szybciej niż psycholog. Czy ustawa nadąża za algorytmami?

Rozmowa z Anitą Różańską (Holistic News) o cyberchondrii, autodiagnozach ADHD, depresji i autyzmu, o tym, dlaczego szkodzą, oraz o ustawie o zawodzie psychologa.

Media społecznościowe, testy online i sztuczna inteligencja coraz częściej zastępują specjalistów i psychoterapię. Ustawa o zawodzie psychologa ma regulować wykonywanie zawodu i zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, ale budzi też poważne wątpliwości. W rozmowie z dr. Tomaszem Witkowskim pytamy, czy prawo i nauka są dziś w stanie ochronić zdrowie psychiczne przed presją algorytmów i modą na autodiagnozy. Cały podcast jest dostępny na kanale Holistic News na YouTube.

O czym rozmawialiśmy

Żyjemy pod marketingową presją: sprawdź, czy przypadkiem nie jesteś zaburzony. W medialnych „coming outach” słyszę depresję, ADHD, borderline, autyzm – nigdy „brzydkie” choroby. Testy online, listy objawów i rozmowy ze sztuczną inteligencją tworzą zjawisko, które ma już swoją nazwę: cyberchondrię. Najbardziej zrozumiałym powodem, dla którego ludzie idą na skróty, jest trudny dostęp do rzetelnej diagnozy.

Badania nad autodiagnozami pokazują jednak jasno, że szkodzą one funkcjonowaniu. Kto zaczyna traktować zwykłe życiowe kłopoty jako objaw zaburzenia, przestaje z nimi walczyć, bo „tak po prostu musi być”, i zaczyna radzić sobie gorzej. Diagnoza bez różnicowania bywa też groźna medycznie: objawy depresji może dawać na przykład niedoczynność tarczycy, którą wystarczyłoby wyregulować tabletką.

Dlatego jestem za ustawą o zawodzie psychologa. Dotąd pacjent, któremu psycholog zaszkodził, był praktycznie bezradny. Spór o dostęp do zawodu psychoterapeuty to natomiast w dużej mierze spór o pieniądze szkół terapii, których kursy kosztują dziesiątki tysięcy złotych. Mówię też o tym, jak czytać doniesienia naukowe w mediach – korelacja to nie przyczynowość, a wiele badań nad terapiami prowadzą jej zwolennicy bez ujawnienia konfliktu interesów – oraz o tym, że nauka jest niewygodna, bo każe nam ciągle rewidować to, co wiemy.

Sposobem na życie nie jest szukanie u siebie zaburzeń, lecz budowanie odporności psychicznej, własnej i naszych dzieci. Rozwiązywanie naprawdę trudnych problemów zostawmy profesjonalistom.

O cyberchondrii, modach diagnostycznych i kulcie własnego „ja” piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców”.

Z rozmowy z Tomaszem Witkowskim dowiesz się:

  • dlaczego ustawa o zawodzie psychologa budzi tak duże kontrowersje i co realnie zmienia dla pacjentów,
  • dlaczego odpowiedzialność psychologów i psychoterapeutów jest dziś kluczowa dla bezpieczeństwa pacjentów,
  • skąd bierze się naddiagnozowanie i moda na ADHD, depresję oraz spektrum autyzmu,
  • czym jest cyberchondria i jak algorytmy wzmacniają lęk oraz poczucie „bycia chorym”,
  • jak wyniki badań naukowych bywają dopasowywane do medialnych narracji,
  • kiedy psychologia pozytywna i mindfulness są neutralne, a kiedy mogą realnie zaszkodzić.


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia przyszłości – Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Rozmowa z Jackiem Tabiszem o psychologii przyszłości: dlaczego najlepsza psychologia to taka, która stara się przestać być potrzebna, i jakie zadania zostałyby jej wtedy.

Zadałem prof. Tomaszowi Witkowskiemu pytanie o psychologię przyszłości. Odpowiedź jest zaskakująca! Tomasz Witkowski od lat mocno zaangażował się w krytykę licznych irracjonalizmów w rozmaitych szkołach psychologii i psychoterapii. Słynny sceptyk marzy o brzytwie Ockhama, która wycięłaby z obecnego chaosu to co racjonalne i naukowe. Co jednak odpowiedział, gdy spytałem go o wymarzoną przyszłość psychologii w utopijnym, doskonałym świecie?

