To właśnie z tego powodu poświęciliśmy tak wiele czasu problematyce samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Rozmowę dla podcastu Kroniki odchodzenia od rozumu przeprowadzili ze mną Katarzyna Szumlewicz i Bojan Stanisławski. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.
Jest tylko jeden problem filozoficzny prawdziwie poważny: samobójstwo. Orzec, czy życie jest warte trudu, by je przeżyć, to odpowiedzieć na fundamentalne pytanie filozofii.
A. Camus
To właśnie z tego powodu poświęciliśmy tak wiele czasu problematyce samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Rozmowę dla podcastu Kroniki odchodzenia od rozumu przeprowadzili ze mną Katarzyna Szumlewicz i Bojan Stanisławski. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.
Magazyn, który jest nieoficjalnym forum the intellectual dark web opublikował właśnie mój najnowszy artykuł poświęcony refleksjom na temat pracy i „odkryciom” takim jak work-life balance, workism czy nasza „kultura zapierdolu”. Zapraszam do lektury!
Huxley’s dystopian novel was a warning, but we are systematically moving in the direction he indicated.
Dog owners can tell when their pets are bored. They are aware of the satisfaction an animal experiences when carrying out something they learned earlier, even if it’s just coming to heel. Some dogs encourage their owners to engage in demanding activities that are sometimes difficult to even call fun. Thanks to their work, rescue dogs became heroes of the rescue operation during the earthquake in Turkey and Syria in 2023. It is not only thanks to the rewards received from their trainer that animals can perform difficult, complex, and often unnatural activities. Learning new skills and controlling one’s own behaviour, and therefore that of the environment, is associated with a level of satisfaction that is as rewarding as receiving treats and stroking.
This satisfaction is common to animals and humans. It is experienced by a child who takes his first steps, a tennis player who has mastered a new stroke, a poet who has found an apt metaphor, or a carpenter who has finished working on an exceptional piece of furniture. It was experienced by ancient hunters tracking game and gatherers storing food, farmers cultivating fields, and commanders leading troops into battle. Experiencing satisfaction from one’s own actions and their effect on reality is at least as immanent to our nature as satisfying hunger. Homo sapiens has achieved excellence through perfecting our own actions, as evidenced by the greatest works of art and achievements of science.
Understanding Satisfaction
Psychologists have long tried to understand what pushes people to such actions and why they do not give up despite the enormous effort required. One of the first empirical attempts to study this phenomenon was made in the mid-20th century by David McClelland, as a result of which he created his concept of achievement motivation, and discovered that it is the pursuit of perfection, and not external motives, that pushes people to work the hardest. What is interesting is that, during his research, he also discovered that in countries with a high intensity of achievement motivation, the economy prospers significantly better than in those where the motivation to avoid failure overrides achievement motivation. Over time, it turned out that—as Max Weber had predicted much earlier—a factor conducive to the formation of achievement motivation is the Protestant work ethic. This was indicated not only by significant differences in economic development between Protestant and Catholic countries. The researcher also discovered that in highly developed countries, fairy tales, legends, and stories told to children are much more deeply imbued with themes of striving for perfection and achievement than in those with struggling economies.
The Harvesters (1565) by Pieter Bruegel the Elder. Alamy
Counterintuitive results were obtained in huge studies on life satisfaction by Mihaly Csikszentmihalyi, the creator of the well-known “flow” concept. It turned out that, contrary to what most of us think, the source of the greatest satisfaction and positive emotions experienced in life is… work! Right behind it, in second place, is learning. The biblical verse, “cursed is the ground because of you; through toil you will eat of it all the days of your life” turned out to be a divine gift. The descendants of Adam were able to find the greatest meaning of their lives through this hardship, although Csikszentmihalyi also noticed a certain paradox. For many people, even though work is much more often a source of positive emotions than entertainment, they are also more motivated in finding ways of spending their free time. According to the researcher, a cultural stereotype is responsible for this state of affairs. The social perception of work as an indulgence and a necessary evil makes us more willing to choose activities accompanied by apathy than activities involving effort.
Another surprising result of Csikszentmihalyi’s research was the discovery that some people can find meaning in work that may on the surface seem boring, repetitive, and banal. In fact, even in forced situations (such as prison or army camp), some of the respondents were able to structure their situation in such a way that it provided them with positive emotions and they derived satisfaction from what they were forced to do. However, finding meaning in what you do is not always easy.
To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus Rzeczpospolita (Publikacja: 28.10.2022). Zapraszam do lektury!
Współczesna kultura, w której wychowują się nasze dzieci, jest przesiąknięta ponurym bezrefleksyjnym marketingiem depresji, samobójstwa i afirmacją roli ofiary.
W maju 1212 roku dwunastoletni Stefan z Cloyes ogłosił światu, że Jezus Chrystus upoważnił go do zorganizowania krucjaty do Ziemi Świętej. Pociągnął za sobą tłumy dzieci, które ruszyły na południe. Większość z nich to byli chłopcy z rodzin chłopskich, ale trafiali się też synowie z rodów rycerskich. Niektórzy uciekli z domu, inni wyruszali z błogosławieństwem rodziców. Dołączyła też grupa dziewczynek i pewna liczba młodych księży oraz dorosłych pielgrzymów. Stefan nakłonił do udziału w krucjacie co najmniej 30 tysięcy dzieci, choć niektóre źródła podają nawet liczbę pół miliona. Wiele z nich zmarło po drodze wskutek głodu oraz dużych upałów. Kiedy dotarli do Marsylii, morze nie rozstąpiło się tak, jak prorokował Stefan. Część zniechęconych uczestników wróciło do domów. Pozostałym pewien sprytny handlowiec zaproponował, że przetransportuje ich do Ziemi Świętej na swoich siedmiu okrętach. Dwa z nich zatonęły, pasażerowie pięciu pozostałych zostali sprzedani do niewoli Saracenom.
Tuż po rozpoczęciu krucjaty Stefana, kiedy wieści o tym dotarły do Niemiec, Mikołaj z Kolonii zgromadził armię tamtejszych dzieci gotowych wyruszyć na południe. Grupa ta była znacząco mniej liczna, bo liczyła „zaledwie” 12 tysięcy. Kiedy dotarli na wybrzeże, morze również nie chciało się przed nimi rozstąpić. Postanowili wędrować dalej, aż dojdą do miejsca, gdzie wydarzy się zapowiadany cud. Nieliczni powrócili, o pozostałych słuch zaginął.
Epidemia samobójstw
Historia krucjat dziecięcych jest nieoceniona jako pretekst do przeprowadzenia pewnego eksperymentu myślowego, który umożliwi nam lepszy wgląd we współczesność. Wszak, jak głosi potoczna, lecz jakże prawdziwa mądrość, ci, którzy nie studiują historii są skazania na to, aby ją powtarzać. Odpowiedz sobie zatem Drogi Czytelniku, na kilka pytań: Dlaczego dzieci wyruszyły na krucjaty właśnie w XIII wieku? Dlaczego takie krucjaty nie formowały się wcześniej i później w naszych dziejach? Dlaczego krucjaty wyruszyły z Francji i Niemiec, a nie z Polski lub Skandynawii? Dlaczego nie wyruszają dzisiaj? I najważniejsze pytanie: jakie elementy tamtej rzeczywistości początku XIII wieku należałoby wyeliminować, aby nie doszło do tych tragicznych krucjat? Pozwól sobie Czytelniku na dowolnie brutalne operacje. To tylko wyobraźnia.
Kolejna literacka próba zmierzenia się z niektórymi dylematami śmierci samobójczej, którą tym razem redakcja e-Dwutygodnika Literacko-Artystycznego Pisarze.pl uznała za wartą przedstawienia swoim czytelnikom i w najnowszym numerze 16/22 (2014) opublikowała pod postacią opowiadania zatytułowanego Chory na śmierć. Zapraszam do lektury! Tym razem bez paywalla.
Ryszard Tomczyk
Tkwił w niewygodnym konfesjonale już drugą godzinę i marzył o tym, żeby rozprostować kości. Tymczasem kolejka wcale nie zdawała się maleć. Dziwiły go nieustannie te wielkopostne maratony spowiedzi, ale widać taka jest natura ludzka, że potrzebuje jakiegoś szczególnego impulsu do zrobienia porządków. Siedział zatem wytrwale wysłuchując ciągle tych samych banalnych grzechów gorliwych dewotek, przydzielał pokutę i udzielał rozgrzeszenia. Z letargu, w który zapadł pod wpływem monotonnego mamrotania grzeszników, wyrwał go cichy, acz wyraźny i mocny głos młodego mężczyzny, może nawet jeszcze chłopaka. Niewielu młodzieńców w tym wieku spowiadało się. Nie czuli na sobie oddechu śmierci, życie kusiło i przedstawiało swoje uroki w przebraniu, pod którym nie dostrzegali znamion grzechu. Uważnie wsłuchiwał się w to co mówił. Kiedy skończył wypowiadać zwyczajowe formułki i litanię grzechów powszednich, stwierdził: – Ojcze, chciałbym umrzeć.
