Miedziane blachy i surowe dane – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Za dostęp do jednego artykułu naukowego płacę dziś zwykle od dwudziestu do czterdziestu dolarów. Autorzy tych tekstów nie dostają za nie ani centa. Recenzenci, którzy je oceniali, też nie. Badania sfinansowali najczęściej podatnicy.

Jeśli ty masz jabłko i ja mam jabłko i wymienimy się nimi, każdy z nas nadal ma jedno jabłko. Ale jeśli ty masz pomysł i ja mam pomysł i wymienimy się nimi, każdy z nas ma dwa pomysły.

George Bernard Shaw

Za dostęp do jednego artykułu naukowego płacę dziś zwykle od dwudziestu do czterdziestu dolarów. Autorzy tych tekstów nie dostają za nie ani centa. Recenzenci, którzy je oceniali, też nie. Badania sfinansowali najczęściej podatnicy. Pieniądze inkasuje wydawca, który nie zrobił nic poza tym, że stanął w drzwiach. Trudno o czystszy przykład sytuacji, w której ktoś pobiera myto na moście, którego nie zbudował.

Kiedy po raz kolejny trafiłem na stronę z płatnymi artykułami naukowymi, przypomniała mi się gospodarka zbudowana na założeniu dokładnie odwrotnym. Kilka lat temu miałem okazję przyjrzeć się jej z bliska, na wyspie Vancouver, gdzie przetrwały ślady kultury, którą przez sto lat opisywano w podręcznikach jako etnograficzne kuriozum: kultury potlaczu. Im dłużej się jej przyglądałem, tym silniejsze miałem wrażenie, że nie oglądam wcale osobliwości, lecz działający przez kilkaset lat system, który rozwiązał problem, z jakim współczesna nauka do dziś sobie nie radzi. Jak sprawić, żeby najbardziej opłacalną strategią zdobywania prestiżu było oddawanie, a nie zatrzymywanie?

Blacha, którą trzeba pociąć

Ludy północno-zachodniego wybrzeża Ameryki nie znały pieniądza, dysponowały za to instrumentami finansowymi o zaskakującej finezji. Najsłynniejszym z nich były coppers – tarcze wyklepane z miedzianej blachy, wielkości sporej tacy, o wartości ustalanej umownie i sięgającej równowartości tysięcy koców. Należały do najznamienitszych rodów. Zdumiewa w nich jednak co innego. Najwyżej ceniono nie egzemplarze, które zachowały się w nienaruszonym stanie, lecz te pocięte i wielokrotnie zszywane z powrotem – poranione, połatane, noszące na sobie ślady własnej historii.

Dziwaczny fetysz? Raczej rejestr transakcji. Żeby zostać właścicielem takiej blizny na miedzi, trzeba było wcześniej potrafić rozciąć tarczę, rozdać jej kawałki, a potem przez lata cierpliwie je odszukiwać i odkupywać za coraz to wyższe ceny. Blacha była zatem instrumentem wartościowym, którego kupon wypłacano w prestiżu, a warunkiem jego wykupu było wcześniejsze wzbogacenie innych. Na taką operację mogli sobie pozwolić wyłącznie ci, którzy stali najwyżej i właśnie w ten sposób potwierdzali, że stoją najwyżej. Wartość rosła nie mimo dzielenia, lecz dzięki niemu.

Cała reszta tej ekonomii jest konsekwencją tej jednej zasady. Gromadzenie nie było w niej cnotą, tylko objawem braku zaradności. Człowiek trzymający kilka koni i korzystający z jednego, uchodził za marnotrawcę, bo pozbawiał wspólnotę użytku ze zwierząt, sam nie zyskując nic poza kłopotem karmienia. Wzajemność nie wymagała umowy ani zabezpieczeń, była oczywistością, jak w naszej kulturze oczywistością jest paragon. Gdyby przenieść tam człowieka, który kupuje trzeci dom i drugi jacht, zapewne uznano by, że przygotowuje się do wyjątkowo okazałej ceremonii, i czekano by z życzliwym zainteresowaniem, kiedy wreszcie to wszystko rozda.

Ciąg dalszy artykułu TUTAJ

Informacja dla oszczędnych: „Forum Akademickie” uwalniało kiedyś artykuły zza paywalla po 3 miesiącach od daty publikacji. Nie wiem, czy ten zwyczaj pozostał. Jeśli nie zależy ci na czasie, poczekaj i sprawdź.

Inne moje artykuły, które ukazały się w FORUM AKADEMICKIM:

Obrotowe drzwi nauki – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Pochwała jednoznaczności – mój nowy artykuł w „Forum Akademickim”

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

Tama została przerwana

Nauka kultu cargo

Mądrość w pułapce autorytetu

Początek upadku legendy?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Potyczek o Freuda ciąg dalszy

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie byli penie zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst zatytułowany Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna.

Jednak psychoanalitykom tekst Kalinowskiego najwyraźniej stanął ością w gardle, bo oto Adam Lipszyc reprezentujący ten problematyczny nurt nadesłał kolejny tekst polemiczny pt. Żywotność psychoanalizy. Polemika z Kasprem Kalinowskim. Pomijam dość obcesowy ton tej polemiki, bo o tym Czytelnicy sami wyrobią sobie zdanie. Jednak nagromadzenie w tak krótkim tekście tylu sprzeczności mających sprawiać wrażenie uczoności, zasługiwało na odpowiedź. I tym razem napisaliśmy ją we trojkę. Zapraszam do lektury zarówno polemiki Lipszyca, jak i naszej nań odpowiedzi.

Potyczek o Freuda ciąg dalszy. Odpowiedź Adamowi Lipszycowi

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Nasz krótki – mamy nadzieję – tekst będzie polemiką z artykułem Adama Lipszyca pod tytułem „Żywotność psychoanalizy”, który z kolei stanowił replikę na teksty Kaspra Kalinowskiego oraz Piotra Toczyskiego.

Pomijamy wcześniejszy tekst „instytucjonalnych psychoanalityków”, który przypominał sprawozdanie z dokonań i korporacyjnych sukcesów, a pomijał główne zarzuty wobec Freuda.

Skupiamy się na tekście Lipszyca, który – będąc głosem wybitnego znawcy psychoanalizy, ale też wybitnego historyka idei – jest wielowątkowy, erudycyjny, błyskotliwy i – w przeciwieństwie do „sprawozdania korporacyjnego” – napisany jest językiem barwnym i żywym.

Można go podzielić na trzy części i w tej kolejności będziemy się do niego odnosił. Pierwsza część dotyczy – ujmijmy to hasłowo – drobnostek i plotek o Freudzie; drugą można by określić jako „anty-Popper” i jest próbą stępienia ostrza – tak zwanego – „falsyfikacjonizmu”; trzecia zaś część (podsumowująca tę błyskotliwą mowę adwokacką) to wskazanie na niezwykłą – mimo jej licznych wad – „płodność” i „żywotność” psychoanalizy. Quod erat demonstrandum.

Drobnostki i plotki

Zacznijmy od „drobnostek i plotek”. Lipszyc w pierwszym kroku zbija najsłabsze z argumentów strony przeciwnej. I słusznie, bo – po pierwsze – ma w kilku przypadkach rację, a po drugie – stwarza retoryczne wrażenie, że podobnie jest też w innych przypadkach. Zaiste, Freud zażywał kokainę oraz wypowiadał się podobno krytycznie o pacjentach, nazywając ich „hołotą”. No i co z tego? Zajmujemy się wszak prawdziwością jego teorii, a nie oceną moralną jego twórcy. Czy kokainista, albo alkoholik, a nawet seksoholik (bo i takie zarzuty się pojawiały) nie może być doskonałym naukowcem? Są to – można powiedzieć – argumenty ad personam i słusznie można je w poważnej debacie odłożyć na bok.