Zapraszam do wysłuchania rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Jacek Tabisz zapytał mnie o psychologię moich marzeń – taką, jaką można sobie wyobrazić, choćby jako utopię. Moja odpowiedź może zaskakiwać: chciałbym psychologii, która działa tak, by przestać być potrzebna.

Dobry inspektor pracy powinien tak zmieniać zakłady, żeby kontrole stały się zbędne. Podobnie psychologowie powinni dążyć do tego, by ludzie byli na tyle świadomi siebie i odporni psychicznie, że sami poradzą sobie z większością kłopotów. Tymczasem większość psychologów zajmuje się gaszeniem narosłych problemów, a nie zapobieganiem im. To oczywiście cel asymptotyczny, nigdy w pełni osiągalny, ale właśnie w tę stronę powinniśmy zmierzać.

Psychologii zostałoby wtedy mnóstwo zadań, które nie polegają na leczeniu: zrozumienie świadomości zwierząt i drogi od świadomości do samoświadomości, uczenie się, wychowanie dzieci. Wiemy o tym bardzo dużo i bardzo mało z tej wiedzy wykorzystujemy. Psychologia mogłaby stać się zwykłą nauką, jak geografia, z której korzystamy dla przyjemności poznawania, a nie z konieczności ratowania kogoś.

O tym, czym psychologia mogłaby być, gdyby trzymała się dowodów, piszę w „Gigantach psychologii” i w „Zakazanej psychologii”.


Giganci psychologii – okładka

Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Freudzie: co zapożyczył, co sfałszował, jak traktował pacjentów, dlaczego psychoanaliza wymyka się krytyce i co po niej zostało.

Zapraszam do wysłuchania rozmowy na temat oszustw i manipulacji Freuda, a co za tym idzie, również psychoanalizy – tej freudowskiej i kolejnych jej odmian. Rozmowę przeprowadził ze mną Jacek Tabisz.

O czym rozmawialiśmy

Nie potrafię podchodzić do Freuda poważnie – i nie tylko z powodu jego koncepcji. Rzetelne studia historyczne pokazują, że większość idei zapożyczył, nie przyznając się do tego, część sfałszował, a przede wszystkim był mistrzem autokreacji i marketingu. Nie odkrył nieświadomości: trójdzielną duszę opisywał już Platon w metaforze woźnicy i dwóch koni.

Jego stosunek do pacjentów był wymowny. Z zapisków Ferencziego wiemy, że nazywał ich hołotą, która ma dostarczać materiału do rozwijania psychoanalizy. Najpierw była ideologia, a do niej dopasowywał ludzi jak na łożu Prokrusta. Skrzywdził wiele kobiet, uznając ich relacje o wykorzystywaniu w dzieciństwie za fantazje. Aktywnie zniechęcał też do eksperymentalnego sprawdzania psychoanalizy – a po tym, kto broni swoich twierdzeń przed weryfikacją, najłatwiej rozpoznać pseudonaukowca.

Psychoanaliza jest jak Proteusz: gdy próbujesz ją uchwycić, zmienia postać. Każdą krytykę zbywa się stwierdzeniem, że „to już historia, dziś jesteśmy dalej”. Tak działa wiele pseudonauk. Czy coś po Freudzie zostało? Tak – część opisanych przez niego mechanizmów obronnych, jak projekcja czy racjonalizacja, potwierdzono eksperymentalnie. To jednak niewiele jak na „ojca psychologii”, którym zresztą nie był: większe zasługi miał William James.

O psychoanalizie i jej mitach piszę w „Zakazanej psychologii”, a o wielkich postaciach psychologii, które warto znać zamiast Freuda, w „Gigantach psychologii”.

O psychoanalizie pisałem obszerniej w pierwszym tomie mojej trylogii „Zakazana psychologia. Pomiędzy nauką a szarlatanerią„. Relacje ofiar terapii opartej na psychoanalizie można przeczytać w mojej książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach„.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Manifest racjonalisty w epoce postprawdy – recenzja mojej najnowszej książki

Autorem recenzji jest Michał Chudoliński – filmoznawca i znawca amerykańskiej kultury masowej. Recenzja ukazała się na blogu Gotham w deszczu. Zapraszam do lektury!