Moja pierwsza powieść „Tryptyk haniebny” korzysta ze średniowiecznego kostiumu, ale opowiada o sprawach jak najbardziej współczesnych: o odrzuceniu, hipokryzji i cenie, jaką płaci się za wiedzę. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Czasami trudno pobudzić do myślenia wyłącznie argumentami racjonalnymi, szczególnie wtedy kiedy to o czym się mów budzi wiele emocji. To dlatego podjąłem kolejną próbę literacką zmierzenia się z niektórymi dylematami śmierci samobójczej, a redakcja Kwartalnika LiterackiegoMIGOTANIA uznała tę próbę za wartą przedstawienia swoim czytelnikom i w najnowszym numerze 1/2022 opublikował moje opowiadanie zatytułowane „DRÓŻNIK”. Zapraszam do lektury!
Moja pierwsza powieść „Tryptyk haniebny” korzysta ze średniowiecznego kostiumu, ale opowiada o sprawach jak najbardziej współczesnych: o odrzuceniu, hipokryzji i cenie, jaką płaci się za wiedzę. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Danucie śmierć Darka wyszła na dobre – zdobyła duże zasoby pieniędzy, rozkręca właśnie swoje centrum terapeutyczne, pewnie niedługo założy swoją rodzinę, tak jak to planowała, a nieświadomi pacjenci będą prowadzeni przez zaburzoną osobę, która igra z ich psychiką.
Danuta jest psychologiem, psychoterapeutą dzieci, młodzieży i dorosłych. Prowadzi swoją praktykę, pracuje z osobami cierpiącymi z powodu zaburzeń odżywiania, zaburzeń emocjonalnych, problemów z radzeniem sobie w sytuacjach kryzysowych, trudności adaptacyjnych, trudności w budowaniu i utrzymaniu satysfakcjonujących relacji.
Pół roku temu, jej partner i nasz przyjaciel popełnił samobójstwo. Byli razem od 5 lat, rok temu wzięli ślub. W ostatnim roku u naszego przyjaciela zauważyliśmy zmiany – stał się bardziej skryty, przytył, mniej o siebie dbał. Widzieliśmy, że ma problemy, ale nie chciał o nich mówić, zbywał nas, bagatelizował. Myśleliśmy, że ma na to wpływ 5-letnie staranie się o dziecko z Danutą, może jest to chwilowe pogorszenie nastroju w związku z izolacją. Jednak informacja o jego samobójstwie zdruzgotała nas doszczętnie.
Czy psycholog, psychoterapeuta, osoba, która żyje z doradzania i pomagania osobom w kryzysie psychicznym może nie zauważyć, że najbliższa osoba, z którą mieszka, żyje, podróżuje, rozmawia, ma depresję?
W toku różnych spraw okazało się, że Danuta prowadziła domową psychoterapię z Darkiem. Wyciągała z niego traumy z dzieciństwa, rozkładała na czynniki pierwsze relacje z jego rodzicami. Podzieliła się z nami różnymi faktami o Darku, o jego dzieciństwie, o których my nie wiedzieliśmy, nie wiedziała tego również mama Darka. Swymi działaniami doprowadziła do odsunięcia Darka od najbliższych przyjaciół, rodziny. Podważyła jego relacje z najważniejszymi osobami – mamą i ojcem. Danuta miała świadomość złego stanu psychicznego Darka.
Danuta pochodzi z niezwykle katolickiej rodziny, uczęszczała do katolickich szkół, rodzice są niezwykle bogobojni. Kościół co niedziela, przyjaźnie z miejscowym proboszczem. Na psychologię poszła, ponieważ, jak to sama przyznawała „chciała rozwiązać swoje własne problemy”. Nie jest to w sumie nic dziwnego, wiele osób po to wybiera psychologię.
Danuta poznała Darka poprzez portal randkowy. Na pierwszym spotkaniu, po krótkim spotkaniu na kawę zaprosiła go do swojego domu, gdzie zaproponowała mu seks połączony z biciem i duszeniem. Darek miał ją drapać paznokciami, dusić, uderzać. Było to dla niego dość szokujące i krępujące, ale jednocześnie nie odmówił. Tak zaczął się ten związek według relacji naszego przyjaciela Darka.
Z tej relacji dość szybko przeszli do etapu starań o dziecko, które było marzeniem Danuty. Darek na to przystał, może pragnął stabilizacji? Na pierwszy rzut oka wyglądali na dobraną parę – Danuta miała podobne zainteresowania, obiecywała, że dziecko nie wpłynie na życie Darka. W toku starań okazało się, że Darek ma duże problemy z płodnością. Jako, że Darek pochodzi z dość majętnej rodziny, to pokrywał koszty zabiegów in vitro i innych związanych z leczeniem. Co ciekawe, na samym początku starań Danuta trzykrotnie mówiła Darkowi, że jest w ciąży, że zrobiła test, po czym po 2 miesiącach urządzała scenę płaczu, że właśnie poroniła. Nie było to jednak możliwe – Darek był praktycznie całkowicie bezpłodny. Nie mógł począć dziecka naturalnie, in vitro było robione z plemników pobranych operacyjnie z jądra. Darek się tym bardzo przejmował, przeżywał. Zabiegi in vitro, inseminacje trwały nieprzerwanie przez cały okres związku. Danuta nie była w stanie pogodzić się z brakiem możliwości posiadania dziecka, jednocześnie nie chciała zakończyć związku z Darkiem. Wielokrotnie deklarowała, że odpuszcza już temat. Obiecywała Darkowi, że jeśli kolejna próba in vitro się nie powiedzie, to zakończą starania, zaczną podróżować, otworzą pensjonat, Darek będzie przewodnikiem górskim, a Danuta otworzy małe centrum terapeutyczne w górach. Brzmi to jak bajka wymyślona przez 10-letnie dziecko, ale Darek w nią głęboko wierzył. Ta wizja pięknej sielankowej przyszłości przysłoniła mu racjonalne myślenie. Danuta wszczepiła w psychikę Darka tę wizję bardzo głęboko.
Ślub cywilny był bardzo skromny, została zaproszona jedynie garstka najbliższych osób. Na ślubie było widać, że Darek nie czuje się komfortowo, że ma problemy, jednak nadal o nich nie mówił. Na pytanie, dlaczego teraz ten ślub odpowiadał, że tylko ze względów formalnych, bo starają się o kolejne dofinansowanie do in vitro.
Dzień przed samobójstwem Darek próbował się skontaktować z moim mężem, około 3 w nocy. Rano wyszedł do pracy. Z nagrania z miejsca pracy wynikało, że wszedł do sklepu, w którym pracował, przez godzinę pisał smsy z telefonu, łapał się za głowę, załamywał ręce, szlochał. Odkładał telefon, podnosił się, znowu siadał. Wykonał połączenie trwające około 5 minut. Po godzinie wyszedł. Podjął kolejną próbę skontaktowania się z moim mężem, niestety mąż miał wyciszony telefon. Zadzwonił więc do naszego przyjaciela i powiedział, żeby do niego przyjechał, bo zaraz popełni samobójstwo. Przyjaciel ruszył w drogę, niestety nie zdążył – znalazł Darka powieszonego. Mój mąż dojechał na miejsce ok. godz. 10:00. O tej samej godzinie dotarła Danuta i pierwsze słowa, jakie wypowiedziała, to było „chciał się na mnie zemścić”.
Mąż zadzwonił do miejsca pracy Darka i poprosiło o przejrzenie monitoringu. Stąd też się dowiedzieliśmy, że Darek przez godzinę siedział z telefonem, pisał wiadomości i dzwonił. Po pierwszym szoku mąż wziął do ręki telefon Darka i przejrzał ostatnią korespondencję. Okazało się, że od rana wymienił kilkadziesiąt wiadomości z Danutą. Pisał, że chce rozwodu, że ten związek nie ma sensu, że się wyprowadza. 5-minutowe połączenie również było do Danuty. Mąż stojąc z telefonem Darka w ręku wprost zapytał Danuty, czy ma pomysł, z kim Darek pisał przez cały poranek – Danuta powiedziała, że nie wie, że nie miała z nim rano kontaktu, po czym wyrwała mężowi z ręki telefon.
Tego samego dnia Danuta nie znalazła czasu na spotkanie z mamą Darka, która na wieść o śmierci syna przyjechała z drugiego końca Polski. Według jej słów: „poszła na dwa spotkania ze swoim terapeutą”. Dodatkowo w dniu śmierci Darka zachowywała się dość nietypowo, jak na osobę, której zmarł kochany mąż. Nie weszła do domu, siedziała na ganku, nie płakała, nie rozpaczała, jedynie patrzyła beznamiętnym spojrzeniem jakby zastanawiając się co się stało. Podczas rozmowy ze mną powiedziała, że „najbardziej boi się teraz wejść do domu i że nie będzie mogła tu spać”. Wydało mi się to nietypowe, ale pomyślałam, że jest w traumie.
