Potyczek o Freuda ciąg dalszy

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie byli penie zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst zatytułowany Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna.

Jednak psychoanalitykom tekst Kalinowskiego najwyraźniej stanął ością w gardle, bo oto Adam Lipszyc reprezentujący ten problematyczny nurt nadesłał kolejny tekst polemiczny pt. Żywotność psychoanalizy. Polemika z Kasprem Kalinowskim. Pomijam dość obcesowy ton tej polemiki, bo o tym Czytelnicy sami wyrobią sobie zdanie. Jednak nagromadzenie w tak krótkim tekście tylu sprzeczności mających sprawiać wrażenie uczoności, zasługiwało na odpowiedź. I tym razem napisaliśmy ją we trojkę. Zapraszam do lektury zarówno polemiki Lipszyca, jak i naszej nań odpowiedzi.

Potyczek o Freuda ciąg dalszy. Odpowiedź Adamowi Lipszycowi

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Nasz krótki – mamy nadzieję – tekst będzie polemiką z artykułem Adama Lipszyca pod tytułem „Żywotność psychoanalizy”, który z kolei stanowił replikę na teksty Kaspra Kalinowskiego oraz Piotra Toczyskiego.

Pomijamy wcześniejszy tekst „instytucjonalnych psychoanalityków”, który przypominał sprawozdanie z dokonań i korporacyjnych sukcesów, a pomijał główne zarzuty wobec Freuda.

Skupiamy się na tekście Lipszyca, który – będąc głosem wybitnego znawcy psychoanalizy, ale też wybitnego historyka idei – jest wielowątkowy, erudycyjny, błyskotliwy i – w przeciwieństwie do „sprawozdania korporacyjnego” – napisany jest językiem barwnym i żywym.

Można go podzielić na trzy części i w tej kolejności będziemy się do niego odnosił. Pierwsza część dotyczy – ujmijmy to hasłowo – drobnostek i plotek o Freudzie; drugą można by określić jako „anty-Popper” i jest próbą stępienia ostrza – tak zwanego – „falsyfikacjonizmu”; trzecia zaś część (podsumowująca tę błyskotliwą mowę adwokacką) to wskazanie na niezwykłą – mimo jej licznych wad – „płodność” i „żywotność” psychoanalizy. Quod erat demonstrandum.

Drobnostki i plotki

Zacznijmy od „drobnostek i plotek”. Lipszyc w pierwszym kroku zbija najsłabsze z argumentów strony przeciwnej. I słusznie, bo – po pierwsze – ma w kilku przypadkach rację, a po drugie – stwarza retoryczne wrażenie, że podobnie jest też w innych przypadkach. Zaiste, Freud zażywał kokainę oraz wypowiadał się podobno krytycznie o pacjentach, nazywając ich „hołotą”. No i co z tego? Zajmujemy się wszak prawdziwością jego teorii, a nie oceną moralną jego twórcy. Czy kokainista, albo alkoholik, a nawet seksoholik (bo i takie zarzuty się pojawiały) nie może być doskonałym naukowcem? Są to – można powiedzieć – argumenty ad personam i słusznie można je w poważnej debacie odłożyć na bok.

Poważniejszy zarzut dotyczy tego, że w swojej praktyce lekarskiej zalecał pacjentom zażywanie kokainy. Są niewątpliwie wśród hepatologów alkoholicy i mogą zarazem być świetnymi lekarzami. Jeśli jednak hepatolog zalecałby spożywanie alkoholu jako leku na chorą wątrobę, źle by to świadczyło o jego kwalifikacjach lub etyce zawodowej. Ma rację Lipszyc, że to była inna epoka: kokaina była pod koniec XIX wieku substancją nową i legalną, nie było rygorystycznych badań klinicznych. Freud zalecał ją na neurastenię, na zaburzenia trawienia i na leczenie uzależnienia od morfiny, co w co najmniej jednym wypadku skończyło się tragicznie. Już wtedy ostrożniejsi lekarze uważali ją za niebezpieczną, a nawet za „trzecią plagę ludzkości” po alkoholu i morfinie.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

2 myśli na temat “Potyczek o Freuda ciąg dalszy”

  1. Fajnie, że jest coraz bardziej otwarta dyskusja nad skutecznością psychoanalizy. Tylko, brakuje mi jednak jednego. Bo to jest trochę jak szermierka na dane, na przemyślenia, żaglowanie teoriami i założeniami. Trochę taka bitwa intelektualistów. Choć strona broniąca psychoanalizy jest z pewnością emocjonalnie zaangażowana.

    Brakuje mi mięsa, żywego, bolesnego, bezpośredniego doświadczenia. Brakuje mi opisu czym psychoanaliza na prawdę, realnie jest. Brakuje mi perspektywy klienta psychoanalityka.