Poważniejszy zarzut dotyczy tego, że w swojej praktyce lekarskiej zalecał pacjentom zażywanie kokainy. Są niewątpliwie wśród hepatologów alkoholicy i mogą zarazem być świetnymi lekarzami. Jeśli jednak hepatolog zalecałby spożywanie alkoholu jako leku na chorą wątrobę, źle by to świadczyło o jego kwalifikacjach lub etyce zawodowej. Ma rację Lipszyc, że to była inna epoka: kokaina była pod koniec XIX wieku substancją nową i legalną, nie było rygorystycznych badań klinicznych. Freud zalecał ją na neurastenię, na zaburzenia trawienia i na leczenie uzależnienia od morfiny, co w co najmniej jednym wypadku skończyło się tragicznie. Już wtedy ostrożniejsi lekarze uważali ją za niebezpieczną, a nawet za „trzecią plagę ludzkości” po alkoholu i morfinie.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie będą zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst, który ukazał się dzisiaj w „Gazecie Wyborczej”, a do którego lektury gorąco zachęcam. Naprawdę nie godzi się, aby pozwalać tej szkodliwej pseudonauce dłużej udawać naukę!

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna. Odpowiedź na tekst PTPa

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Kiedy pomyłka psychologa kosztuje czyjeś zdrowie, życie albo bardzo duże pieniądze, po psychoanalizę nie sięga nikt.

W lotnictwie o dopuszczeniu pilota do lotu decydują symulatory i obserwowalne wskaźniki zachowania. W wojsku trening odporności psychicznej opiera się głównie na procedurach poznawczo-behawioralnych. W służbach mundurowych i przy selekcji kandydatów na stanowiska wysokiego ryzyka stosuje się standaryzowane oceny psychologiczne. W rekrutacji liczą się testy psychometryczne, próbki pracy i ustrukturyzowane wywiady. W psychologii sądowej ryzyko przemocy ocenia się dziś ustrukturyzowanymi narzędziami, a nie swobodnym osądem klinicznym. Psychoanalityków ze świecą tam szukać.

Samo w sobie nie dowodzi to, że każde twierdzenie psychoanalityczne jest fałszywe. Pokazuje jednak prawidłowość, o której warto pamiętać: im bardziej od psychologii wymaga się sprawdzalnej prognozy, mierzalnego wyniku i odpowiedzialności za błąd, tym mniej w niej psychoanalizy.

Tymczasem w odpowiedzi Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego na artykuł o Zygmuncie Freudzie psychoanaliza jawi się jako dojrzała nauka z dorobkiem, uniwersytetami i dowodami skuteczności. Konstrukcja tej odpowiedzi przypomina technikę erystyczną zwaną galopem Gisha. Czytelnik zostaje zasypany dziesiątkami nazwisk, nurtów i instytucji, a w tym potoku nie widać, że na konkretne zarzuty odpowiedzi nie ma. Podjęliśmy się więc trudu, którego przeciętny czytelnik nie podejmie, i sprawdziliśmy, co naprawdę zawierają badania, na które powołują się psychoanalitycy.

Albo jedno, albo drugie

„Psychoanaliza musi weryfikować się sama” – to zdanie z odpowiedzi PTPa jest chyba najważniejsze. Kilka akapitów wcześniej czytamy, że psychoanaliza „ugruntowała swoją pozycję jako nauka humanistyczna”, że analityk w gabinecie „nie poszukuje podobieństw, nie dokonuje uogólnień” i nie kieruje się żadnym algorytmem postępowania, oraz że psychoanaliza „nie zadowala się tym, co znane, ani, jak nauki akademickie, tym, co potwierdzone statystycznie”.

Zgoda. Kłopot w tym, że dalej autorzy broniący psychoanalizy powołują się na randomizowane badania kliniczne, na refundację w sześciu krajach, na obrazowanie mózgu i na „niepodważalny status” własnej skuteczności. Nie da się jednocześnie stać poza statystyką i powoływać się na statystykę. To jest główna oś całego sporu, reszta to szczegóły, choć istotne.

Odpowiedź podpisali dr Anna Czownicka, psycholożka i pierwsza prezes Towarzystwa, dr n. med. Gustaw Sikora, psychiatra i obecny prezes, oraz Monika Barwińska, psycholożka i sekretarz zarządu. Napisali, że czynią to w trosce o dobre imię psychoanalizy i w imię dbałości o rzetelną wiedzę na jej temat. Pozwolimy sobie odpowiedzieć ich własnym zdaniem, zmieniając w nim jedno słowo: „Czynimy to w trosce o dobre imię psychologii jako nauki”.

Jeżeli psychoanaliza wysuwa twierdzenia o pamięci, rozwoju, osobowości, mechanizmach psychicznych i skutkach leczenia, to są to twierdzenia empiryczne i można je badać zwykłymi metodami. Jeżeli natomiast jej najważniejsze tezy są dostępne wyłącznie metodzie psychoanalitycznej, a, jak piszą autorzy odpowiedzi: „żadne tak zwane obiektywne metody badawcze nie mają zdolności weryfikacji wyników badań psychoanalitycznych”, to jej wewnętrzne potwierdzenia nie mogą zarazem uchodzić za niezależny dowód. Trzeba wybrać jedno z dwojga. Wybieranie za każdym razem tego, co akurat wygodne, nie jest stanowiskiem metodologicznym, tylko retoryką tuszującą jego brak.

Czytaj dalej na razie bez paywalla klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nie szukamy prawdy, lecz sensu. Dlatego łatwo nas oszukać – rozmowa o „Tryptyku haniebnym”

Nie dajemy się oszukać wyłącznie dlatego, że ktoś mówi przekonująco. Często sami szukamy opowieści, która uspokoi lęk, nada życiu sens i pozwoli wierzyć, że istnieje proste rozwiązanie. Tomasz Witkowski, autor „Tryptyku haniebnego” w rozmowie z Patrycją Krzeszowską, tłumaczy, dlaczego od średniowiecznych alchemików po współczesnych sprzedawców cudów wciąż działa na nas ten sam mechanizm.

Patrycja Krzeszowska: Jest pan psychologiem i autorem wielu książek naukowych. Skąd pomysł na napisanie powieści historycznej Tryptyk haniebny?

Prof. Tomasz Witkowski: Literatura jest dla mnie symulatorem rozwiązań dylematów moralnych. O ile teksty naukowe czy popularnonaukowe opisują i wyjaśniają rzeczywistość, o tyle literatura piękna, której bardzo dużo czytam i którą niezwykle sobie cenię, jest sposobem myślowego eksperymentowania z rzeczywistością.

„Symulator” to dobre słowo, określające miejsce, gdzie można bezkarnie próbować rozwiązywać bardzo trudne sytuacje, nierzadko graniczne, z którymi w życiu wcale, lub rzadko mamy do czynienia. A co za tym idzie: uczuć, emocji, pasji, afektów towarzyszących konfrontacji z dylematami, które sami rzadko przeżywamy. Dzięki literaturze dojrzewamy moralnie.

W Tryptyku haniebnym średniowiecze wydaje się bardziej lustrem współczesności niż rekonstrukcją historyczną. Co chciał Pan przekazać o dzisiejszym człowieku, opowiadając historię osadzoną sześćset lat temu?

To, na czym znam się najlepiej i o czym piszę od lat, to hipokryzja i obłuda. Hipokryzję naukowców, terapeutów i szerzej, ludzi, którzy deklarują, że chcą pomagać innym, piętnuję również w pozostałych swoich książkach. Historia opowiedziana w Tryptyku haniebnym jest uniwersalna.