Trauma Danuty nie trwała długo, tego samego dnia zajęła się wyciąganiem pieniędzy z konta Darka. Nie uczestniczyła również w sprawach związanych z pogrzebem, jak mówiła – „ma spotkania u swojego terapeuty”. Warta uwagi jest też postawa Danuty na pogrzebie, drobne gesty jakie wykonywała, zakładanie nogi na nogę, podpieranie brody ręką nad trumną, krzyżowanie rąk i przestępowanie z nogi na nogę. Wyglądała na głęboko zamyśloną, a nawet zirytowaną. Ze stypy wyszła po godzinie, razem z całą swoją rodziną oznajmiając tylko, że odda telefon Darka jak się skończy sprawa spadkowa.
Na żadnym etapie nie zgodziła się na pokazanie telefonu Darka, pomimo, że numer i urządzenie było własnością mamy Darka. Rozpoczęła walkę o spadek po mężu, wyprzedawanie jego rzeczy. Wynajęła adwokata.
W ciągu 6 miesięcy od śmierci Darka przeszła metamorfozę, zajęła się promocją swojego centrum terapeutycznego, gdzie nadal pracuje się jako specjalista od leczenia depresji i zaburzeń. Aktywnie prowadzi centrum terapeutyczne dla dzieci.
Danuta jest osobą głęboko zaburzoną, bez uczyć wyższych. Taka osoba zajmuje się pomaganiem innym po tym, jak doprowadziła swoimi czynami i zaniechaniem do samobójstwa męża. W toku rozmów ze znajomymi Darka okazało się, że skutecznie izolowała go od wielu osób. Izolowała go od znajomych, którym urodziło się dziecko oraz od osób, które sugerowały Darkowi, że te starania o dziecko zaszły za daleko. Odcinała go od kontaktów z rodziną. W ostatnim roku Darek bardzo niechętnie odwiedzał swoją mamę, mimo, że miał z nią zawsze dobry kontakt. W rozmowie z przyjacielem z dzieciństwa Darek przyznał, że nie chce mieć dziecka ze spermy dawcy, ale Danuta naciskała. Pomimo jego niechęci i sprzeciwu w klinice leczenia niepłodności rozpoczęła proces inseminacji spermą dawcy. Po drugiej próbie Darek postawił ultimatum – albo on, albo dalsze próby. Był w złym stanie psychicznym. Danuta obiecała, że kolejnej próby nie będzie. Na podstawie korespondencji SMS z telefonu Darka podejrzewamy, że złamała tę obietnicę, a Darek się o tym dowiedział i to był trigger do samobójstwa.
Cała historia nadal nie daje nam spokoju. O tym przypadku rozmawialiśmy nawet ze znanym psychiatrą, który na podstawie opisu sytuacji ocenił, że Danuta ma duże problemy psychiczne. Oglądał również jej zdjęcia, poprosił o dokładne opisanie gestów podczas pogrzebu. Jego opinia tylko potwierdziła nasze obawy, że Danuta jest osobą głęboko zaburzoną. Nieobecne, zimne spojrzenie, wyuczone zachowania nieadekwatne do sytuacji (choćby reakcja na śmierć męża, chłód emocjonalny), zlekceważenie stanu psychicznego Darka, a nawet pogłębianie jego depresji nieudanymi sesjami psychoterapeutycznymi.
Danucie śmierć Darka wyszła na dobre – zdobyła duże zasoby pieniędzy, rozkręca właśnie swoje centrum terapeutyczne, pewnie niedługo założy swoją rodzinę, tak jak to planowała, a nieświadomi pacjenci będą prowadzeni przez zaburzoną osobę, która igra z ich psychiką. Z prawnego punktu sytuacja jest bez wyjścia. Dwóch prawników oceniło, że nic nie możemy zrobić. Czy są jakiekolwiek narzędzia, żeby odebrać terapeucie prawo do wykonywania zawodu?
Artykuł jest bezpośrednią relacją znajomych ofiary opisywanych wydarzeń. Szczegóły i dane osobowe zostały zmienione. Wszelka zbieżność z konkretnymi wydarzeniami i osobami mogą być wyłącznie przypadkowe.
Jeśli masz myśli samobójcze, uzyskasz pomoc dzwoniąc na jeden z podanych numerów.
Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji – tel. 22 594 91 00 (obowiązuje opłata jak za standardowe połączenie),
Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym – tel. tel. 116 123 (połączenie bezpłatne),
Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – tel. 116 111 (bezpłatnie, całodobowo, 7 dni w tygodniu).
ITAKA – Antydepresyjny Telefon Zaufania – tel. 22 484 88 01 (opłata jak za standardowe połączenie),
Linia wsparcia dla osób po stracie bliskich – tel. 800 108 108 (połączenie bezpłatne),
Infolinia dla dzieci, młodzieży, rodziców i nauczycieli – tel. 800 080 222 (całodobowo, połączenie bezpłatne).
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
22 listopada 2021 roku we Wrocławiu odbyła się debata poświęcona eutanazji zorganizowana przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów. Moim adwersarzem w debacie był Jacek Tabisz, wiceprezes PSR. Podczas rozmowy staraliśmy się znaleźć odpowiedzi na szereg pytań. Dlaczego samobójstwo jest uznawane za zło? Czy człowiek nie mogący odebrać sobie życia rzeczywiście jest wolnym człowiekiem? Czy sens życia zawiera się w przedłużaniu go za wszelką cenę, czy też bardziej sensownym jest świadome nadawanie czasowych ram własnej egzystencji? Czy działając na rzecz społeczeństwa i humanizmu powinniśmy zabiegać również o wolność decydowania o własnej śmierci, czy też raczej winniśmy za wszelką cenę przywoływać do świata żywych tych, którzy chcą z życia zrezygnować? Czy eutanazja powinna być udzielana każdemu, kto chce odejść z tego świata, czy tylko nieuleczalnie i przewlekle chorym? Czy obok sytuacji takich, jak mocne fizyczne cierpienie, paraliż, bolesne zabiegi, powodem do eutanazji może być także ostra depresja, czy inna choroba psychiczna? Kto i na jakich zasadach powinien przyznawać prawo do eutanazji, jeśli w danym kraju eutanazja stanie się legalna?
Magazyn, który jest nieoficjalnym forum the intellectual dark web opublikował właśnie mój najnowszy artykuł poświęcony kulturze ofiar, jej ewolucyjnym korzeniom i konsekwencjom społecznym. Zapraszam do lektury!
On August 2nd, 2013, 14-year-old Hannah Smith of Leicestershire, England, took her own life. She had been receiving cruel messages on the social networking site Ask.fm for months, and her parents concluded that cyberbullying was the main cause of her suicide. But then evidence emerged that the hatred Hannah had been receiving came from … herself—98 percent of the messages were posted from the IP address of the computer she was using.
This tragic event inspired a research project by Sameer Hinduja and colleagues at the Cyberbullying Research Center in Florida. Their analysis of around 5,500 teenagers produced some surprising results: “We knew we had to study this empirically,” Hinduja remarked, “and I was stunned to discover that about 1-in-20 middle- and high-school-age students have bullied themselves online. This finding was totally unexpected, even though I’ve been studying cyberbullying for almost 15 years.”
Boys reported digital self-harm more often (7.1 percent) than girls (5.3 percent). Asked why they participated in such behaviour, their replies included: “I already felt so bad with myself that I wanted to make myself feel even worse” and “I wanted to see if someone really was my friend.” However, there were also those who claimed that they did it to justify their aggressive behaviour towards others, or just for fun, to see how others would react.
If teenagers are prepared to harm themselves in cyberspace to attain the status of victim, it should not be especially surprising that some adults do so in the real world. In the most notorious example of this behaviour, actor Jussie Smollett told police he had been the victim of a racist and homophobic attack on January 20th, 2019. He immediately found himself at the centre of media attention and public opinion. But the subsequent investigation revealed that Smollett had paid two men to assault him and that he had sent himself the threatening letters he had received the week before.
This was not an isolated incident. In his book Hate Crime Hoax, political scientist Wilfred Reilly analysed 346 alleged hate crimes and found that fewer than a third were genuine. He provides detailed descriptions of almost a hundred high-profile cases that never actually happened, most of which were supposed to have taken place on university campuses. Reilly concludes that, contrary to popular belief, we are not experiencing an epidemic of hate crimes, but an epidemic of hate crime hoaxes perpetrated by people searching for public attention and sympathy.
Nor is it only hate crimes that are the subject of hoaxes and false accusations. A meta-analysis conducted by Australian scholars Claire E. Ferguson and John M. Malouff in 2015 revealed that as many as 5.2 percent of all reported rape cases are false. The authors note, however, that their analysis only accounts for accusations that were disproven in the course of investigations—many others were never confirmed or were withdrawn for reasons unknown.
