Domena tomaszwitkowski.pl znów jest moja – o stronie, która się pode mnie podszywała

Przez kilka lat pod adresem tomaszwitkowski.pl działała strona, która podszywała się pode mnie i publikowała pod moim nazwiskiem płatne teksty. Te teksty nie są moje. Od listopada 2026 roku domena znów należy do mnie i jest dziś adresem tego bloga.

Prowadzenie swojego bloga w 2007 roku rozpocząłem i wiele lat prowadziłem pod adresem tomaszwitkowski.pl. Kiedy ilość spamu zmusiła mnie do przeniesienia się do WordPressa, domena trafiła w cudze ręce. Przez kilka ostatnich lat działała pod nią strona, która podszywała się pode mnie.

Nazywała się „Blog psychologiczny by Tomasz Witkowski®”, miała w logo „Tomasz Witkowski – Psycholog” i nie podawała ani autora, ani kontaktu. Publikowała pod moim nazwiskiem około 180 tekstów, w tym płatne artykuły z linkami firm. W jednym z nich, o uzależnieniu od hazardu, zamieszczono reklamę bonusu bukmacherskiego, w innym, o kaszlu u dzieci, reklamę preparatu bez recepty. Żeby uwiarygodnić całość, strona opisywała nawet moją własną prowokację naukową z 2007 roku. Takie strony to zaplecza do sprzedaży linków: przejęta domena, której wiarygodność podnosi cudze nazwisko.

Teksty publikowane wtedy pod adresem tomaszwitkowski.pl nie są moje. Nie napisałem ich, nie podpisałem i nie polecam reklamowanych w nich produktów. Jeśli trafiliście na ich kopie gdzie indziej, potraktujcie je jako podróbki.

Dziś sprawa jest zamknięta. Udokumentowałem stan strony, poinformowałem firmy, których linki się na niej znalazły, i wezwałem właściciela domeny do zaprzestania naruszeń. Przekazał mi domenę. Od 17 listopada 2026 roku tomaszwitkowski.pl znów należy do mnie i jest głównym adresem tego bloga.

Moje strony to:

Jeśli zobaczycie gdzieś tekst podpisany moim nazwiskiem, a którego nie ma na żadnej z tych stron, dajcie mi znać przez formularz w zakładce Kontakt.

Miedziane blachy i surowe dane – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Za dostęp do jednego artykułu naukowego płacę dziś zwykle od dwudziestu do czterdziestu dolarów. Autorzy tych tekstów nie dostają za nie ani centa. Recenzenci, którzy je oceniali, też nie. Badania sfinansowali najczęściej podatnicy.

Jeśli ty masz jabłko i ja mam jabłko i wymienimy się nimi, każdy z nas nadal ma jedno jabłko. Ale jeśli ty masz pomysł i ja mam pomysł i wymienimy się nimi, każdy z nas ma dwa pomysły.

George Bernard Shaw

Za dostęp do jednego artykułu naukowego płacę dziś zwykle od dwudziestu do czterdziestu dolarów. Autorzy tych tekstów nie dostają za nie ani centa. Recenzenci, którzy je oceniali, też nie. Badania sfinansowali najczęściej podatnicy. Pieniądze inkasuje wydawca, który nie zrobił nic poza tym, że stanął w drzwiach. Trudno o czystszy przykład sytuacji, w której ktoś pobiera myto na moście, którego nie zbudował.

Kiedy po raz kolejny trafiłem na stronę z płatnymi artykułami naukowymi, przypomniała mi się gospodarka zbudowana na założeniu dokładnie odwrotnym. Kilka lat temu miałem okazję przyjrzeć się jej z bliska, na wyspie Vancouver, gdzie przetrwały ślady kultury, którą przez sto lat opisywano w podręcznikach jako etnograficzne kuriozum: kultury potlaczu. Im dłużej się jej przyglądałem, tym silniejsze miałem wrażenie, że nie oglądam wcale osobliwości, lecz działający przez kilkaset lat system, który rozwiązał problem, z jakim współczesna nauka do dziś sobie nie radzi. Jak sprawić, żeby najbardziej opłacalną strategią zdobywania prestiżu było oddawanie, a nie zatrzymywanie?

Blacha, którą trzeba pociąć

Ludy północno-zachodniego wybrzeża Ameryki nie znały pieniądza, dysponowały za to instrumentami finansowymi o zaskakującej finezji. Najsłynniejszym z nich były coppers – tarcze wyklepane z miedzianej blachy, wielkości sporej tacy, o wartości ustalanej umownie i sięgającej równowartości tysięcy koców. Należały do najznamienitszych rodów. Zdumiewa w nich jednak co innego. Najwyżej ceniono nie egzemplarze, które zachowały się w nienaruszonym stanie, lecz te pocięte i wielokrotnie zszywane z powrotem – poranione, połatane, noszące na sobie ślady własnej historii.

Dziwaczny fetysz? Raczej rejestr transakcji. Żeby zostać właścicielem takiej blizny na miedzi, trzeba było wcześniej potrafić rozciąć tarczę, rozdać jej kawałki, a potem przez lata cierpliwie je odszukiwać i odkupywać za coraz to wyższe ceny. Blacha była zatem instrumentem wartościowym, którego kupon wypłacano w prestiżu, a warunkiem jego wykupu było wcześniejsze wzbogacenie innych. Na taką operację mogli sobie pozwolić wyłącznie ci, którzy stali najwyżej i właśnie w ten sposób potwierdzali, że stoją najwyżej. Wartość rosła nie mimo dzielenia, lecz dzięki niemu.

Cała reszta tej ekonomii jest konsekwencją tej jednej zasady. Gromadzenie nie było w niej cnotą, tylko objawem braku zaradności. Człowiek trzymający kilka koni i korzystający z jednego, uchodził za marnotrawcę, bo pozbawiał wspólnotę użytku ze zwierząt, sam nie zyskując nic poza kłopotem karmienia. Wzajemność nie wymagała umowy ani zabezpieczeń, była oczywistością, jak w naszej kulturze oczywistością jest paragon. Gdyby przenieść tam człowieka, który kupuje trzeci dom i drugi jacht, zapewne uznano by, że przygotowuje się do wyjątkowo okazałej ceremonii, i czekano by z życzliwym zainteresowaniem, kiedy wreszcie to wszystko rozda.

Ciąg dalszy artykułu TUTAJ

Informacja dla oszczędnych: „Forum Akademickie” uwalniało kiedyś artykuły zza paywalla po 3 miesiącach od daty publikacji. Nie wiem, czy ten zwyczaj pozostał. Jeśli nie zależy ci na czasie, poczekaj i sprawdź.

Inne moje artykuły, które ukazały się w FORUM AKADEMICKIM:

Obrotowe drzwi nauki – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Pochwała jednoznaczności – mój nowy artykuł w „Forum Akademickim”

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

Tama została przerwana

Nauka kultu cargo

Mądrość w pułapce autorytetu

Początek upadku legendy?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Siedem procent odpowiedzialności

Wsiedlibyście do samolotu, którego pilot oświadczyłby, że powodzenie lądowania zależy od niego w 7%? Nie? No cóż, podzielam z Wami tę opinię. A co z usługami prawnika, który zadeklarowałby, że to, co się wydarzy na sali sądowej, w 93% jest poza jego kontrolą? A może zadowoliłaby Was taka skuteczność mechanika samochodowego, który sprawdza Wasz układ hamulcowy? Też nie?

A jednak jest obszar Waszego życia, który powierzacie specjalistom deklarującym właśnie taki udział w sukcesie, i wcale nie jest to obszar peryferyjny. Powiedziałbym nawet, że należy do najważniejszych. Chodzi o ZDROWIE PSYCHICZNE.

Nie, nie żartuję. Dowiedziałem się o tym z opinii podpisanej przez dwie biegłe sądowe i sporządzonej na potrzeby procesu, w którym pacjentka dochodzi zadośćuczynienia za pogorszenie swojego stanu w trakcie psychoterapii.[1] Biegłe oparły się na dość głośnej publikacji z 2011 roku, której autorami są John Norcross, psycholog kliniczny z University of Scranton w Pensylwanii, jeden z najczęściej cytowanych badaczy relacji terapeutycznej, oraz Michael Lambert, psycholog kliniczny z Brigham Young University w Utah, który od pół wieku mierzy, komu terapia pomaga, a komu szkodzi.[2] Na tej podstawie zamieściły w opinii wykres, z którego wynika, że za efekty psychoterapii odpowiadają następujące czynniki (w procentach tak zwanej wyjaśnionej wariancji, do czego jeszcze wrócę, bo właśnie tu leży pies pogrzebany):

osoba korzystająca z psychoterapii 30%

relacja terapeutyczna 12%

podejście terapeutyczne 8%

psychoterapeuta 7%

pozostałe czynniki 3%

wariancja niewyjaśniona 40%

Wniosek biegłych był prosty, żeby nie powiedzieć prostacki. Skoro pacjentka „odpowiada” za 30% wyniku, a terapeuta zaledwie za 7%, to nie można terapeucie przypisać odpowiedzialności za pogorszenie jej stanu, bo przecież ona sama miała na to większy wpływ niż on! Czy to nie cudowny sposób na uniknięcie odpowiedzialności? Takich wykresów nie zobaczycie w reklamach terapii i nie przeczytacie o nich w wypowiedziach zachęcających do udziału w niej. Tam terapia jawi się jako panaceum na wszelkie bolączki tego świata. Kiedy jednak swoich obietnic nie spełni i trzeba się wytłumaczyć z niepowodzenia, ktoś nagle przypomina sobie o skromnych 7%.

Terapeuta Schrödingera

Fizycy mają swojego kota, który pozostaje jednocześnie żywy i martwy, dopóki nikt nie zajrzy do pudełka. Psychoterapia dorobiła się terapeuty, który jest jednocześnie wszechmocny i bezradny, a o tym, w którym stanie go zastaniemy, decyduje wyłącznie to, kto i po co zagląda.

Gdy zagląda klient, terapeuta jest wszechmocny. Słyszymy wtedy, że „relacja leczy”, że terapia „zmienia życie”, że bez niej nie poradzimy sobie z żałobą, rozwodem, lękiem, wypaleniem, wychowaniem dzieci i niemal każdym kłopotem, który dawniej załatwiało się rozmową z przyjacielem albo po prostu upływem czasu. Gdy zagląda kandydat na terapeutę, wszechmoc rośnie jeszcze bardziej. Szkoły psychoterapii przekonują, że dopiero kilkuletnie i kosztowne szkolenie, setki godzin superwizji i własna terapia szkoleniowa czynią z człowieka kogoś, komu można powierzyć cudzą psychikę. Gdy jednak do pudełka zagląda sąd, terapeuta kurczy się do rozmiarów statysty. Stoi gdzieś z boku, odpowiada za 7% i właściwie trudno powiedzieć, po co w ogóle przyszedł.

Pojawia się tu kłopotliwe rozwidlenie dróg. Jeżeli szkolenie, superwizja i doświadczenie rzeczywiście czynią terapeutę lepszym, to terapeuta ma znaczenie i może swoim działaniem zaszkodzić. Jeżeli zaś nie ma znaczenia, to za co płacą słuchacze szkół psychoterapii, a za co pacjenci? Obu odpowiedzi naraz obronić się nie da, choć środowisko bardzo się stara.

Wyobraźmy sobie panią Annę, która po trzech latach terapii, dwa razy w tygodniu, czuje się gorzej niż przed jej rozpoczęciem. Przez te trzy lata słyszała, że pogorszenie to „etap procesu”, że opór to dobry znak, a kryzys świadczy o tym, że „coś się wreszcie rusza”. Kiedy w końcu odważyła się zapytać, kto za to odpowiada, dowiedziała się, że głównie ona sama. W 30%. Terapeuta w 7%. A reszta to los, który, jak wiadomo, faktur nie wystawia.

