Niezdrowe powietrze wypełniające dzisiaj mury akademii nie zostało wtłoczone przez władze, tylko przez samych naukowców, którzy na fali modnego progresywizmu i poprawności politycznej poczuli się „inkluzytorami” – od robiącego obecnie zawrotną karierę słowa „inkluzywność”.

„Nie zgadzam się z twoimi poglądami, ale po kres moich dni będę bronił twojego prawa do ich głoszenia” – tym zdaniem stosunek Woltera do wolności słowa podsumowała Evelyn Beatrice Hall, autorka jego biografii. Wydaje się, że ta zasada, bardziej niż jakakolwiek inna, przyczyniła się do rozwoju nauki, sztuki i myśli w naszej cywilizacji. Powszechnie sądzi się, że uniwersytety są miejscem, gdzie zasada ta króluje, a wolność słowa pozostaje niezagrożona. Niestety, są to tylko pozory.
Przekonali się o tym prof. Jan Grabowski, redaktor tomu prac historycznych Dalej jest noc, i autorka jednego z rozdziałów tego tomu prof. Barbara Engelking, których w 2021 roku pozwała Filomena Leszczyńska, ponieważ według niej, przedstawili w książce jej stryja – sołtysa wsi Malinowo w powiecie Bielsk Podlaski –w niekorzystnym świetle. Sąd pierwszej instancji orzekł, że naukowcy mają przeprosić za nieścisłość zawartą w Dalej jest noc. Był to jednocześnie pierwszy wyrok ingerujący w wyniki badań naukowych nad przebiegiem zagłady Żydów na ziemiach polskich okupowanych podczas II wojny światowej. Wyrok ten wzbudził wiele emocji, bo postawił nas przed wieloma ważnymi pytaniami, wśród których jedno wybrzmiało szczególnie wyraźnie: Czy sędziowie mają prawo interweniować w ustalanie faktów historycznych? Sąd apelacyjny nie uznał tego prawa stwierdzając w uzasadnieniu oddalenia powództwa Filomeny Leszczyńskiej: „Ingerencja w badania naukowe nie jest zadaniem dla sądów” tym samym przywracając na forum akademickie debatę nad wynikami badań.
Nie na długo jednak. Dwa lata później, w związku z obchodami 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim, prof. Engelking udzieliła wywiadu telewizyjnego przywołując w nim wyniki prowadzonych od lat badań naukowych. Tym razem nie spodobało się to samemu ministrowi nauki i edukacji, Przemysławowi Czarnkowi, który publicznie zadeklarował, że: „Nie [będzie] finansował na większą skalę instytutu, który utrzymuje ludzi, którzy obrażają Polaków”. Zapachniało rządami totalitarnymi, więc środowiska akademickie zaprotestowały przeciwko łamaniu zagwarantowanej w art. 73 Konstytucji RP wolności badań naukowych.
Opisane przypadki pokazują jedynie to, że swobodę wypowiedzi naukowca relacjonującego wyniki swoich badań mogą zakwestionować osoby spoza akademii. Jeszcze do niedawna w społeczności naukowej panował zwyczaj kwestionowania wyników badań za pośrednictwem dyskusji akademickiej, którą często toczyli na łamach specjalistycznych czasopism. Zdarzało się, że prowokowała do przeprowadzenia kolejnych badań rozstrzygających. Zwyczaje te oczywiście dotyczyły tej części świata, gdzie panowały demokracja i wolność słowa. W krajach objętych totalitaryzmem wyniki badań i wnioski musiały zgadzać się z obowiązującą linią polityczną.
Czytaj dalej klikając TUTAJ
Pełen tekst artykułu ukazał się w „Plus Minus” Nr 1/2024.

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
No ale to było bardziej skomplikowane. W Malinowie było dwóch Malinowskich(jeden zły, drugi dobry). Na temat ich czynów zachowało się chyba 5 świadectw. Jednak naukowcy nie zauważyli, że owe świadectwa dotyczą dwóch osób. Siłą rzeczy świadectwa się wzajemnie wykluczały, więc naukowcy mając dylemat wybrali za wiarygodne świadectwo negatywne, resztę świadectw traktując jako zmyślone pod presja. Wymyślili po prostu bajkę, ze świadectwa pozytywne były takie z jakichś tam powodów, które po prostu sobie naukowcy dopowiedzieli.
OK. Może maja do tego prawo, bo np: rozumieją ze po wojnie ludzie mogli tak kłamać, żeby coś osiągnąć, więc naukowcy przyjęli, ze w takich wypadkach będą sobie za wiarygodne brać świadectwa negatywne…. no ale jednak sprawa była moim zdaniem dla owych naukowców kompromitująca. Ich badania w kontekście tej sprawy są dla mnie tendencyjne i nie wiarygodne. A Pani Leszczyńska miała przecież prawo do zadośćuczynienia. Przecież sprawa została wytoczona z powództwa cywilnego, a nie na podstawie paragrafu. Więc jaki tu jest problem? Chyba naukowcy tez biorą jakaś odpowiedzialność za swoją prace. No przecież Wałęsa Cenckiewicza pozywał…