Tabula rasa. Czy rodzimy się czystymi kartkami? – rozmowa w Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv): czy rodzimy się czystymi kartkami, co mówi genetyka zachowania, jak mit tabula rasa wpływa na terapię i czy niektórych badań należy się bać.

Kolejna z cyklu rozmów prowadzonych ze mną przez Jacka Tabisza. Istnieje przekonanie, że człowiek rodzi się jako czysta kartka, tabula rasa. W zgodzie z tym przekonaniem kształtuje nas głównie kultura. Tymczasem najpewniej jest inaczej. Uwarunkowania genetyczne są znacznie silniejsze niż wpływ kultury, rodziców i szkoły. Nie rodzimy się jako czyste kartki, lecz raczej jako obrazki gotowe do pokolorowania, z wyraźnie domkniętym, mocno nas określającym rysunkiem. Obrazki koloruje zaś nie nauczyciel, rodzic czy polityczny aktywista, ale przypadek… Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia naszej rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Przekonanie, że rodzimy się jako czyste kartki, które zapisze wychowanie i kultura, wciąż ma się dobrze, choć nauka mówi co innego. Wyniki genetyki zachowania pokazują, że trudno znaleźć cechę, która nie byłaby w znacznej mierze uwarunkowana genetycznie – nawet skłonność do jazdy po pijanemu w 40–50% wyjaśniają różnice genetyczne. Za większość tych cech odpowiadają nie pojedyncze geny, lecz tysiące drobnych zmian w DNA. Wspólne środowisko, w którym dorastamy – ta sama szkoła, ten sam dom – ma wpływ zaskakująco bliski zeru. Różnią nas raczej indywidualne, często przypadkowe doświadczenia.

Wiara w tabula rasa ma konkretne skutki. W tej chwili w tysiącach gabinetów terapeuci rozmawiają z pacjentami o dzieciństwie, zakładając, że to ono ich ukształtowało, choć nauka tego nie potwierdza. Badania nad konsolidacją pamięci pokazują, że terapie skoncentrowane na przywoływaniu złych wspomnień mogą je utrwalać, a praktyka terapeutyczna nie zmienia się pod wpływem tych wyników. Relatywizm postmodernizmu, dla którego istnieje tylko język, a rzeczywistości nie da się zbadać, tylko pogłębia ten rozdźwięk między nauką a praktyką.

Czy takie badania są niebezpieczne? Proponuję oddzielić trzy etapy: stawianie pytań, publikowanie wyników i wdrażanie ich w praktyce społecznej. Pytań nie powinniśmy sobie zakazywać. Ostrożności wymaga publikowanie – w naukach społecznych wyniki mogą zmieniać rzeczywistość, na przykład gdy wiadomość, że przemoc domowa jest powszechna, osłabia hamulce u tych, którzy się od niej powstrzymywali. Najwięcej wątpliwości powinno budzić wdrażanie.

O micie dzieciństwa i terapiach, które szkodzą, piszę w „Zakazanej psychologii”, a rozmowę z genetykiem zachowania Robertem Plominem znajdziesz w „Gigantach psychologii”.

 
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy w każdym z nas tkwi zło? – audycja w radiowym Klubie Trójki

Niektórzy twierdzą, że z natury jesteśmy dobrzy. Inni są zdania, że zło siedzi w każdym z nas i tylko czeka, żeby się ujawnić. Jak jest naprawdę? 
Tomasz Rożek zaprosił do studia radiowej Trójki specjalistów z dziedziny psychologii i genetyki, aby wspólnie spróbować znaleźć odpowiedź na pytanie: czy rzeczywiście zło z natury tkwi w każdym człowieku?
Zdj. ilustracyjne
Zdj. ilustracyjneFoto: Shutterstock.com/pathdoc
– Pytanie o to, czy jesteśmy dobrzy, czy źli, nie jest pytaniem naukowym. Jeśli lew zabija antylopę, to jaki jest? Dla swojego potomstwa jest dobry, ale z punktu widzenia ofiary jest zły – mówi psycholog dr Tomasz Witkowski. – Moralność ludzka w ostatnim czasie bardzo się zmienia. Jeszcze sto lat temu nikt nie budował dylematów moralnych, myśląc o cierpieniu zadawanym zwierzętom – dodaje. – Ze szkoły wynosimy ideę, że jeden gen odpowiada za jedną rzecz. W rzeczywistości, za każdą cechę czy zachowanie odpowiada cały szereg genów. Dobrym przykładem są bliźnięta jednojajowe. To nie jest ta sama osoba, mimo, że mają te same geny – podkreśla prof. Ewa Bartnik. Czy geny mają największy wpływ na zachowanie człowieka? Jak bardzo jesteśmy źli z natury? Aby wysłuchać całej audycji kliknij ikonę „play” poniżej. *** Tytuł audycji: Klub Trójki Prowadził: Tomasz Rożek Goście: dr Tomasz Witkowski (psycholog), prof. Ewa Bartnik (genetyk) Data emisji: 28.05.2019 Godzina emisji: 21.09

Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.