Kto komu płaci

Nasuwają się w tym miejscu pytania o to, kto komu i za co płaci honorarium. A może powinno ono być dzielone, podobnie jak owa wariancja? Jeśli pacjent wnosi do sukcesu 30%, a terapeuta 7%, to sprawiedliwość wymagałaby, żeby po każdej sesji to terapeuta przelewał pacjentowi stosowną różnicę. Jeśli zaś dzisiejsze honoraria płacimy za 7% efektu, to czy gdyby skuteczność terapeutów zbliżyła się do nieosiągalnych 50%, honorarium stałoby się siedmiokrotnie wyższe? Proponowałbym przy okazji, by gabinety uczciwie wywiesiły na drzwiach hasło „Pomagamy w 7%“. Byłoby to pierwsze w historii tej branży hasło reklamowe poparte publikacją w recenzowanym czasopiśmie. Tak, psychoterapeuta to naprawdę ciekawy zawód.

Co naprawdę pokazuje wykres

Tu jednak muszę zrobić rzecz, której biegłe nie zrobiły, czyli zastanowić się, co ów wykres w ogóle mierzy. Okaże się wtedy, że ironia tnie w obie strony, a najgłębiej rani samą opinię.

Wariancja to po prostu miara tego, jak bardzo wyniki różnią się między sobą. Kiedy badacze piszą, że terapeuta „wyjaśnia 7% wariancji”, mają na myśli coś takiego: gdybyśmy wzięli tysiące pacjentów i porównali ich wyniki, to mniej więcej 7% różnic między nimi dałoby się przypisać temu, że trafili do różnych terapeutów. Liczba ta mówi więc o tym, jak bardzo terapeuci różnią się między sobą, a nie o tym, ile pojedynczy terapeuta wnosi do leczenia pojedynczej osoby.

Wróćmy do pilota z pierwszego zdania. Udział pilotów w wyjaśnianiu różnic w powodzeniu lądowań jest bliski zera, bo niemal wszyscy piloci lądują bezpiecznie, a skoro prawie nie ma różnic, to nie ma czego wyjaśniać. Gdyby zastosować logikę biegłych, należałoby uznać, że pilot nie ponosi żadnej odpowiedzialności za katastrofę, nawet gdy przed startem opróżnił piersiówkę. Podobnie z kierowcami. Statystyki wypadków drogowych mogą pokazywać, że wiele z nich zależy od pogody, stanu nawierzchni i zachowania innych uczestników ruchu, ale żaden sąd nie uniewinni pijanego kierowcy, powołując się na wykres kołowy.

Mamy tu do czynienia z błędem, który logicy nazywają dowodzeniem zbyt wiele. Argument biegłych, gdyby był trafny, uwalniałby od odpowiedzialności każdego terapeutę zawsze i wszędzie. Także takiego, który przesypia sesje, zdradza tajemnice pacjentów albo wchodzi z nimi w relacje, w które wchodzić nie powinien. Skoro dowodzi wszystkiego, nie dowodzi niczego. Statystyka zebrana z tysięcy przypadków niczego nie mówi o tym, czy ten konkretny terapeuta w tej konkretnej sprawie postąpił zgodnie ze sztuką. O odpowiedzialności rozstrzyga to, czy złamano zasady zawodu, a nie to, ile procent różnic między ludźmi da się przypisać ich terapeutom.

Warto dodać, że sam wykres nie jest wynikiem jednego pomiaru, tylko zgrubnym szacunkiem złożonym z wielu różnych analiz. Ma też starszego krewnego. W 1992 roku Lambert opublikował podobne „ciastko”, w którym 40% przypisał czynnikom spoza terapii, 30% tak zwanym czynnikom wspólnym, 15% oczekiwaniom pacjenta i 15% technikom terapeutycznym.[3] Na początku 2026 roku Stian Solem, psycholog kliniczny z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim, przyjrzał się tym wykresom i stwierdził, że trudno właściwie odtworzyć, w jaki sposób te liczby uzyskano, że różne badania dają wyraźnie odmienne proporcje i że rysowanie czynników jako osobnych kawałków tortu fałszuje rzeczywistość, w której wpływają one na siebie nawzajem. Zalecił po prostu przestać ich używać.[4] Wykres kołowy jest w psychologii gatunkiem szczególnym. Wygląda jak pomiar, a czyta się go jak przypowieść, z której każdy wyciąga taki morał, jakiego akurat potrzebuje.

Nikt nie jest poniżej średniej

Skoro w sądzie terapeuta odpowiada za 7%, ciekawe, jak oceniają się terapeuci, kiedy nikt ich nie pozywa. W badaniu opublikowanym w 2012 roku Steven Walfish, psycholog praktykujący w Atlancie, wraz z badaczami z Kennesaw State University i wspomnianym już Michaelem Lambertem poprosił 129 terapeutów z prywatnych gabinetów, by porównali swoje umiejętności z umiejętnościami kolegów po fachu.[5] Ani jeden nie uznał się za gorszego od przeciętnego. Co czwarty umieścił się w najlepszych 10% zawodu. Zapytani, u jakiego odsetka ich pacjentów pogarsza się stan w trakcie terapii, podawali średnio niecałe 4%, a niemal połowa twierdziła, że u nich nie pogorszył się stan nikogo. Tymczasem badania prowadzone od dziesięcioleci wskazują, że w trakcie psychoterapii pogorszeniu ulega od 5 do 10% pacjentów.[6]

Inny zespół amerykańskich psychologów klinicznych, pod kierunkiem Dereka Hatfielda, porównał notatki terapeutów z wynikami kwestionariuszy, które pacjenci wypełniali przed sesjami.[7] Kwestionariusze pokazywały wyraźne pogorszenie. Notatki odnotowały je zaledwie w co piątym przypadku. Terapeuci najczęściej po prostu nie zauważali, że ich pacjentom jest coraz gorzej.

Mamy więc zawód, którego przedstawiciele w ankiecie lokują się w czołówce, w gabinecie nie dostrzegają pogorszeń, a w sądzie powołują się na skromne 7%. Byłoby to zabawne, gdyby nie dotyczyło ludzi, którzy przyszli po pomoc i wyszli z gabinetu w gorszym stanie.

Wariancja nie wystawia rachunków

W Polsce sprawa ma jeszcze jeden wymiar. Zawód psychoterapeuty od ponad 30 lat czeka na ustawę, a jej projekt właśnie po raz kolejny wraca do Sejmu.[8] Nie ma samorządu psychoterapeutów, nie ma ich rzecznika odpowiedzialności zawodowej ani sądu dyscyplinarnego. Pacjent, który uważa, że terapia mu zaszkodziła, ma do dyspozycji w zasadzie jedno miejsce, czyli sąd cywilny. A tam, jak widać, czeka na niego wykres kołowy.

Nie twierdzę, że każde pogorszenie w trakcie terapii jest winą terapeuty. Ludzie chorują, cierpią i rozpadają się z powodów, na które nikt nie ma wpływu, a uczciwy terapeuta powinien to pacjentowi powiedzieć na początku, a nie dopiero przed sądem. Jednak zawód, który bierze pieniądze za pomoc, nie może w chwili porażki ogłaszać, że właściwie nikomu nie pomagał. Odpowiedzialność nie jest procentem wyjaśnionej wariancji. Jest zobowiązaniem wobec konkretnego człowieka, który usiadł naprzeciwko i uwierzył, że ktoś wie, co robi. Jeśli psychoterapeuci chcą, byśmy nadal im wierzyli, powinni wybrać, czy są pilotami, czy pasażerami. Na pokładzie, gdzie nikt nie odpowiada za lądowanie, nie powinien siedzieć nikt.


[1] Postępowanie cywilne o sygn. akt I C 465/17, bez wyłączenia jawności. Cytowana opinia biegłych znajduje się w aktach sprawy (przyp. aut.).

[2] J.C. Norcross, M.J. Lambert, Psychotherapy Relationships That Work II, „Psychotherapy” 2011;48(1), s. 4-8, online: https://doi.org/10.1037/a0022180.

[3] M.J. Lambert, Psychotherapy Outcome Research: Implications for Integrative and Eclectic Therapists, w: J.C. Norcross, M.R. Goldfried (red.), Handbook of Psychotherapy Integration, Basic Books, New York 1992, s. 94-129.

[4] S. Solem, Psykoterapi og problematiske kakediagrammer, „Tidsskrift for Norsk psykologforening” 2026 (opublikowano 2 lutego 2026), online: https://www.psykologtidsskriftet.no/asset/article/2026/02/Psykoterapi-og-problematiske-kakediagrammer/Psykoterapi-og-problematiske-kakediagrammer.pdf.

[5] S. Walfish, B. McAlister, P. O’Donnell, M.J. Lambert, An Investigation of Self-Assessment Bias in Mental Health Providers, „Psychological Reports” 2012;110(2), s. 639-644, online: https://doi.org/10.2466/02.07.17.PR0.110.2.639-644.

[6] M.J. Lambert, B.M. Ogles, The Efficacy and Effectiveness of Psychotherapy, w: M.J. Lambert (red.), Bergin and Garfield’s Handbook of Psychotherapy and Behavior Change, wyd. 5, Wiley, New York 2004, s. 139-193.

[7] D. Hatfield, L. McCullough, S.H.B. Frantz, K. Krieger, Do We Know When Our Clients Get Worse? An Investigation of Therapists’ Ability to Detect Negative Client Change, „Clinical Psychology and Psychotherapy” 2010;17(1), s. 25-32, online: https://doi.org/10.1002/cpp.656.

[8] O przebiegu prac nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty zob. relację OKO.press z 14 października 2026 r., online: https://oko.press/ustawa-o-zawodzie-psychoterapeuty-do-sejmu-y-to-koniec-srodowiskowych-sporow (przyp. aut.).


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Potyczek o Freuda ciąg dalszy

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie byli penie zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst zatytułowany Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna.

Jednak psychoanalitykom tekst Kalinowskiego najwyraźniej stanął ością w gardle, bo oto Adam Lipszyc reprezentujący ten problematyczny nurt nadesłał kolejny tekst polemiczny pt. Żywotność psychoanalizy. Polemika z Kasprem Kalinowskim. Pomijam dość obcesowy ton tej polemiki, bo o tym Czytelnicy sami wyrobią sobie zdanie. Jednak nagromadzenie w tak krótkim tekście tylu sprzeczności mających sprawiać wrażenie uczoności, zasługiwało na odpowiedź. I tym razem napisaliśmy ją we trojkę. Zapraszam do lektury zarówno polemiki Lipszyca, jak i naszej nań odpowiedzi.

Potyczek o Freuda ciąg dalszy. Odpowiedź Adamowi Lipszycowi

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Nasz krótki – mamy nadzieję – tekst będzie polemiką z artykułem Adama Lipszyca pod tytułem „Żywotność psychoanalizy”, który z kolei stanowił replikę na teksty Kaspra Kalinowskiego oraz Piotra Toczyskiego.

Pomijamy wcześniejszy tekst „instytucjonalnych psychoanalityków”, który przypominał sprawozdanie z dokonań i korporacyjnych sukcesów, a pomijał główne zarzuty wobec Freuda.

Skupiamy się na tekście Lipszyca, który – będąc głosem wybitnego znawcy psychoanalizy, ale też wybitnego historyka idei – jest wielowątkowy, erudycyjny, błyskotliwy i – w przeciwieństwie do „sprawozdania korporacyjnego” – napisany jest językiem barwnym i żywym.

Można go podzielić na trzy części i w tej kolejności będziemy się do niego odnosił. Pierwsza część dotyczy – ujmijmy to hasłowo – drobnostek i plotek o Freudzie; drugą można by określić jako „anty-Popper” i jest próbą stępienia ostrza – tak zwanego – „falsyfikacjonizmu”; trzecia zaś część (podsumowująca tę błyskotliwą mowę adwokacką) to wskazanie na niezwykłą – mimo jej licznych wad – „płodność” i „żywotność” psychoanalizy. Quod erat demonstrandum.