The evolution and development of victimhood
The advantages of victimhood are by no means unique to 21st-century millennials and Generation Z-ers, bored with life and addicted to social media. Indeed, they are not unique to humans. The Austrian zoologist Irenäus Eibl-Eibesfeldt has written about the discovery of an adult frigate bird with only one wing in a breeding colony, and a blind adult pelican at another breeding site. Both were mutilated long before they were found by researchers, which indicated that they’d survived by depending upon the help of other birds. Weaker, disabled animals are also sometimes used by others in a manipulative manner. Eibl-Eibesfeldt observed that male maggots would use borrowed offspring to mitigate the aggression of others. Most mammals also make effective use of the innate behavioural patterns of expressing humility and submission.
Victimhood is of evolutionary importance, because it improves the chances of survival in difficult circumstances. In many different cultures, people cry and submit themselves in a similar way, not only in their movements and gestures but also in the use of similar wailing sounds. Even children born deaf and blind cry, and the body language of submission is remarkably similar across cultures—an individual signifies submission by becoming smaller, kneeling, and bowing. These gestures are sometimes accompanied by helplessness, weakness, and childlike behaviour, the aim of which is to release the protective instinct that inhibits aggression.
Czytaj dalej klikając TUTAJ.
Posty o podobnej tematyce:
Gdyby zsumować wszystkie zbiorowości z USA, które uważają się za dyskryminowane lub za ofiary, liczba ta wyniosłaby prawie 400 proc. populacji kraju.
Po wielomiesięcznym nękaniu w internecie 14-letnia Hannah Smith z Leicestershire w Anglii odebrała sobie życie. Okrutne wiadomości docierały do niej przede wszystkim na portalu społecznościowym Ask.fm. Zdaniem rodziców dziewczynki to cyberprzemoc była główną przyczyną jej samobójczej śmierci 2 sierpnia 2013 r. Tę hipotezę zdawał się początkowo potwierdzać fakt utrudniania śledztwa przez zarządzających portalem. Z czasem jednak pojawiły się dowody na to, że hejt, który docierał do Hannah, pochodził… od niej samej.
O cyfrowych samookaleczeniach, o ewolucyjnych korzyściach bycia ofiarą i wszystkim tym, co składa się na współczesną kulturę ofiar czytaj dalej klikając TUTAJ.
Polityka 34.2021 (3326) z dnia 17.08.2021; Nauka i cywilizacja; s. 58 Oryginalny tytuł tekstu: „Wyścig ofiar”
Cóż, nigdy nie pójdę na terapię. Mam depresję, to trwa już całymi latami, miewałam myśli samobójcze, generalnie czuję się do dupy. Mimo to nigdy nie będę się leczyć.
Pierwszy powód jest prosty – nikt nie przeżyje za nas życia. Nie powinniśmy oczekiwać, że ktokolwiek nam pomoże. Oczekiwania nasze jako pacjentów są nierealne, a możliwości pomocy terapeutów – niewielkie.
Drugi powód jest bardziej skomplikowany – psychologiem jest moja siostra. Była też w wielu różnych terapiach w ciągu ostatnich 10 lat. Ponadto, studiowała na znanej krakowskiej szkole psychoterapii. Opowiadała mi co nieco zarówno o wykładowcach, uczestnikach kursu, innych psychologach, a w szczególności warsztatach letnich. Wreszcie, za jej sprawą, dane mi było poznać środowisko psychologów i psychiatrów w naszym mieście (w szczególności biegłych sądowych, ale i innych, terapeutów i specjalistów). Powiem tak: wolę już żyć beznadziejnie niż dać choćby złotówkę tym ludziom.
Gabinet psychologiczny, w którym pracowała moja siostra przez kilka lat, jest najbardziej toksycznym środowiskiem pracy, jakie dane było mi poznać (a to wiele powiedziane – mieszkamy w tzw. Mieście Archipelagu czyli prowincjonalnym byłym mieście wojewódzkim). Jej szefowa odniosła olbrzymi sukces. Jest najbardziej znaną psycholożką i biegłą w mieście. Pomaga ludziom od dziesięcioleci. Jednocześnie mogłaby posłużyć za żeńską wersję słynnego Janusza Alfa z memów. Moja siostra była gnojona, zastraszana i mobbowana np. poprzez okresowe zmniejszanie pensji (w istocie, jej pensja zależna była od widzimisię szefowej), zmuszanie do nadgodzin, opieki nad wnukami szefowej etc. Szykany wcale się nie skończyły z chwilą, gdy wreszcie odeszła z pracy – była szefowa wciąż jej szkodzi, i grozi. Być może siostra będzie musiała zrezygnować z pracy w zawodzie lub/i po prostu wyjechać z miasta (nie, nie ma możliwości zgłoszenia tego gdziekolwiek, elita miasta jest zbyt zblatowana, w szczególności jeśli chodzi o wymiar sprawiedliwości).
Znam rozliczne anegdoty z terapii różnych ludzi (w tym mojej siostry), obejmujące: terapię grupową polegającą na rozmowie z pacjentkami o butach i kosmetykach, terapeutę rozmawiających z pacjentami o awarii turbosprężarki (to nie żart, pan terapeuta ma dobrą intuicję odnośnie naprawy samochodów, btw: pacjent w terapii: 12 lat, leczył się z nerwicy, rozwinął sobie alkoholizm, pacjent jest uzależniony od terapeuty), specjalistów wydających żółte papiery dla lokalnych bandytów, przepraszam, biznesmenów, psychiatrów organizujących konsultacje z lokalnym egzorcystą (liczba mnoga to nie żart). Wspomniana już szkoła psychoterapii też była „specyficzna”: przyjęli na kurs schizofrenika, pozwolili mu studiować przez rok, po czym wyrzucili go za niedostateczny wgląd.
Znam też oddanych psychologów i psychiatrów – w szczególności zajmujących się osobami starszymi i z demencją. Oddział psychiatryczny pomaga nie tylko im, ale też schizofrenikom, CHAD-owcom, ludziom w ciężkiej depresji.
Ligeja
Powyższy tekst jest komentarzem, który umieściła jedna z czytelniczego mojego bloga pod postem Psychoterapia z M.Uznałem, ze warto, aby podobne wypowiedzi dotarły do szerszej publiczności, dlatego umieszczam go w postaci osobnego postu. Niestety, nie udało mi się skontaktować z jego autorką i przeprowadzić dłuższej rozmowy.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
List pożegnalny zaczynał się słowami: „Wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa bo dziś postawiłam odebrać sobie życie”. Wzięła leki nasenne i założyła torebkę foliową na głowę.
Tomasz Witkowski: Była pani świadkiem podróży swojej siostry od pierwszej wizyty u terapeuty, aż po samobójczą śmierć. Dlaczego siostra rozpoczęła psychoterapię?
Magda A.: Cierpiała na zaburzenia odżywiania z którymi żyła wiele lat. Być może była to nawet anoreksja. Jednak z tą anoreksja skończyła studia, pracowała na uczelni, osiągała sukcesy, pisała doktorat. Od kiedy skończyła 13 rok życia bardzo pilnowała diety.
T.W.: Co ją zatem skłoniło do udziału w psychoterapii, jeśli radziła sobie z anoreksją?
M.A.: Poszła tam pod wpływem partnera, który kazał jej się z niej leczyć i postawił taki warunek. Bała się, że on odejdzie i chciała zwalczyć w sobie tę chęć pilnowania wagi. Wtedy pozytywnie się na to zaopatrywałam, myślałam że może zacznie jeść normalnie, a anoreksję trzeba w końcu leczyć.
T.W.: Jakie były pierwsze efekty psychoterapii?
M.A.: Od razu gdy zaczęła psychoterapię pojawiły się stany depresyjne. W okresie gdy zaczęła uczęszczać na terapię jej nastrój był gorszy niż wtedy gdy żyła sobie z tą swoją anoreksją. W końcu terapię przerwała.
T.W.: Ale na tym nie skończyła się przecież jej przygoda z psychoterapią?
M.A.: Nie, Parę miesięcy temu znów zaczęła szukać pomocy psychologów z powodu depresji. Koleżance jednak mówiła, że jej problemem była toksyczna miłość z której nie mogła wyjść, że była w związku z kimś dla kogo jest to związek bez zobowiązań i bardzo chciała się odkochać. Z jej pamiętników i zapisków wynika, że głównymi problem jakie trapiły ją od paru lat to ta miłość. Zazdrość, strach, że skoro to związek niezobowiązujący, to w każdej chwili może się skończyć. Przeżywała każdą kłótnię, każdą wymianę zdań. W jej mieszkaniu na kartkach porozrzucane były różne dziwne zaklęcia odczarowujące to uczucie, rozpaczliwie chciała przestać kochać. Mocno przeżywała każdą najmniejszą krytykę jaka padła z ust tego mężczyzny.
T.W.: Czy udało jej się osiągnąć ten cel?