Nowa książka Tomasza Witkowskiego nie jest zwykłym zbiorem felietonów o psychologii. To prowokacyjny esej wielogłosowy, w którym autor – od lat znany jako „enfant terrible” polskiej psychologii – stawia pytania o granice nauki, rolę autorytetu i iluzje, w jakie uwikłane jest współczesne społeczeństwo. Zawracanie statków głupców i inne eseje to zarazem kontynuacja wcześniejszych sporów Witkowskiego z psychoterapią i pseudonauką, jak i próba napisania podręcznika krytycznego myślenia na XXI wiek.

Zawracanie statków głupców i inne eseje Tomasza Witkowskiego ukazuje się nakładem wrocławskiego wydawnictwa Bez Maski w 2025 roku. To oficyna, która od lat specjalizuje się w literaturze racjonalistycznej i krytycznej wobec pseudonauki, publikując m.in. wcześniejsze tomy autora, jak trylogia Zakazana psychologia czy Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć. Najnowsza książka wpisuje się w ten program, ale jednocześnie go poszerza – nie jest bowiem wyłącznie polemiką z psychoterapią czy naukami społecznymi, lecz szeroką panoramą współczesnych mitów kulturowych. Jej geneza wiąże się z większym projektem eseistycznym: jak zaznacza Roy F. Baumeister w przedmowie, pierwotnie teksty miały tworzyć jedną całość, dopiero w procesie wydawniczym zostały rozdzielone na dwa tomy. Takie rozwiązanie pozwoliło uzyskać lepszą spójność tematyczną – Przepędźcie guru skupiło się na guru codzienności, zaś Zawracanie statków głupców koncentruje się na fałszach kultury, nauki i psychologii. Kontekst wydawniczy obejmuje również żywy międzynarodowy odbiór – rekomendacje takich badaczy jak Elizabeth Loftus czy Brian Nosek sugerują, że nie jest to wyłącznie polska interwencja publicystyczna, ale element globalnej dyskusji o granicach nauki i odpowiedzialności intelektualistów.

Choć Zawracanie statków głupców nie jest narracją fabularną, tom ma wyraźnie przemyślaną dramaturgię. Cztery części książki tworzą rodzaj intelektualnego spektaklu, w którym czytelnik prowadzony jest od diagnozy naszych błędów poznawczych, przez demaskację instytucji nauki, aż po krytykę mód psychologicznych i kultury terapeutycznej. Pierwszy blok – „Meandry myślenia” – otwiera esej o wartości jednoznaczności, stając się programowym manifestem autora. Drugi – „Za ołtarzem nauki” – rozbiera akademickie rytuały, pokazując, jak celebrytyzacja i oportunizm potrafią zafałszować naukową praktykę. Trzecia część – „Pod dekoracjami pop-psychologii” – analizuje modne zjawiska, takie jak mindfulness czy placebo, które w ujęciu Witkowskiego stają się nowymi mitami. Ostatni blok – „Za fasadą kultury terapeutycznej” – to najcięższy akt, gdzie wątki traumy, psychoterapii i prawa łączą się w ostrą diagnozę systemową. Każdy esej ma własną mini-dramaturgię: zaczyna się anegdotą, rozwija polemikę, a kończy uderzającą puentą. W efekcie książka przypomina serię intelektualnych scen, w których racjonalizm mierzy się z irracjonalnym teatrem współczesności.

Eseje Witkowskiego mają wymiar głęboko psychologiczny, ale zarazem antropologiczny – ukazują człowieka jako istotę podatną na złudzenia, która wciąż poszukuje autorytetów i prostych wyjaśnień. Autor odsłania paradoks: nawet badacze błędów poznawczych sami stają się ich ofiarami, a nauka – zamiast mechanizmu samonaprawczego – bywa wehikułem utrwalania iluzji. Witkowski pokazuje, jak lęk przed jednoznacznością czy obawa przed odpowiedzialnością prowadzą uczonych do kompromisów, które zamieniają krytyczne myślenie w rytuał uniku. Jednocześnie sięga po przykłady z życia codziennego i świata zwierząt – eksperymenty Lorenza z małpami czy metafory chwastów – by uzmysłowić, że mechanizmy konformizmu i ślepego naśladownictwa są wpisane w ewolucję. Antropologiczna perspektywa książki podpowiada, że kultura nie jest systemem kumulacji prawdy, lecz zbiorem opowieści służących przetrwaniu grupy. To właśnie dlatego psychoterapia, coaching czy modne teorie genetyczne tak łatwo stają się świeckimi mitami. Witkowski stawia pytanie: czy potrafimy uwolnić się od tej ewolucyjnej skłonności do wiary, skoro to ona pozwoliła nam przeżyć?