Drobnostki i plotki

Zacznijmy od „drobnostek i plotek”. Lipszyc w pierwszym kroku zbija najsłabsze z argumentów strony przeciwnej. I słusznie, bo – po pierwsze – ma w kilku przypadkach rację, a po drugie – stwarza retoryczne wrażenie, że podobnie jest też w innych przypadkach. Zaiste, Freud zażywał kokainę oraz wypowiadał się podobno krytycznie o pacjentach, nazywając ich „hołotą”. No i co z tego? Zajmujemy się wszak prawdziwością jego teorii, a nie oceną moralną jego twórcy. Czy kokainista, albo alkoholik, a nawet seksoholik (bo i takie zarzuty się pojawiały) nie może być doskonałym naukowcem? Są to – można powiedzieć – argumenty ad personam i słusznie można je w poważnej debacie odłożyć na bok.

Poważniejszy zarzut dotyczy tego, że w swojej praktyce lekarskiej zalecał pacjentom zażywanie kokainy. Są niewątpliwie wśród hepatologów alkoholicy i mogą zarazem być świetnymi lekarzami. Jeśli jednak hepatolog zalecałby spożywanie alkoholu jako leku na chorą wątrobę, źle by to świadczyło o jego kwalifikacjach lub etyce zawodowej. Ma rację Lipszyc, że to była inna epoka: kokaina była pod koniec XIX wieku substancją nową i legalną, nie było rygorystycznych badań klinicznych. Freud zalecał ją na neurastenię, na zaburzenia trawienia i na leczenie uzależnienia od morfiny, co w co najmniej jednym wypadku skończyło się tragicznie. Już wtedy ostrożniejsi lekarze uważali ją za niebezpieczną, a nawet za „trzecią plagę ludzkości” po alkoholu i morfinie.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wszechobecna przemoc czyni nas obojętnymi. A zobojętnienia w statystykach nie widać

To tytuł mojego najnowszego artykułu, który ukazał się w ostatnim numerze „Plus Minus”. Zapraszam do lektury!

Czy ten codzienny spektakl przemocy, jaki oglądamy w filmach, serialach, grach komputerowych i w wiadomościach, czyni nas agresywnymi? Przez lata setki badań pokazywały efekt, którego, jak się okazuje, nie ma.

W marcu 1930 roku amerykańscy producenci filmowi przyjęli dokument, który przez następne trzydzieści siedem lat rozstrzygał, co wolno pokazać w kinie. Oficjalnie nazywał się „Kodeksem produkcji filmowej”, do historii przeszedł jednak jako „Kodeks Haysa” – od nazwiska Willa Haysa, byłego poczmistrza generalnego Stanów Zjednoczonych, którego Hollywood zatrudniło, by uprzedzić cenzurę państwową poprzez wprowadzenie własnej. Przez blisko cztery dekady żaden film nie trafił do amerykańskich kin bez pieczęci biura Haysa, a jego urzędnicy czytali scenariusze zdanie po zdaniu.

Tekst Kodeksu jest krótki i zdumiewająco konkretny. „Nadmierne i lubieżne pocałunki, lubieżne uściski, sugestywne pozy i gesty nie mogą być pokazywane”. Stąd wzięło się osobliwe zjawisko, które rozpoznaje każdy widz starych filmów: małżeństwa z ekranu przez czterdzieści lat spały w dwóch osobnych łóżkach, oddzielonych szafką nocną.

A morderstwo? Morderstwo pokazywać było wolno. Kodeks stawiał tylko dwa warunki. Pierwszy brzmiał: „Brutalne zabójstwa nie mają być przedstawiane szczegółowo”. Drugi jest zdaniem, dla którego warto przeczytać cały ten dokument: „Technika morderstwa musi być przedstawiana w sposób, który nie zainspiruje naśladownictwa”.

Niemal wiek później czytelnik przebiegający wzrokiem paragrafy o sypialniach, uśmiecha się z wyższością i mija to zdanie obojętnie. A jest ono w całym Kodeksie najciekawsze. Siedemdziesiąt lat po jego opublikowaniu Światowa Organizacja Zdrowia wydała rekomendacje dla dziennikarzy, których sedno brzmi dokładnie tak samo: nie opisujcie techniki, bo technika bywa naśladowana. Tyle że WHO pisała nie o morderstwie, lecz o samobójstwie. A o samobójstwie w Kodeksie Haysa nie ma ani słowa.

Mamy więc dokument, w którym ludzie bez jakichkolwiek wyników badań, sformułowali regułę, jaką nauka potwierdzi po siedemdziesięciu latach i przypisali ją niewłaściwej sprawie. Zabronili pokazywania tego, co robimy codziennie i co nie jest przestępstwem. Dopuścili pokazywanie tego, za co się idzie do więzienia. I przemilczeli jedyną rzecz, przy której ich intuicja okazała się słuszna.

Warto się przy tej pomyłce zatrzymać dłużej, bo nie jest ona tylko zabytkiem. Wystarczy zestawić cztery rodzaje ludzkich zachowań i porównać, jak surowo regulujemy ich przedstawianie, a jak surowo je same.

Zabójstwo. Prawo karze za nie wszędzie, w kilkudziesięciu krajach śmiercią. Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości policzyło, że w 2017 roku zamordowano na świecie około 464 tysięcy ludzi – ponad pięć razy więcej, niż zginęło we wszystkich konfliktach zbrojnych razem wziętych. Pokazywać wolno bez ograniczeń.

Akt seksualny. Nie jest przestępstwem prawie nigdzie i prawie nigdy. Oddajemy mu się. Większość z nas, dziesiątki razy w roku. Pokazywać nie wolno prawie nigdzie i prawie nigdy, a kto to robi, ryzykuje w wielu krajach więzieniem.

Brawurowa jazda samochodem. Zabroniona wszędzie i karana wszędzie, choć łagodnie. Zabija rocznie około 1,19 miliona ludzi – dwa i pół razy więcej niż mordercy. Pokazywać wolno bez żadnych ograniczeń, a filmy poświęcone wyłącznie temu zajęciu zarobiły miliardy.

Samobójstwo. Nie jest przestępstwem w większości państw świata. Odbiera życie ponad 720 tysiącom ludzi rocznie. Pokazywać wolno, ale prawie nikt tego nie robi, a dziennikarze na całym świecie stosują się do międzynarodowych rekomendacji ograniczających relacjonowanie. Cztery zachowania, cztery reguły i ani jednej zgodności między surowością reguły a rozmiarem szkody. Mamy jednak w tej materii kilkadziesiąt lat badań nad wpływem mediów na zachowanie. Warto więc sprawdzić, co dokładnie nauka mówi i… zacząć od liczby, którą sam kiedyś zapisałem.

Czytaj dalej na stronach „Plus Minus” klikając TUTAJ

Niektóre inne felietony opublikowane w Plus Minus:

Psychologowie społeczni karmili nas usprawiedliwieniami zła. Wyniki badań są odtrutką

Próby pozbawienia głosu frustratów wywołają radykalizację zwalczanych poglądów – mój nowy felieton w Plus Minus

Inkluzywność ponad wszystko

Wygnanie z raju autentyczności

Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii

Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?

Kto obroni merytorykę w nauce

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Czy nasze mózgi lubią minimalizm?

Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie będą zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst, który ukazał się dzisiaj w „Gazecie Wyborczej”, a do którego lektury gorąco zachęcam. Naprawdę nie godzi się, aby pozwalać tej szkodliwej pseudonauce dłużej udawać naukę!

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna. Odpowiedź na tekst PTPa

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Kiedy pomyłka psychologa kosztuje czyjeś zdrowie, życie albo bardzo duże pieniądze, po psychoanalizę nie sięga nikt.

W lotnictwie o dopuszczeniu pilota do lotu decydują symulatory i obserwowalne wskaźniki zachowania. W wojsku trening odporności psychicznej opiera się głównie na procedurach poznawczo-behawioralnych. W służbach mundurowych i przy selekcji kandydatów na stanowiska wysokiego ryzyka stosuje się standaryzowane oceny psychologiczne. W rekrutacji liczą się testy psychometryczne, próbki pracy i ustrukturyzowane wywiady. W psychologii sądowej ryzyko przemocy ocenia się dziś ustrukturyzowanymi narzędziami, a nie swobodnym osądem klinicznym. Psychoanalityków ze świecą tam szukać.

Samo w sobie nie dowodzi to, że każde twierdzenie psychoanalityczne jest fałszywe. Pokazuje jednak prawidłowość, o której warto pamiętać: im bardziej od psychologii wymaga się sprawdzalnej prognozy, mierzalnego wyniku i odpowiedzialności za błąd, tym mniej w niej psychoanalizy.

Tymczasem w odpowiedzi Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego na artykuł o Zygmuncie Freudzie psychoanaliza jawi się jako dojrzała nauka z dorobkiem, uniwersytetami i dowodami skuteczności. Konstrukcja tej odpowiedzi przypomina technikę erystyczną zwaną galopem Gisha. Czytelnik zostaje zasypany dziesiątkami nazwisk, nurtów i instytucji, a w tym potoku nie widać, że na konkretne zarzuty odpowiedzi nie ma. Podjęliśmy się więc trudu, którego przeciętny czytelnik nie podejmie, i sprawdziliśmy, co naprawdę zawierają badania, na które powołują się psychoanalitycy.

Albo jedno, albo drugie

„Psychoanaliza musi weryfikować się sama” – to zdanie z odpowiedzi PTPa jest chyba najważniejsze. Kilka akapitów wcześniej czytamy, że psychoanaliza „ugruntowała swoją pozycję jako nauka humanistyczna”, że analityk w gabinecie „nie poszukuje podobieństw, nie dokonuje uogólnień” i nie kieruje się żadnym algorytmem postępowania, oraz że psychoanaliza „nie zadowala się tym, co znane, ani, jak nauki akademickie, tym, co potwierdzone statystycznie”.

Zgoda. Kłopot w tym, że dalej autorzy broniący psychoanalizy powołują się na randomizowane badania kliniczne, na refundację w sześciu krajach, na obrazowanie mózgu i na „niepodważalny status” własnej skuteczności. Nie da się jednocześnie stać poza statystyką i powoływać się na statystykę. To jest główna oś całego sporu, reszta to szczegóły, choć istotne.

Odpowiedź podpisali dr Anna Czownicka, psycholożka i pierwsza prezes Towarzystwa, dr n. med. Gustaw Sikora, psychiatra i obecny prezes, oraz Monika Barwińska, psycholożka i sekretarz zarządu. Napisali, że czynią to w trosce o dobre imię psychoanalizy i w imię dbałości o rzetelną wiedzę na jej temat. Pozwolimy sobie odpowiedzieć ich własnym zdaniem, zmieniając w nim jedno słowo: „Czynimy to w trosce o dobre imię psychologii jako nauki”.

Jeżeli psychoanaliza wysuwa twierdzenia o pamięci, rozwoju, osobowości, mechanizmach psychicznych i skutkach leczenia, to są to twierdzenia empiryczne i można je badać zwykłymi metodami. Jeżeli natomiast jej najważniejsze tezy są dostępne wyłącznie metodzie psychoanalitycznej, a, jak piszą autorzy odpowiedzi: „żadne tak zwane obiektywne metody badawcze nie mają zdolności weryfikacji wyników badań psychoanalitycznych”, to jej wewnętrzne potwierdzenia nie mogą zarazem uchodzić za niezależny dowód. Trzeba wybrać jedno z dwojga. Wybieranie za każdym razem tego, co akurat wygodne, nie jest stanowiskiem metodologicznym, tylko retoryką tuszującą jego brak.

