Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o odwołaniu mojego wykładu na Uniwersytecie Jagiellońskim, o cichej cenzurze w nauce i wydawnictwach oraz o konformizmie elit akademickich.
Wolność słowa i debaty akademickiej, swoboda badań naukowych, polityczna poprawność i… poczucie humoru. To kilka, zagadnień, które poruszamy w rozmowie z Jackiem Tabiszem dla Racjonalista.tv. Zapraszam do wysłuchania!
O czym rozmawialiśmy
W sierpniu studenci z koła naukowego psychologii stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprosili mnie na wykład o psychologii opartej na dowodach, nie szczędząc dobrych słów o mojej pracy. 22 października dostałem maila, że wykład zostaje odwołany „ze względu na bezpieczeństwo i komfort osób transpłciowych”. Powodem były trzy moje wpisy na Facebooku z linkami do stanowisk i badań dotyczących identyfikacji płciowej. Zaproponowano mi przy tym spotkanie w innym miejscu i na innych warunkach – czytam to jako zaproszenie „pod stołem”.
Takich decyzji zapada znacznie więcej, tylko nikt o nich nie słyszy, bo dla dziennikarzy to nie jest news. Sam doświadczyłem tego wcześniej, gdy jedno z wydawnictw psychologicznych odrzuciło moją propozycję książki, bo – jak usłyszałem nieoficjalnie – „nie będą podcinać gałęzi, na której siedzą”. Po głośnym odwołaniu wykładu wielu organizatorów konferencji zapewne przegląda listy nazwisk i zastanawia się, czy na pewno kogoś zaprosić. Najwięcej do stracenia mają młodzi doktoranci, zależni od opinii innych.
Niepokoi mnie rosnący konformizm i tchórzostwo elit akademickich. Jeszcze 20–30 lat temu profesorowie zabierali głos w ważnych sprawach i podpisywali listy, dziś prawie się to nie zdarza. To zresztą nie jest zjawisko nowe: Robert Plomin opowiadał mi w „Gigantach psychologii”, jak przez dziesięciolecia ważył słowa o genetycznych uwarunkowaniach zachowania. Sprawę mojego wykładu zgłoszono do rzecznika praw i wartości akademickich UJ i liczę, że stanie on po stronie wartości akademickich, a nie cenzorskich.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł artykułu mojego autorstwa, który ukazał się w Magazynie Na Weekend Dziennika Gazety Prawnej. Zapraszam do lektury!
Mamy dziś nieporównywalnie więcej możliwości zdalnego zdiagnozowania zaburzeń psychicznych u osób publicznych niż pięć dekad temu. Może więc czas odwołać zakaz?
16 lipca 2023 r. w Poznaniu Mikołaj B. na oczach swojej byłej partnerki zastrzelił jej narzeczonego, a następnie postrzelił się w głowę. Napastnik zmarł w szpitalu. Jak się później okazało, miał pozwolenie na broń. Stracił je na krótko z powodu problemów psychicznych, ale odwołał się od wydanej decyzji i ostatecznie mu je przywrócono na podstawie korzystnej opinii lekarskiej. Zdarzenie wywołało gorącą debatę na temat prawa do posiadania broni.
Żyjemy w porządku prawnym, w którym pozwolenie na broń jest wydawane wyłącznie osobom, które w trakcie obowiązkowych badań lekarskich i psychologicznych wykażą się zdrowym układem nerwowym, sprawnym wzrokiem i słuchem i pełnią władz umysłowych. Psycholog orzekający o zdolności do posiadania broni ocenia, czy kandydat jest w pełni odpowiedzialny, stabilny emocjonalnie i zdolny do bezpiecznego jej używania. Badanie ma wykluczyć osoby z zaburzeniami psychicznymi, uzależnieniami czy skłonnościami do impulsywnych, agresywnych zachowań, które mogłyby stanowić zagrożenie dla siebie lub innych. Na osobie, której przyznano pozwolenie na broń, spoczywa obowiązek przedstawienia aktualnego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego co pięć lat. Tę praktykę popiera wielu z nas, bowiem badania lekarsko-psychologiczne odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa publicznego i zapobieganiu wydarzeniom podobnym do opisanych na wstępie. Dzięki nim możliwe jest wykluczenie osób, które mogą stanowić zagrożenie dla siebie lub innych.
Rozmowa na żywo z red. Jakubem Wątłym o narastającej agresji w polityce: gotowanie żaby, sprzężenie zwrotne między politykami a wyborcami i to, dlaczego radykalizm się opłaca.
Polityczna agresja w Polsce wzrosła o ponad 300% w ciągu dwóch dekad. Wraz z red. Jakubem Wątłym analizujemy konkretne dane, przyglądamy się językowi nienawiści, demoralizacji elit i efektowi domina, który przenosi przemoc z Sejmu na społeczeństwo. Rozmawiamy o tym, co niedawno wydarzyło się w Sejmie: ataki słowne, pogarda, pełna polaryzacja – czy politycy właśnie przekroczyli granicę, której już nikt nie cofnie? Zastanawiamy się też nad pytaniem: czy politycy celowo podsycają nienawiść, by uzyskać efekt tłumu? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania audycji!
O czym rozmawialiśmy
Rozmowa odbyła się na żywo, tego samego wieczoru, gdy obrady Sejmu zakończyły się awanturą przy mównicy. Red. Jakub Wątły zapytał mnie, czy przemoc fizyczna w polityce to już tylko kwestia czasu. Odpowiedziałem metaforą gotowania żaby: wrzucona do wrzątku wyskoczy, podgrzewana powoli nie zauważy, że się gotuje. Od kilku dekad jesteśmy świadkami takiego psychologicznego gotowania – agresja polityków narasta krok po kroku, a nasza tolerancja na nią rośnie.
To nie jest wyłącznie wina polityków. Działa sprzężenie zwrotne: to my wybieramy głośniejszych i bardziej agresywnych, chętniej słuchamy audycji, w których politycy przekrzykują siebie i dziennikarzy, chętniej klikamy w takie treści. Oni idą o krok dalej, a my ich za to nagradzamy. Mark Twain, piętnując amerykańskie linczowanie, pisał, że wystarczy jeden odważny człowiek, który wcześnie wstanie i przeciwstawi się tłumowi. Wśród naszych polityków takich ludzi najwyraźniej brakuje.