Dlaczego dzieje się sześćset lat temu? Dlatego, że współczesność, przynajmniej ta, którą znamy w Europie Środkowej na przełomie XX i XXI wieku, oferuje stosunkowo niewiele sytuacji granicznych.

Średniowiecze, ze względu na ówczesne kontrasty i ogromne trudności codziennego życia, walkę o przetrwanie wśród ludzi i w przyrodzie, stanowi tło pozwalające silniej uwypuklić ludzkie dylematy, dzięki czemu stają się wyrazistsze niż w naszych obecnych wyborach.

Zaryzykuję stwierdzenie, że większość przedstawicieli współczesnego pokolenia, żyjącego w Europie Środkowej, przez całe swoje życie nie stanie przed choćby połową dylematów tak trudnych, jak te, z którymi mierzą się bohaterowie mojej książki. 

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Spójrzcie na ten obraz: czy to my, czy cienie?

Czy to w ogniu, czy w mroku nasze przeznaczenie?

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.

Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.

Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?

Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?

Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?

Tryptyk haniebny jest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…

Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.

Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.

Przeczytaj fragment:

Tryptyk_haniebny_prologPobierz

To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.

Michał Chudoliński, TRANSMUTACJA PRZEMOCY – Zapraszam do lektury przedpremierowej recenzji mojej powieści klikając na poniższy link: mttps://esensja.pl/ksiazka/recenzje/tekst.html?id=37706

To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.

Endryou Poczopko

Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

Sięgając po tą książkę nie miałam żadnych oczekiwań. Autora znam z zupełnie innej literatury, ale skusiłam się z ciekawości, nie żałuję. (…) Jest to książka napisana na bardzo wysokim poziomie.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

To bardzo sprawnie napisana powieść, w której średniowiecze stanowi jedynie tło dla opowieści o sprawach ponadczasowych. Wraz z rozwojem fabuły pojawiają się pytania o naturę człowieka, o rolę uczuć i żądz, o znaczenie prawdy, kłamstwa, uczciwości i niesprawiedliwości. Książka skłania również do refleksji nad tym, jak oceniamy innych ludzi i jak często nasze sądy okazują się mylne. To powieść inteligentna, autorefleksyjna i nienachalnie zmuszająca do myślenia. Szczerze polecam.

Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski – opinia o książce (5239273) | Lubimyczytać.pl

ZAMÓW KSIĄŻKĘ

„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej

Obejrzyj zdjęcia z premiery książki, która miała miejsce 21 maja 2026 r. w Legnickiej Bibliotece Publicznej im. T. Gumińskiego

Cyberchondria. Kiedy zamiast u lekarza szukamy diagnozy u influencera na TikToku

To tytuł artykułu, który ukazał się w Wyborcza.pl. Zapraszam do lektury!

Cyberchondria. Kiedy zamiast u lekarza szukamy diagnozy u influencera na TikToku

Zazwyczaj zaczyna się od pytań do „Dr Google”, dziś pewnie częściej „Dr ChatGPT”. Osoby doświadczające trudności szukają też informacji na internetowych forach (np. Reddit) lub platformach społecznościowych, np. TikTok czy Discord.

W pandemii Covid-19 lekarze na całym świecie zauważyli gwałtowny wzrost liczby nastolatków, głównie dziewcząt, zgłaszających nagły rozwój tików przypominających zespół Tourette’a.

Cyberchondria. Kiedy zamiast u lekarza szukamy diagnozy u influencera

Badania lekarskie wykazywały jednak, że były to raczej funkcjonalne zaburzenia tikowe, a nie klasyczne tiki neurologiczne. 

Aby odkryć rzeczywistą przyczynę tych zaburzeń kluczowe okazało się spostrzeżenie, że wiele z tych nastolatków oglądało wcześniej dużo filmów TikToku.

Często ich twórcami byli popularni influencerzy z zespołem Tourette’a, którzy opowiadali o tikach.

Objawy dotkniętej zaburzeniem młodzieży do złudzenia przypominały te, prezentowane przez influencerów. „TikTok tics”, bo tak nazwano ten syndrom, ustąpił u 80 proc. nastolatków po zniesieniu lockdownów. 

Psychiatrzy z Hanoweru badający zjawisko określili je mianem pierwszej masowej choroby psychogennej wywołanej poprzez media społecznościowe.

Miliony młodych ludzi omijają lekarzy pierwszego kontaktu i psychiatrów

Współczesna psychiatria i psychologia wykraczają daleko poza mury gabinetów lekarskich, stając się nieodłącznym elementem kultury cyfrowej.

Jak w pracy doktorskiej z 2018 roku zauważa socjolożka Rhiannon Lane, diagnozy psychiatryczne stały się wszechobecne w kulturze popularnej, kształtując nowoczesne pojęcia tożsamości i sposoby zarządzania samym sobą. Zjawisko to doprowadziło do powstania tzw. kultur diagnostycznych, w których terminologia medyczna służy nam już nie tylko do opisu chorób, ale przede wszystkim do interpretowania własnej tożsamości i zachowań.

Coraz więcej osób, zamiast czekać na wizytę u specjalisty, samodzielnie przypisuje sobie konkretne rozpoznania.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Inne artykuły, rozmowy, wywiady, recenzje moich książek w Gazecie Wyborczej:

Pop-psychologia, która nas „diagnozuje”, zapewnia poczucie wyjątkowości i legitymizuje nieradzenie sobie z trudnościami

„Zawracanie statków głupców” w zestawieniu „Kalinowski poleca”

Przepędźcie guru… na szóstym miejscu!

O „Psychoterapii bez makijażu” w „Gazecie Wyborczej”

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Próby pozbawienia głosu frustratów wywołają radykalizację zwalczanych poglądów – mój nowy felieton w Plus Minus

„Niektórzy ludzie chcą po prostu patrzeć, jak świat płonie” – tę kultowa kwestię wypowiedział Alfred, wierny kamerdyner rodziny Wayne tłumacząc Bruce’owi Wayne’owi – Batmanowi – motywy chaotycznych aktów przemocy Jokera. Niedawno powtórzył ją Elon Musk komentując nagranie wideo przedstawiające podpalenie salonu Tesli w Las Vegas przez protestujących przeciwko niemu. To zdanie przywołuje z pamięci obrazy z ataku na Kapitol, zamieszki wywołane we Francji reformą systemu emerytalnego, czy ostatnie protesty w Nepalu. Płonące samochody, dym zgliszcz, ranni, zabici. Czy wśród nas są również ludzie, którzy chcą patrzeć jak świat płonie?

            Odkrycia naukowców z ostatnich lat zdają się potwierdzać przekonanie Alfreda i Muska. W populacji USA prawie 15% chciałoby widzieć świat w płomieniach. Jedna trzecia tej grupy jest chętna generować chaos dla samego chaosu, nie martwiąc się o to, kto zostanie ranny w tym procesie. Pozostałe dwie trzecie pragną chaosu bez złych intencji. Po prostu myślą, że społeczeństwo jest zbyt zepsute, by można je było naprawić. Chcą, aby wszystko zaczęło się od nowa.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Pozostałe felietony opublikowane w Plus Minus:

Inkluzywność ponad wszystko

Wygnanie z raju autentyczności

Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii

Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?

Kto obroni merytorykę w nauce

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Czy nasze mózgi lubią minimalizm?

Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia przyszłości – Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Rozmowa z Jackiem Tabiszem o psychologii przyszłości: dlaczego najlepsza psychologia to taka, która stara się przestać być potrzebna, i jakie zadania zostałyby jej wtedy.