Witkowski w Zawracaniu statków głupców konsekwentnie demaskuje mity, które przenikają do dyskursu naukowego i społecznego pod postacią ideologii. Pokazuje, jak psychologia i kultura terapeutyczna zaczynają pełnić funkcję religijnych systemów – oferują proste odpowiedzi, poczucie wspólnoty i obietnicę uzdrowienia. Mindfulness bywa tu „nowym narkotykiem”, epigenetyka – przełomem, którego znaczenie wyolbrzymiono, a trauma – uniwersalnym kluczem do ludzkiego cierpienia. Autor odsłania, że pod tymi narracjami kryją się mechanizmy kontroli i społecznego zarządzania emocjami. Ideologia wkracza także w naukę – zamiast poszukiwania prawdy pojawia się „intelektualna czkawka” postmodernizmu, gdzie każde twierdzenie uznaje się za równoprawne. Witkowski polemizuje z tym relatywizmem, stając po stronie oświeceniowej tradycji jednoznaczności i falsyfikacji. Jego esej staje się nie tylko krytyką psychologii, lecz także diagnozą społeczeństwa, które łatwiej akceptuje pocieszające fikcje niż twarde dane. W tym sensie książka to akt ikonoklazmu wobec nowoczesnych świeckich religii i przypomnienie, że mit – choć bywa potrzebny – potrafi zamknąć drogę do wiedzy.

Styl Witkowskiego balansuje między publicystyką a esejem naukowym – klarowny, ironiczny, pełen anegdot, które rozładowują ciężar argumentacji, ale zarazem obnażają absurd obiegowych przekonań. Autor nie unika mocnych sformułowań („psychole przy stole”, „nowy narkotyk”), które nadają jego tekstom ostrze polemiczne i sprawiają, że nie są one neutralną popularyzacją, lecz świadomym aktem krytyki. Język pełni funkcję retorycznego młota: ma wytrącić czytelnika z komfortu i zmusić go do rewizji poglądów. Z drugiej strony pojawiają się metafory biologiczne i kulturowe – chwast ignorantia vulgaris, statek głupców, ofiara Abrahama – które budują warstwę literacką i poszerzają kontekst refleksji. Witkowski pisze z rytmem i precyzją, w krótkich akapitach, prowadząc czytelnika od anegdoty do twardej konkluzji. Styl jest komunikatywny, ale też konfrontacyjny – ma nie tylko informować, ale i drażnić. W efekcie eseje stają się rodzajem intelektualnych miniatur, które angażują zarówno rozum, jak i emocje, tworząc napięcie charakterystyczne dla literatury polemicznej.

Eseje Witkowskiego sytuują się w długiej tradycji racjonalistycznej polemiki – od Woltera i Hume’a, przez Poppera i Sagana, po współczesnych demaskatorów pseudonauki, takich jak Ben Goldacre czy Steven Pinker. Autor świadomie korzysta z figur i przykładów obecnych w klasycznych tekstach: przypomina słynne falsyfikacje Poppera, zestawia „efekt dostępności” z praktyką codzienności, sięga po obrazy biblijne (Abraham gotów złożyć Izaaka) czy literackie (statek głupców). Interteksty te pełnią funkcję kotwic – czytelnik ma wrażenie, że uczestniczy w rozmowie toczonej przez stulecia na styku filozofii i nauki. Genealogia książki sięga też wcześniejszych publikacji samego autora: Zakazanej psychologii, w której rozbijał mity terapeutyczne, czy Przepędźcie guru…, gdzie brał na celownik autorytety codzienności. Zawracanie statków głupców można więc czytać jako kolejny akt długiej debaty o tym, czym jest prawda i jak odróżnić ją od społecznych iluzji. To wpisanie się w globalny dyskurs, ale i budowanie polskiego wariantu sceptycznej eseistyki, która dotąd miała charakter niszowy.