Konflikt, który trwa pokoleniami, zmienia hierarchię społeczną: wysoką pozycję zyskują ci, którzy najostrzej walczą z przeciwnikiem. Tak było w czasie zimnej wojny i tak jest w konfliktach nierozwiązywalnych. Obawiam się, że w polskiej polityce radykalizm stał się przepustką do awansu, a w spory zaangażowane są już całe, trzypokoleniowe rodziny.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Miło mi poinformować, że w czerwcu 2024 r. długo wyczekiwany przez czytelników AUDIOBOOK Psychologii kłamstwatrafił do sieci dystrybucyjnej.
Kiedy mówimy „kłamstwo”, wydaje nam się, że mamy na myśli coś szczególnego, rzadkiego jak mutacja, peryferyjnego jak odstępstwo od normy, którą jest przecież prawda. Lecz, gdy uważnie przyjrzeć się temu, co nas otacza, wtedy powoli zaczniemy odkrywać, że kłamstwo ukryte pod wieloma maskami – reklama, polityka, drobne gry między ludźmi – przerasta nasze życie. Niedomówienia, niewinne mijanie się z prawdą, przemilczania – ten cały arsenał towarzyszy nam wszędzie. Badania mówią, że przeciętny człowiek kłamie dwa razy dziennie, więc pospolitość kłamstwa jest zadziwiająca. A jednak brak jest na ten temat książek, pisanych zwłaszcza z perspektywy psychologicznej.
Czym jest kłamstwo i dlaczego kłamiemy? Czy predyspozycje ku temu są wrodzone czy jest to jedna z umiejętności przystosowawczych? W jaki sposób kłamiemy i jakiego rodzaju zysk osiągamy? Czy są ludzie, którym obce jest łamanie ósmego przykazania? Czy są wiarygodne sposoby wykrycia kłamstwa?
„Psychologia kłamstwa” jest sondą, zapuszczającą się w głąb tego morza pytań i ustanawiającą podstawowy porządek. Żywo napisana i ilustrowana wieloma przykładami z życia i literatury szkicuje zarysy dziwnego i trochę przerażającego uniwersum, którego władcą jest homo mendosus, człowiek kłamiący.
Kłamstwo to temat atrakcyjny i modny. Jeśli nasze komunikowanie się z innymi ma charakter gry, jak twierdzi wielu, miejsce kłamstwa w komunikowaniu jest trwałe i konieczne. Choć, oczywiście, kłamstwem skłonniśmy gardzić, czytamy o nim chętnie. Chętnie też przeczytałem książkę Tomasza Witkowskiego o psychologii kłamstwa. Jest nie tylko ciekawie i barwnie napisana, pełna rzetelnej wiedzy i świetnych przykładów – jest także prawdziwa. Pozwala kłamców rozumieć, ale pozwala też bronić się przed nimi. Sądzę, że umożliwia nam też obronę przed naszymi kłamstwami.
prof. Jerzy Bralczyk
Psychologia kłamstwa stanowi niesamowicie ciekawą publikację dotyczącą tematu jakże rzadko poruszanego. Dla tych, którzy wolą refleksyjne ujęcie problemu, charakteryzuje kłamstwo, kłamcę i strategie kłamania. Natomiast zwolennikom praktyki pozwala kłamców zrozumieć i bronić się przed nimi, co stanowi ogromny atut tej książki. Nie tylko pozostawia czytelnika z ogromem psychologicznej, rzetelnej wiedzy, ale też ilustruje za pomocą przykładów z życia i z literatury, jak tę wiedzę wykorzystać. Polecam!
Elżbieta Jasińska
To nie jest książka dla tych, którzy chcą dowiedzieć się jak okłamywać innych. Niech nie liczą na tę książkę. Z niej przede wszystkim można dowiedzieć się jak obronić się przed kłamstwem.
Recenzja czytelnicza
Tomasz Witkowski prowadzi czytelnika przez zawiłości psychologii kłamstwa tłumacząc każdy trudniejszy aspekt w prosty sposób. A do tego robi to z humorem. Tekst naukowy poprzeplatany jest licznymi anegdotami, co uprzyjemnia czytanie. Książkę czyta się jednym tchem.
Recenzja czytelnicza
Krótko po opublikowaniu książka trafiła na listę bestsellerów „Gazety Wyborczej” i to w nie byle jakim towarzystwie!
Kiedy mówimy „kłamstwo”, wydaje nam się, że mamy na myśli coś szczególnego, rzadkiego jak mutacja, peryferyjnego jak odstępstwo od normy, którą jest przecież prawda. Lecz, gdy uważnie przyjrzeć się temu, co nas otacza, wtedy powoli zaczniemy odkrywać, że kłamstwo ukryte pod wieloma maskami – reklama, polityka, drobne gry między ludźmi – przerasta nasze życie. Niedomówienia, niewinne mijanie się z prawdą, przemilczania – ten cały arsenał towarzyszy nam wszędzie. Badania mówią, że przeciętny człowiek kłamie dwa razy dziennie, więc pospolitość kłamstwa jest zadziwiająca. A jednak brak jest na ten temat książek, pisanych zwłaszcza z perspektywy psychologicznej.
Czym jest kłamstwo i dlaczego kłamiemy? Czy predyspozycje ku temu są wrodzone czy jest to jedna z umiejętności przystosowawczych? W jaki sposób kłamiemy i jakiego rodzaju zysk osiągamy? Czy są ludzie, którym obce jest łamanie ósmego przykazania? Czy są wiarygodne sposoby wykrycia kłamstwa?
„Psychologia kłamstwa” jest sondą, zapuszczającą się w głąb tego morza pytań i ustanawiającą podstawowy porządek. Żywo napisana i ilustrowana wieloma przykładami z życia i literatury szkicuje zarysy dziwnego i trochę przerażającego uniwersum, którego władcą jest homo mendosus, człowiek kłamiący.