Czytaj dalej na razie bez paywalla klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Obrotowe drzwi nauki – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Jedyną sformalizowaną procedurą, jaką nauki empiryczne dysponują, by usunąć twierdzenie z korpusu wiedzy, jest wycofanie publikacji. Kłopot polega na tym, że mechanizm ten jest ściśle powiązany z orzekaniem o moralnej winie. Uruchamia go fałszerstwo, plagiat albo kardynalny błąd proceduralny, a nie to, że uczciwie sformułowana hipoteza okazała się po latach zwyczajnie błędna. Kto chce coś z korpusu usunąć, musi najpierw kogoś oskarżyć.

W 1949 roku Beulah Jones zaczęła mówić rzeczy, których rodzina nie potrafiła zrozumieć. Trafiła najpierw pod opiekę psychiatryczną, potem na elektrowstrząsy, a kiedy i one nie przyniosły poprawy, w 1954 roku położono ją na stole operacyjnym i przecięto połączenia między jej płatami czołowymi a resztą mózgu. Z tego zabiegu nie wróciła już do domu. Resztę życia, aż do śmierci w 1989 roku, spędziła w zakładach opieki.

Christine Johnson, jej wnuczka jest bibliotekarką medyczną z Levittown w stanie Nowy Jork. Nie napisała wspomnień ani nie pozwała szpitala. Zrobiła to, co bibliotekarka umie najlepiej: zaczęła szukać dokumentów. Zebrała wokół założonej przez siebie strony kilkadziesiąt rodzin z podobnymi historiami i w 2005 roku zażądała od Fundacji Nobla, by pośmiertnie odebrała nagrodę z 1949 roku, przyznaną portugalskiemu neurologowi Egasowi Monizowi „za odkrycie wartości leczniczej leukotomii w niektórych psychozach”.

Odpowiedź dyrektora wykonawczego fundacji jest w tej historii bardziej znamienna od samej odmowy. Odebrać nagrody nie można, bo… statut nie przewiduje odwołania od decyzji komitetu. To nie jest argument merytoryczny i nie miał nim być. To jasny komunikat, że procedura odwrotna do przyznawania nagrody nie istnieje.

Poczet noblistów przypomina pilnie strzeżony budynek, do którego skrupulatnie wyselekcjonowani wybrańcy dostają się jedyną bramką działającą jednokierunkowo, podobnie jak te w metrze czy na stadionie. Bramki wyjściowej nikt tam nie przewidział. Dlatego wśród laureatów znajdziemy nie tylko Moniza z jego lobotomią, ale i Johannesa Fibigera, nagrodzonego w 1926 roku za odkrycie, że raka żołądka wywołuje pasożytniczy nicień i kilku innych uczonych dość mocno mijających się z prawdą. Żadnej z tych nagród nie odebrano i żadna odebrana nie będzie. Nie dlatego, że ktoś ich broni, lecz dlatego, że nie ma sposobu, aby to zrobić.

Fundacja Nobla nie jest tu przypadkiem odosobnionym. Cały społeczny system kontroli nauki zdaje się skonstruowany tak, jak budynek z obrotowymi drzwiami wejściowymi, które umożliwiają tylko wejście. Złudzenie kontroli nad tym, co dostaje się do jego wnętrza, uzyskuje dzięki temu, że stawia przy drzwiach czujnych bramkarzy, pilnie baczących, kto i z czym wchodzi do środka. Czy są oni jednak nieomylni? I czy wszystko, co raz dostanie się do wnętrza, powinno tam pozostać na zawsze?

Ciąg dalszy artykułu TUTAJ

Informacja dla oszczędnych: „Forum Akademickie” uwalniało kiedyś artykuły zza paywalla po 3 miesiącach od daty publikacji. Nie wiem, czy ten zwyczaj pozostał. Jeśli nie zależy ci na czasie, poczekaj i sprawdź.

Inne moje artykuły, które ukazały się w FORUM AKADEMICKIM:

Pochwała jednoznaczności – mój nowy artykuł w „Forum Akademickim”

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

Tama została przerwana

Nauka kultu cargo

Mądrość w pułapce autorytetu

Początek upadku legendy?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia czy pseudonauka?

Druga rozmowa w Kolasińska Podcast: Freud jako sukces marketingowy, testy projekcyjne w sądach, dlaczego nauka nie umie odejmować błędnej wiedzy, czy jesteśmy przeterapeutyzowani – i po co psychologowi powieści.

Zapraszam do wysłuchania drugiej już rozmowy ze mnną w kanale Kolasińska Podcast. Poza tradycyjnie psychologiczno-terapeutycznymi tematami rozmawiamy również o moich powieściach 01:13:25–01:19:39 – Defekt i Tryptyk haniebny, a także o tym, po co psychologowi fikcja i literatura.

O czym rozmawialiśmy

Psychologia rozmyła się w mediach społecznościowych tak bardzo, że trudno dziś powiedzieć, czym właściwie jest – a jednocześnie wszyscy się na niej znają. Przypomina to Stańczyka, który z obwiązaną twarzą przeszedł przez krakowski rynek i od każdego przechodnia dostał radę na ból zęba. Dobrzy naukowcy rzadko popularyzują naukę, bo system ocen nagradza ich za punkty, a nie za prostowanie bzdur. Tę lukę wypełniają więc ci, którzy wiedzą najmniej.

Freud odniósł przede wszystkim sukces marketingowy. Dał ludziom wygodne usprawiedliwienie: skoro moje złe czyny wypływają z nieświadomego „id”, nie do końca za nie odpowiadam. Tak samo tłumaczy się dziś masowe zbrodnie „tłumionymi emocjami”, choć za strzałami stoi decyzja sprawcy, nie tłumienie. A osoby chore psychicznie nie popełniają takich przestępstw częściej niż zdrowe.

Nauka ma narzędzia do dodawania wiedzy, ale prawie nie ma narzędzi do jej odejmowania. Za nowe publikacje dostaje się punkty, za wykazanie, że coś nie działa – nic. Dlatego nikt nigdy oficjalnie nie wycofał psychoanalizy, testu Rorschacha ani innych testów projekcyjnych. Wciąż uczy się ich na słabszych uczelniach i stosuje w sądach, gdzie mogą łamać ludziom życie. Wariograf, choć budzi nieufność, wykrywa kłamstwo z trafnością nieosiągalną dla najlepszych testów psychologicznych.

Rozmawiamy też o tym, czy nie staliśmy się „przeterapeutyzowani” – jeszcze niedawno wstydziliśmy się terapii, dziś dziwny jest ten, kto na nią nie chodzi – oraz o algorytmach, które już kilka lat temu przewidywały próby samobójcze trafniej niż klinicyści.

Osobna część rozmowy dotyczy moich powieści. „Tryptyk haniebny” to moja dwudziesta książka i pierwsza powieść, rozgrywająca się w czternastowiecznej Europie Środkowej, a „Defekt” dzieje się współcześnie. Choć to fikcja, zajmuję się w nich tym samym, o czym zawsze pisałem: dylematami moralnymi i tym, jak otoczenie społeczne próbuje narzucić nam swoje rozwiązania.

O psychoanalizie, testach projekcyjnych i szarlatanerii w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”.

Poprzednią rozmowę w tym kanale obejrzysz tutaj:

Psychologia, która KRZYWDZI. Dlaczego „pomoc” bywa zagrożeniem?


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Terapia to drogi substytut przyjaźni – rozmowa o mojej najnowszej powieści w Onet.pl.

Zwiększając liczbę powierzchownych kontaktów, utraciliśmy ich głębię. Kiedyś dobra rada przyjaciela pomagała rozwiązać problem. Dzisiaj wyrazem troski jest stwierdzenie: „Może powinieneś porozmawiać z jakimś terapeutą?” — mówi Tomasz Witkowski, doktor psychologii i autor książki „Defekt„. Specjalizuje się w demaskowaniu pseudonauki i wszelkiego rodzaju oszustw w psychologii oraz praktyce terapeutycznej. Swoje podejście nazwał epistemologią subtraktywną.

To ludzie przeciętni decydują o tym, co jest normą. „Defekt“ Tomasza Witkowskiego

Agnieszka Filas: Co było bezpośrednim impulsem do napisania „Defektu”? Czy to prawdziwa historia kogoś, kogo pan znał? Może własne doświadczenia?

Tomasz Witkowski: Pracując nad książką „Psychoterapia bez makijażu„, która zawiera wywiady z terapeutami i z osobami skrzywdzonymi przez psychoterapię, poznałem wiele podobnych historii. Ta, która stała się inspiracją dla powieści, była szczególnie uderzająca, bo dotyczyła dobrze funkcjonującego człowieka, któremu otoczenie wmówiło konieczność odbycia terapii. Powieść nie jest oczywiście wiernym odtworzeniem tamtej historii.

Tytułowy „defekt” sugeruje, że coraz częściej jesteśmy przekonani, że musimy się „naprawiać”. Kto i po co wmawia nam, że jesteśmy „niewystarczający”, „niewłaściwi”?

„Naprawiacze”, to dość oczywiste, podobnie, jak oczywista jest odpowiedź na pytanie po co. Przecież naprawianie innych przynosi korzyści materialne i zapewnia status społeczny. Cui bono? ‒ Kto odniósł korzyść? ‒ pytają od czasów starożytnych prowadzący dochodzenie w sprawie przestępstwa. Warto postawić je również tutaj.

Żyjemy w czasach, w których normalne ludzkie cierpienie czy stres w pracy natychmiast etykietuje się jako „depresję”, „traumę”. Gdzie przebiega granica między zwykłym trudnym doświadczeniem a stanem kwalifikującym się do terapii?

O tym powinni decydować specjaliści — psychologowie kliniczni i psychiatrzy. To oni dysponują podręcznikami diagnostyczno-statystycznymi, takimi jak DSM czy ICD i to oni zostali przeszkoleni w korzystaniu z nich. Celowo nie wymieniłem terapeutów, bo obecny i projektowany stan prawny nie nakłada na nich obowiązku edukacji w zakresie diagnozy. W tym obszarze ich wiedza jest często zdroworozsądkowa, a wszystkim, którzy próbują się diagnozować, korzystając z książek, internetu czy sztucznej inteligencji, przypominam słowa berlińskiego lekarza Markusa Herza sprzed ponad 200 lat: „Bądź ostrożny podczas czytania książek o zdrowiu. Możesz umrzeć z powodu błędu w druku.”

Dlaczego zatraciliśmy zdolność do samodzielnego radzenia sobie z kryzysami lub szukania wsparcia u bliskich?

Z kilku powodów. Jeden z nich jest dość banalny — bo stać nas na korzystanie z pomocy zewnętrznej, co jeszcze do niedawna było przywilejem najbogatszych. Drugi, bo przekonano nas do tego, a zrobili to ‒ i za pomocą agresywnej perswazji marketingowej nadal robią ‒ ci, którzy na tym najwięcej zyskują. I wreszcie trzeci, chyba najbardziej ważki powód, bo przestaliśmy tworzyć z innymi silne i trwałe przyjaźnie na dobre i na złe. Wydaje się, że zwiększając liczbę powierzchownych kontaktów, utraciliśmy ich głębię. Kiedyś dobra rada przyjaciela pomagała rozwiązać problem. Dzisiaj wyrazem troski jest stwierdzenie: „Może powinieneś porozmawiać z jakimś terapeutą/psychologiem/specjalistą?”.

Gdzie leży granica między uzasadnionym leczeniem kryzysu psychicznego a uzależnieniem klienta od gabinetu?

Tą granicą jest po prostu rzetelna diagnoza. Leczenie czy terapia bez diagnozy to ‒ jak mawia mój zaprzyjaźniony lekarz ‒ zamach na cudze zdrowie i życie.

Jakie są najczęstsze sygnały, że dana osoba utknęła w procesie terapeutycznym, który niczego już nie wnosi, a wręcz uczy bezradności?