Zadałem prof. Tomaszowi Witkowskiemu pytanie o psychologię przyszłości. Odpowiedź jest zaskakująca! Tomasz Witkowski od lat mocno zaangażował się w krytykę licznych irracjonalizmów w rozmaitych szkołach psychologii i psychoterapii. Słynny sceptyk marzy o brzytwie Ockhama, która wycięłaby z obecnego chaosu to co racjonalne i naukowe. Co jednak odpowiedział, gdy spytałem go o wymarzoną przyszłość psychologii w utopijnym, doskonałym świecie?

Zapraszam do wysłuchania rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Jacek Tabisz zapytał mnie o psychologię moich marzeń – taką, jaką można sobie wyobrazić, choćby jako utopię. Moja odpowiedź może zaskakiwać: chciałbym psychologii, która działa tak, by przestać być potrzebna.

Dobry inspektor pracy powinien tak zmieniać zakłady, żeby kontrole stały się zbędne. Podobnie psychologowie powinni dążyć do tego, by ludzie byli na tyle świadomi siebie i odporni psychicznie, że sami poradzą sobie z większością kłopotów. Tymczasem większość psychologów zajmuje się gaszeniem narosłych problemów, a nie zapobieganiem im. To oczywiście cel asymptotyczny, nigdy w pełni osiągalny, ale właśnie w tę stronę powinniśmy zmierzać.

Psychologii zostałoby wtedy mnóstwo zadań, które nie polegają na leczeniu: zrozumienie świadomości zwierząt i drogi od świadomości do samoświadomości, uczenie się, wychowanie dzieci. Wiemy o tym bardzo dużo i bardzo mało z tej wiedzy wykorzystujemy. Psychologia mogłaby stać się zwykłą nauką, jak geografia, z której korzystamy dla przyjemności poznawania, a nie z konieczności ratowania kogoś.

O tym, czym psychologia mogłaby być, gdyby trzymała się dowodów, piszę w „Gigantach psychologii” i w „Zakazanej psychologii”.


Giganci psychologii – okładka

Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Samotność nie zawsze jest zła – rozmowa z Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o krucjacie przeciwko samotności, o tym, dlaczego samotności będzie przybywać, i o sztuce bycia samemu ze sobą.

Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla Racjonalista.tv przeprowadził ze mną Jacek Tabisz. Pretekstem do rozmowy był jeden z esejów zawartych w mojej najnowszej książce Zawracania statków głupców i inne eseje.

O czym rozmawialiśmy

W wielu krajach trwa dziś prawdziwa krucjata przeciwko samotności. W Wielkiej Brytanii powołano nawet ministra do spraw walki z nią, a media straszą, że samotni szybciej chorują i umierają. Uważam to za modę, która myli przyczyny ze skutkami.

Samotności będzie przybywać, bo wynika ona z dwóch rzeczy, które są dla nas dobre: z zamożności i z długowieczności. Jeszcze w czasach mojego dzieciństwa trzy pokolenia gnieździły się w jednym M4 i nie było jak pobyć samemu. Dziś stać nas na osobne mieszkania, więc rośnie liczba jednoosobowych gospodarstw domowych. To raczej luksus niż choroba cywilizacyjna.

Nie zniechęcam do relacji – człowiek jest istotą społeczną i ich potrzebuje. Problemem nie jest jednak samo bycie samemu, lecz to, że coraz mniej ludzi potrafi wytrzymać sam na sam z własnymi myślami. Dzieci w jednym z eksperymentów nie umiały przesiedzieć kilkunastu minut bez telefonu. Dlatego najważniejszą radą, jaką mogę dać, jest nauka bycia samemu ze sobą – to moim zdaniem największa sztuka.

Pretekstem do rozmowy był jeden z esejów ze zbioru „Zawracanie statków głupców i inne eseje”, gdzie ten temat rozwijam szerzej.

Inne moje rozmowy z Racjonalista.tv:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv

Czy środowisko naukowe ulega modom i dogmatom? Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv

Tabula rasa. Czy rodzimy się czystymi kartkami? – rozmowa w Racjonalista.tv

Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv

Sceptyk niezwykły: James Randi – rozmowa w Racjonalista.tv

Czy uda się zbadać ludzką psychikę? – rozmowa w Racjonalista.tv

O sceptycyzmie. Tomasz Witkowski i Kaja Bryx w Racjonalista.tv

Tanie ankiety czy naukowe obserwacje? – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Czwarta rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

Trzecia rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

Kolejna rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

„Psychoterapia bez makijażu” w Racjonalista.tv


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Canceling – stanowisko dr hab. Dobrosławy Szumiło-Kulczyckiej, prof. UJ Rzeczniczki Praw i Wartości Akademickich Uniwersytetu Jagiellońskiego

Spieszę poinformować, że dzisiaj otrzymałem odpowiedź na prośbę o interwencję w sprawie mojego cancelingu na UJ, którą wystosowałem 23 pażdziernika, 2025 r do Rzecznika Praw i Wartości Akademickich UJ. Poniżej przytaczam jej pełny tekst:

Szanowny Panie Doktorze, 

w nawiązaniu do wcześniejszej naszej komunikacji, jeszcze raz potwierdzam, że Akademia powinna pozostać miejscem spokojnej debaty, wolnej od jakichkolwiek prób zawłaszczania dyskursu, otwartym na wypowiadane poglądy i opinie, zdolnym do weryfikowania ich zasadności w oparciu o argumenty i dialog.

Sytuacja, w której naukowiec został zaproszony do wygłoszenia wykładu podczas wydarzenia naukowego, następnie zaś usunięty przez organizatorów z grona prelegentów, w związku z przypisanymi mu przez nich poglądami, nie mieści się w standardach akademickich.

Równocześnie informuję, że w związku z zaistniałą sytuacją jako Rzecznik zwróciłam się do organizatorów z prośbą o wyjaśnienia i kolejno odbyłam spotkanie z przedstawicielami zarządu studenckiego koła naukowego „Pragma”, jego opiekunką naukową oraz Dziekanem Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ.

Wg poczynionych przeze mnie ustaleń decyzja zarządu koła naukowego „Pragma” o odwołaniu Pana wykładu nie była podjęta jednomyślnie.  Zarówno fakt jej podjęcia, jak też sposób jej komunikacji, oceniam krytycznie, a głównej przyczyny zaistniałej sytuacji upatruję w braku należycie sprawowanej opieki nad kołem naukowym.

Informacja w tym przedmiocie wraz z moim stanowiskiem została przeze mnie przekazana Prorektorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego do spraw studenckich, p. prof. dr hab. Pawłowi Laidlerowi, jak też p. Rektorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego p. prof. dr hab. Piotrowi Jedynakowi.    

Wg przekazanych mi zwrotnie informacji w następstwie zaistniałej sytuacji zostało zorganizowane spotkanie z wszystkimi opiekunami studenckich kół naukowych, którego celem było zwrócenie uwagi na istotę wolności debaty akademickiej i zapobieżenie podobnym sytuacjom na przyszłość. Przekazano mi także, że planowane są dalsze działania, o których powinien Pan zostać powiadomiony bezpośrednio z Rektoratu. 

Łączę wyrazy szacunku

dr hab. Dobrosława Szumiło-Kulczycka, prof. UJ

Rzecznik Praw i Wartości Akademickich 

Uniwersytetu Jagiellońskiego 

Biuro: 31-110 Kraków, ul. Czapskich 4, pok. 28.  