Kłamstwo to temat atrakcyjny i modny. Jeśli nasze komunikowanie się z innymi ma charakter gry, jak twierdzi wielu, miejsce kłamstwa w komunikowaniu jest trwałe i konieczne. Choć, oczywiście, kłamstwem skłonniśmy gardzić, czytamy o nim chętnie. Chętnie też przeczytałem książkę Tomasza Witkowskiego o psychologii kłamstwa. Jest nie tylko ciekawie i barwnie napisana, pełna rzetelnej wiedzy i świetnych przykładów – jest także prawdziwa. Pozwala kłamców rozumieć, ale pozwala też bronić się przed nimi. Sądzę, że umożliwia nam też obronę przed naszymi kłamstwami.
prof. Jerzy Bralczyk
Psychologia kłamstwa stanowi niesamowicie ciekawą publikację dotyczącą tematu jakże rzadko poruszanego. Dla tych, którzy wolą refleksyjne ujęcie problemu, charakteryzuje kłamstwo, kłamcę i strategie kłamania. Natomiast zwolennikom praktyki pozwala kłamców zrozumieć i bronić się przed nimi, co stanowi ogromny atut tej książki. Nie tylko pozostawia czytelnika z ogromem psychologicznej, rzetelnej wiedzy, ale też ilustruje za pomocą przykładów z życia i z literatury, jak tę wiedzę wykorzystać. Polecam!
Elżbieta Jasińska
To nie jest książka dla tych, którzy chcą dowiedzieć się jak okłamywać innych. Niech nie liczą na tę książkę. Z niej przede wszystkim można dowiedzieć się jak obronić się przed kłamstwem.
Recenzja czytelnicza
Tomasz Witkowski prowadzi czytelnika przez zawiłości psychologii kłamstwa tłumacząc każdy trudniejszy aspekt w prosty sposób. A do tego robi to z humorem. Tekst naukowy poprzeplatany jest licznymi anegdotami, co uprzyjemnia czytanie. Książkę czyta się jednym tchem.
Recenzja czytelnicza
Krótko po opublikowaniu książka trafiła na listę bestsellerów „Gazety Wyborczej” i to w nie byle jakim towarzystwie!
Niezdrowe powietrze wypełniające dzisiaj mury akademii nie zostało wtłoczone przez władze, tylko przez samych naukowców, którzy na fali modnego progresywizmu i poprawności politycznej poczuli się „inkluzytorami” – od robiącego obecnie zawrotną karierę słowa „inkluzywność”.
„Nie zgadzam się z twoimi poglądami, ale po kres moich dni będę bronił twojego prawa do ich głoszenia” – tym zdaniem stosunek Woltera do wolności słowa podsumowała Evelyn Beatrice Hall, autorka jego biografii. Wydaje się, że ta zasada, bardziej niż jakakolwiek inna, przyczyniła się do rozwoju nauki, sztuki i myśli w naszej cywilizacji. Powszechnie sądzi się, że uniwersytety są miejscem, gdzie zasada ta króluje, a wolność słowa pozostaje niezagrożona. Niestety, są to tylko pozory.
Przekonali się o tym prof. Jan Grabowski, redaktor tomu prac historycznych Dalej jest noc, i autorka jednego z rozdziałów tego tomu prof. Barbara Engelking, których w 2021 roku pozwała Filomena Leszczyńska, ponieważ według niej, przedstawili w książce jej stryja – sołtysa wsi Malinowo w powiecie Bielsk Podlaski –w niekorzystnym świetle. Sąd pierwszej instancji orzekł, że naukowcy mają przeprosić za nieścisłość zawartą w Dalej jest noc. Był to jednocześnie pierwszy wyrok ingerujący w wyniki badań naukowych nad przebiegiem zagłady Żydów na ziemiach polskich okupowanych podczas II wojny światowej. Wyrok ten wzbudził wiele emocji, bo postawił nas przed wieloma ważnymi pytaniami, wśród których jedno wybrzmiało szczególnie wyraźnie: Czy sędziowie mają prawo interweniować w ustalanie faktów historycznych? Sąd apelacyjny nie uznał tego prawa stwierdzając w uzasadnieniu oddalenia powództwa Filomeny Leszczyńskiej: „Ingerencja w badania naukowe nie jest zadaniem dla sądów” tym samym przywracając na forum akademickie debatę nad wynikami badań.
Nie na długo jednak. Dwa lata później, w związku z obchodami 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim, prof. Engelking udzieliła wywiadu telewizyjnego przywołując w nim wyniki prowadzonych od lat badań naukowych. Tym razem nie spodobało się to samemu ministrowi nauki i edukacji, Przemysławowi Czarnkowi, który publicznie zadeklarował, że: „Nie [będzie] finansował na większą skalę instytutu, który utrzymuje ludzi, którzy obrażają Polaków”. Zapachniało rządami totalitarnymi, więc środowiska akademickie zaprotestowały przeciwko łamaniu zagwarantowanej w art. 73 Konstytucji RP wolności badań naukowych.
Opisane przypadki pokazują jedynie to, że swobodę wypowiedzi naukowca relacjonującego wyniki swoich badań mogą zakwestionować osoby spoza akademii. Jeszcze do niedawna w społeczności naukowej panował zwyczaj kwestionowania wyników badań za pośrednictwem dyskusji akademickiej, którą często toczyli na łamach specjalistycznych czasopism. Zdarzało się, że prowokowała do przeprowadzenia kolejnych badań rozstrzygających. Zwyczaje te oczywiście dotyczyły tej części świata, gdzie panowały demokracja i wolność słowa. W krajach objętych totalitaryzmem wyniki badań i wnioski musiały zgadzać się z obowiązującą linią polityczną.
Pandemia miała wywołać wielką falę problemów psychicznych. Jednak badania naukowe pokazują, że ta wcale nie nadeszła.
Za nami dwa lata pandemii Covid-19. W tym czasie wiele osób straciło życie lub zdrowie; część z nas zupełnie zmieniła sposób codziennego funkcjonowania, niektórzy stracili pracę, inni wykonywali swój zawód na granicy wytrzymałości, ale byli i tacy, którzy odkryli dobre strony braku konieczności dojeżdżania codziennie do biura. Poza tymi łatwo dostrzegalnymi zmianami pandemia zaowocowała bezprecedensową liczbą przepowiedni, prognoz oraz eksplozją badań naukowych, często chaotycznych, wykonywanych w pośpiechu, o szerokim zakresie tematycznym i zróżnicowanych metodach.
