Prof. Roy F. Baumeister, jeden z najbardziej znanych psychologów społecznych świata po zapoznaniu się z moją nową książką Fads, Fakes, and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychology, zgodził się napisać do niej „Przedmowę”. Oto, co między innymi napisał o książce:

(…) Książka Tomasza Witkowskiego, którą właśnie trzymasz w rękach, stanowi potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Błędy, uprzedzenia i zniekształcenia królują niepodzielnie w myśleniu indywidualnym i zbiorowym. Wielu ludzi prosperuje wśród innych nie poprzez  doskonalenie zbiorowego rozumienia prawdy, ale właśnie dzięki promowaniu rozpowszechnianiu fałszywych informacji.

Czytając tę bogatą i zajmującą książkę zapewne będziecie (podobnie jak ja) śmiać się, jęczeć i kręcić głową z niedowierzaniem. Nie dość, że fałsz w ludzkiej kulturze jest o wiele częstszy, niż ja sam naiwnie zakładałem, to nawet wasza wiara w postęp zmierzający ku prawdzie zostanie zachwiana. W pewnych obszarach, jak pokazuje Witkowski we wnikliwej analizie kultury ofiary, poziom fałszu może nawet wzrastać.

Oczywiście, wiele społeczeństw może przetrwać przez długi czas z fałszywymi przekonaniami mocno zakorzenionym w ich zbiorowej świadomości. Religia jest tego doskonałym przykładem. Nawet jeżeli mocno wierzysz w prawdziwość jednej, konkretnej religii, oczywistym jest, że istnieje też wiele fałszywych religii, a w przeszłości było ich o wiele więcej. (To niemal gwarantowane, ponieważ różne religie są sprzeczne ze sobą). Jednak duże grupy, a nawet całe społeczeństwa, podzielają takie fałszywe przekonania przez długi czas. Niekiedy ludzie, którzy te przekonania kwestionują, są prześladowani, a nawet zabijani.

Wszystko to wymaga poważnego przewartościowania roli prawdy w życiu człowieka i społeczeństwa. Dążenie do poszukiwania prawdy często konkuruje z pragnieniem wiary w to, w co wierzą wszyscy w danej grupie. Ale nawet to nie jest takie proste. Ludzie nie przyjmują fałszu dobrowolnie, przynajmniej nie w większości przypadków. Zamiast tego przyjmują za prawdę to, w co wierzą wszyscy inni, i nie kwestionują tego.

Istnieją także potężne siły, którym zależy na rozpowszechnianiu i podtrzymywaniu fałszywych informacji i poglądów. Kiedy odmienne opinie są zaciekle tłumione, należy podejrzewać, że jakimś potężnym elitom zależy na podtrzymywaniu fałszywych poglądów. Ostatecznie, mając prawdę po swojej stronie, nie trzeba zastraszać ani karać ludzi, którzy się z nią nie zgadzają. Nie ma też potrzeby ograniczania badań. Prawdziwe teorie zyskują na sile dzięki otwartej rywalizacji idei i dowodów. Jednak im więcej fałszu w forsowanym przez ciebie poglądzie, tym bardziej zagrażająca jest swoboda idei i tym większe ryzyko, że dociekania prowadzone przez otwarte umysły ujawnią twój fałsz. Zasada ta zdaje się zanikać we współczesnym społeczeństwie amerykańskim, a nawet w naukach społecznych, w których utrwaliło się tłumienie odmiennych poglądów tam, gdzie jest to wygodne.

              Przedstawiając tak wiele żywych i fascynujących przykładów kulturowego fałszu, Tomasz Witkowski swoją książką wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży, i starają się podążać w tym kierunku. Droga do ostatecznego triumfu prawdy jest w najlepszym razie bardzo długa, w najgorszym – beznadziejnie zatarasowana. Książka wyrażając troskę o społeczeństwo jest jednocześnie  pouczająca i zabawna. Życzę czytelnikom przyjemnej, aczkolwiek trzeźwiącej lektury.

Roy F. Baumeister

Brema, Niemcy, maj 2022 r.


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.