Jest ich wiele. Jeśli czujemy, że terapia nie przynosi efektów, a terapeuta nazbyt często przekonuje nas, że „żeby było lepiej, najpierw musi być gorzej”. Jeżeli bardzo długo mamy odczucie, że zmiana, katharsis muszą wkrótce nastąpić, że są tuż, tuż, za rogiem. Kiedy my czujemy się dobrze w terapii, a nasze otoczenie przekonuje nas, że dzieje się z nami coś złego. Jeśli przyłapujemy się na myśli, że kolejną decyzję powinniśmy skonsultować z naszym terapeutą. Itd.

Jeśli nie terapia — to co? Co poradziłby pan osobie, która czuje się zagubiona lub niepewna, ale niekoniecznie wymaga interwencji klinicznej?

Szczerą i poważną rozmowę z kimś bliskim, z przyjacielem. Terapia często w gruncie rzeczy jest tylko dość drogim substytutem przyjaźni. Jeden z najwybitniejszych psychologów XX w. — Hans Eysenck nie wahał się nazwać jej „prostytucją przyjaźni”.

Jak wyobraża sobie pan model wsparcia psychicznego w przyszłości? Co powinno się zmienić w samym środowisku psychoterapeutów i psychologów?

Od dawna propaguję model rozwiązywania problemów psychicznych analogiczny do medycznego. Ogniwem pierwszego kontaktu ze specjalistami w zakresie zdrowia psychicznego powinien być dobrze przygotowany psycholog kliniczny, podobnie jak w służbie zdrowia jest nim internista. To on powinien postawić diagnozę, w tym diagnozę różnicową i zdecydować czy i jakich specjalistów potrzebuje pacjent. Tymczasem dzisiaj sami się diagnozujemy, pukamy do drzwi gabinetu terapeutycznego (najczęściej prywatnego), w którym terapeuta zaczyna „pracować” nad naszym problemem. To trochę tak, jak byśmy w przypadku bólu brzucha udawali się do chirurga z prośbą, aby zajrzał nam do środka i sprawdził, co może być przyczyną bólu.

Jeśli natomiast chodzi o zmiany w środowisku psychoterapeutów i psychologów, to temat jest bardzo rozległy. Przede wszystkim, nie są to środowiska tożsame. Tylko część psychologów jest terapeutami, a wielu terapeutów nie ma nic wspólnego z psychologią. Aby nie rozwodzić się ponad miarę, wskażę na jedną fundamentalną rzecz, która powinna ulec zmianie w środowisku terapeutów. Jest nią zmiana perspektywy, na perspektywę pacjenta. Wszystkie dyskusje toczone publicznie, a nawet kłótnie, dotyczące w szczególności ustawy o zawodzie psychoterapeuty, wskazują jednoznacznie, że dzisiaj środowisko to ma na względzie głównie własne dobro.

Jak opisałby pan przesłanie swojej książki?

„Defekt” jest opowieścią o tym, jak otoczenie wtłacza jednostkę w gorset swoich oczekiwań, zabijając jej indywidualność. Jest to współczesna odmiana prokrustowego łoża. Przy czym terapia jest tu tylko jednym z wielu sposobów, których używa do tego celu społeczeństwo. Tytułowy „defekt” najłatwiej przypisać głównemu bohaterowi, ale czy nie jest nim w gruncie rzeczy przypadłość otoczenia, które deklarując swoje uwielbienie autentyzmu i indywidualizmu, niszczy wszelką odmienność?

Przeczytaj wywiad w portalu Onet.pl klikając TUTAJ

Nie oglądaj się żono Lota
przetnij czerwony sznur
pomiędzy sercem a domem
w płomieniach (…)
bo skamieniejesz
przemieniona w bryłę goryczy
i stężałych łez

Krystyna Szymonowicz

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Defekt Tomasza Witkowskiego to intrygująca proza, która wciąga czytelnika w świat nauki, emocji i skomplikowanych relacji międzyludzkich. Autor, znany ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzki umysł i psychologię, w tej powieści umiejętnie łączy fabularną lekkość z głębszą refleksją nad tym, co oznacza „być normalnym” w świecie pełnym społecznych oczekiwań.
Główny bohater książki, Michał, to utalentowany, wręcz genialny student chemii. Dla niego rzeczywistość opiera się na twardych prawach, wzorach i przewidywalnych reakcjach. Zupełnie inaczej wygląda jego życie towarzyskie: Michał gubi się w niuansach relacji społecznych i nie potrafi intuicyjnie odczytywać intencji innych ludzi.
Przełomem staje się moment, w którym odrzuca go zespół badawczy, do którego chce dołączyć i odchodzi od niego dziewczyna. Michał zaczyna podejrzewać, że źródło problemów może leżeć w nim samym. Trafia na psychoterapię z mocnym przekonaniem, że kilka spotkań wystarczy, by naprawić jego domniemany defekt. Szybko przekonuje się jednak, że nie jest to tak proste, jak się spodziewał….
Książka stawia uniwersalne pytanie o cenę, jaką płacimy za próbę wtłoczenia swojej unikalnej osobowości w sztywne ramy społecznych standardów.
Witkowski posługuje się precyzyjnym, zdradzającym jego analityczne zacięcie językiem, dzięki czemu fabuła rozwija się w dynamicznym tempie. Autor nie ocenia swojego bohatera wprost, lecz pozwala czytelnikowi współuczestniczyć w jego wewnętrznej transformacji. Powieść unika taniego patosu czy podręcznikowego dydaktyzmu – zamiast tego serwuje pełnokrwistą historię o poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
Defekt to dojrzała, poruszająca i skłaniająca do refleksji lektura. Tomasz Witkowski udowadnia, że potrafi pisać nie tylko o psychologii w ujęciu popularnonaukowym, ale tworzy również wciągające portrety psychologiczne w formie literackiej. To znakomita propozycja dla każdego, kto lubi powieści zmuszające do myślenia i stawiające trudne pytania o granice ludzkiego poznania i akceptacji.

Cytaty z książki:

Największą radość daje wiedza, nie tajemnica, która ma swoje źródło w niewiedzy.

Mali ludzie nie zapominają i nie wybaczają wielkości.

Marzenia nie są po to, by je realizować za wszelką cenę. Są po to, by cię prowadzić.

Świat nie pyta o intencje. Pyta o skutki.

Zimna herbata robi się gorzka. A życie jest wystarczająco gorzkie bez tego.

To ludzie przeciętni decydują o tym, co jest normą – przeczytaj rozmowę z autorem na temat książki klikając na grafikę poniżej

Przeczytaj recenzję w Magazynie Kultury Popularnej ESENSJA klikając na grafikę poniżej

Więcej opinii o książce, recenzji, cytatów w portalu: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5254413/defekt

Wyróżnienie dla mojego opowiadania w VI Ogólnopolskim Konkursie im. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

Mam przyjemność poinformować wszystkich swoich czytelników o wyróżnieniu przyznanym mojemu opowiadaniu Tak bardzo przestać być. Co prawda organizatorzy konkursu nie uznali za stosowne poinformować mnie o tym i dowiedziałem się o wyróżnieniu zupełnie przypadkiem, ale i tak cieszy, szczególnie, że patron konkursu nie byle jaki.

Moje opowiadanie, podobnie, jak inne nagrodzone i wyróżnione, można przeczytać w pokonkursowej antologii wydanej w Kielcach w 2026 roku przez Wzgórze Zamkowe. Więcej o książce tutaj: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5262883/obecnosc-vi-ogolnopolski-konkurs-na-opowiadanie-im-gustawa-herlinga-grudzinskiego


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

To ludzie przeciętni decydują o tym, co jest normą – rozmowa o mojej najnowszej powieści w LubimyCzytać.pl.

Gdzie leży granica pomiędzy przystosowaniem się do społecznych wymagań, a utratą własnej tożsamości? Jaką cenę płacimy, gdy próbujemy imitować kogoś, kim nie jesteśmy? Z Tomaszem Witkowskim, publicystą i doktorem psychologii, rozmawiamy o jego nowej książce „Defekt”.

To ludzie przeciętni decydują o tym, co jest normą. „Defekt“ Tomasza Witkowskiego

[Alicja Niedziela] Michał traktuje swoje trudności w relacjach jak defekt, który specjalista powinien naprawić podczas kilku spotkań. Skąd bierze się dziś coraz bardziej popularne przekonanie, że każdy problem psychiczny ma nazwę, przyczynę i metodę szybkiego usunięcia?

[Tomasz Witkowski] Michał zanurzony we własnym świecie, niedostępnym większości śmiertelników, nie traktował swojego funkcjonowania społecznego jako defektu. To dopiero presja otoczenia uniemożliwiająca mu realizację własnych marzeń, doprowadziła do tego, że tak zaczął na nie patrzeć i podobnie perswazja otoczenia sprawiła, że nabrał przekonania, że ów, niedookreślony dla niego, defekt da się naprawić w gabinecie terapeutycznym. A przekonanie, że każdy problem psychiczny ma nazwę, przyczynę i metodę szybkiego usunięcia jest wynikiem agresywnego marketingu kultury terapeutycznej. Psychologowie i psychoterapeuci za pośrednictwem mediów codziennie nas do tego przekonują i obiecują naprawę. Niestety, w wielu przypadkach, są to obietnice bez pokrycia.

Jest Pan jednym z najbardziej konsekwentnych krytyków psychoterapii i jej nienaukowych nurtów, a jednocześnie umieścił Pan terapię w centrum losów swojego bohatera. Czy powieść pozwoliła Panu opowiedzieć o niej w sposób bardziej niejednoznaczny niż książki naukowe i publicystyka?

Pragnę podkreślić, że powieściowy Michał ma swój rzeczywisty pierwowzór, który swoją historię opowiedział mi kilka lat temu, a którą można przeczytać w mojej książce „Psychoterapia bez makijażu”. Nie jest to więc czysta fikcja. Co więcej, właśnie te doświadczenia bohatera zostały opowiedziane bez szczególnych ubarwień. Obawiam się, że wyobraźnia większości pisarzy nie może równać się z terapeutyczną rzeczywistością, która kreuje najbardziej nieprawdopodobne sytuacje. Proza literacka tym się różni od literatury non-fiction, że umożliwia przedstawienie losów bohaterów w szerokim kontekście społecznym, a czytelnikowi pozostawia więcej przestrzeni na własne interpretacje.

Jaką rolę pełni terapia w życiu Michała?

Myślę, że to pytanie, na które czytelnicy powinni sami sobie odpowiedzieć po przeczytaniu książki. Nie chciałby sugerować swoich interpretacji.

Do jakiego stopnia powinniśmy dostosować się do społecznych oczekiwań, a kiedy może to oznaczać utratę tożsamości?

Człowiek jest istotą społeczną i jeśli chce żyć i funkcjonować, musi respektować niektóre normy i oczekiwania społeczne. Otoczenie działa jednak dość często jak stado, które eliminuje wszelką odmienność. Właśnie to przytrafiło się Michałowi. Proszę jednak zwrócić uwagę na paradoks tej sytuacji. Ta sama społeczność, która deklaruje, że ceni indywidualizm i autentyzm, wymusza na jednostkach zachowania, które tłumią tę niepowtarzalność. Tytułowy „defekt” najwygodniej jest przypisać Michałowi, ale czy to przypadkiem nie jest mankament społeczności, w których żyjemy?

Kto właściwie decyduje, co jest normą?

Ludzie przeciętni. Norma jest w gruncie rzeczy postępowaniem zgodnym z tym, co robi większość. Nawet jeśli sięgniemy po matematyczną konstrukcję normy, to jest ona oparta na rozkładzie normalnym, w którym średnia ‒ a więc w gruncie rzeczy przeciętność ‒ odgrywa zasadniczą rolę. Norma to Prokrustowe łoże, do którego dopasowujemy indywidualności odstające od niej. Nazbyt często ze szkodą dla wszelkich indywidualności.