    Ja miałem okazję uczęszczać na terapię psycho-dynamiczną 3.5 roku i uważam, że przesiąknąłem nią do szpiku kości. Chcąc nie chcąc. Byłem nią pochłonięty na 110%. Jak ktoś krytykował jej założenia, to potrafiłem być agresywny. Uważałem ją za jakieś uniwersalne dobro…. jednak po 3.5 roku terapii, oraz refleksji już z perspektywy czasu jestem jej przeciwnikiem. Ludzie nie zdają sobie sprawy, że psychoanaliza jest podejściem niezwykle terapeuto centrycznym, psychoanalizo centrycznym. Relacja z psychoanalitykiem przypomina relację z niedojrzałym rodzicem. Niby to ten drugi jest: mądrzejszy, dojrzalszy i ma coś oferować tobie, jednak tak na prawdę chodzi głównie o niego. Analityka i przede wszystkim o psychoanalizę.

    Ludzie nie zdają sobie sprawy, że w gabinecie psychoanalityka stają się nie podmiotami(jak im się wciska) lecz przedmiotami. Stają się przedmiotami obserwacji. Sumą symptomów, poszlak psychicznych, po obserwacji których psychoanalityk może dotrzeć do sedna, czyli naszej nieświadomości. To jest coś niezbywalnego w gabinecie psychoanalityka i nie da się tego przeskoczyć. To jest problem zupełnie fundamentalny i nierozwiązywalny. Ja pamiętam jak na jedną z sesji pojechałem PKSem i potem tramwajem, zamiast samochodem. Terapię miałem w sąsiednim mieście. Zapytałem po sesji terapeutkę o numer tramwaju jakim dojadę do dworca, a ona miałem wrażenie, że zaczęła się zastanawiać i analizować co to może znaczyć…minęło kilkanaście sekund zanim mi odpowiedziała. Przebywając w takiej atmosferze uczysz się czujności wobec samego siebie. W zasadzie to musisz ciągle walczyć, lub udowadniać swoje istnienie, bo w gruncie rzeczy wszystko może być czymś innym, być wypadkową popędów czy czegokolwiek.

    Fantastycznie można to dostrzec na przykładzie prof Wojdyło. To jest Pani u której zawodowe, psychoanalityczne skrzywienie jest posunięte chyba najdalej ze znanych mi analityków. W jednym z wywiadów powiedziała, że u nas w społeczeństwie zmagamy się z depresją, bo żyjemy w cieniu depresyjnego symbolu, czyli Jezusa na krzyżu, czyli symbolem jest narzędzie tortur. Jakie to jest „sofistikated”, jakie to jest mocne, głębokie. No tylko, że zupełnie bez sensu jesli odwołamy się nie do psychoanalitycznej zabawy w skojarzenia, tylko jak się odwołamy do rzeczywistości. Jesteśmy coraz bardziej świeccy, a poziom depresji wzrasta. Amisze to społeczność ultra religijna, a poziom depresji jest u nich śladowy itd…itp…Jest pełno takich faktów w kontekście których to co mówi Woydyło nie ma sensu…a mimo to Ona bezrefleksyjnie mówi to co mówi pomijając rzeczywistość. To jest piękny przykład właśnie owego skrzywienia analitycznego. Dla nich rzeczywistość to nie rzeczywistość, tylko to co jest w ich głowie. Tak jak temat depresji i symbolu Chrześcijaństwa w wypowiedzi Wydyłło, są traktowani realni ludzie w gabinetach tych konowałów. Współczesnych cyrulików od duszy.

    Jak ja coś mówię, to słowa są w połowie drogi między moimi ustami, a uszami słuchacza. Precyzyjniej można napisać, że w połowie drogi między moim SERCEM, a uszami słuchacza. Za pomocą słów wyrażam siebie. Jak teraz piszę, to te słowa są tylko odzwierciedleniem moich doświadczeń, emocji itd…To jest dla nas tak naturalne i oczywiste jak dla ryby woda. Nie dostrzegamy tego…. ale jak się spędzi w gabinecie takiej Wydyłło odpowiednio dużo czasu, to będziemy mogli się przekonać, że w relacji z tymi osobami to tak nie działa. Rzeczywistością jaka stoi za twoimi słowami, wypowiadanymi wobec analityka w jego gabinecie, jest jego własny umysł. Jest interpretacja. interpretacja ciebie jako zlepka symptomów…to jego interpretacja jest sednem, tym co najważniejsze. Deklaratywnie jesteś to ty i twoja nieświadomość, ale defacto jest to analityk i jego własne myśli, interpretacje, sądy. To jest jak matnia. To jest dylemat nierozwiązywalny.