Pierwsze głosy o Zawracaniu statków głupców wskazują na szeroki rezonans – od entuzjastycznych recenzji światowych autorytetów (Loftus, Nosek, Baumeister) po nieufność części środowiska psychoterapeutycznego w Polsce. Książka już na starcie wpisuje się w polaryzującą tradycję twórczości Witkowskiego: dla jednych to niezbędne antidotum na zalew pseudonauki, dla innych – niebezpieczny atak na autorytet psychologii i terapeutyczną praktykę. Kontrowersje budzi przede wszystkim bezkompromisowy język autora i jego strategia obnażania mitów: krytycy zarzucają mu brak niuansu i publicystyczną ostrość, zwolennicy podkreślają, że tylko taka forma jest w stanie przebić się przez gąszcz modnych półprawd. Dyskusję wywołuje także recepcja zagraniczna – rekomendacje znanych badaczy nadają książce prestiż, ale zarazem stawiają polskie środowisko wobec konieczności konfrontacji z ostrą krytyką. Ostatecznie tom działa jak test lakmusowy: pokazuje, kto gotów jest na trudne pytania i rewizję przekonań, a kto woli trwać w wygodnych narracjach.

Książka pełna jest mocnych obrazów, które zostają w pamięci. Najbardziej sugestywna to metafora ignorantia vulgaris – chwastu, którego nie da się wytępić, tak jak nie da się wyrugować społecznej głupoty. Innym punktem wpływu jest przykład Abrahama, gotowego złożyć syna w ofierze – symbol ślepego posłuszeństwa wobec autorytetu. W pamięć zapada też groteskowa odpowiedź „bardzo często wierny”, ilustrująca absurd ucieczki przed jednoznacznością. W warstwie współczesnej wybrzmiewa obraz mindfulness jako „nowego narkotyku”, pokazujący, jak praktyka uważności została zbanalizowana do roli rynkowego towaru. Silnym cytatem jest także ostrzeżenie: „Psychoterapia i Temida” – wskazujące na ryzyko, że terapeutyczny dyskurs bywa używany przeciwko pacjentom w procesach prawnych. To właśnie te fragmenty mogą krążyć jako bon moty, streszczając radykalizm i ostrzeżenia autora.

Na osi recenzenckiej Zawracanie statków głupców plasuje się między popularyzacją nauki a ostrą publicystyką ideologiczną. Mocne strony: erudycja, klarowność, talent do przekładania złożonych mechanizmów psychologicznych na zrozumiałe metafory; odwaga w stawianiu tez i konsekwentne tropienie pseudonauki. Słabe strony: ryzyko uproszczeń, które dla specjalistów mogą brzmieć zbyt kategorycznie, a dla laików – zbyt brutalnie. Wartość dla odbiorcy: książka jest przewodnikiem po iluzjach, uczy myśleć krytycznie, a nie tylko konsumować „mądrości” ekspertów. Jej siła leży w mobilizowaniu czytelnika do samodzielnej refleksji – nawet jeśli budzi opór. Na tle polskich publikacji popularnonaukowych to pozycja wyjątkowa, bo nie boi się polaryzacji. W globalnym pejzażu mieści się obok Sagana i Goldacre’a, ale ma własny ton: ostrzejszy, bardziej konfrontacyjny. Ostatecznie oś recenzencka wskazuje, że mamy do czynienia z książką, która dzieli – lecz właśnie dlatego jest potrzebna.

Zawracanie statków głupców to książka, której nie sposób czytać obojętnie. Witkowski proponuje coś więcej niż zbiór esejów – kreśli mapę złudzeń, jakie produkują nauka, kultura i psychoterapia, a zarazem uczy, jak wobec nich zachować intelektualną czujność. To lektura wymagająca: zmusza do konfrontacji z własnymi przyzwyczajeniami, odbiera komfort płynący z gotowych narracji. Jej wartość tkwi w szczerości i bezkompromisowości – nawet jeśli autor bywa nadmiernie kategoryczny, to właśnie ta jednoznaczność stanowi motor dyskusji. W świecie zdominowanym przez „postprawdę” i marketingowe narracje książka działa jak zimny prysznic: nie daje prostych recept, ale dostarcza narzędzi, by samodzielnie je wypracować. To pozycja dla czytelników odpornych na dysonans poznawczy, którzy zamiast wygody wolą trzeźwe myślenie. Witkowski potwierdza swoją pozycję „enfant terrible” polskiej psychologii – i tym tomem stawia poprzeczkę wysoko zarówno sceptykom, jak i obrońcom status quo.