M.A.: Nie. Natomiast po wizytach u psychologów zaczęło się jej bardzo pogarszać. Siostra poszła na terapię z jednym problemem a wyszła z tysiącami. Mieliśmy wrażenie że po każdej wizycie bardziej się nakręca. Małe jak dotąd problemy z dzieciństwa zaczęły urastać do ogromnych rozmiarów. Każdemu możemy przypiąć jakieś mniejsze czy większe traumy z dzieciństwa. W konsekwencji nie dość ze musiała mierzyć się z problemami w teraźniejszości to zaczęła analizować jeszcze te z przeszłości.
T.W.: Jakiego rodzaju to były problemy?
M.A.: Po każdej wizycie u psychologa dzwoniła do mamy i doszukiwała się źródeł wszystkich swoich obecnych problemów w dzieciństwie. Właściwie zaczęła przeżywać je wszystkie od nowa. Mam wrażenie, że rzeczy jakie były odkopywane podczas tej terapii zostały przerysowane. Na przykład zaczęła wypominać, że spędziła dwa lata u babci, że to odbiło się na jej psychice, że mama ją „porzuciła” zostawiając płaczącą pod drzwiami z babcią choleryczką. Tylko, że to były bardzo przeinaczone fakty. Mama nigdy jej nie porzuciła, tylko Karolina bardzo źle znosiła przedszkole i nie chciała do niego chodzić. Przedszkolanki rozkładały ręce. Rodzice pracowali, wiec trzy lata była faktycznie u babci. Do nas wracała w piątek na weekendy. Pamiętam jak dziś, że Karolina chciała być u babci, a nie w przedszkolu i to mama jej uległa, a nigdy nie porzuciła. Liczne próby posłania jej do przedszkola zakończyły się niepowodzeniem, bo to było dosłownie wyrywanie dziecka na siłę z rąk matki przez przedszkolanki i mama nie mogła na to patrzeć. Babcia faktycznie miała choleryczne usposobienie ale nie było tam przemocy. Opiekowała się również kuzynką, która żyje i nie ma traum. Ja również tam przebywałam, dość często i nie mam takich wspomnień. Może Karolina była bardziej wrażliwa? Dziadkowie bardzo ją kochali. Kiedyś po przyjściu z terapii zadzwoniła do mamy i powiedziała jej też o innej traumie z dzieciństwa. Jako dziecko była w sanatorium i miała być tam molestowana. Miała wtedy 6 lat. Dowiedzieliśmy się o tym pierwszy raz. Po każdej wizycie u terapeuty dzwoniła do mamy i wspominała. Po każdej wizycie były nowe traumy i nowe wspomnienia. Oczywiście same złe wspomnienia, utwierdzające w przekonaniu, że całe jej życie było cierpieniem. Według mnie, bo w końcu ja też byłam w tej rodzinie, te wspomnienia były mocno przerysowane. Z Karoliną zawsze cała rodzina obchodziła się bardzo delikatnie, nawet delikatniej niż ze mną czy kuzynami, bo każdy wiedział że jest wrażliwsza i silniej wszystko odczuwa.
T.W.: Czy pani siostra nie dostrzegała destrukcyjnego wpływu terapii na jej życie i relacje z bliskimi?
M.A.: Nie, Karolina sama chyba nie widziała destrukcyjności tych wizyt. To my, członkowie rodziny zaobserwowaliśmy, że od kiedy uczęszcza na terapię jej stan się pogarsza i dzwoni w coraz gorszej kondycji psychicznej, ciągle opowiadając o nowych traumach z dzieciństwa. Ten temat molestowania gdy miała 6 lat wszystkich nas dotknął. Przez tyle lat, dopóki nie poszła na terapię nigdy o tym nie mówiła. Nie jestem ekspertem, ale zastanawiam się jak takie terapie powinny wyglądać żeby pomóc się uporać z taką traumą? Bo w jej przypadku efekt był taki, że ona zaczęła to przeżywać od nowa wiec coś na pewno poszło tam nie tak.
T.W.: Czy wie pani w jakiej modalności była prowadzona terapia, na którą siostra uczęszczała?
M.A.: Niestety nie wiem.
T.W.: Jak zakończyła się ta psychoterapia?
M.A.: Karolina mówiła koleżance z pracy, że po terapii czuła się źle i w końcu zmieniła terapeutę. Z jej telefonu widzę, że tych terapeutów było kilku. W Google wpisywała frazy i zapytania „kiedy zacznie działać terapia, jak długo się czeka”. A terapia nie dość, że nie działała to jeszcze pogarszała jej stan.
T.W.: Jest pani przekonana, że jej samobójcza śmierć była bezpośrednim wynikiem psychoterapii?
M.A.: Tak, bo list pożegnalny zaczynał się słowami: „wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa bo dziś postawiłam odebrać sobie życie”. Wzięła leki nasenne i założyła torebkę foliowa na głowę. Nie wiem który z tych psychologów zawinił, bo na temat tego ostatniego w liście pożegnalnym Karolina wypowiadała się pozytywnie. Podobno terapeuta powiedział, że ją rozumie i pierwszy raz usłyszała te słowa od kogoś. Może ostatniej terapeutce nie udało się naprawić błędów poprzedników? Ale fakty są takie, że próbowało paru specjalistów, a jej już nie ma. Wiec utwierdziłam się tylko w przekonaniu, że w przypadku ciężkich depresji powinno się skupić na leczeniu psychiatrycznym i farmakologii, a nie dokładać rozgrzebywaniem ran z dzieciństwa. Myślę, że zabiła ja wiara w te terapie. Nie brała regularnie antydepresantów, bo obawiała się przytycia i mity na temat skuteczności terapii były jej bardzo na rękę. Uważam ze mając pacjentkę w tak silnej depresji (bo siostra miesiąc wcześniej miała już próbę samobójczą, do tego skłonności samobójcze widoczne gołym okiem) psycholog powinien przyznać się że nie da rady, zalecić szpital i leki. Według mnie tu chodzi o zarobek 180 zł za wizytę, a to nie jest mała kwota. A im więcej problemów do przepracowania tym większa wartość biznesowa takiego klienta.
T.W.: Czy pani siostra nigdy nie była u psychiatry?
M.A.: Była chyba dwa razy, ale całą swoją energię poświęciła na szukanie idealnego psychoterapeuty. To mnie najbardziej przeraża, bo świadczy o tym, że ona chciała żyć!
T.W.: Myśli pani, że decyzję o śmierci pomógł jej podjąć terapeuta?
M.A.: Nie wiem, ale to, co się stało na pewno świadczy o braku skuteczności terapii i ryzyku, gdy pacjent w ciężkiej depresji zamiast iść do szpitala próbuje leczyć się w ten sposób. To była walka o życie. Pacjentkę powinno się przekazać pod opiekę psychiatrów, a nawet do leczenia szpitalnego. Karolina miała też bardzo monotematyczną dietę, pewnie również zaburzenia hormonalne i niedobry witamin z uwagi na niedowagę, które też mogły przyczynić się do depresji. Nie mówiła nigdy żeby któryś z terapeutów zwrócił na to uwagę. Wtedy też nie wiedziałam, że to wszystko jest takie powiązane ze sobą. Dopiero po jej śmieci zaczęłam czytać i łączyć te fakty. Pewnie znajdą się tacy którzy za jej śmierć będą winić partnera albo rodzinę ale w mojej ocenie psychoterapia odegrała tu duża rolę. A już na pewno, nie mam wątpliwości, że powyższa historia pokazuje brak skuteczności psychoterapii dlatego, że śledząc telefon mojej siostry widzę, że w ostatnich tygodniach psychoterapeuci otaczali ją z każdej strony. Jeżeli po wizycie u psychoterapeuty pisze list pożegnalny ”wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa, bo dziś odbiorę sobie życie” i ostatecznie bierze leki nasenne, zakłada torebkę foliowa ma głowę przelogowując do innej rzeczywistości, to chyba jednak coś poszło tam nie tak. Nawet jeśli w liście pożegnalnym pisze, że psychoterapeutka to jedyna osoba która ja rozumiała, to znaczy, że oceniła ją pozytywnie. Właśnie dlatego jest to tak niebezpieczne, bo czasem sam pacjent nie ma świadomości braku skuteczności czy błędów w terapii. Chociaż ciężko mi dojść kto tu popełnił błąd. Może ta ostatnia psycholog dostała pacjentkę poharataną przez wcześniejszych terapeutów i miała najtrudniejsze zadanie i po prostu nie starczyło jej czasu? Tego już nigdy się nie dowiemy. Jeśli chirurg wytnie zdrową nerkę zamiast chorej, bo się pomyli, to łatwo ustalić i udowodnić błąd. W przypadku terapii nie jest to tak namacalne. Ale jestem pewna, że ktoś zawinił. Grzebanie w człowieku w depresji, rozkładanie jego psychiki i wspomnień na czynniki pierwsze… Przecież cała idea tego jest przerażająca!
T.W.: Czy po tych wydarzeniach miała pani jeszcze jakikolwiek kontakt z psychoterapią lub psychoterapeutami?