Ocenia się, że obecnie na całym świecie regularnie medytuje od 200 do 500 mln ludzi. Ponad 14 proc. (prawie 36 mln) dorosłych Amerykanów próbowało to robić przynajmniej raz, a aż 7 proc. amerykańskich dzieci stale praktykuje medytację. Od 2012 r. potroiła się liczba medytujących na całym świecie. Jest to też najszybciej rosnący trend zdrowotny w Stanach Zjednoczonych. W 2015 r. amerykański „rynek medytacji” wyceniono na 959 mln dol., a w 2017 r. – już na 1,21 mld. Przewiduje się, że jego wartość w tym roku się podwoi.
To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w świątecznym wydaniu tygodnika POLITYKA. Analizuję w nim m.in. niekorzystny wpływ nachalnych prognoz zapowiadających tsunami zaburzeń psychicznych związanych z pandemią. Ta dominująca w mediach katastroficzna narracja nie tylko nie ma potwierdzenia w faktach, ale dodatkowo może prowadzić do nasilenia problemów związanych ze zdrowiem psychicznym.
Tysiące ludzi umiera co roku z powodu zjawiska przypominającego tzw. śmierć wudu. Jednak nie w egzotycznych dalekich kulturach, tylko krajach Zachodu.
W wydanej w 1845 r. książce „New Zealand and its aborigines” William Brown opisał dość niezwykłe historie tajemniczej śmierci tubylców. Jedną z nich opowiedział mu znajomy, który pewnego dnia przechodził obok miejsca uznawanego przez tubylców za tabu. Dostrzegł tam dorodne owoce i nie zdołał oprzeć się pokusie, aby trochę ich zebrać. W drodze do domu spotkał mieszkankę wioski, która poprosiła o kilka owoców. Kiedy je zjadła, powiedział, gdzie zostały zerwane. Nagle koszyk, który niosła, wypadł jej z rąk i wykrzyknęła, że bóg wodza, którego święte miejsce zostało właśnie sprofanowane, zabije ją.
Szanowni Państwo, mój artykuł Bujany fotel z wachlarzem. Skąd wiemy, czy psychoterapia w ogóle działa? opublikowany w Krytyce Politycznej i dyskusja z tym związana (O obrazie uczuć terapeutycznych) pokazały, że jest bardzo wiele osób niezwykle mocno zaangażowanych w obronę wizerunku psychoterapii. Jednocześnie spowodowała, że kolejni pacjenci próbujący poszukiwać zadośćuczynienia, straszeni przez terapeutów pozwami skontaktowali się ze mną z prośbą o pomoc. Myślę, że to stwarza niepowtarzalne możliwości realnych działań dla poprawienia wizerunku psychoterapii w Polsce. Proszę zatem wszystkich psychoterapeutów o pomoc. To, co najczęściej jest do zrobienia, to analiza dostępnej dokumentacji, napisanie opinii na temat poprawności prowadzonej psychoterapii, obecność w sądzie w charakterze świadka. Oczywiście to są działania pro-publico bono. Myślę, że mogą one zjednać ze sobą ludzi skrzywdzonych przez psychoterapię, jej krytyków i obrońców. Wszystkich chętnych zapraszam do kontaktu poprzez deklarację w komentarzu. Adresy mailowe komentujących pozostaną wyłącznie do mojego wglądu.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Poprosiłem redakcję o możliwość napisania odpowiedzi na nie. Redakcja zgodziła się. Odpowiedź wysłałem do redakcji 5 lutego. 10 lutego redakcja zgodziła się opublikować ją pod warunkiem, że dokonam skreśleń (proponowane skreślenia wyróżniłem szarym tłem) i zmian pod jej dyktando (zmian było zbyt wiele, aby je tutaj umieścić bez szkody dla przejrzystości tekstu). Nie zgodziłem się, dlatego publikuję jej tekst na swoim blogu i proszę o jej udostępnienie wszystkich, którzy uważają, że cenzurowanie odpowiedzi krytykowanym publicznie i ad personam autorom jest niezgodne z zasadami etyki dziennikarskiej.
Jednocześnie informuję, że do redakcji Krytyki Politycznej wystąpiłem za pośrednictwem kancelarii prawnej żądając publikacji odpowiedzi lub usunięcia obraźliwych i nieprawdziwych treści.
O obrazie uczuć terapeutycznych
Kiedy gdzieś toczy się publiczna dyskusja, a szczególnie tak, podczas której formułowane są zarzuty ad personam i powoływanie się na troskę o dobro innych, czytelnicy powinni mieć prawo poznać tło i kontekst tej dyskusji. Odpowiadając zatem na teksty polemiczne opublikowane w odpowiedzi na mój artykuł chciałbym poinformować czytelników, że nigdy nie czerpałem korzyści materialnych z uprawiania psychoterapii. Honorarium za artykuł, jakie mi zaproponowano to 250 zł brutto i równa się wynagrodzeniu za godzinę pracy wysoko ceniącego się certyfikowanego psychoterapeuty lub dwie godziny terapeuty pobierającego niskie na rynku stawki. Dla większości autorów opublikowanych tekstów polemicznych psychoterapia od lat jest źródłem dochodu. W dziennikarstwie i publicystyce prowadzonych na najwyższym poziomie fakty takie ujawnia się jako potencjalne konflikty interesów, a czytelnikowi pozostawia ich ocenę. W omawianych publikacjach tego zabrakło.
Dla oceny argumentów nie mniej istotne może okazać się również tło historyczne i relacje pomiędzy autorami wypowiedzi polemicznych. Część z nich znam osobiście. W latach 2014-2018 pracowałem nad książką Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniachpoświęconą przypadkom terapii zakończonych niepowodzeniem. W pracy nad tym projektem udział wzięli pacjenci, którzy zgłosili się do mnie znacznie wcześniej, a którzy uznali się za ofiary psychoterapii i którzy opowiadali o swoich doświadczeniach terapeutycznych a także znani polscy psychoterapeuci, których prosiłem o analizę tych przypadków i wyjaśnienie czytelnikom przyczyn niepowodzeń i ogólnych prawidłowości prowadzenia terapii. Zaproszenie wystosowałem do 48 polskich terapeutów, w tej liczbie znalazły się również niektóre osoby polemizujące obecnie ze mną. Większość nie odpowiedziała lub odmówiła. Część przerwała współpracę, wśród nich są moi adwersarze. Współpraca, zakończona efektem w postaci osobnego rozdziału, który można znaleźć w książce, udała się z sześcioma. To jednak nie wszystko. Od lat zgłaszali i zgłaszają się do mnie po radę pacjenci, którzy uważają, że zostali skrzywdzeni przez psychoterapię. Ich liczba sięga obecnie blisko 120 osób. Wśród nich są również pacjenci moich adwersarzy lub pacjenci prowadzonych przez nich ośrodków. Sądzę, że te doświadczenia mogą mieć wpływ na obiektywizm zarówno moich wypowiedzi, jak i wypowiedzi polemizujących ze mną terapeutów, o czym czytelnik ma prawo wiedzieć.