Michał jest wybitnie inteligentny, ale nie rozumie społecznych niuansów i gubi się w relacjach. Dlaczego sprawność intelektualna, która pozwala rozwiązywać bardzo złożone problemy, często okazuje się bezużyteczna wobec emocji – własnych i cudzych?

W tym pytaniu zawarta jest presupozycja, z której wynika, że gorsze rozumienie społecznych niuansów i emocji jest wadą. Nie jest, podobnie, jak nie jest nią przeciętna inteligencja, która nie jest w stanie dostrzec wagi problemów, którymi zajmują się ludzie tacy jak Michał. Jesteśmy różni, co mam nadzieję, dobrze uwypukla w powieści Waldek – przyjaciel Michała. To właśnie Waldek – przeciętniak, jeśli idzie o zdolności intelektualne, ale wirtuoz relacji społecznych, docenia geniusz głównego bohatera zwracając mu uwagę, że nie powinien robić tego, w czym nie jest dość dobry: „Nie staraj się mnie naśladować. To cię donikąd nie doprowadzi. Nie staniesz się mną. Nigdy. Staniesz się śmieszny. To jest tak samo karkołomne, jak to, gdybym ja chciał stać się tobą, posiąść twój mózg i ciąć nim niczym tym twoim ultraszybkim laserem najtwardsze problemy naukowe. Nic z tego. To się nie uda.” W tym pytaniu jest jeszcze inna presupozycja, taka mianowicie, że rozumienie emocji i społecznych niuansów oferowane przez różne, często sprzeczne ze sobą szkoły terapeutyczne, jest trafne. I w tym wypadku werdykt brzmi: nie jest. Szkoła psychodynamiczna źródła emocji upatruje zupełnie gdzie indziej niż podejście behawioralno poznawcze. Ktoś o podstawowym potencjale intelektualnym różnice te dostrzeże natychmiast i z pewnością nie będzie to świadectwem jego ułomności w zakresie rozumienia emocji, tylko dowodem na permanentną sprzeczność szkół terapeutycznych w wyjaśnianiu podstawowych zachowań ludzi.

Bohater wierzy, że człowieka można naprawić podobnie jak wynik źle przeprowadzonego eksperymentu. Czy jego naukowy, analityczny sposób myślenia pomaga mu lepiej zrozumieć siebie, czy staje się raczej kolejnym mechanizmem obronnym przed tym, czego nie potrafi kontrolować?

Wierzy nie tyle bohater, co jego otoczenie. On tę wiarę, podobnie, jak przekonanie, że jest odmieńcem przejmuje od innych. I właśnie to jest czymś zupełnie zbędnym w jego życiu. Jego analityczny sposób myślenia zderza się z niechlujnością koncepcji i pojęć psychologii i psychoterapii i nie ma nic wspólnego z mechanizmami obronnymi. Racjonalny umysł konfrontowany z „różnorodnością” wyjaśnień terapeutycznych musi zaprotestować.

Przez lata zajmował się Pan badaniem, opisywaniem i demaskowaniem mechanizmów psychologicznych. Co fikcja literacka pozwala powiedzieć o człowieku, czego nie da się uchwycić za pomocą badań, argumentów i naukowych pojęć?

Fikcja literacka, jest dla umysłu czytelnika tym, czym symulator lotu dla lotników. Pozwala pisarzowi kreować sytuacje, które stawiają ludzi przed najbardziej nieprawdopodobnymi dylematami moralnymi i jednocześnie umożliwia czytelnikowi ich rozwiązywanie bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Każda powieść, nowela, czy opowiadanie, to eksperymenty myślowe, które nie wymagają zgody komisji etycznych i nie szkodzą ludziom. Im więcej ich przeprowadzamy, tym sprawniejsi jesteśmy w rozwiązywaniu dylematów, w dostrzeganiu ich niuansów i rozumieniu innych ludzi.

Przeczytaj wywiad w portalu LubimyCzytać.pl klikając TUTAJ

Nie oglądaj się żono Lota
przetnij czerwony sznur
pomiędzy sercem a domem
w płomieniach (…)
bo skamieniejesz
przemieniona w bryłę goryczy
i stężałych łez

Krystyna Szymonowicz

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Defekt Tomasza Witkowskiego to intrygująca proza, która wciąga czytelnika w świat nauki, emocji i skomplikowanych relacji międzyludzkich. Autor, znany ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzki umysł i psychologię, w tej powieści umiejętnie łączy fabularną lekkość z głębszą refleksją nad tym, co oznacza „być normalnym” w świecie pełnym społecznych oczekiwań.
Główny bohater książki, Michał, to utalentowany, wręcz genialny student chemii. Dla niego rzeczywistość opiera się na twardych prawach, wzorach i przewidywalnych reakcjach. Zupełnie inaczej wygląda jego życie towarzyskie: Michał gubi się w niuansach relacji społecznych i nie potrafi intuicyjnie odczytywać intencji innych ludzi.
Przełomem staje się moment, w którym odrzuca go zespół badawczy, do którego chce dołączyć i odchodzi od niego dziewczyna. Michał zaczyna podejrzewać, że źródło problemów może leżeć w nim samym. Trafia na psychoterapię z mocnym przekonaniem, że kilka spotkań wystarczy, by naprawić jego domniemany defekt. Szybko przekonuje się jednak, że nie jest to tak proste, jak się spodziewał….
Książka stawia uniwersalne pytanie o cenę, jaką płacimy za próbę wtłoczenia swojej unikalnej osobowości w sztywne ramy społecznych standardów.
Witkowski posługuje się precyzyjnym, zdradzającym jego analityczne zacięcie językiem, dzięki czemu fabuła rozwija się w dynamicznym tempie. Autor nie ocenia swojego bohatera wprost, lecz pozwala czytelnikowi współuczestniczyć w jego wewnętrznej transformacji. Powieść unika taniego patosu czy podręcznikowego dydaktyzmu – zamiast tego serwuje pełnokrwistą historię o poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
Defekt to dojrzała, poruszająca i skłaniająca do refleksji lektura. Tomasz Witkowski udowadnia, że potrafi pisać nie tylko o psychologii w ujęciu popularnonaukowym, ale tworzy również wciągające portrety psychologiczne w formie literackiej. To znakomita propozycja dla każdego, kto lubi powieści zmuszające do myślenia i stawiające trudne pytania o granice ludzkiego poznania i akceptacji.

Cytaty z książki:

Największą radość daje wiedza, nie tajemnica, która ma swoje źródło w niewiedzy.

Mali ludzie nie zapominają i nie wybaczają wielkości.

Marzenia nie są po to, by je realizować za wszelką cenę. Są po to, by cię prowadzić.

Świat nie pyta o intencje. Pyta o skutki.

Zimna herbata robi się gorzka. A życie jest wystarczająco gorzkie bez tego.

Psychologowie społeczni karmili nas usprawiedliwieniami zła. Wyniki badań są odtrutką

To tytuł mojego najnowszego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze „Plus Minus”. Zapraszam do lektury!

Nauka, która pochopnie przygotowuje usprawiedliwienia dla niegodziwości, zasługuje na najwyższą podejrzliwość. Jeśli uwierzyliśmy, że jesteśmy mniej ludzcy niż w rzeczywistości, to wyrządziliśmy sobie niewyobrażalną krzywdę, rezygnując z pełni naszego człowieczeństwa w sytuacjach, które wymagają od nas odwagi i samodzielności.

Od połowy XX wieku psychologowie społeczni przekonują, że jeśli tylko sytuacja nas do tego skłoni, u

Czy moralność może istnieć bez mózgu, bez serca, a nawet bez jednego neuronu? Odłóżmy na chwilę nasze poczucie wyjątkowości, wynikające z przekonania o posiadaniu sumień, i przyjrzyjmy się rukwieli nadmorskiej – niepozornej roślinie z rodziny kapustowatych, która rzuciła wyzwanie naszej gatunkowej pysze. W 2007 r. Susan Dudley, ekolożka ewolucyjna z McMaster University w Hamilton w Kanadzie, wraz ze swoją doktorantką Amandą File ogłosiły na łamach „Biology Letters” wyniki eksperymentu, który wywołał trzęsienie ziemi w świecie biologii. Rukwiele rosnące w jednej doniczce ze swoim rodzeństwem inwestowały w rozrost korzeni wyraźnie mniej niż te same rośliny posadzone obok obcych genetycznie osobników tego samego gatunku. Zamiast bezwzględnej walki o zasoby dochodzi więc między krewniakami do cichego paktu w myśl zasady: nie zabieraj wody siostrze. Zręby moralności, jakimi są współpraca i altruizm, miałyby zatem swoje źródła znacznie głębiej w historii ewolucji, niż odważyliśmy się przypuszczać.

Jak na tym tle wypadamy my, ludzie, o których już od połowy XX wieku niektórzy psychologowie społeczni przekonują, że posiadamy wrodzone skłonności do wyrządzania zła innym? Wszak dowodzić tego miały chociażby eksperymenty nad uległością Stanleya Milgrama, a koronnym argumentem, powtarzanym niczym echo w studni, jest zachowanie uczestników tak zwanego eksperymentu więziennego przeprowadzonego przez Craiga Haneya, Curtisa Banksa i Philipa Zimbardo. Interpretacje wyników tych i innych, równie pesymistycznych badań uzupełniono o analizy przypadków i zwielokrotniono w niezliczonych podręcznikach akademickich oraz opracowaniach popularnych. Przyniosło to chyba zamierzony efekt. Dzisiaj przeciętnie wykształcony człowiek bezwiednie powtarza tezę znacznej części przedstawicieli psychologii społecznej: człowiek jest z natury skłonny do zła, jeśli tylko skłonią go do tego okoliczności. Czy twierdzenie to zostało wystarczająco dobrze udokumentowane wynikami badań, abyśmy z czystym sumieniem i bezkrytycznie mogli je powielać, tłumacząc kolejne potworności, jakich wciąż dopuszczają się ludzie?

Psychologia społeczna bada zachowania jednostki w kontekstach społecznych. Interesuje ją, jak zachowuje się człowiek pod wpływem innych ludzi. Formułując swoje wyjaśnienia rzadko jednak sięga do biologicznych podstaw zachowania naszego gatunku, czasami „odkrywając” na nowo prawidłowości znane już od lat etologom, innym razem zaś konstruując wyjaśnienia ignorujące podstawy biologii. Wszystko wskazuje na to, że psychologia społeczna, kreśląc wizerunek moralny Homo sapiens, równie beztrosko obeszła się z wiedzą odkrytą i zgromadzoną przez jej starszą siostrę.

Czytaj dalej na stronach „Plus Minus” klikając TUTAJ

Niektóre inne felietony opublikowane w Plus Minus:

Próby pozbawienia głosu frustratów wywołają radykalizację zwalczanych poglądów – mój nowy felieton w Plus Minus

Inkluzywność ponad wszystko

Wygnanie z raju autentyczności

Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii

Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?

Kto obroni merytorykę w nauce

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Czy nasze mózgi lubią minimalizm?

Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Tryptyk haniebny” w Polanicy Zdroju!

Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma…

Spójrzcie na ten obraz: czy to my, czy cienie?

Czy to w ogniu, czy w mroku nasze przeznaczenie?

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.

Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.

Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?

Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?

Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?

Tryptyk haniebny jest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…

Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.

Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.

Przeczytaj fragment:

Tryptyk_haniebny_prologPobierz

Nie szukamy prawdy, lecz sensu. Dlatego łatwo nas oszukać – przeczytaj rozmowę o Tryptyku haniebnym klikając na logo poniżej

To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.

