O czym rozmawialiśmy
Przekonanie, że rodzimy się jako czyste kartki, które zapisze wychowanie i kultura, wciąż ma się dobrze, choć nauka mówi co innego. Wyniki genetyki zachowania pokazują, że trudno znaleźć cechę, która nie byłaby w znacznej mierze uwarunkowana genetycznie – nawet skłonność do jazdy po pijanemu w 40–50% wyjaśniają różnice genetyczne. Za większość tych cech odpowiadają nie pojedyncze geny, lecz tysiące drobnych zmian w DNA. Wspólne środowisko, w którym dorastamy – ta sama szkoła, ten sam dom – ma wpływ zaskakująco bliski zeru. Różnią nas raczej indywidualne, często przypadkowe doświadczenia.
Wiara w tabula rasa ma konkretne skutki. W tej chwili w tysiącach gabinetów terapeuci rozmawiają z pacjentami o dzieciństwie, zakładając, że to ono ich ukształtowało, choć nauka tego nie potwierdza. Badania nad konsolidacją pamięci pokazują, że terapie skoncentrowane na przywoływaniu złych wspomnień mogą je utrwalać, a praktyka terapeutyczna nie zmienia się pod wpływem tych wyników. Relatywizm postmodernizmu, dla którego istnieje tylko język, a rzeczywistości nie da się zbadać, tylko pogłębia ten rozdźwięk między nauką a praktyką.
Czy takie badania są niebezpieczne? Proponuję oddzielić trzy etapy: stawianie pytań, publikowanie wyników i wdrażanie ich w praktyce społecznej. Pytań nie powinniśmy sobie zakazywać. Ostrożności wymaga publikowanie – w naukach społecznych wyniki mogą zmieniać rzeczywistość, na przykład gdy wiadomość, że przemoc domowa jest powszechna, osłabia hamulce u tych, którzy się od niej powstrzymywali. Najwięcej wątpliwości powinno budzić wdrażanie.
O micie dzieciństwa i terapiach, które szkodzą, piszę w „Zakazanej psychologii”, a rozmowę z genetykiem zachowania Robertem Plominem znajdziesz w „Gigantach psychologii”.

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Dziecko jest kimś, kto ma potencjał. Nie jest jakąś kartką, na której można pisać lub bazgrać, co się chce. Rzeczywistość to zależności przyczynowo-skutkowe. Środowisko ma wpływ na mnie, na moje życie, bo jestem jego częścią, ale też mogę zdecydować, w jakim środowisku chcę przebywać. Jako pewien materiał o określonych właściwościach reaguję na wpływ otoczenia w określony sposób. Mogę być trzciną chwiejącą się od wiatru lub warowną twierdzą nie do zdobycia. Wolna wola… Być może dopiero na końcu okaże się, jakim materiałem tak naprawdę jestem. Urodziłam się z pewnymi predyspozycjami i samoświadomość odgrywa w moim życiu ogromną rolę, ale charakter to kwestia kształtowania przez lata. Jakim wpływom się poddam? Wybór szkoły ma znaczenie, bo w tej szkole będą konkretni ludzie, konkretni uczniowie i konkretni nauczyciele. To w jaki sposób podchodzą do nauczania, w jaki sposób przekazują wiedzę, czy są rzetelni, jak traktują innych, będzie rzutowało na moje życie. Pytanie, jak wykorzystam to, czego na co dzień doświadczam. Wpływ rodziny może polegać nie na tym, że jeśli moja matka hipotetycznie była nauczycielką, to ja też nią będę, ale na tym, że jeśli ona była nauczycielką, to ja nią mogę nie być, bo doświadczyłam i widziałam, jak wygląda jej życie. Nie wiem, czy wiadomo, czy zwierzęta kierują się wolną wolą czy instynktem. Krowa odziedziczy po krowie krowie cechy, nie ma zbyt wielkiego pola manewru. Człowiek mimo, że płodzi człowieka, nie jest w stanie spłodzić klona. Chyba. Później matka patrzy na dziecko i nie może pogodzić się z tym, co widzi, próbuje wtłoczyć w niego swoje oczekiwania. Jak ważna jest akceptacja dla inności, poszanowanie granic swoich i cudzych.
Świetny wywiad!
Dziękuję!