Dodatkowo należy również ujawnić konflikty, jakie powstały pomiędzy mną a Polskim Towarzystwem Psychologicznym (PTP) w czasach, kiedy pełniłem funkcję przedstawiciela Klubu Sceptyków Polskich. Występowałem wówczas wielokrotnie przeciwko nieetycznym i niezgodnym z prawem praktykom PTP, w tym jako współorganizator ogólnopolskiej kampanii Psychologia to nauka, nie czary. Ponieważ autorzy pierwszej polemiki występują w imieniu tej organizacji, myślę, że również i te doświadczenia mogą wpływać na obiektywizm dyskusji, a czytelnik ma prawo o nich wiedzieć.
Wszystkich czytelników tej dyskusji proszę o uwzględnienie i poddanie refleksji faktu, że moi adwersarze stanowią elitę terapeutyczną tego kraju. Posiadają najwyższe możliwe kwalifikacje w zakresie komunikacji, kontroli emocjonalnej, precyzyjnego wyrażania własnych opinii z uwzględnieniem uczuć odbiorcy, analizy subtelnych oddziaływań interpersonalnych. Większość z nich nie tylko posiada certyfikaty potwierdzające te kompetencje, ale również pełni funkcję superwizorów, prowadzą terapię innych psychoterapeutów i uczą ich tego zawodu. Ponadto, mieli ten komfort, aby przygotować swoje polemiki w wieloosobowych zespołach podobnych ekspertów, co z pewnością wyeliminowało z ich wypowiedzi jakiekolwiek elementy przypadkowe czy emocjonalne. Wszystko to skłania do tego, aby traktować ich teksty jako w pełni przemyślane, a zastosowane w nich argumenty i strategie perswazyjne za zamierzone. W przeciwieństwie do nich, autor tych słów jest, jak zauważyli, zaledwie niekompetentnym krytykiem-harcownikiem.
Dostrzeżenia wymaga również fakt, że mój artykuł, który stał się zarzewiem tej dyskusji, nie odnosił się krytycznie do jakiejkolwiek konkretnej osoby. Opublikowane w ślad za nim polemiki skierowały dyskusję na poziom ocen personalnych.
Ponieważ moim celem nie jest przekonanie moich adwersarzy do swoich poglądów – już dawno straciłem nadzieję na jakąkolwiek możliwość porozumienia – lecz troska o czytelnika, który ani nie jest terapeutą, ani nie posiada wykształcenia terapeutycznego sprecyzuję raz jeszcze swoje stanowisko w stosunku do psychoterapii. Wbrew temu, co sugerują moi oponenci, zostało ono sformułowane na podstawie kilkudziesięciu lat studiowania prac badawczych i teoretycznych, setek godzin rozmów z pacjentami, ich rodzinami i terapeutami różnych modalności.
Psychoterapia może przynosić zarówno pozytywne, jak i negatywne rezultaty. W myśl zasady primum non nocere wszyscy świadczący usługi terapeutyczne powinni przede wszystkim unikać wyrządzania szkody pacjentom, a jeśli mają jakiekolwiek wątpliwości, czy ich działania nie przyniosą szkody, powinni zrezygnować z prowadzenia terapii.
Wśród ponad 600 modalności terapeutycznych są takie, które: ewidentnie szkodzą pacjentom lub są tylko nieefektywne, lub w umiarkowanym stopniu efektywne, lub wysoce efektywne. Doskonalenie psychoterapii powinno polegać na eliminowaniu tych pierwszych i doskonaleniu tych ostatnich.
Psychoterapie efektywne lecz trudno dostępne, drogie i czasochłonne powinny być zastępowane równie efektywnymi interwencjami tańszymi i szybszymi, jeśli badania pokazują, że takie istnieją.
Terapie oparte na dowodach powinny zastępować terapie, których efektywność jest wątpliwa.
Troska o pacjenta najpełniej ujawnia się w eliminowaniu interwencji przynoszących negatywne rezultaty, badaniu źródeł niepowodzeń terapeutycznych i doskonaleniu istniejących metod.
Każda interwencja zarówno terapeutyczna, jak medyczna niesie ze sobą zagrożenia dla pacjenta. Stosowanie ich bez wyraźnego uzasadnienia i konieczności jest narażaniem pacjenta na szkodę w zakresie zdrowia, zasobów życiowych i materialnych.
Czytelników tej dyskusji proszę o udzielenie sobie odpowiedzi na pytanie o to, co szkodzi bardziej wizerunkowi psychoterapii w Polsce: krytyczny, powołujący się na naukowe źródła artykuł, który de facto potwierdza skuteczność niektórych form oddziaływania terapeutycznego, czy rozżaleni pacjenci czekający latami na rozpatrzenie ich skarg przez jedyną instytucję, która może im pomóc? W czym wyraża się większa troska o pacjenta: w sprawnym rozpatrzeniu jego skargi, czy w zamknięciu ust krytykowi psychoterapii?
