Szacunek do śmierci zastąpiła wrogość do niej. Została zdesakralizowana i zmedykalizowana. Zawłaszczona przez lekarzy, którzy w poczuciu swej omnipotencji narzucili światu terapeutyczne zacietrzewienie.

Ryc: Mirosław Owczarek
Wstręt jest jedną z podstawowych emocji, które zapewniają nam przetrwanie. Odczuwamy wstręt na widok wydzielin i wydalin takich jak wymiociny, kał, mocz, śluz, ślina czy krew (zwłaszcza menstruacyjna). Budzą go również powszechnie padlina, a także niektóre zwierzęta, mające kontakt z padliną, takie jak szczury, muchy czy karaluchy. Wiele innych sytuacji wywołujących wstręt dotyczy zachowań seksualnych, higieny, śmierci (zwłaszcza kontaktu ze zwłokami) czy różnych odstępstw od normalnego stanu ciała (rany, deformacje skóry, otyłość). Wstręt jest powiązany z reakcją przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego, co oznacza, że nie potrafimy go w pełni kontrolować. Jego następstwem może być uczucie obrzydzenia i niekontrolowanych mdłości. Dzięki tym reakcjom skutecznie ograniczamy kontakt z substancjami skażonymi, które mogłyby narazić nas na choroby. Pomaga nam również unikać niepożądanych kontaktów seksualnych.
Jak pokazują badania Jonathana Haidta i jego współpracowników, w przypadku ludzi wstręt pośredniczy w formowaniu się reakcji na niektóre bardziej złożone bodźce, a co za tym idzie, stanowi podstawę naszych reakcji o charakterze moralnym. Na tej emocji opiera się moralny fundament świętości/upodlenia. Wyraża się on w przekonaniu, że ludzkie ciało jest czymś świętym i należy unikać zachowań, które doprowadzą do jego skażenia czy profanacji. Poza kontaktem z potencjalnie nieczystymi substancjami i zjadaniem nieczystej żywności chodzi tu zwłaszcza o zachowania seksualne, często uznawane za zwierzęce i degradujące, na przykład akty zoofilskie, homoseksualne czy kazirodcze. Budzą one moralną odrazę przede wszystkim dlatego, że myślenie o nich wywołuje emocję wstrętu. Inną wartością podtrzymywaną przez fundament świętości/upodlenia jest ludzkie życie – dlatego niewiele czynów wzbudza u licznych osób tak silną moralną odrazę jak na przykład aborcja czy eutanazja.
Wstręt i obrzydzenie ewoluowały wraz z człowiekiem, ale ostatnie kilkaset lat przyspieszonego rozwoju cywilizacji sprawiło, że nie zawsze mają one sens. Jak pokazują badania, prawdopodobnie w tym starym ewolucyjnie ukształtowanym wstręcie tkwią źródła naszej niechęci do żywności modyfikowanej genetycznie. Niechęć ludzi heteroseksualnych do osób homoseksualnych dzisiaj już nie tylko zabezpiecza nas przed niepożądanymi kontaktami, ale stanowi podstawę zachowań homofobicznych. Podobnie awersja do ludzi o odmiennym od naszego wyglądzie skóry straciła swój ewolucyjny sens. Dzisiaj uczymy się, jak modyfikować swoje reakcje i oceny moralne, których źródła tkwią w emocji wstrętu.
Artykuł ukazał się w ostatnim numerze „Plus Minus Rzeczpospolita”. Czytaj dalej klikając TUTAJ
Inne wpisy poruszające problematykę samobójstwa i eutanazji:
O duszę nieśmiertelną – moje nowe opowiadanie
CHORY NA ŚMIERĆ – moje kolejne opowiadanie
Eutanazja – za czy przeciw? Debata
Porozmawiajmy o prawie do samobójstwa
Choosing the Final Freedom: Suicide in the Past and Present – mój nowy artykuł w Areo Magazine
Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:
Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?
Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę
Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani
Przepis na samobójczą krucjatę
Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień
Wybieranie ze śmietnika wiedzy
Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie
Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?
Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
O słoniu, ślepcach i psychoterapii
Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia
Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć
Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.