Wcześniejsze posty dotyczące mojego cancelingu:

Cancel culture w natarciu

Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim – Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów

Oświadczenie Klubu Sceptyków Polskich przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim

Cenzura na UJ. Wybitny psycholog ostro: „To naganna decyzja”

Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv

Tomasz Witkowski w obronie wolności słowa


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Zawracanie statków głupców” w zestawieniu „Kalinowski poleca”

Kasper Kalinowski umieścił „Zawracanie statków głupców i inne eseje” w zestawieniu 12 książek popularnonaukowych (w tym jednej powieści) na prezent last minute.

Kalinowski poleca: 12 książek popularnonaukowych (w tym jedna powieść) na prezent last minute

Kasper Kalinowski

„Zawracanie statków głupców i inne eseje”, Tomasz Witkowski, Wydawnictwo Bez Maski

Aby przeczytać całe zestawienie, kliknij TUTAJ.

Aby przeczytać darmowy fragment książki, recenzje profesjonalistów, opinie czytelników, posłuchać rozmów o książce, zapoznać się z publikacjami na jej temat, kliknij na okładkę poniżej:

Czy środowisko naukowe ulega modom i dogmatom? Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Rozmowa z Jackiem Tabiszem o modach i dogmatach w nauce: zasada Plancka, kampania przeciwko testowi Rorschacha w sądach i fałszywe wspomnienia wszczepiane w terapii.

Mody wśród naukowców, wymieranie naukowych gwiazd a postęp nauki, zdyskredytowane testy projekcyjne, wdrukowywanie fałszywych wspomnień – to tylko niektóre z tematów, które poruszamy w rozmowie z Jackiem Tabiszem przeprowadzonej dla Racjonalista.tv. Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

Max Planck mówił, że nauka nie postępuje dzięki odkryciom, lecz dzięki wymieraniu uczonych. Sprawdzono to na dużych laboratoriach biologicznych: gdy umiera naukowa gwiazda, zespół na jakiś czas milknie, a potem w dziedzinie pojawia się wysyp nowych, odkrywczych prac. Jeśli mody i dogmaty rządzą nawet biologią, to w psychologii i naukach społecznych – obszarze mocno skażonym – tym bardziej.

Najlepszym przykładem jest test Rorschacha. Klub Sceptyków Polskich prowadził kampanię przeciwko jego stosowaniu, skierowaną głównie do prawników i osób, które mogą zostać nim przebadane. Spotkała się z próbami zamykania ust jej uczestnikom. Obrońcy testu bronią przede wszystkim lat życia poświęconych metodzie i wygody: kleksy zawsze da się jakoś zinterpretować, a nowoczesnych narzędzi trzeba się nauczyć. Sądy tymczasem powołują biegłych, bo same nie mają wiedzy, ale jakimś cudem wiedzą, kto ją ma. Biegły wydaje opinię, sąd orzeka, a każdy umywa ręce jak Piłat.

Rozmawiamy też o wszczepianiu fałszywych wspomnień w terapii. Terapeuta przekonany, że źródłem problemów jest zapomniane molestowanie w dzieciństwie, będzie „pomagał” je odzyskać, a każdy protest pacjenta uzna za „opór” świadczący, że trafił w sedno. W terapiach grupowych dochodzi presja kobiet, które „przypomniały sobie” już wcześniej. Takie wspomnienia bywają fałszywe, a ich konsekwencje dla rodzin – niszczące.

O teście Rorschacha, biegłych sądowych i fałszywych wspomnieniach piszę w „Zakazanej psychologii”.

Pozostałe rozmowy wyemitowane w Racjonalista.tv:

Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv

Tabula rasa. Czy rodzimy się czystymi kartkami? – rozmowa w Racjonalista.tv

Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv

Sceptyk niezwykły: James Randi – rozmowa w Racjonalista.tv

Czy uda się zbadać ludzką psychikę? – rozmowa w Racjonalista.tv

O sceptycyzmie. Tomasz Witkowski i Kaja Bryx w Racjonalista.tv

Tanie ankiety czy naukowe obserwacje? – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Czwarta rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

Trzecia rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

Kolejna rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

„Psychoterapia bez makijażu” w Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o odwołaniu mojego wykładu na Uniwersytecie Jagiellońskim, o cichej cenzurze w nauce i wydawnictwach oraz o konformizmie elit akademickich.

Wolność słowa i debaty akademickiej, swoboda badań naukowych, polityczna poprawność i… poczucie humoru. To kilka, zagadnień, które poruszamy w rozmowie z Jackiem Tabiszem dla Racjonalista.tv. Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

W sierpniu studenci z koła naukowego psychologii stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprosili mnie na wykład o psychologii opartej na dowodach, nie szczędząc dobrych słów o mojej pracy. 22 października dostałem maila, że wykład zostaje odwołany „ze względu na bezpieczeństwo i komfort osób transpłciowych”. Powodem były trzy moje wpisy na Facebooku z linkami do stanowisk i badań dotyczących identyfikacji płciowej. Zaproponowano mi przy tym spotkanie w innym miejscu i na innych warunkach – czytam to jako zaproszenie „pod stołem”.

Takich decyzji zapada znacznie więcej, tylko nikt o nich nie słyszy, bo dla dziennikarzy to nie jest news. Sam doświadczyłem tego wcześniej, gdy jedno z wydawnictw psychologicznych odrzuciło moją propozycję książki, bo – jak usłyszałem nieoficjalnie – „nie będą podcinać gałęzi, na której siedzą”. Po głośnym odwołaniu wykładu wielu organizatorów konferencji zapewne przegląda listy nazwisk i zastanawia się, czy na pewno kogoś zaprosić. Najwięcej do stracenia mają młodzi doktoranci, zależni od opinii innych.

Niepokoi mnie rosnący konformizm i tchórzostwo elit akademickich. Jeszcze 20–30 lat temu profesorowie zabierali głos w ważnych sprawach i podpisywali listy, dziś prawie się to nie zdarza. To zresztą nie jest zjawisko nowe: Robert Plomin opowiadał mi w „Gigantach psychologii”, jak przez dziesięciolecia ważył słowa o genetycznych uwarunkowaniach zachowania. Sprawę mojego wykładu zgłoszono do rzecznika praw i wartości akademickich UJ i liczę, że stanie on po stronie wartości akademickich, a nie cenzorskich.

O wolności słowa i o tym, jak ideologia wypiera z uniwersytetów debatę, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców”, a rozmowę z Robertem Plominem znajdziesz w „Gigantach psychologii”.

Wcześniejsze posty dotyczące cancelingu mojego i nie tylko:

Cancel culture w natarciu

Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim – Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów

Oświadczenie Klubu Sceptyków Polskich przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim

Cenzura na UJ. Wybitny psycholog ostro: „To naganna decyzja”

Stłamsić ofiarę

Inkluzywność ponad wszystko


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Oświadczenie Klubu Sceptyków Polskich przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim

Brak dostępnego opisu zdjęcia.

15 listopada Klub Sceptyków Polskich, którego jestem członkiem, opublikował oświadczenie w związku z sytuacją cancelingu, do którego doszło w październiku tego roku. Przytaczam je poniżej w całości.

15 listopada 2025

W październiku 2025 roku wykład dr. Tomasza Witkowskiego, prof. WSKZ zaplanowany w ramach konferencji „Psychodebiuty” organizowanej przez koło naukowe PRAGMA na Uniwersytecie Jagiellońskim został odwołany przez organizatorów z przyczyn nie merytorycznych po naciskach części środowiska studenckiego; sprawę opisały media i organizacje zajmujące się wolnością słowa oraz racjonalizmem. Od tego wydarzenia minęły cztery tygodnie, a mimo to władze Uniwersytetu Jagiellońskiego nie zajęły do dzisiaj jakiegokolwiek stanowiska.