W lutym 2013 roku psychologowie polscy publicznie potępili wypowiedzi dwóch psychologów komentujących głośne wówczas sprawy kryminalne – Zbigniewa Nęckiego i Teresy Gens, publikując w mediach Apel psychologówprzeciw psychologii na odległość. Wśród autorów były również współautorki omawianej polemiki – Zofia Milska-Wrzesińska i Maria Marquardt. Autorzy protestu dowodzili, że psychologowie po pierwsze, nie mają podstaw do diagnozowania na odległość, a po drugie, praktyka publikowania takich diagnoz jest skrajnie nieetyczna. Od tego czasu musiały jednak nastąpić przełomowe zmiany zarówno w zakresie samej diagnozy, jak i etyki, oto bowiem piszą: „Ta wizja Witkowskiego oczywiście jest dla nas, psychoterapeutów, pokusą do interpretacji stojącej za nią dynamiki osobowościowej autora, ale nie miejsce tu na ugłaśnianie tego”. A zatem współautorki tamtego protestu w tym przypadku uznały, że już potrafią i mogą diagnozować na odległość. Powstrzymują się jedynie ze względu na miejsce publikacji. Rzeczywiście musi mi brakować kompetencji, co autorzy polemiki nie omieszkali wytknąć mi już w tytule swojego artykułu, skoro nie dostrzegłem przełomowych odkryć w zakresie interpretacji dynamiki osobowości na odległość i w zasadach etycznych obowiązujących diagnostów. Osobiście nie mam nic przeciwko temu, aby autorzy polemiki opublikowali interpretację dynamiki mojej osobowości, jeśli redakcja KP uzna to za stosowne. Nie ma nic bardziej ponętnego niż przysłużyć się postępowi nauki.
Przy okazji tej wypowiedzi warto jednak zwrócić uwagę na pewien ogólny schemat w niej zawarty, który powtarza się w wypowiedziach wielu terapeutów. Kiedy niezadowolony lub wręcz skrzywdzony pacjent trafia do sądu koleżeńskiego lub powszechnego i próbuje szukać zadośćuczynienia niezwykle często podobna groźba jest w stosunku do niego realizowana. Jego zeznania stają się niewiarygodne, bo jest przecież osobą zaburzoną, a o tym, że jest zaburzony zaświadcza jego terapeuta, do którego ten zwrócił się po pomoc. Witamy w świecie bez klamek. Myślę, że warto, aby czytelnicy tej dyskusji mieli to na uwadze przekraczając próg gabinetu terapeutycznego. Podczas kilku spraw sądowych dotyczących psychoterapii, w których zeznawałem właśnie w ten sposób zostały zdeprecjonowane wypowiedzi pacjentów. Na ile jest to zgodne z zasadami etycznymi psychoterapii pozostawiam ocenie czytelników.
Z niezrozumiałych dla mnie względów polemikę z moim tekstem redakcja nazwała sprostowaniem[1] i opublikowała w ekspresowym tempie nie informując mnie o tym. Zgodnie z prawem prasowym sprostowanie odnosi się do faktów, nie do ocen. Wypowiedź, którą komentuję jest zbiorem ocen, w szczególności ocen ad personam.
Ponadto autorzy polemiki piszą: „Teza Witkowskiego o zbędności psychoterapii…”. W żadnym miejscu artykułu nie postawiłem takiej tezy. Autorzy polemiki dyskutują w tym miejscu z własnymi daleko posuniętymi interpretacjami moich wypowiedzi, choć trudno nawet wywnioskować z jakimi, bo nie odnoszą się do bezpośrednich wypowiedzi. Chciałbym wierzyć, że nie jest to tylko i wyłącznie metoda dyskusji polegająca na wyolbrzymieniu, zniekształceniu wypowiedzi adwersarza, aby tak zniekształconą ośmieszyć.
Moi adwersarze ubolewając nad losem pacjentów stwierdzają: „Tekst jest szkodliwy, ponieważ może odwieść osobę cierpiącą, z dolegliwymi objawami, od decyzji o leczeniu”. Nie ma żadnych dowodów na to, że moje teksty stwarzają takie zagrożenie. To wyłącznie domniemanie, które ma stworzyć iluzję zagrożenia. Podkreślając szkodliwość moich działań zapominają przy tym dodać, że krytyczny tekst na temat psychoterapii może również osobę cierpiącą uratować przed dodatkowymi cierpieniami, stratami w zakresie dobrostanu i materialnymi. Psychoterapia nie jest zawsze bezpieczna. Niestety psychoterapeuci w Polsce niezwykle rzadko edukują swoich pacjentów pokazując im potencjalne zagrożenia i sposoby ich uniknięcia. Rozpowszechniana wiedza o psychoterapii koncentruje się wyłącznie na korzyściach, jakie może z niej odnieść pacjent. W polskiej literaturze nie ma publikacji o terapeutycznych zagrożeniach, których autorami byliby terapeuci. Na nieliczne głosy krytyczne spoza swojego grona terapeuci reagują, podobnie jak w przypadku mojego tekstu – obrazą uczuć terapeutycznych.
Odpowiedź na polemikę NTPP
Wielu czytelników KP nie zna mojej działalności, czego nie można powiedzieć o moich adwersarzach. Mimo to, we wstępie stwierdzają: „Tomasz Witkowski, od wielu lat działający na obrzeżach nauki i poza psychoterapią.”
W 2020 roku nakładem jednego z pięciu najbardziej prestiżowych wydawnictw akademickich świata – Palgrave Macmillan ukazała się moja książka Shaping Psychology. Perspectives on legacy, Controversy and the Future of the Field. Do współpracy przy niej przyjęli zaproszenie Daniel Kahneman – laureat Nagrody Nobla, Noam Chomsky – lingwista i filozof, którego wpływ na naukę niektórzy porównują do tego jaki miał Arystoteles i Kartezjusz, Jerome Kagan – drugi wśród żyjących psychologów na liście 100 najwybitniejszych psychologów XX wieku, Michael Posner – powszechnie uznawany za twórcę neuronauki, również zajmujący poczesne miejsce we wspomnianym rankingu naukowym, Robert Plomin – najwybitniejszy żyjący genetyk zachowania, Robert Sternberg, twórca m.in. triarchicznej teorii inteligencji, Joeseph LeDoux – prawdopodobnie najbardziej wśród psychologów wpływowy neuronaukowiec, Roy Baumeister, Elisabeth Loftus, powoływany w tej polemice Vikram Patel, Scott Liienfeld, Susan Blackmore, Erica Burman, Brian Nosek i Carol Tavris – wszyscy zajmujący czołowe miejsca w naukowych rankingach. Oceniane obiektywnymi miarami zasługi każdego z wymienionych naukowców przewyższają sumaryczny wkład w naukę całego NTPP. Entuzjastyczne recenzje tej książki napisali tacy wybitni naukowcy, jak Michael Gazzaniga, Daniel Schacter, Trevor Robbins, „Roddy” Roediger, James Alcock, Lisa Osbeck. Ich również można z łatwością znaleźć w naukowych rankingach. Książka już znalazła swoje miejsce na liście lektur studentów psychologii najlepszych uniwersytetów świata. Ponadto, opublikowałem dwie inne książki w amerykańskim wydawnictwie naukowym otrzymując równie pozytywne recenzje od równie zasłużonych naukowców, jestem autorem, współautorem i redaktorem trzynastu książek w języku polskim. Opublikowałem kilkadziesiąt artykułów naukowych w takich czasopismach jak The Scientific Review of Mental Health Practices, British Journal of Psychology, Journal od Social Psychology, Skeptical Inquirer i innych. Kilkaset artykułów popularnonaukowych w prasie polskiej i zagranicznej, współpracuję na stałe z British Psychological Society publikując w BPS Research Digest i w The Psychologist. Większość tych informacji można znaleźć w Wikipedii, zarówno w angielsko- jak i polskojęzycznej oraz na moim publicznie dostępnym blogu.