    W takim gabinecie jak w soczewce można doświadczyć tego, o czym piszą w perspektywy ptaka badacze Freuda czy psychoanalizy. Freud potrzebował do budowania swojej teorii otwartych ludzkich psychik. Tak jak lekarz potrzebuje rozkrojonej żaby. Potrzebuje materiału. Ten cytat Freuda o neurotycznej hołocie to nie historia, to rzeczywistość która jest zaklęta w istocie tego procesu raz za razem, w każdym z gabinetów. To jest historia która się toczy od tamtego momentu, po dziś dzień po wielokroć w różnych miejscach. Tak jak ten cytat świadczy o niezwykłym obserwatorocentryźmie psychoanalizy, tak z obecności w gabinecie analityka możesz to wyekstraktować bezpośrednio. Możesz to przeżyć i tego doświadczyć.

    Ja psychoanalitykami nawet nie gardzę, nie jestem na nich wściekły, chociaż zmarnowali mi życie…. choć może lekko nimi gardzę. Oni są po prostu dla mnie żałośni i śmieszni. Doskonale wiem kim w rzeczywistości była ta moja terapeutka i czym był proces który sprzedawała i co ją interesowało i na czym jej realnie zależało. Nie da się nie obrać jak cebuli samego analityka, spędzając z nim tak wiele czasu…. jestem przekonany, że to są odpowiedniki cyrulików sprzed 300 lat. Uświadamianie emocji=upuszczanie krwi. Można by nawet napisać że dzisiejsze upuszczanie emocji=ówczesne upuszczanie krwi. Bo przecież do tego to się sprowadza, do wypuszczenia/upuszczenia/dania upust emocjom. Jakie to piękne zakończenie mi wyszło. Takie idealnie psychoanalityczne. Jakiż to potencjał się kryje za tym skojarzeniem.

  2. Dodam jeszcze jedno. Opiszę swój sen, który analizowałem na swojej terapii. Sen jest krótki.

    „Siedzę w jakichś podziemiach, piwnicy, lochu. Zupełnie puste, ciemne pomieszczenie z krzesłem po środku, na którym siedzę. Są uchylone drzwi przez które wpada trochę światła, i jakaś kobieta, która z zewnątrz stara się je zamknąć. W tym momencie snu się wzdrygam i blokuje drzwi. Wychodzę na korytarz i tam jest jakaś piękna, atrakcyjna dziewczyna i ja za nią idę. Ona idzie po schodach na górę i ja wychodzę za nią”

    No to ja ten sens interpretowałem, jak na przykładnego klienta przystało. Oczywiście ową kobietą była moja matka, która mnie stłamsiła i ta dziewczyna symbolizowała kierunek, w którym musze się udać. Czyli do świata. Ta piękna dziewczyna symbolizowała życie, piękno świata, pragnienia.

    No tylko, że ja na terapię udałem się, bo podobała mi się dziewczyna na studiach i chciałem się pozbyć objawu lękowego, żeby się do niej zbliżyć i mieć większe szanse. To po jakimś czasie terapii ta dziewczyna już nie interesował mnie wcale, nie interesowała mnie tez żadna inna…a wręcz przeciwnie. Ja czułem ulgę, że odkryłem psychoanalizę i mogłem się dowiedzieć, że źródło moich cierpień to moja matka, a dziewczyny które wybieram mają te same defekty, wady itd…

    No tylko, że dziś uważam, że je tej analityczce opowiedziałem sen o niej samej. Ten sen obrazował moją sytuację psychiczną, w której się znalazłem z powodu psychoanalizy. Coraz bardziej pogrożony podziemiami swojej własnej psychiki i jałowej pracy intelektualnej.

    Oczywiście tej analityczce też raportowałem, już bardziej wprost problemy jakie się zaczęły u mnie pojawiać. Robiłem to na ile potrafiłem swoim własnym językiem: nerwicowanie się, trajkotanie( czyli uporczywe analizowanie tych samcyh wydarzeń z przeszłości przez całe dnie po setki razy to samo), blaknięcie, zwichnięcie emocjonalne(czyli coś co pewnie dziś ładnie psycholog kliniczny mógłby określić jako stan, w którym umysł staje się głównym regulatorem behawioralnym…czy coś podobnego) itd…itp…A ponieważ jestem chorobliwie naiwny i szczery, to jej to wszystko mówiłem i w tym jednocześnie trwałem przez lata, bojąc się że może przełom będzie już za 2 tygodnie i że tyle już pracy włożyłem, to szkoda rezygnować, że zdrowienie musi bolec itd…itp…

    Jak to piszę to śmiać mi się chce jakim nic nie wartym gównem psychoanaliza jest w rzeczywistości. Jak się zestawi rzeczywistość z tą aurą tajemniczości, uzdrawiaczy duszy, wręcz poetów, artystów duszy co ratują dzięki wiedzy i kryształowym charakterom innych ludzi. Co za pospolity, monstrualnych rozmiarów kit.

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.