Michał Chudoliński, TRANSMUTACJA PRZEMOCY – Zapraszam do lektury przedpremierowej recenzji mojej powieści klikając na poniższy link: mttps://esensja.pl/ksiazka/recenzje/tekst.html?id=37706

Trójka bohaterów i trzy odmiany hańby? Sięgnijcie po książkę, bo odpowiedź na to skojarzenie, to nie tylko rozwinięcie tytułów poszczególnych rozdziałów: Żądza, Zło, Pogarda, ale też podążanie za narracją, która dyskretnie i celnie analizuje uniwersalne ludzkie namiętności. Bo Żądza (Część I) to nie tylko pobudzone zmysły, żarliwość w wypełnianiu i spełnianiu pragnień, czy skrajne zaangażowanie w egoistycznie pojmowane miejsce w społeczności, ale także namysł nad tym, czym ta ludzka namiętność jest. Podobnie Zło (Część II) to nie tylko ludzkie draństwo, ba, nikczemność, którą trudno wytrzymać (nawet) w lekturze, ale to również próba oceny, jakie skutki/szkody przynosi. I wreszcie Pogarda (Część III) to nie tylko brak szacunku, nieopanowana pycha, traktowanie innych wyłącznie za pomocą przemocy i zniewag, lecz także przestroga. Bardzo bardzo współczesna. Na tu i teraz. Tryptyk. Trzy historie. Trzy ludzkie namiętności. A wszystko zajmująco połączone. Bardzo sprawną narracją debiutanta. Inspirowaną dodatkowo malarstwem.

Mietek Kowalcze, LUDZKIE PRAGNIENIA I NAMIETNOŚCI – Zapraszam do lektury recenzji klikając na link: Moja Brama

To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.

Endryou Poczopko

Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

Sięgając po tą książkę nie miałam żadnych oczekiwań. Autora znam z zupełnie innej literatury, ale skusiłam się z ciekawości, nie żałuję. (…) Jest to książka napisana na bardzo wysokim poziomie.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

To bardzo sprawnie napisana powieść, w której średniowiecze stanowi jedynie tło dla opowieści o sprawach ponadczasowych. Wraz z rozwojem fabuły pojawiają się pytania o naturę człowieka, o rolę uczuć i żądz, o znaczenie prawdy, kłamstwa, uczciwości i niesprawiedliwości. Książka skłania również do refleksji nad tym, jak oceniamy innych ludzi i jak często nasze sądy okazują się mylne. To powieść inteligentna, autorefleksyjna i nienachalnie zmuszająca do myślenia. Szczerze polecam.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej

Człowiek do naprawy – recenzja powieści DEFEKT

Zapraszam do lektury recenzji mojej najnowszej powieści. Autorem recenzji jest Michał Chudoliński – scenarzysta i krytyk filmowy, znawca amerykańskiej kultury masowej.

Człowiek do naprawy

Michał potrafi zobaczyć mechanizm tam, gdzie inni widzą tylko chaos. Jest wybitnie zdolnym chemikiem, myśli szybko, precyzyjnie i bez większego zainteresowania społecznym teatrem. Problem zaczyna się wtedy, gdy otoczenie uznaje, że właśnie to wymaga naprawy. „Defekt” Tomasza Witkowskiego można czytać jako powieść o psychoterapii, ale ciekawsza okazuje się jako opowieść o przemocy normalności: o świecie, który chętnie deklaruje szacunek dla indywidualności, dopóki indywidualność zachowuje się zgodnie z instrukcją.

Już pierwsze sceny dobrze ustawiają napięcie tej historii. Michał jest chłopakiem, którego koledzy traktują trochę jak żywą bazę danych: pożyczają od niego rozwiązania zadań, korzystają z jego pamięci, podziwiają intelekt, ale niekoniecznie widzą w nim pełnoprawnego uczestnika grupy. On sam długo nie odczuwa tego jako tragedii. Nauka daje mu wystarczająco dużo satysfakcji, a czas – po ciężkiej chorobie i utracie rodziców – traktuje jak zasób, którego nie chce marnować. Witkowski od początku buduje więc bohatera nie tyle „samotnego”, ile urządzonego po swojemu. To ważne rozróżnienie.

Prawdziwy konflikt zaczyna się nie wtedy, gdy Michał odkrywa swoją inność, lecz wtedy, gdy inni nadają jej rangę wady. Wyróżniający się student zostaje odsunięty od zespołu badawczego nie z powodu braku kompetencji, ale dlatego, że źle oceniono jego umiejętność współpracy. Podczas jednego z ćwiczeń grupowych samodzielnie rozwiązuje problem i jest zdziwiony pretensjami kolegów: przecież osiągnął cel. Dla grupy ważny okazuje się jednak nie tylko rezultat, lecz także rytuał dochodzenia do niego. W tym miejscu „Defekt” stawia jedno ze swoich najlepszych pytań: czy człowiek ma obowiązek nie tylko dobrze funkcjonować, ale również funkcjonować w społecznie zatwierdzony sposób?

Witkowski ciekawie pokazuje, jak szybko różnica może zostać przetłumaczona na język niedostosowania. Michał słyszy, że coś jest nie tak z jego komunikacją, relacjami i zachowaniem w grupie. Po rozstaniu z Izą zaczyna już mówić o sobie jak o urządzeniu z usterką. Tytułowy „defekt” nie jest więc od początku obiektywnym faktem. Najpierw jest cudzą interpretacją, później diagnozą przyjętą przez samego bohatera. To jeden z najbardziej przejmujących procesów w książce: człowiek, który wcześniej miał jasno określone cele, zaczyna patrzeć na siebie oczami tych, którzy uznali go za niewłaściwego.

Dlatego psychoterapia jest w tej powieści ważna, ale nie wyczerpuje jej sensu. Michał trafia do gabinetu z myśleniem charakterystycznym dla naukowca: istnieje problem, więc należy znaleźć jego przyczynę i metodę naprawy. Tymczasem im dłużej próbuje analizować siebie, tym bardziej niepewny staje się własnych decyzji. Kolejne interpretacje, powroty do traumatycznych wspomnień i koncentracja na emocjach zaczynają wypierać to, co wcześniej organizowało jego życie. Witkowski przedstawia ten proces jednoznacznie krytycznie. Nie jest to neutralny portret psychoterapii, lecz polemiczna opowieść o sytuacji, w której narzędzie pomocy przejmuje kontrolę nad językiem, za pomocą którego człowiek zaczyna opisywać samego siebie.

Ta ostrość ma dwie konsekwencje. Z jednej strony nadaje powieści energię. „Defekt” nie udaje bezstronnego studium przypadku i nie rozmywa konfliktu w wygodnych półtonach. Z drugiej – chwilami teza staje się silniejsza od fabuły. Szczególnie w późniejszych partiach książka zaczyna objaśniać własny sens z taką dokładnością, jakby czytelnikowi nie można było pozostawić przestrzeni na własny wniosek. Najciekawszy Witkowski jest wtedy, gdy pokazuje sytuacje, a nie wtedy, gdy je podsumowuje. Scena zespołowego zadania, rozstanie z Izą czy rozmowy Michała z bratem Grzegorzem mówią o bohaterze więcej niż najbardziej precyzyjna diagnoza wypowiedziana na końcu.

Szczególnie dobrze działa przy tym metaforyka nauki. Michał wierzy w mechanizmy, modele i możliwość dotarcia do pierwszego błędu w równaniu. Brat Grzegorz przypomina mu biblijną historię żony Lota i radzi, by zamiast bez końca cofać się do ostatniej pomyłki, wrócił do punktu wyjścia. Ten motyw powraca w książce jak refren. Jest zarazem instrukcją rozwiązywania problemów i metaforą życia: jeśli przyjęliśmy fałszywe założenie na początku, kolejne korekty mogą tylko prowadzić nas coraz sprawniej w złą stronę. W przypadku Michała takim założeniem staje się przekonanie, że jego odmienność musi być defektem.

Jeszcze ciekawszy jest motyw imitacji. Bohater z czasem uczy się zachowań, które dają mu społeczną akceptację. Obserwuje, jak poruszają się po świecie ludzie tacy jak Waldek: swobodni, ekspansywni, pewni siebie. Potrafi przyswoić ich kod tak samo, jak przyswaja skomplikowane reguły naukowe. Z zewnątrz zaczyna funkcjonować lepiej. Problem polega na tym, że sukces zostaje okupiony rolą. To bardzo współczesny fragment „Defektu”, bo dotyczy nie tylko osób wybitnie uzdolnionych czy społecznie nieporadnych. Większość z nas zna choćby łagodniejszą wersję tego mechanizmu: mówi inaczej w pracy, inaczej w domu, uczy się oczekiwanej ekspresji, tonu, gestów i reakcji. Granica między kompetencją społeczną a udawaniem bywa niepokojąco cienka.

W tym sensie książka wychodzi daleko poza historię jednostki poddanej terapii. Jest opowieścią o prokrustowym łożu normalności. Instytucje, grupa rówieśnicza, związek, uczelnia, rynek pracy, a nawet język pomagania mają własne wyobrażenie tego, jak powinien wyglądać dobrze funkcjonujący człowiek. Każde z tych miejsc potrafi nagradzać indywidualność, ale tylko do chwili, gdy nie komplikuje ona procedur i relacji. Geniusz jest mile widziany, jeśli przychodzi punktualnie, potrafi uczestniczyć w small talku i nie wprawia innych w dyskomfort. Oryginalność zostaje zaakceptowana pod warunkiem, że nauczy się zachowywać jak przeciętność.

To także powieść o cenie, jaką płacimy za pomylenie akceptacji z upodobnieniem. Iza, Waldek, brat Grzegorz czy później Agnieszka widzą Michała z różnych stron i czegoś innego od niego potrzebują. Witkowski nie sprowadza wszystkich relacji do prostego schematu oprawca–ofiara. Iza nie odchodzi dlatego, że chce go ukarać; rozumie, że ich potrzeby są inne. Waldek bywa hałaśliwy i powierzchowny, ale jest jednym z niewielu ludzi, którzy od początku uznają wartość przyjaciela bez domagania się, aby najpierw stał się kimś innym. Dzięki temu powieść przypomina, że presja społeczna najczęściej nie przychodzi w postaci jawnej przemocy. Częściej pojawia się jako troska, rada, ocena kompetencji albo zachęta do „pracy nad sobą”.

Najbardziej interesujące pytanie „Defektu” brzmi więc nie: co jest nie tak z Michałem? Brzmi ono: kto otrzymuje prawo do określania, co w człowieku jest wadą? Czy brak potrzeby intensywnego życia społecznego jest problemem samym w sobie, czy dopiero staje się nim w środowisku, które premiuje określony typ osobowości? Czy rozwój zawsze oznacza dodawanie nowych kompetencji, czy czasem polega na obronie tych cech, których otoczenie nie potrafi zrozumieć? Witkowski nie ukrywa własnej odpowiedzi, ale właśnie te pytania zostają z czytelnikiem dłużej niż najbardziej kategoryczne sądy powieści.

„Defekt” nie jest książką subtelną w każdej swojej warstwie. Bywa publicystyczna, a jej krytyka psychoterapii momentami porządkuje świat zbyt wygodnie. Jednocześnie ma w sobie coś, czego brakuje wielu powieściom psychologicznym: wyraźny konflikt idei i bohatera, którego odmienność nie jest tylko dekoracją fabularną. Michał fascynuje właśnie dlatego, że trudno go zmieścić w gotowej kategorii. Można się z nim nie zgadzać, można irytować się jego społeczną ślepotą, ale łatwo zrozumieć jego lęk przed życiem według cudzego scenariusza.

I dlatego warto czytać „Defekt” szerzej, niż podpowiada opis wydawniczy. To nie tylko historia zdolnego studenta, kolejnych związków i terapii wymykającej się spod kontroli. To gorzka powieść o społeczeństwie, które lubi mówić o autentyczności, a jednocześnie bezustannie szkoli nas z bycia bardziej podobnymi do innych. Tytuł okazuje się wówczas przewrotny. Być może najważniejszy defekt nie tkwi w Michale. Być może tkwi w naszej potrzebie, by każdego człowieka dopasować do jednego wzoru – nawet jeśli po drodze trzeba odciąć wszystko, co w nim najbardziej własne.