M.A.: Po tych wszystkich wydarzeniach poszłam do kardiologa, bo miałam problemy z szybko bijącym sercem. Podczas badania stwierdzono tachykardię i badająca mnie lekarka słusznie zwróciła uwagę, że to może być nerwica. Całą wizytę zachęcała i usilnie namawiała na psychoterapię. W końcu nie wytrzymałam i powiedziałam, że moja siostra była otoczona psychoterapeutami i nie żyje. Zachęcając do psychoterapii nie mówi się pacjentowi jaka to ma być psychoterapia, jaki terapeuta jest dobry, tylko zachęca do szukania na własna rękę a samą psychoterapię zaczyna się traktować jako receptę dosłownie na wszystko. Psychiatra to ten zły, bo wpędza w nałóg, traktuje się go jak dilera. Psychoterapeuta to ten dobry, bo on wyleczy bez prochów. Ja poszłam do psychiatry dostałam leki wyciszające, mam świadomość ze nie mogę brać ich długo ale moje serce się uspokoiło. Zastanawiam się co miałabym analizować podczas takiej terapii? I jak długo musiałabym na nią chodzić żeby wyleczyć ten silny rzut nerwicy której pojawił się na skutek tego co się stało?
T.W.: Prawdopodobnie wielu ludzi jest w podobnej sytuacji, w której była pani jeszcze niedawno – obserwują swoich bliskich uczestniczących w terapii, którym niekoniecznie ona służy, a którzy sami tego nie dostrzegają. Co by im pani poradziła, aby nie doszło do tak tragicznego zakończenia, jakie miało miejsce w przypadku pani siostry?
M.A.: Poradziłabym żeby w przypadku silnej depresji, czy głębokiej nerwicy szukać przede wszystkim pomocy u psychiatry. Nie wstydzić się i nie demonizować tych wizyt. Moda na psychoterapię przyszła do nas ze stanów. Większość Amerykanów ma swojego psychoterapeutę, to nawet się zrobiło się takie „trendy”, nie to co wizyty u psychiatry, bo to cały czas jest temat tabu i wstyd… Jeśli u kogoś pojawią się myśli, czy próby samobójcze, szkoda każdej minuty życia na „zabawy” w psychoterapię. W takich przypadkach potrzebne jest pilne wdrożenie leczenie farmakologicznego, a nie grzebanie w przeszłości i doszukiwanie się problemów dzieciństwie. Sytuacje w której pacjent w silnej depresji, mający silne, trudne do opanowania myśli samobójcze, udaje się na terapie, zamiast do psychiatry, można porównać do sytuacji w której pacjent onkologiczny leczy się stosując zdrową dietę. Wierzę, że są terapeuci z prawdziwego zdarzenia i być może krzywdząco uogólniam. Jednak biorąc pod uwagę, że moja siostra zaliczyła ich na prawdę wielu, to według mnie ci naprawdę dobrzy należą niestety do mniejszości. Jest ich wiec niebezpiecznie mało dlatego ryzyko trafienia na kogoś, kto zamiast nam pomoc zaszkodzi jest tu ogromne.
T.W.: Czy jest jeszcze coś, na co nie zwróciliśmy uwagi podczas naszej rozmowy, a co chciałaby pani przekazać innym?
M.A.: Uważam, że za mało się mówi o ryzyku związanym z terapią. Jest pan chyba jedyną osobą która poruszyła ten temat w swoich publikacjach. Ludzie ciągle są za mało świadomi. Mówi się dużo o ryzyku uzależnienia od leków psychotropowych, tu ludzie są z każdej strony uświadomieni, dlatego boją się psychiatrów, a o ryzyku źle przeprowadzonej terapii ciężko usłyszeć. Zaryzykuję stwierdzenie, że możliwa jest sytuacja w której zdrowa osoba przychodzi na wizytę do psychologa i na skutek źle przeprowadzonej terapii i analizowania każdej mniejszej traumy z dzieciństwa, po paru tygodniach wychodzi z ciężką depresją. Najbardziej martwi fakt, że są to historie praktycznie niemożliwe do udowodnienia, dlatego terapeuta za popełnione błędy nie odpowiada.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
O pozytywnych efektach autosugestii w medycynie słychać bardzo często. Znacznie rzadziej mówi się o negatywnych, które mogą być groźne.
Kiedy pan A. dotarł do oddziału ratunkowego miejscowego szpitala, zdołał tylko powiedzieć do przyjmującego go pracownika: „Pomóż mi, połknąłem wszystkie swoje tabletki”, po czym upadł na podłogę, upuszczając puste opakowanie po lekarstwie. Natychmiast podjęto akcję ratunkową. 26-letni bardzo blady mężczyzna ciągle jeszcze kontaktował, ale był w głębokim letargu. Powiedział ratownikom, że jako uczestnik badania klinicznego zażył 29 tabletek eksperymentalnego leku na depresję. Zrobił to pod wpływem impulsu, próbując popełnić samobójstwo, ale kiedy przestraszył się, że tabletki rzeczywiście spowodują jego śmierć, poprosił sąsiada, aby zawiózł go do szpitala.
Skuteczność terapii mających zapobiegać samobójstwom jest niestety bardzo niska. Lepsze okazują się metody proste, wręcz oczywiste.
W grudniu 2020 r. opublikowano metaanalizę obejmującą 50 lat badań nad skutecznością różnych form interwencji mających zapobiegać samobójstwom i samookaleczeniom. Zespół badaczy pod kierownictwem Kathryn Fox z University of Denver i Xieyininga Huanga z Florida State University przeanalizował 1125 najbardziej poprawnych metodologicznie badań, jakie przeprowadzono na ten temat w ostatnim półwieczu, uwzględniając m.in. interwencję kryzysową, psychoterapię psychodynamiczną, wsparcie rówieśnicze, opiekę w ramach społeczności, farmakoterapię, hospitalizację, metody kontroli zewnętrznej, podejścia behawioralne i poznawcze, psychoterapię dialektyczno-behawioralną i inne eklektyczne metody psychoterapeutyczne.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Magazyn, który jest nieoficjalnym forum the intellectual dark web opublikował właśnie mój najnowszy artykuł, którego inspiracją była opublikowana w grudniu 2020 roku metaanaliza poświęcona ocenie skuteczności metod przeciwdziałania samobójstwom i samookaleczeniom. Zapraszam do lektury!
Magazyn, który jest nieoficjalnym forum the intellectual dark web opublikował właśnie mój najnowszy artykuł, którego inspiracją była opublikowana w grudniu 2020 roku metaanaliza poświęcona ocenie skuteczności metod przeciwdziałania samobójstwom i samookaleczeniom. Zapraszam do lektury!
Suicide Prevention and the Social Science Cargo Cult
When white people began visiting the islands of the Pacific Ocean, the native peoples, fascinated by the abundance of good things coming to them, assiduously observed the visitors’ behaviour. They concluded that the great birds in the sky, filled with packing cases bearing the inscription “cargo,” were gifts from the gods. So, they began to imitate the newcomers, building runways in the middle of the jungle, lighting fires based on the pattern of airport landing lights, and constructing small control towers out of wood and bamboo. Then they awaited the benevolence of the gods, but the gods were not compliant. The planes did not land on their runways, despite the enormous effort they had put into building them and the meticulousness with which they copied the buildings and equipment of the white people. Even today, this cargo cult persists in some corners of Oceania.
In a speech delivered at a degree ceremony at the California Institute of Technology, Richard Feynman, a noted physicist and Nobel Prize winner in 1974, compared the social sciences to the cargo cult. Representatives of the social sciences, he argued, imitate the behaviour of other sciences but to no effect. Feynman did not end with this comparison, but added examples from the fields of rehabilitation, psychotherapy, and parapsychology. He stated that despite the enormous effort invested in researching and perfecting teaching methods, students’ results are worse every year. The same goes for criminality and the other problems which the social sciences attempt to resolve. Was Feynman right?
The bustle of adherents to the cargo cult
In many fields, great effort has produced paltry results and sometimes even worsened the prevailing state of affairs. In December 2020, a comprehensive meta-analysis was published covering 50 years of research into the efficacy of various interventions aimed at preventing suicide and self-harm. A research team, led by Kathryn Fox from the University of Denver and Xieyining Huang from Florida State University, analysed 1,125 of the most methodologically correct research carried out in the last half-century. Inter alia, the research considered emergency intervention, psychodynamic psychotherapy, peer support, social care, drug therapy, hospitalisation, external methods of control, cognitive and behavioural approaches, dialectical and behavioural psychotherapy, as well as other psychotherapeutic methods. The results were depressing. The efficacy of all methods examined was found to be very low, effects do not last long after intervention, and there is no real difference between the various methods. But most striking is the discovery that, despite the nearly exponential growth in the amount of research into these methods, their effectiveness today is as low as it was 50 years ago. Within the diversity of approaches, no indicators were discovered which would have a crucial influence on the effectiveness of intervention.
Czytaj dalej klikając TUTAJ.