Klub Sceptyków Polskich z najwyższym zaniepokojeniem przyjął informację o odwołaniu wykładu prof. Tomasza Witkowskiego i oczekuje ogłoszenia oficjalnego stanowiska władz Uniwersytetu Jagiellońskiego w tej sprawie. Potępiamy praktyki cancelingu, które prowadzą do ograniczania wymiany myśli i uniemożliwiają rzetelną debatę naukową. Uczelnia wyższa powinna być przestrzenią otwartej dyskusji, w której różne poglądy i krytyczne analizy są rozważane na gruncie merytorycznym, a nie wykluczane z powodów pozamerytorycznych.

Prof. Tomasz Witkowski jest członkiem–założycielem Klubu Sceptyków Polskich, naukowcem, rozpoznawalnym autorem i popularyzatorem nauki w obszarze psychologii i metodologii badań; jego dorobek i publiczne wystąpienia stanowią wkład w debatę naukową i edukacyjną. Odwoływanie wykładu z powodu presji ideologicznej osłabia pozycję uniwersytetu jako instytucji krytycznego myślenia i szkodzi studentom, którzy tracą możliwość konfrontacji z różnymi perspektywami poznawczymi.

W związku z powyższym apelujemy do władz Uniwersytetu Jagiellońskiego o:

• zajęcie oficjalnego stanowiska w tej sprawie i opublikowanie go;

• podjęcie niezbędnych kroków zmierzających do wycofania z przestrzeni publicznej oskarżeń naruszających wizerunek i dobra osobiste prof. Tomasza Witkowskiego;

• zobowiązania osób związanych Uniwersytetem Jagiellońskim, które dopuściły się naruszenia dóbr osobistych prof. Tomasza Witkowskiego do publicznych przeprosin.

Klub Sceptyków Polskich stoi na stanowisku, że wolność słowa i swobodna debata akademicka są fundamentami nauki. Jesteśmy gotowi do współpracy z władzami uczelni i organizacjami studenckimi w celu wypracowania rozwiązań, które zabezpieczą te wartości.

Oświadczenie zostało opublikowane również TUTAJ.

Szczegółowy opis tego, jak doszło do cancelingu przeczytasz klikając TUTAJ.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim – Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów

10 listopada PSR, którego jestem członkiem, opublikowało oświadczenie w związku z sytuacją cancelingu, do którego doszło w październiku tego roku. Przytaczam je poniżej w całości.

Z dużym zaniepokojeniem dowiedzieliśmy się o odwołaniu przez organizatorów wykładu dr. Tomasza Witkowskiego pt. „Psychologia oparta na dowodach” w ramach konferencji „Psychodebiuty” na Uniwersytecie Jagiellońskim. Dr Tomasz Witkowski jest specjalistą światowej sławy, tymczasem organizatorzy (Koło Naukowe PRAGMA) tłumaczą odwołanie wykładu względami nie merytorycznymi, lecz światopoglądowymi. Ich zdaniem opinie dr. Witkowskiego wyrażane na Facebooku godzą w komfort niektórych spośród studentów UJ.

Jako z naukowcem, publicystą naukowym, pisarzem popularyzującym naukę i liderem Klubu Sceptyków Polskich współpracujemy z dr. Witkowskim od lat. Robimy to jako racjonaliści, których celem jest propagowanie racjonalizmu i naukowego spojrzenia na rzeczywistość. Dr. Witkowski wielokrotnie występował na nasze zaproszenie, chociażby w ramach Wrocławskich Dni Darwina na Uniwersytecie Wrocławskim organizowanych corocznie od ponad dekady. „Psychologia oparta na dowodach” to wykład, który mógłby znacząco wzbogacić intelektualnie uczestników konferencji i to nie tylko ze względu na ogromne znaczenie samego tematu dla młodych psychologów, ale także na charakter wystąpień dr. Witkowskiego, w których promuje on zawsze sceptycyzm i zachęca do krytycznego myślenia.

Postawa sceptyczna, której najwybitniejszym chyba w Polsce propagatorem jest właśnie dr Witkowski, to bardzo cenny aspekt nie tylko racjonalizmu, ale też nauki jako takiej. Czujemy się zdziwieni, a nawet zawstydzeni, pouczając w ten sposób środowisko związane z jedną z najlepszych polskich uczelni; niestety zaistniała sytuacja wymusza nasz stanowczy sprzeciw.

Bez sceptycyzmu nie jest możliwy światopogląd naukowy, którego nauczycielką i strażniczką powinna być każda wszechnica wiedzy. Oczywiście podważanie zastałych poglądów zawsze rodzi sprzeciw osób do nich przywiązanych. Uczelnie i nauka jako taka powinny bronić debaty jako sposobu zderzenia się obrońców dawnych prawd z tezami lub pytaniami sceptyka. Nie jest natomiast godne naukowego i akademickiego świata odpowiadanie na niewygodne tezy lub opinie kneblowaniem ust, zwanym inaczej wg amerykańskiej mody cancelingiem.

Mamy nadzieję, że zamiłowanie do cenzury opartej o światopogląd badacza nie jest oficjalną polityką UJ jako takiego, lecz przeoczeniem, ekstrawagancją jakiejś niszowej grupy. Prosimy zatem o naprawienie tego niegodnego czynu, jakiego dopuszczono się w sławnych murach UJ, przeproszenie dr. Witkowskiego i upomnienie domorosłych cenzorów.

Sądzimy, że osoby rzeczywiście związane z UJ, jego wielkimi osiągnięciami i jego dumną historią, wiedzą jeszcze lepiej niż my, że wolność naukowej debaty służy rozwojowi ludzkiej wiedzy. Sceptyczne podejście do każdego zagadnienia nauki może przynieść dwa rozwiązania: albo obala nieprawdziwe teorie, albo też umacnia te, które są w stanie się obronić – nie z pomocą knebla i cancelingu, ale z pomocą trafnych argumentów użytych w szeroko rozumianej debacie.

Klikając TUTAJ przeczytasz oświadczenie na stronach PSR.

Szczegółowy opis tego, jak doszło do cancelingu przeczytasz klikając TUTAJ.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

DDA – syndrom, którego nie ma. Ekspert: psychologia ulega modom

To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!

Syndrom dorosłych dzieci alkoholików (DDA) przez lata funkcjonował jako jedno z najbardziej znanych pojęć w psychologii popularnej. Miał tłumaczyć lęki, trudności w relacjach, niskie poczucie własnej wartości. Problem w tym, że – jak pokazują badania – taki syndrom po prostu nie istnieje. – Nie ma żadnego narzędzia diagnostycznego, które pozwalałoby go rozpoznać. To raczej ideologia niż kategoria naukowa – mówi dr Tomasz Witkowski. W rozmowie z „Pulsem Medycyny” tłumaczy, dlaczego psychologia wciąż ulega falom popularności, skąd wzięło się zjawisko „pokolenia płatków śniegu” i czemu rezyliencja nie rodzi się w komforcie, lecz w konfrontacji z trudnościami.

Katarzyna Matusewicz: Czym jest syndrom dorosłych dzieci alkoholików (DDA) i skąd wziął się ten termin?