31 sierpnia 2026

Przeczytaj recenzję w Magazynie Esensja klikając TUTAJ

Nie oglądaj się żono Lota
przetnij czerwony sznur
pomiędzy sercem a domem
w płomieniach (…)
bo skamieniejesz
przemieniona w bryłę goryczy
i stężałych łez

Krystyna Szymonowicz

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Defekt Tomasza Witkowskiego to intrygująca proza, która wciąga czytelnika w świat nauki, emocji i skomplikowanych relacji międzyludzkich. Autor, znany ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzki umysł i psychologię, w tej powieści umiejętnie łączy fabularną lekkość z głębszą refleksją nad tym, co oznacza „być normalnym” w świecie pełnym społecznych oczekiwań.
Główny bohater książki, Michał, to utalentowany, wręcz genialny student chemii. Dla niego rzeczywistość opiera się na twardych prawach, wzorach i przewidywalnych reakcjach. Zupełnie inaczej wygląda jego życie towarzyskie: Michał gubi się w niuansach relacji społecznych i nie potrafi intuicyjnie odczytywać intencji innych ludzi.
Przełomem staje się moment, w którym odrzuca go zespół badawczy, do którego chce dołączyć i odchodzi od niego dziewczyna. Michał zaczyna podejrzewać, że źródło problemów może leżeć w nim samym. Trafia na psychoterapię z mocnym przekonaniem, że kilka spotkań wystarczy, by naprawić jego domniemany defekt. Szybko przekonuje się jednak, że nie jest to tak proste, jak się spodziewał….
Książka stawia uniwersalne pytanie o cenę, jaką płacimy za próbę wtłoczenia swojej unikalnej osobowości w sztywne ramy społecznych standardów.
Witkowski posługuje się precyzyjnym, zdradzającym jego analityczne zacięcie językiem, dzięki czemu fabuła rozwija się w dynamicznym tempie. Autor nie ocenia swojego bohatera wprost, lecz pozwala czytelnikowi współuczestniczyć w jego wewnętrznej transformacji. Powieść unika taniego patosu czy podręcznikowego dydaktyzmu – zamiast tego serwuje pełnokrwistą historię o poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
Defekt to dojrzała, poruszająca i skłaniająca do refleksji lektura. Tomasz Witkowski udowadnia, że potrafi pisać nie tylko o psychologii w ujęciu popularnonaukowym, ale tworzy również wciągające portrety psychologiczne w formie literackiej. To znakomita propozycja dla każdego, kto lubi powieści zmuszające do myślenia i stawiające trudne pytania o granice ludzkiego poznania i akceptacji.

Cytaty z książki:

Największą radość daje wiedza, nie tajemnica, która ma swoje źródło w niewiedzy.

Mali ludzie nie zapominają i nie wybaczają wielkości.

Marzenia nie są po to, by je realizować za wszelką cenę. Są po to, by cię prowadzić.

Świat nie pyta o intencje. Pyta o skutki.

Zimna herbata robi się gorzka. A życie jest wystarczająco gorzkie bez tego.

Defekt – premiera mojej nowej powieści

Mam przyjemność poinformować o narodzinach mojej kolejnej powieści!

PREMIERA książki i audiobooka już 26 sierpnia, 2026 roku. Nie przegapcie!

Książka dostępna zarówno na stronie wydawcy PASCAL, jak i w EMPIKU i innych księgarniach internetowych:

https://poradniak.pl/produkt/defekt-2/,

https://www.taniaksiazka.pl/defekt-p-2512249.html

https://dadada.pl/defekt-witkowski-tomasz,p1151168

Nie oglądaj się żono Lota
przetnij czerwony sznur
pomiędzy sercem a domem
w płomieniach (…)
bo skamieniejesz
przemieniona w bryłę goryczy
i stężałych łez

Krystyna Szymonowicz

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Defekt Tomasza Witkowskiego to intrygująca proza, która wciąga czytelnika w świat nauki, emocji i skomplikowanych relacji międzyludzkich. Autor, znany ze swojego wnikliwego spojrzenia na ludzki umysł i psychologię, w tej powieści umiejętnie łączy fabularną lekkość z głębszą refleksją nad tym, co oznacza „być normalnym” w świecie pełnym społecznych oczekiwań.
Główny bohater książki, Michał, to utalentowany, wręcz genialny student chemii. Dla niego rzeczywistość opiera się na twardych prawach, wzorach i przewidywalnych reakcjach. Zupełnie inaczej wygląda jego życie towarzyskie: Michał gubi się w niuansach relacji społecznych i nie potrafi intuicyjnie odczytywać intencji innych ludzi.
Przełomem staje się moment, w którym odrzuca go zespół badawczy, do którego chce dołączyć i odchodzi od niego dziewczyna. Michał zaczyna podejrzewać, że źródło problemów może leżeć w nim samym. Trafia na psychoterapię z mocnym przekonaniem, że kilka spotkań wystarczy, by naprawić jego domniemany defekt. Szybko przekonuje się jednak, że nie jest to tak proste, jak się spodziewał….
Książka stawia uniwersalne pytanie o cenę, jaką płacimy za próbę wtłoczenia swojej unikalnej osobowości w sztywne ramy społecznych standardów.
Witkowski posługuje się precyzyjnym, zdradzającym jego analityczne zacięcie językiem, dzięki czemu fabuła rozwija się w dynamicznym tempie. Autor nie ocenia swojego bohatera wprost, lecz pozwala czytelnikowi współuczestniczyć w jego wewnętrznej transformacji. Powieść unika taniego patosu czy podręcznikowego dydaktyzmu – zamiast tego serwuje pełnokrwistą historię o poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.
Defekt to dojrzała, poruszająca i skłaniająca do refleksji lektura. Tomasz Witkowski udowadnia, że potrafi pisać nie tylko o psychologii w ujęciu popularnonaukowym, ale tworzy również wciągające portrety psychologiczne w formie literackiej. To znakomita propozycja dla każdego, kto lubi powieści zmuszające do myślenia i stawiające trudne pytania o granice ludzkiego poznania i akceptacji.

Cytaty z książki:

Największą radość daje wiedza, nie tajemnica, która ma swoje źródło w niewiedzy.

Mali ludzie nie zapominają i nie wybaczają wielkości.

Marzenia nie są po to, by je realizować za wszelką cenę. Są po to, by cię prowadzić.

Świat nie pyta o intencje. Pyta o skutki.

Zimna herbata robi się gorzka. A życie jest wystarczająco gorzkie bez tego.

Mole książkowe kontra nerdzi. Czy literatura piękna to najlepszy symulator życia dla mózgu?

Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla radia TOK FM przeprowadził ze mną red. Cezary Łasiczka.

Z dr Tomaszem Witkowskim, psychologiem, pisarzem i założycielem Klubu Sceptyków Polskich rozmawiamy o literaturze pięknej, która działa na nasz umysł jak symulator lotu. W przeciwieństwie do literatury faktu, fikcja zmusza nas do konstruowania emocji i odczytywania motywacji bohaterów. Umysł ma naturę narracyjną, dlatego konkretne historie zapamiętujemy znacznie lepiej niż suche dane czy raporty sądowe. Ostatecznie o wartości książki nie decyduje jej gatunek, a to, czy po niej zaczynamy myśleć o świecie w nieco inny sposób.

Aby posłuchać audycji kliknij ikonę PLAY poniżej:

Pozostałe audycje w TOK FM z moim udziałem:

„Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć” – rozmowa o mojej nowej książce w Radiu Tok Fm

O nadużyciach w badaniach Hansa Eysencka w radiu TOK FM

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

Jak wyleczyć dłubanie w nosie i chodzenie na wagary – „Psychoterapia bez makijażu” w radiu TOK FM

Quasireligijne pułapki relacji z terapeutą – o „Psychoterapii bez makijażu” w TOK FM

Jaką rolę odgrywają dziś sceptycy? – audycja w TOK FM

O inteligencji w audycji radia TOK FM

O pseudo-psychologii w audycji radia TOK FM

O (ir)racjonalności ludzkiej w TOK FM

„Krok w złym kierunku”. Psychologowie kontra psychoterapeuci w sprawie projektu ustawy o zawodach pomocowych

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Praca z energią to oszustwo? – rozmowa w podcaście Menthly

Rozmowa w podcaście Menthly, który zwykle promuje pracę z energią: o jasnowidzach, nagrodzie za zdolności paranormalne, „traumach rodowych”, epigenetyce i ustawieniach Hellingera.

Dzisiaj rozmowa z Konradem Ślusarczykiem, w podcaście, który raczej propaguje zjawiska, które zwykle demaskuję, a więc kij w mrowisko. Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

Tym razem usiadłem naprzeciwko gospodarza kanału, który na co dzień rozmawia z ludźmi pracującymi „z energią”, emocjami zapisanymi w ciele i programami rodowymi. Opowiadam o Klubie Sceptyków Polskich i jego akcjach – od publicznego „przedawkowania” leków homeopatycznych po nagrodę za udowodnienie w kontrolowanych warunkach zdolności paranormalnych, której nikt dotąd nie zdobył. Podobną nagrodę przez dziesięciolecia oferował James Randi i również nikt jej nie odebrał.

Parapsychologia ma własne czasopismo od 1937 roku i przez niemal 90 lat nie dostarczyła przekonującego dowodu na istnienie jasnowidzenia. Gdyby ktoś je udowodnił, byłaby to rewolucja na miarę odwrócenia strzałki czasu – byłbym pierwszy, by to badać. Tymczasem „cuda” wyjaśnia zwykle zmienna czasu: przeziębienie mija samo, wiele kłopotów psychicznych też, a zasługę przypisujemy temu, co akurat stosowaliśmy – terapii, syropowi albo miksturze babci.

Trauma oznacza trwałą zmianę w psychice, z bezsennością i natrętnymi wspomnieniami. Dziś traumą nazywa się wszystko, łącznie z tym, co „babcia coś tam miała”. Tymczasem około 85–90% ludzi, którzy przeżyli wydarzenie traumatyczne, wychodzi z niego bez żadnej interwencji. Rozmywanie tego pojęcia krzywdzi przede wszystkim tych, którzy naprawdę z traumą żyją.

„Traumy rodowe” i epigenetyczne dziedziczenie przeżyć przodków nie mają oparcia w badaniach: u ssaków ślady środowiskowe w DNA ulegają przy zapłodnieniu całkowitemu resetowi. Epigenetykę w tym wydaniu i ustawienia Hellingera nazywam więc jednym słowem – szarlatanerią. Religię traktuję inaczej: umysł człowieka jest z natury religijny, bo szuka przyczyn i intencji nawet tam, gdzie ich nie ma.

Na koniec mówię, co działa zamiast pracy z energią: wzięcie odpowiedzialności za własne życie. Sami jesteśmy najlepszymi specjalistami od siebie, a pomoc z zewnątrz nie polega na tym, że płacę i wychodzę naprawiony. Wspominam też o „Tryptyku haniebnym”, który jest w pewnym sensie alegorią tego wszystkiego, o czym mówię w tej rozmowie.

O szarlatanerii w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”, a o tych, którzy sprzedają nam recepty na życie, w zbiorze „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”.

Posty o podobnej tematyce:

The Apparent Mental Causation of Science and Pseudoscience

„Głód cudów i upadek autorytetów”. Dlaczego pacjenci wybierają szarlatanów zamiast lekarzy? 

Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie

O POPpsychologii i psychobiznesie w radiu 357

Uczmy młodzież krytycznego myślenia

O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

Pop-psychologia. Zaczynamy mówić głupoty i żądamy dla nich szacunku

Kto obroni merytorykę w nauce

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.