Posty o podobnej tematyce:
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w Krytyce Politycznej. Zapraszam do lektury!
Rys. José Guadalupe Posada, The Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
O samobójstwach nie piszemy w mediach, rzadko publicznie dyskutujemy o ich konsekwencjach. Ale czy nie przynosi to więcej szkody niż pożytku? Jeśli protestujemy dziś i domagamy się prawa do decydowania o własnym ciele, to dlaczego nie rozszerzyć tego na wolność do rozporządzania swoim ciałem także w celu ostatecznym?
Fala protestów, która przetacza się przez nasz kraj, poza żądaniami politycznymi, wyniosła na czołówki gazet również wartości ważne dla współczesnego człowieka Zachodu: prawo do rozporządzania własnym ciałem, do decydowania o życiu lub śmierci poczętego życia, do zapobiegania niepotrzebnym cierpieniom i skracania bólu.
Wielu z nas, bez względu na to, po której stronie stanęło, sięgnęło nieco głębiej w poszukiwaniu argumentów i uzasadnień własnego stanowiska, które nagle znalazły się w ogniu społecznych dyskusji. Porzuciwszy świeżo zdobyte pozycje ekspertów w tenisie ziemnym, ochoczo wcieliliśmy się w rolę specjalistów w zakresie wad letalnych płodów i znawców podstaw współczesnej bioetyki. Aby dać odpór naszym przeciwnikom, przestudiowaliśmy trochę statystyk, a część z nas sięgnęła do źródeł nieco głębszych niż Facebook czy Wikipedia.
Zdobyliśmy zręby wiedzy, która przygotowała nas, jak chyba nigdy dotąd, do rozmyślań na tematy zarezerwowane dotychczas dla etyków i filozofów. Kiedy rozpoczyna się życie? Jaka jest jego istota? Kto i jak dalece ma prawo ingerować w jego procesy? Kto może decydować o moim ciele?
Marnotrawstwem byłoby nie wykorzystać tak żyznego umysłowego gruntu do podniesienia kwestii stanowiących z różnych względów społeczne tabu – samobójstwa. Jeśli bowiem prawo do decydowania o własnym ciele i o losie życia u jego początków może być przedmiotem publicznej i politycznej debaty, to dlaczego nie rozszerzyć jej o dyskusję dotyczącą prawa do rozporządzania własnym ciałem w celu ostatecznym?
During the Second World War, my mother’s sister was a liaison officer in the resistance movement. She performed very important clandestine work. As she said herself, she wasn’t afraid of death, only torture. She had little resistance to pain, and was afraid she would betray someone or give away vital information. By some means, she came into possession of a potassium cyanide capsule. She took the poison when the Gestapo surrounded her home, having earlier set fire to one of the rooms, thus probably destroying some vital documents.—Anonymous letter to a Polish blog.
This is one of thousands of similar stories from those bleak times. A poison capsule was a guarantee of a final escape that neither the Gestapo nor the SS could prevent: an escape from torture, humiliation and a death deprived of dignity. It was no accident that the Third Reich scorned those who voluntarily gave up their own life. They even denounced the use of the word Freitod (“free death”), one of four German synonyms for the act we call suicide. The other three terms are Selbsttötung (“killing oneself”), the scientific Suizid and Selbstmord (“self-murder”). The Nazis preferred the latter. There was a loophole in the otherwise hermetically sealed totalitarian system—and the word Freitod showed its location. For the representatives of absolute power, there is nothing worse than the knowledge that their power has limitations, and, for the slave, nothing is more invigorating than the possibility of breaking free. In those days, a capsule of potassium cyanide gave many people a real sense of freedom.
W poprzednim wpisie zamieściłem fragment jednej z rozmów, które składają się na książkę zatytułowaną „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”.
W poprzednim wpisie zamieściłem fragment jednej z rozmów, które składają się na książkę zatytułowaną „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Zawiera ona przeprowadzone przeze mnie wywiady z ludźmi, którzy czują się skrzywdzeni przez psychoterapię oraz z neutralnymi terapeutami wyjaśniającymi i komentującymi problemy poruszone w rozmowie z pacjentem. W dzisiejszej odsłonie książki fragment rozmowy z wybitnym terapeutą.
Jerzy Witold Aleksandrowicz, ur. 07 07 1936, dyplom lekarza uzyskał w 1958 r (AM w Krakowie), w 1965 roku dyplom mgr. filozofii (UJ). Do 1998 pracował w Klinice Psychiatrycznej AM w Krakowie. Specjalista psychiatrii ( I stopień 1962, II – 1865), dr med. 1966, dr hab. 1979, prof. med. 1990. Zainteresowania badawcze dotyczyły początkowo związków zaburzeń psychicznych z procesami fizjologicznymi (krzepnięcie krwi, zaburzenia metabolizmu węglowodanów) oraz działania leków psychotropowych. Po 1967 roku – psychopatologia i psychoterapia zaburzeń nerwicowych, hipnoza i hipnoterapia, metodologia i narzędzia oceny efektów leczenia zaburzeń nerwicowych (m.in. kwestionariusze objawowe, kwestionariusz osobowości). Opublikował ok 300 publikacji naukowych, w tym podręczniki psychopatologii i psychoterapii. Przez wiele lat prowadził psychoterapię indywidualną i grupową, m in w ramach oddziału dziennego (model kompleksowej terapii zaburzeń nerwicowych stworzony w latach 1974-5 w Pracowni Psychoterapii Katedry Psychiatrii). Od 1998 kierował Katedrą Psychoterapii CM UJ, m in uczącą studentów medycyny podstaw psychoterapii i podstaw psychoanalizy oraz prowadzącą szkolenia podyplomowe i superwizje przygotowujące do Certyfikatu Psychoterapeuty. Od 2006 r. prof. emeritus. Od 1970 związany z Sekcją Naukową Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. W 1972 roku założył kwartalnik „Psychoterapia”. Obecnie jest redaktorem „Archives of Psychiatry and Psychotherapy” i przewodniczy Komitetowi Redakcyjno-Wydawniczemu PTP.
Czy psychoterapia może szkodzić?
Psychoterapia, która ma służyć leczeniu zaburzeń jest czymś innym i wymaga innego wykształcenia niż ta, która ma doprowadzić do wzrostu samoświadomości, zwiększenia sprawności interpersonalnej, podwyższenia samooceny itp. Jak długo każdy będzie mógł otworzyć „gabinet psychoterapeutyczny” i udawać że leczy, tak długo wpadanie w rozmaite pułapki będzie bardzo prawdopodobne.
Tomasz Witkowski.: Panie Profesorze, dziękuję, że zgodził się pan na tę rozmowę. Czy może pan skomentować przebieg opisanej psychoterapii?
Jerzy Aleksandrowicz: Nie. Wypowiadanie się o osobach czy o terapiach znanych tylko „z drugiej ręki” byłby nieuczciwością. Wolałbym porozmawiać o niektórych ogólnych problemach, związanych z tą opowieścią.
T. W.: Rozumiem, porozmawiajmy zatem na początek o terapii szkoleniowej. Wielu ludzi, którzy nie mają do czynienia z terapią zastanawia się nad tym, że przecież przeciętny lekarz nie musi przechodzić chemioterapii, żeby móc ją stosować, żeby zrozumieć, na czym ona polega, czy jakikolwiek inny specjalista świadczący usługi nie musi doświadczać na sobie tego procesu, który będzie później prowadził, żeby go rozumieć i móc stosować. W psychoterapii dość powszechnie twierdzi się, choć nie wiem czy we wszystkich modalnościach, że kandydat na psychoterapeutę musi przejść własną psychoterapię. Czy bylibyśmy w stanie to czytelnikowi wyjaśnić, dlaczego tak właśnie jest?
J. A.: Bo psychoterapeuta jest w specyficzny, osobisty sposób zaangażowany w proces leczenia. On sam jest głównym, jeśli nie jedynym narzędziem oddziaływania terapeutycznego. Musi więc znać siebie, zwłaszcza powinien poznać wcześniej nieuświadamiane motywy swoich przeżyć i zachowań, umieć oddzielać to, co jest wynikiem jego własnych procesów psychicznych od tego, co spostrzega u pacjenta. Zdawać sobie sprawę z tego, co wnosi w proces terapeutyczny, jakie są jego schematy poznawcze, co chętniej dostrzega, a czego nie itp. W przeciwnym razie prawdopodobnie będzie popełniać błędy, przypisując pacjentowi swoje postawy, przeżycia czy trudności, „projektując” je. Własna, „treningowa” psychoterapia ma temu zapobiegać. Inna sprawa, czy zawsze rzeczywiście spełnia to zadanie. Nie jest też w pełni prawdziwe przekonanie, że w przypadku farmakoterapii tego typu własne doświadczenia nie są potrzebne. Profesor Antoni Kępiński twierdził, że zanim lekarz poda tabletkę pacjentowi, powinien sam doświadczyć działania tej tabletki na sobie. Więcej nawet: że wykształcenie psychiatry wymaga doświadczenia przeżycia psychozy. I dlatego zażywaliśmy LSD, powodujące krótkotrwałą psychozę intoksykacyjną. To były późne lata pięćdziesiąte, wczesne sześćdziesiąte, kiedy jeszcze nie było świadomości uzależniającego wpływu LSD i wielu leków psychotropowych.