Umiejscowienie mnie na „obrzeżach nauki” ma zdecydowanie zniesławiający charakter. Jeśli dla moich adwersarzy to, co tylko pobieżnie wymieniłem stanowi „obrzeża nauki”, to winni są czytelnikom wyjaśnienie gdzie jest jej centrum. Być może ustalili je nadając swojemu towarzystwu przydomek „naukowe”? Pojawia się jednak pytanie, dlaczego podejścia psychodynamicznego nie uczy się na żadnym z najlepszych uniwersytetów świata inaczej niż tylko na kursach historii psychologii? Dlaczego w liczących się rankingach akademickich nie znajdziemy naukowców zajmujących się tym podejściem? Jak czytelnicy mogą zlokalizować to centrum?
Usuwając mnie na obrzeża nauki moi oponenci przesunęli mnie również poza psychoterapię. Zastanawiam się jednak, czym zajmowałem się w swoich książkach wraz z profesorem Jerzym Aleksandrowiczem, dr Ewą Pragłowską – współautorką podręcznika dla terapeutów, profesorem Jackiem Bombą, Mają Filipiak, dr. Andrzejem Śliwerskim? Być może, podobnie, jak w przypadku nauki to moi adwersarze decydują o tym co powinienem nazywać psychoterapią? Moi adwersarze zarzucając mi, że nie prowadzę psychoterapii sugerują czytelnikowi, że nie mam prawa wypowiadać się o niej. W podobnie absurdalny sposób można by twierdzić, że religioznawca nie ma podstaw do wypowiadania się o religii, bo sam nie wyznaje żadnej z nich, a osoby nie będący naukowcami (jak ma to miejsce w odniesieniu do części moich oponentów), nie powinni wypowiadać się na temat wyników badań naukowych.
Przed lekturą dalszej części tej dyskusji czytelnik powinien odpowiedzieć sobie na co najmniej kilka pytań. Czy przesuwając mnie na obrzeża nauki i poza psychoterapię moi adwersarze nie mieli świadomości czym się zajmuję? A jeśli tak, czy mieli do tego prawo? Jeśli nie, po co to zrobili na samym wstępie swojej polemiki? Czy jako przedstawiciele psychoterapeutycznej elity dokonując tego zabiegu zdawali sobie sprawę, jak oceny formułowane z pozycji autorytetu wpływają na spostrzeganie ocenianego?
Prawdopodobnie fakt, że niektórzy współautorzy komentowanej przez mnie polemiki są tymi samymi, którzy sformułowali poprzednią opinie, spowodował, że zostały one sporządzone według podobnego schematu opisanego przez Artura Schopenhauera w jego Erystyce jako sposób pierwszy, który polega na rozszerzeniu wypowiedzi przeciwnika poza jej naturalną granicę, a następnie obaleniu tak wyolbrzymionej wypowiedzi. Już w pierwszym zdaniu stwierdzają: „Nie jest prawdą, że nie ma dowodów na skuteczność psychoterapii psychodynamicznej.” Nie pozostaje mi nic innego jak zgodzić się w pełni z tym stwierdzeniem. Nie wiem tylko dlaczego znalazło się w dyskusji, której zarzewiem był mój artykuł? Nigdzie w swoim tekście nie twierdziłem, że jest inaczej.
Zgadzam się również ze stwierdzeniem autorów, że „psychoterapia psychodynamiczna działa”, tyle, że w żadnym miejscu mojego tekstu nie twierdziłem, że jest inaczej. Obiema rękoma podpisuję się pod stwierdzeniem moich adwersarzy, że „Patel nie jest przeciwnikiem psychoterapii”, tyle, że przypisywane mi posługiwania się nim jako przykładem antypsychoterapii mija się z prawdą. Zarzucając mi przekłamywanie wniosków z badań autorzy stwierdzają: „Autorki dalekie są od stwierdzenia, że psychoterapia nie działa, przeciwnie, podkreślają konieczność udoskonalania i większej efektywności metod pracy psychoterapeutycznej z osobami zagrożonymi samobójstwem i samouszkadzającymi się.” Ponownie – nigdzie nie twierdziłem, że autorki stwierdziły brak działania psychoterapii. Wszystkie te zabiegi, które zresztą systematycznie pojawiają się w wielu miejscach polemiki, wyolbrzymiają lub zniekształcają moje stwierdzenia po to, aby następnie je obalić.