Autor: dr Tomasz Witkowski (ur. 1959) – psycholog, publicysta, pisarz. Założyciel Klubu Sceptyków Polskich. Autor kilkunastu książek, w tym Zakazanej psychologii (2009–2013), Psychoterapii bez makijażu (2015), Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć (2024).

Znaczenie: laureat nagród Racjonalista Roku (2010), Soczewki Focusa (2019), zwycięzca konkursu Script Pro (2023). Publikował w Polsce i za granicą (m.in. Shaping Psychology w USA).

Nowa książka: Zawracanie statków głupców i inne eseje, Wydawnictwo Bez Maski, Wrocław 2025, ISBN 978-83-965553-3-5, 432 s., cena 49,90 złZawracanie statków głupców – PD….

Przedmowa: Roy F. Baumeister (psycholog społeczny, autor Siły woli).

Układ: 4 części, ponad 20 esejów (m.in. „Pochwała jednoznaczności”, „W pułapce autorytetu”, „Mindfulness – panaceum czy nowy narkotyk?”, „Zmagania z traumą”, „Psychoterapia i Temida”).

Michał Chudoliński (ur. 1988 r.) – Krytyk komiksowy i filmowy, scenarzysta, konsultant scenarzystów filmowych. Prowadzi zajęcia z zakresu amerykańskiej kultury masowej – ze szczególnym uwzględnieniem komiksów – na Uniwersytecie Civitas. Pomysłodawca i redaktor prowadzący bloga „Gotham w deszczu” (YouTube: @Gothamwdeszczu). Współzałożyciel Polskiej Fundacji Fantastyki Naukowej. Autor książki „Mroczny Rycerz Gotham – szkice z kultury popularnej” (wyd. Universitas), nominowanej do Nagrody „Debiut Roku 2023” Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami oraz Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Laureat Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zawracanie statków głupców i inne eseje – premiera 15 września!

Przeczytaj darmowy fragment.

Zamów książkę klikając TUTAJ

Książka z przedmową Roya F. Baumeistera ukaże się również nakładem Universal Publishers pod tytułem: Recipe for a 21st-Century Childrens’s Crusade. Essays on Culture, Science, and Psychology.

Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom, mitom, pop-psychologii oraz inwazji kultury terapeutycznej. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:


Z charakterystycznym dla siebie zestawieniem fascynujących historii, powściągliwego humoru i przenikliwych spostrzeżeń, Witkowski bezlitośnie rozprawia się z szerokim wachlarzem wpływowych przekonań, fantazji i postprawd. Dogmatycy mogą nie polubić tej książki, ale każdy z żywą ciekawością i otwartym umysłem będzie czytał te eseje z uśmiechem i fascynacją. Współczesna cywilizacja czerpała korzyści z nauki i myśli wielu minionych wieków — a mimo to gubimy się wśród szerokiego asortymentu dezorientujących i wątpliwych twierdzeń. Ta książka to mile widziane wyzwanie dla wielu panoszących się nonsensów.

Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.

Gorąco polecam tę imponującą kolekcję esejów skupiających się na krytycznej analizie szerokiego zakresu współczesnych problemów, od męskości i uważności po psychoterapię i zwodnicze badania nauk społecznych. To doskonałe antidotum na mieszankę dezinformacji, intelektualnego bełkotu i źle ulokowanego „zdrowego rozsądku”, który tak często udaje mądrość w tych burzliwych czasach.

Prof. James Alcock, York University, Canada, autor Parapsychology – Science Or Magic?


Zawracanie statków głupców to fascynujący zbiór esejów poświęconych najtrudniejszym tematom społecznym – wartości życia, przyszłości pracy i postępu w nauce.

Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science


Zawracanie statków głupców Tomasza Witkowskiego, to zbiór prowokacyjnych, tętniących życiem esejów poruszających spectrum tematów: Czy spędzanie czasu na zajęciach pozalekcyjnych jest naprawdę przydatne dla dzieci? Czy lęk i depresja są coraz częstsze? Czy wskaźniki samobójstw rzeczywiście gwałtownie rosną? Jakiego rodzaju wsparcia powinniśmy udzielać osobom, które przeżyły traumę, czy byłoby im lepiej bez niego? Autor, wieloletni przyjaciel naukowego sceptycyzmu, kontynuuje swoją cenną tradycję obalania mitów. Zmusza czytelników do uświadomienia sobie, że to, co uważają za prawdę, może nią nie być i że być może nadszedł czas, aby przemyśleć wiele ze swych cennych przekonań.

Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory

Obraz znaleziony dla: jakub jamrozek

Choć świat akademickiej dyplomacji ceni dziś „wyważone sądy” i „złożoność problemu”, Tomasz Witkowski stawia niewygodną tezę – nauka potrzebuje jednoznaczności. Bez niej, stajemy się pionkami w naukowej grze pozorów. Autor zdejmuje aureolę nieomylności z głów autorytetów – celebrytów i uświadamia nam, jak często akceptujemy nonsensy, celebrujemy pseudonaukę i konserwujemy błędy. Zawracanie statków głupców pozwala zobaczyć, w jakich sytuacjach naszego życia daje o sobie znać „efekt dostępności” i dowiedzieć się, czego nie da nam mindfulness. Uzmysławia również, że „ci, którzy badają błędy w funkcjonowaniu naszego umysłu i złudzenia, którym podlega, sami również im ulegają”, a bezkrytycznie nie znaczy lepiej. To książka dla tych, którzy nie boją się trudnych pytań i nie zadowalają się wygodnymi odpowiedziami.

Jakub Jamrozek, dziennikarz Polskiego Radia


Tomasz Witkowski po raz kolejny mierzy się z tematami tabu w psychologii. Wnosi do dyskusji autokonfrontacyjny sceptycyzm. „Psychole” przy stole tego nie chcą, choć bardzo potrzebują. Witkowski nie tylko zastanawia się nad skomplikowanymi naukowymi aspektami psychologii. Podnosi również wyzwania psychologiczne na poziom etyczny, polityczny i filozoficzny, przypominając nam wszystkim, że nauka to coś więcej niż tylko nauka.

Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja


Zawracanie statków głupców to przystępna, elokwentna i prowokująca do myślenia analiza szerokiego zakresu współczesnych wyzwań społecznych, z którymi, jak się wydaje, zmagamy się od zawsze. Witkowski rzuca wiele światła na te kwestie, oferując spostrzeżenia równie oświecające, jak niepokojące. Ta ważna i bardzo przystępna książka jest fascynującą lekturą dla wszystkich, którzy są zaniepokojeni problemami powstającymi na styku kultury, nauki i racjonalnego myślenia.

Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul

Książka zmusza do myślenia o różnych problemach – od epigenetyki po alokację ograniczonych zasobów dla ratowania jednostek, a nie bezimiennych, licznych osób. Eseje, choć łatwe w lekturze, to jednak są literaturą naukową – z odniesieniami do źródeł we wszystkich rozdziałach. Gorąco polecam tę książkę!

Prof. Ewa Bartnik, Polska Akademia Nauk

Zawracanie statku głupców to przystępny zbiór prowokujących do myślenia esejów na temat aktualnych kontrowersji w psychologii, psychiatrii, biologii i filozofii.

Prof. Trevor Robbins, University of Cambridge, współautor The Neurobiology of Addiction

Witkowski od lat niestrudzenie tropi pozorne prawdy, którymi karmi nas współczesna kultura. W swojej najnowszej książce odkrywa meandry naszego myślenia, wkrada się do świątyni nauki, żeby zbadać, co kryje się za jej ołtarzami, sprawdza, co zamaskowano kolorowymi dekoracjami pop-psychologii i wściubia nos za fasadą kultury terapeutycznej obnażając jej przekłamania i uproszczenia. Gorąco polecam lekturę książki każdemu, kto nie chce ślizgać się po powierzchni obiegowych przekonań!

Konrad Szołajski, reżyser filmowy, scenarzysta

Nie można przegapić najnowszego zbioru esejów Tomasza Witkowskiego – „enfant terrible polskiej myśli psychologicznej”. Obowiązkowa pozycja dla wszystkich, którzy lubią czuć się zdumieni, zaskoczeni, wyprowadzeni z równowagi. Dla zawsze myślących na przekór i wbrew obowiązującym teoriom. To zawsze się opłaca, choć nigdy nie jest łatwe.

Krystyna Romanowska, dziennikarka.

Posłuchaj dyskusji o tematach poruszanych w książce

Po pierwsze nie szkodzić

To tytuł reportażu w reżyserii Marka Lyszczyny opowiadający dramatyczne historie pacjentów. Ponieważ dość gruntownie poznałem obie historie, zostałem poproszony przez twórcę reportażu o komentarz. Obejrzyj reportaż klikając na obrazek poniżej.