T. W.: Czy nadal się stosuje takie podejście w kształceniu psychiatrów?
J. A.: Nie. To nawet wtedy nie było powszechne, ale dość częste. Natomiast nadal uważa się, że trzeba doświadczyć psychoterapii, by rzeczywiście rozumieć, na czym ona polega. I chyba zasadnie, bo bardzo niewiele można przekazać w opisach tego, co się dzieje w procesie oddziaływania. Zarazem, poznanie i uświadomienie sobie, co może przeżywać pacjent czy klient w czasie spotkania, jest jednym z warunków kompetentnego działania.
T. W.: Próbuję sobie wyobrazić tę zasadę kształcenia i jakoś nie potrafię znaleźć uzasadnienia zalecenia dla kandydatów na terapeutów uzależnień, aby np. doświadczali ciągów alkoholowych.
J. A.: Może nie ciągów, ale czy sądzi pan, że terapeuta, który nigdy nie doświadczył działania alkoholu (o ile tacy w ogóle bywają) jest w stanie w pełni zrozumieć, co to jest upojenie alkoholowe?
T. W.: Myślę, że terapeuta, który nie upajał się alkoholem a zna dobrze fizjologiczne i psychologiczne mechanizmy uzależnienia jest w stanie bardziej pomóc pacjentowi niż taki, który doświadczył działania alkoholu a niewiele wie o fizjologii i psychologii uzależnienia. Boję się myśleć jakie mogłyby być konsekwencje takiego kształcenia terapeutów do pracy z uzależnieniami od ciężkich narkotyków.
J. A.: Oczywiście, brak rzetelnej wiedzy o tym, co się leczy, najczęściej szkodzi chorym. W najlepszym razie prowadzi do braku skuteczności oddziaływań. Doświadczenie na sobie samym tego, co przeżywa pacjent nie wystarcza, jest tylko jednym z elementów wykształcenia psychoterapeuty. Ale skoro już mówi pan o leczeniu uzależnień: przecież właśnie osoby, które były uzależnione, są powszechnie uznawane za najlepszych terapeutów…
T. W.: …i pewnie osoby molestowane seksualnie są najlepszymi terapeutami ofiar molestowania, a ludzie, którzy doświadczyli przeżyć traumatycznych najlepiej rozumieją ofiary katastrof. Panie profesorze, czy nie obawia się pan, że czytelnicy wyciągną taki oto wniosek z naszej rozmowy, że to, czego doświadczył w życiu terapeuta jest kluczowe w ocenie jego przydatności do pracy z ludźmi? Mógłby pan nieco bardziej jednoznacznie rozstrzygnąć wątpliwość dotyczącą tego co jest priorytetem w praktyce terapeutycznej i co powinni jako pierwsze brać pod uwagę pacjenci wybierający terapeutę – jego doświadczenia życiowe, czy wiedzę i umiejętności zdobyte w procesie kształcenia?
J. A.: Jedno i drugie. Sama wiedza zaczerpnięta z książek nie wystarcza, by zrozumieć człowieka i jego zaburzenia przeżywania. Z drugiej strony, wprawdzie doświadczenie życiowe czyni każdego mądrzejszym, ale również nie jest wystarczającą kompetencją do prowadzenia psychoterapii. Natomiast doświadczenie zawodowe (będące przecież elementem doświadczenia życiowego), decydujące o krytycznym spojrzeniu na wiedzę uzyskaną w toku kształcenia sprawia, że ci bardziej doświadczeni są lepszymi terapeutami. Jednak nie możemy zapominać o tym, że najczęściej psychoterapia jest pomaganiem w różnych trudnościach życiowych, w zmaganiu się z rozmaitymi problemami, a nie leczeniem osób, u których występują zaburzenia zdrowia. W przypadku takiej psychoterapii, która sprowadza się do pomocy psychospołecznej, rola doświadczenia życiowego i osobowości terapeuty jest niewątpliwa i chyba większa, niż jego wiedzy teoretycznej, bo ona często wręcz utrudnia dostrzeganie rzeczywistych problemów klienta. Wróćmy do tych spraw w dalszym ciągu rozmowy, dobrze?
T. W.: Dobrze, kontynuujmy zatem wątek dotyczący problemów związanych z terapią szkoleniową. Bardzo często spotykam się, zresztą nie tylko ja, również laicy, którzy nigdy nie uczestniczyli w terapii, otóż spotykamy się z takim stwierdzeniem, że nie powinniśmy w ogóle się wypowiadać na temat terapii, bo nie jesteśmy w stanie zrozumieć, co takiego dzieje się w tym procesie, dopóki sami jej nie przejdziemy. Sam pan to podkreślił mówiąc, że bardzo niewiele można przekazać w opisach z tego co dzieje się w procesie terapii. I szczerze mówiąc, ja to odbieram jako przejaw pychy i zadufania psychoterapeutów, no bo to jest właściwie poza religią jedyna dziedzina, w której mówi się ludziom, że żeby zrozumieć czym jest np. objawienie bądź powołanie, musisz sam go doświadczyć. Żeby zrozumieć, mówię tu o intelektualnym zrozumieniu, nie o doświadczeniu procesu terapii, musisz przez nią przejść. Jeśli nie rozumiem fizyki kwantowej to to, że się przebiegnę pięć razy po Wielkim Zderzaczu Hadronów w żaden sposób nie spowoduje, że będę więcej rozumiał. Po prostu moje ograniczenia intelektualne nie pozwalają mi pojąć fizyki kwantowej. Natomiast w przypadku terapii bardzo często słyszy się właśnie tego typu stwierdzenie, że nie zrozumiesz terapii, jeśli nie przejdziesz przez nią sam. W domyśle – nie masz takich zdolności intelektualnych, żeby pojąć tę tajemnicę, która się dzieje podczas terapii i tak dalej. Czy mógłby się Pan do tego ustosunkować?
J. A.: Sądzę, że takie pobieganie sobie może, poza kondycją fizyczną, dostarczyć najwyżej jakiejś wiedzy o narzędziach pomiaru, a nie o tym, co nimi się mierzy. Natomiast gdybyśmy mogli przeżyć taki sam eksperyment, jakiemu jest poddawana cząsteczka, to kto wie… Mówiąc serio: na pewno zarzuty pychy i zadufania są uzasadnione wyższościowymi postawami i zachowaniami, spotykanymi u psychoterapeutów. Niektórzy są przeświadczeni, że ich szczególne, wrodzone cechy sprawiają, że potrafią pomagać ludziom albo że dysponują jakąś niezwykłą, niemalże tajemną wiedzą. Przekonanie, że jest się tym „wybranym” może przejawiać się lekceważeniem otoczenia, „niewtajemniczonych profanów”. Często odnoszę wrażenie, że jest to sposób kompensowania niepewności, zarówno dotyczącej rzeczywistej wartości tej wiedzy jak i własnych kompetencji. Ale przecież to dotyczy tylko niektórych z nas. Wracając do wymogu odbycia terapii treningowej: sądzę, że doświadczenie uczestniczące ma ogromny wpływ na intelektualne rozumienie każdego zjawiska, nie tylko psychoterapii. Więc chyba jest coś z prawdy w przekonaniu, że np. po to, by naprawdę zrozumieć, czym jest psychoanaliza, trzeba samemu poleżeć na kozetce. I nie chodzi tu o „wtajemniczenie”, tylko o procesy poznawcze. Samo obserwowanie prowadzonej przez kogoś psychoterapii nie wystarcza. Chociażby dlatego, że – jak wiadomo – obserwacja wpływa na przedmiot tej obserwacji, nawet w przypadku materii nieożywionej. Psychoterapeuta musi doświadczyć własnego uczestniczenia w tym procesie by rozumieć, jak sama sytuacja spotkania terapeutycznego i jak jego zachowanie w czasie takiego spotkania wpływają na to, co się dzieje. Wątpię, by można było uzyskać tę wiedzę wyłącznie z książek. Zwłaszcza, że w doświadczaniu psychoterapii napotykamy na bardzo wiele zjawisk, których nie potrafimy nazwać. Nie mamy potrzebnej aparatury pojęciowej. Więc jak ująć w słowach, przekazać to coś, co się dostrzega, uświadamia, ale nie umie wyrazić? Skądinąd, chyba jest to jednym z powodów przekonania, że psychoterapia jest bardziej sztuką niż nauką.
T. W.: A więc dotykamy jakiejś tajemnicy, czegoś, czego nie potrafimy nazwać, nie mamy do tego odpowiednich pojęć…Ciąg dalszy rozmowy z prof. Jerzym Aleksandrowiczem w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.