Tomasz Witkowski: Syndrom DDA to zjawisko, co do którego – mówiąc wprost – nie wiadomo, czy w ogóle istnieje. A właściwie wszystkie dostępne dane wskazują, że nie istnieje. Jego historia zaczęła się w połowie lat 70. XX wieku. Dzieci osób uzależnionych od alkoholu zauważyły, że zmagają się z podobnymi problemami emocjonalnymi i zaczęły uczestniczyć w spotkaniach Anonimowych Alkoholików. Szybko jednak okazało się, że udział w tych grupach nie przynosi im oczekiwanej poprawy funkcjonowania, więc utworzyli własne – pierwsze grupy Dorosłych Dzieci Alkoholików. Zjawisko to bardzo szybko stało się modą. Zaczęły ukazywać się książki opisujące rzekomy „syndrom DDA”, rozwijały się kolejne grupy wsparcia, a idea rozprzestrzeniała się w różnych krajach. Warto jednak podkreślić, że wszystko to odbywało się bez żadnego naukowego zaplecza – zanim ktokolwiek zaczął ten fenomen badać..

K.M.: Kiedy pojawiły się pierwsze badania i co właściwie wykazały?

T.W.: Okazało się, że jeśli opisać ten „syndrom” tak, jak robili to przedstawiciele tego ruchu – bo w istocie nie była to żadna organizacja, lecz raczej ruch społeczny – to bardzo wiele osób identyfikuje się z tym opisem. Co ciekawe, niekoniecznie są to osoby, które faktycznie wychowały się w rodzinach z problemem alkoholowym. Nie opracowano żadnego narzędzia diagnostycznego, które pozwalałoby obiektywnie rozpoznać taki syndrom, ani odróżnić osoby z rodzin alkoholowych od reszty populacji.

Później przeprowadzono badania porównujące dorosłe dzieci alkoholików z osobami z populacji ogólnej – analizując m.in. osobowość, funkcjonowanie emocjonalne. W większości przypadków nie stwierdzono żadnych istotnych różnic. W jednym tylko badaniu zauważono, że dorosłe dzieci alkoholików mogą mieć nieco większe trudności w komunikacji interpersonalnej, ale to była raczej słabo udokumentowana obserwacja. Do dziś nie ma badań, które potwierdzałyby istnienie odrębnego syndromu DDA. Nie występuje on w żadnym podręczniku diagnostycznym – ani w klasyfikacji DSM, ani ICD.

Czytaj dalej klikając TUTAJ


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Cancel culture w natarciu

„Tematy, które Pan porusza w książkach zawsze były mi bliskie, bliskie były mi przede wszystkim ze względu na walkę z szerzącą się dezinformacją, post-prawdą i upadkiem autorytetu akademii. Po czterech latach studiów na moim instytucie widzę w nim wiele grzechów, o których Pan pisał. I tak jak Pan, chcę z tym pracować!” – pisał do mnie w sierpniu tego roku Stanisław Sikorski, student psychologii stosowanej, prezes Koła Naukowego PRAGMA, organizator konferencji studenckiej „Psychodebiuty” składając mi propozycję wygłoszenia wykładu. Zgodziłem się i od tego czasu wymieniliśmy jeszcze kilka maili ustalając szczegóły mojego wystąpienia, między innymi temat wykładu Psychologia oparta na dowodach. W korespondencji nie brakowało podobnie entuzjastycznych słów uznania dla mojej pracy, jak te zacytowane na wstępie. Ponieważ mam w zwyczaju przygotowywać się do swoich wystąpień ze sporym wyprzedzeniem, prezentację i wykład przygotowałem.

22 października 2025 r. otrzymałem następujący mail:

Dzień dobry,

w imieniu swoim oraz reszty komitetu organizacyjnego XIV edycji Konferencji Doktorancko-Studenckiej PSYCHODEBIUTY jesteśmy zmuszeni odwołać Pańskie wystąpienie pt. „Psychologia oparta na dowodach”. Jesteśmy pod wrażeniem Pańskiego dorobku naukowego i walki podjętej z nieetycznymi praktykami w naszej dziedzinie naukowej, ale jednocześnie nie możemy pozostać obojętni wobec głosów społeczności akademickiej. Udostepnione niedawno wpisy na Facebooku dotyczące osób transpłciowych godzą w ich dobrostan, a chcemy by przestrzeń naszej Konferencji była miejscem bezpiecznym dla każdej osoby studiującej.

Nie chcemy zamykać się na dyskusję w tym obszarze, więc jeśli tylko wyrazi Pan chęć, spotkamy się z Panem jako Koło w innym terminie oraz innych warunkach. Przykro nam z powodu zaistniałej sytuacji, ale nie możemy pozostawać głusi wobec głosów osób budujących naszą społeczność.

Z wyrazami szacunku, Stanisław Sikorski

Koordynator Główny konferencji Psychodebiuty 

Swoje poglądy na problemy związane z transseksualizmem wyrażałem i wyrażam publicznie od lat. Pisałem i mówiłem o tym m.in. tutaj:

Afera w środowisku LGBTQ+: Pliki WPATH ujawniają niewygodną prawdę

Wyciek hipokryzji

Jak się gotuje żabę? Raport Cass i pliki WPATH

W mojej najnowszej książce Zawracanie statków głupców i inne eseje jest obszerny esej na ten temat. A wpisy na FB nie zawierały nic nowego (można je cały czas obejrzeć w niezmienionej wersji na moim profilu https://www.facebook.com/tomasz.witkowski.965/), poza tym, że linkowały do kilku źródeł:

https://unherd.com/newsroom/why-are-fewer-young-people-identifying-as-trans/

https://quillette.com/2025/10/16/we-need-to-talk-about-trans-identified-killers/

Pomiędzy dniem, kiedy zaproszono mnie do wygłoszenia wykładu, a otrzymaniem informacji o jego odwołaniu nie wydarzyło się nic, co zmieniałoby w jakikolwiek sposób mój stosunek do osób identyfikujących się jako transpłciowe, dlatego wysłałem następującą odpowiedź do organizatorów:

Do organizatorów konferencji „Psychodebiuty”,
decyzję odwołania mojego wykładu odbieram jako przejaw braku szacunku, graniczącego z chamstwem. Swoje poglądy od lat głoszę publicznie, publikując książki, artykuły, udzielając wypowiedzi w telewizji i rozgłośniach radiowych. Na temat identyfikacji płciowej i związanych z tym problemów napisałem artykuły który opublikował „Dziennik Gazeta Prawna” i tygodnik „Plus Minus Rzeczpospolita” a duży esej na ten temat ukazał się mojej ostatniej, opublikowanej w tym roku książce. Rozmawiałem na ten temat również z kilkoma podcasterami. Wszystkie te publikacje i rozmowy są dostępne publicznie. W ostatnich moich postach opublikowanych na FB, które rzekomo stały się pretekstem do odwołania mojego wykładu nie napisałem niczego nowego, czego wcześniej nie formułowałem publicznie. Jeśli Państwo zapraszając mnie nie zadaliście sobie trudu sprawdzenia, kogo zapraszacie i zdziwiły Was jakieś moje wpisy na FB, to zwyczajnie nie dorośliście do roli organizatorów podobnych wydarzeń mających miejsce na jednej z najstarszych uczelni w Europie. Jeśli chcieliście zapewnić, jak to pięknie sformułowaliście, „komfort i poczucie bezpieczeństwa dla wszystkich uczestników konferencji” to należało to zrobić na etapie formułowania listy zaproszonych gości. Wyrzucanie z przyjęcia gości, których się samemu zaprosiło świadczy wyłącznie o gospodarzach przyjęcia.
Chcę wierzyć, że decyzja ta była spowodowana wyłącznie Waszą niedojrzałością, bo inne wyjaśnienie, jakie przychodzi mi do głowy, to zwykła, przeprowadzona w porozumieniu z transaktywistami, ustawka. Jeśli takie wyjaśnienie zaistniałej sytuacji miałoby nosić znamiona prawdopodobieństwa, oznaczałoby to, że Akademia, dla wartości której poświęciłem sporą część swojego życia, została przeżarta ideologicznie. Być może jednak moja wiara jest naiwna.
Jeśli prawdziwa jest wersja trzecia, że w trakcie organizowania konferencji spotkaliście się z naciskami spoza Waszego grona i naciskom tym ulegliście, to pozostaje wyrazić mi głębokie współczucie z powodu złamania Waszego kręgosłupa moralnego (jeśli coś takiego kiedykolwiek posiadaliście).
Wierzę, że wydarzenie to na trwałe zapisze się w niechlubnej historii cancelingu, który ma miejsce na najstarszym polskim uniwersytecie.
dr Tomasz Witkowski, prof. WSKZ

W chwili, kiedy piszę te słowa mija sześć dni oczekiwania na odpowiedź. Red. Jaśmina Nowak z Radia Wnet przeprowadziła ze mną rozmowę na ten temat, której można posłuchać klikając na link poniżej.