Reportaż został wyemitowany w programie Magazynie Ekspresu Reporterów, 2 września 2025 r. o godz. 22:45 w TVP1.

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Skazana za nasilenie objawów. Wyrok, który niszczy zaufanie do psychoterapii

Płać i milcz, a jak się nie podoba to wynocha!

Przez tak wiele lat jazdy na terapię okrążyłam równik i wydałam 60 tysięcy złotych. Można powiedzieć… PODRÓŻ ŻYCIA!!!

Noszę w sobie chęć spojrzenia w oczy terapeutce i zapytania jej, jak może patrzeć w lustro…

Psychoterapia w Sądzie Najwyższym – wielki finał!

Psychoterapeuci z jarmarku

Mieli mi pomóc, a każą walczyć o życie…

Chciał się na mnie zemścić…

Psychoterapia z M.

Nigdy nie pójdę na terapię

Podróż w jedną stronę

Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Guru biznesu: zbawiciele czy naciągacze?

To tytuł rozmowy, którą dla podcastu Puls Biznesu Out of the Box na tematy poruszane w mojej najnowszej książce Zawracanie statków głupców i inne eseje, przeprowadził ze mną red. Mirosław Konkel.

Dziś podważamy autorytet coachów, mentorów i konsultantów. Pytamy, dlaczego firmy kupują bzdury, a liderzy zrzucają odpowiedzialność na samozwańczych mistrzów życia, kariery i zarządzania Dr Tomasz Witkowski, psycholog i łowca pseudonauki, w rozmowie z Mirosławem Konkelem odpowiada na pytania:

• Guru samorozwoju: wizjonerzy czy naciągacze?

• Dlaczego biznes woli slajdy od psychologii?

• Po co liderom odpowiedzialność, jeśli jest coaching?

• Jak myśleć samodzielnie w świecie terapeutycznych mód?

To odcinek dla wszystkich, którzy zamiast żyć na autopilocie lub pod dyktando dziwacznych nauk, i wolą samodzielnie myśleć – nawet jeśli to trudniejsze.

Poprzednia rozmowa z Pulsem Biznesu:

Nie wzoruj się na najlepszych


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Krok w złym kierunku”. Psychologowie kontra psychoterapeuci w sprawie projektu ustawy o zawodach pomocowych

To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Cezarego Łasiczkę dla radia TOK FM 17.07.2025 o godz. 9:00. Aby posłuchać podcastu kliknij ikonkę poniżej:

Inne audycje w radiu TOK FM:

„Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć” – rozmowa o mojej nowej książce w Radiu Tok Fm

O nadużyciach w badaniach Hansa Eysencka w radiu TOK FM

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

Jak wyleczyć dłubanie w nosie i chodzenie na wagary – „Psychoterapia bez makijażu” w radiu TOK FM

Quasireligijne pułapki relacji z terapeutą – o „Psychoterapii bez makijażu” w TOK FM

Jaką rolę odgrywają dziś sceptycy? – audycja w TOK FM

O inteligencji w audycji radia TOK FM

O pseudo-psychologii w audycji radia TOK FM

O (ir)racjonalności ludzkiej w TOK FM

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o projekcie ustawy o zawodzie psychoterapeuty i samorządzie zawodowym, przygotowanym przez Ministerstwo Zdrowia. Uważam, że z perspektywy pacjentów projekt niewiele zmienia: utrwala sytuację, w której psychoterapię może prowadzić osoba po niemal dowolnych studiach magisterskich – także po teologii czy pedagogice. Zmienia natomiast sporo dla stowarzyszeń terapeutycznych, które prowadzą komercyjne, kilkuletnie szkolenia, niekiedy w ramach pseudonaukowych koncepcji.

Psychoterapeutą powinien być psycholog kliniczny, który dodatkowo zdobył umiejętność prowadzenia terapii. Trudno mi sobie wyobrazić terapeutę, który nie zna fizjologii układu nerwowego ani dynamiki emocji. Mówiłem też o pacjentach, którzy czują się skrzywdzeni: dziś mogą liczyć głównie na sądy koleżeńskie stowarzyszeń, a na sali sądowej słyszałem, że kodeksy etyczne do niczego terapeutów nie zobowiązują. Najprostszym rozwiązaniem byłoby objęcie pacjentów psychoterapii opieką rzecznika praw pacjenta.


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.