Tańce wśród ognia i kopce z kamieni wznoszone przez szympansy. Czy inne zwierzęta są religijne?

W latach 60. zeszłego wieku słynna prymatolog Jane Goodall odkryła, że zwierzęta posługują się narzędziami. Wywołało to w świecie nauki wstrząs tak silny, że paleoantropolog Louis Leakey stwierdził: „Musimy na nowo zdefiniować narzędzie, człowieka albo szympansa”. Dziś rosnąca liczba dowodów na rytualne zachowania zwierząt stawia nas przed podobnym wyzwaniem w odniesieniu do duchowości.

Tradycyjne ujęcia religii wykluczają zwierzęta ze sfery sacrum. Przeczą temu nowe odkrycia, które sugerują, że współczesna ludzka religijność stanowi przedłużenie zachowań obserwowanych u naszych zwierzęcych kuzynów. 

W ich świetle granica między gatunkami w sferze doświadczenia religijnego jest płynna.

Szympansy i taniec wodospadu

W 2001 i 2005 roku Jane Goodall raportowała o niezwykłych zachowaniach szympansów w Parku Narodowym Gombe w Tanzanii. Obserwowała ona małpy, które na widok wodospadów lub nagłych ulew wykonywały gwałtowne, rytmiczne ruchy i zaczynały się kołysać.

To, co jednak najbardziej zaintrygowało badaczy, to zachowanie małp po zakończeniu gwałtownego tańca. Jane Goodall oraz Mary Lee Jensvold, była dyrektor Chimpanzee and Human Communication Institute, opisują szympansy siedzące nieruchomo przez długi czas i wpatrujące się w nurt wody. Goodall zauważa, że ich duchowość wydaje się zamknięta wewnątrz, a rytmiczny taniec jest jedynym sposobem jej ekspresji.

Uczone sugerują, że w tych momentach zwierzęta mogą doświadczać czegoś podobnego do strumienia świadomości lub poczucia przepływu czasu, co jest fundamentem ludzkich mitów o życiodajnej mocy wody.

Fascynacja szympansów potęgą natury nie ogranicza się zresztą tylko do wody. Badaczka Jill Pruetz z Iowa State University raportowała w 2010 roku o niezwykłych reakcjach szympansów z grupy w Fongoli w Senegalu na pożary sawanny. Podczas gdy większość zwierząt ucieka w panice, szympansy wykazują spokój, monitorując ruch ognia. Dominujące samce wykonują wobec płomieni „taniec ognia” – powolne, przesadne popisy siły, przypominające te spod wodospadów. To zachowanie wykracza daleko poza instynkt przetrwania.

Donovan Schaefer z University of Pennsylvania, autor książki „Religious Affects”, interpretuje podobne zachowania jako prekursory doświadczenia numinotycznego – specyficznego przeżycia w obliczu zjawiska, które budzi jednocześnie fascynację i trwogę, a które dziewiętnastowieczny filozof religii, legendarny badacz religijności Rudolf Otto, określił mianem „mysterium tremendum et fascinans”. Według Schaefera „mysterium tremendum et fascinans” to nic innego jak ucieleśniona odpowiedź na sprawczość ognia, postrzeganego jako potężna siła. W kontrowersyjnej tezie Goodall zakłada, że szympansy mogą być tak samo uduchowione jak ludzie, lecz brakuje im możliwości opowiedzenia o tych uczuciach.

Ciąg dalszy artykułu w GAZECIE WYBORCZEJ.


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.