O wydarzeniu poinformowałem Rzeczniczkę Praw Wartości Akademickich UJ z prośbą o interwencję. Wysłałem również maila z prośbą o interwencję do opiekuna koła naukowego PRAGMA – dr Kai Głomb. Oto odpowiedź, którą otrzymałem:

Szanowny Panie Doktorze,
dziękuję za wiadomość. 

Pragnę poinformować, że stanowisko i decyzja studentów, organizatorów konferencji Psychodebiuty jest mi znana. 

Przyjmuję do wiadomości stanowisko Pana Doktora w tej sprawie, zaś w związku z tym, że nie chce Pan poświęcać nam więcej czasu, uznaję sprawę za zamkniętą. 

Z poważaniem,

Kaja Głomb  

—
Dr Kaja Głomb

Ph.D. in psychology

Institute of Applied Psychology

Faculty of Management and Social Communication

Jagiellonian University in Kraków

Dodatkowo wysłałem maila do dyrektora Instytutu Psychologii Stosowanej UJ – prof. dr hab. Józef Maciuszka, oraz do przewodniczącego Rady Kół Naukowych UJ – Macieja Czopa, od których jeszcze nie otrzymałem odpowiedzi.

O sprawie napisał portal Holistc News:

A także Fronda.pl:

https://www.fronda.pl/a/Semka-dla-Frondy-Dr-Witkowski-na-celowniku,248616.html

Wyborcza.pl wspięła się na wyżyny „obiektywnego” dziennikarstwa. „Uniwersytet Jagielloński murem za studentami” – przeczytacie w tekście, chociaż w rozmowie z autorką tekstu informowałem, że sprawę zgłosiłem do Rzeczniczki Praw i Wartości Akademickich UJ, która obiecała sprawę zbadać. „Mur” składa się z opiekunki koła naukowego i kilku studentów. Mimo wszystko, opiekunka koła naukowego, to nie władze uczelni. Ciekaw jestem co na to stwierdzenie faktyczne władze Uniwersytetu Jagiellońskiego? Cały tekst utkany został z podobnych manipulacji. Z braku czasu czytelnikom pozostawiam ich demaskowanie.

https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,32366787,studenci-uj-wyrzucili-znanego-psychologa-z-konferencji-nie.html?token=7BnZdrMAhpxmIyrsTDqgBL4yAn1-qA6Cwj740ZAP3Yc

Jakiś czas po ukazaniu się artykuł w Wyborczej.pl, Koło Naukowe Studentów Psychologii UJ opublikowało na FB „Oświadczenie solidarnościowe” popierające decyzję Koła PRAGMA. Mniej więcej po godzinie wyłączyło możliwość komentowania, a część komentarzy usunęło lub ukryło. Zdaniem kancelarii prawnej, z którą się skontaktowałem, treści zamieszczone w tym oświadczenia wyczerpują znamiona zniesławienia publicznego, tj. przestępstwa z art. 212 par. 2 Kodeksu Karnego.

W informacjach o wydarzeniu na FB (https://www.facebook.com/events/1625234458835237/) nadal widnieje zaproszenie: Po wykładzie przewidziana jest przestrzeń do dyskusji, a więc każdy głos i każda myśl – mogą ubogacić to wydarzenie!

10 listopada 2025 r. Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, którego jestem członkiem wydało oświadczenie Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim

Przykłady cancelingu, o których pisałem w innych swoich postach:

Stłamsić ofiarę

Inkluzywność ponad wszystko


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Głód cudów i upadek autorytetów”. Dlaczego pacjenci wybierają szarlatanów zamiast lekarzy? 

To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!

Mimo błyskawicznego rozwoju medycyny, wciąż miliony ludzi wierzą w pseudoterapie – od homeopatii po generatory plazmowe. Dlaczego? Jak wyjaśnia psycholog dr Tomasz Witkowski, źródła tego zjawiska są złożone: od „głodu cudów” i potrzeby nadziei, przez emocje i ignorancję, aż po kryzys autorytetów i system edukacji, który zamiast krytycznego myślenia często wzmacnia irracjonalizm. To właśnie w takich lukach rozwija się szarlataneria, nierzadko zagrażająca zdrowiu i życiu pacjentów.

Katarzyna Matusewicz: Dlaczego zjawisko pseudonaukowych metod terapii wciąż zyskuje na popularności, mimo że medycyna oparta na faktach rozwija się tak dynamicznie?

Tomasz Witkowski: To nie jest nic nowego – takie praktyki istniały zawsze. Kiedyś ludzie poszukiwali np. „proszku z rogu jednorożca” czy innych cudownych specyfików na różnego rodzaju dolegliwości. Odbywało się to zwykle na targach, dziś przybiera to bardziej zorganizowaną formę. Szarlatani najczęściej działają w internecie. I mimo, że medycyna rzeczywiście ma niezwykłe osiągnięcia, to faktem pozostaje, że jesteśmy istotami śmiertelnymi. Wciąż istnieją choroby nieuleczalne czy bardzo trudne do leczenia. To właśnie te obszary – tam, gdzie medycyna nie ma gotowych odpowiedzi ani skutecznych terapii – najczęściej zagospodarowują szarlatani.

I myślę, że to się nie zmieni, nawet kiedy medycyna rozwinie się nieporównanie bardziej niż dziś. Zawsze znajdą się ludzie, którzy będą chcieli zatrzymać młodość, spowolnić starzenie się, a nawet poszukiwać nieśmiertelności. To naturalny trend, z którego korzystają pseudoterapeuci. Trzeba też pamiętać, że mamy w sobie potrzebę nadziei, „głód cudów”. Nawet jeśli leczymy się zgodnie z zaleceniami lekarzy, często myślimy: „może jest jeszcze coś, co mogę zrobić”. I właśnie to „coś jeszcze” bardzo często staje się polem działania osób polecających pseudonaukowe metody terapii.

K.M.: Wiadomo, jaka jest obecnie skala tego problemu w Polsce? Ilu pacjentów może korzystać z usług naturopatów czy bioenergoterapeutów?

T.W.: Trudno jest określić dokładną skalę tego zjawiska. Nie wiem, czy ktokolwiek przeprowadził rzetelne badania dotyczące liczby pacjentów korzystających z takich praktyk. Pamiętam jednak analizę sprzed kilkunastu lat, która dotyczyła wartości rynku ezoterycznego – wróżek, jasnowidzów i podobnych działalności. Już wtedy szacowano go na około dwa miliardy złotych rocznie! Można przypuszczać, że dziś ta wartość jest znacznie wyższa.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posty o podobnej tematyce:

Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie

Uczmy młodzież krytycznego myślenia

O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

Kto obroni merytorykę w nauce


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.