Ograniczony miejscem, jakie redakcja przeznaczyła mi na odpowiedź przeanalizuję kilka tylko z nich. „Psychoterapia psychodynamiczna działa”. Bujany fotel z wachlarzem, elektroniczny głaskacz kota i peryskopowe okulary również działają. Wybierając te przykłady dbałem o to, żeby nie porównywać psychoterapii do perpetuum mobile. Jeśli w mieście A mechanicy wykonują regulację zaworów silnika poprzez rurę wydechową, zajmuje im to dwa tygodnie i dość dużo kosztuje, to wcale nie znaczy, że nie potrafią tego robić. Kontrola jakości pokaże, że ich usługa jest wykonana poprawnie, podobnie jak wiele badań pokaże, że psychoterapia psychodynamiczna działa. Tyle że jeśli w sąsiednim mieście B mechanicy odkręcają pokrywę głowicy, regulują zawory w ciągu pół godziny za 1/10 tej sumy, którą żądają mechanicy z A, to dyskusja o tym, którzy potrafią to robić jest kompletnie bezzasadna, a jeśli ktoś sprowadza ją na takie tory, to robi to w określonym celu. Autorzy cytowanej przeze mnie metaanalizy (ani tym bardziej ja), nie stwierdzili, że psychoterapia nie działa. Stwierdzili, że wszystkie badane metody działają słabo (optymistycznie w ok. 9% przypadków). Stwierdzili ponadto, że ich skuteczność nie wzrosła przez ostatnie 50 lat. Jeśli zatem w tej grupie znalazły się metody drogie, czasochłonne i trudno dostępne (do takich należy psychoterapia psychodynamiczna) to sensowniej jest rozwijać i popularyzować metody proste, tanie i dostępne, podobnie, jak lepiej jest wyregulować zawory w mieście B niż w mieście A. Pacjenci mają prawo o tym wiedzieć.
W swoim artykule napisałem „Absurdy, które zadomowiły się w obszarze zdrowia psychicznego, brutalnie odkrywa przed nami działalność Vikrama Patela”. Czy to jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że Patel jest przeciwnikiem psychoterapii?
Jeśli tak, to proszę zastanowić się nad takim stwierdzeniem: „Zbrodnie reżimu, ukryte pod ziemią, brutalnie odkryła przed nami praca operatora koparki wykonującej wykop pod fundament”. Czy to jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że operator koparki jest przeciwnikiem wspomnianego reżimu i tropicielem ich zbrodni? A może sama koparka? Wydaje mi się, że taki wniosek można wysnuć wyłącznie wtedy, kiedy przetwarzamy informacje w sposób niezwykle powierzchowny, a nie do takich czytelników adresowałem swój artykuł.
Wyolbrzymiając lub wręcz przypisując mi przesadne twierdzenia moi adwersarze zupełnie pominęli najpoważniejszy z postawionych przeze mnie pod adresem psychoterapii psychodynamicznej zarzutów: „Leżące u źródeł większości nurtów psychodynamicznych przekonanie, że najwcześniejsze doświadczenia z dzieciństwa determinują liczne problemy czy wybory życiowe, jakich dokonujemy jako ludzie dorośli, może brzmieć przekonująco, ale w świetle dostępnych danych i wyników badań nie jest to mniej absurdalne niż peryskopowe okulary do czytania na leżąco”. To podstawowe dla podejścia psychodynamicznego założenie nie znajduje potwierdzenia w badaniach empirycznych, a co za tym idzie, powoduje, że terapia prowadzona w oparciu o nie ma charakter eksperymentalny. Fakt, że psychoterapia psychodynamiczna wykazuje czasami w badaniach efektywność nie potwierdza prawdziwości tego założenia, podobnie jak fakt, że systematyczna modlitwa wiąże się z zachowaniem lepszego zdrowia i kondycji psychicznej, nie jest dowodem na istnienie boga. Zarówno w psychoterapii, jak i w praktykach religijnych występuje szereg tzw. czynników niespecyficznych (upływ czasu, relacja, poczucie więzi itp.), które mogą wywoływać pewne pozytywne efekty. Próba stworzenia wrażenia, że świadczą one o poprawności założeń czy to psychodynamicznych, czy religijnych, czy jakichkolwiek innych jest wprowadzaniem w błąd nieświadomego działania tych mechanizmów czytelnika.
Dosyć zabawny wydał mi się zarzut odnoszący się do wieku cytowanych badań. Od razu pomyślałem o Izaaku Newtonie i jego publikacji z 1687 roku. Pewnie nie spotkałaby się z uznaniem moich adwersarzy, ale czy to znaczy, że opisane w niej prawa na nich nie działają? Groteskowość tego argumentu uwypukla też fakt, że podejście psychodynamiczne reprezentowane przez moich oponentów korzeniami tkwi dość głęboko w XIX-wiecznej psychoanalizie i nie stanowi dla nich to przeszkody w jej stosowaniu w XXI wieku. Autorom zarzucającym mi cytowanie nieaktualnych badań nie przeszkadza jednocześnie cytowanie prac Ablon & Jones z 1998 r. i Jones & Pulos z 1993 r. Już nie śmieszne, ale zastanawiające jest pominięcie w ich wyliczance cytowanych przeze mnie dwóch publikacji z 2020 r, dwóch z 2017 r. jednej z 2014 r., jednej z 2015 r. i jednej z 2010 r. Raz jeszcze pozostawiam czytelnikowi ocenę tego argumentu i dokonanego na jego potrzeby zabiegu. Przypomnę też, że nad tym tekstem pracowało 6 osób. Wszystkie „przeoczyły” 7 publikacji nie pasujących do tezy o nieaktualnych badaniach.
Moi adwersarze, przy każdej nadarzającej się okazji przypominają o wzroście liczby samobójstw, osób cierpiących na problemy ze zdrowiem psychicznym i konieczności niesienia im pomocy. Nie zauważają jednak, że tym alarmującym liczbom towarzyszą niemal wykładniczo rosnące liczby osób oferujących usługi w zakresie zdrowia psychicznego. Dla kontrastu należy podkreślić, że działania omawianego w moim artykule Vikrama Patela przynoszą wyraźne i korzystne zmiany wskaźników zdrowia psychicznego.
Kiedy w XII wieku, na rynku zaczęło pojawiać się dużo piwa złej jakości, jego wytwórcy zaczęli organizować się w gildie – organizacje cechowe mające na celu strzeżenie ich interesów. Gildie określały zasady otrzymania tytułu mistrza-piwowara, nauki sztuki piwowarskiej i przede wszystkim dbały o wysoką jakość piwa, a co za tym idzie, także o swoje własne interesy. Podobnych przykładów dbania o wysoki poziom produktów i usług poprzez tworzenie cechów czy izb można przytoczyć od tego czasu setki, jeśli nie tysiące nawet. Z drugiej strony można również podać wiele przykładów, dotyczących takich obszarów gdzie ludziom uprawiającym jakiś zawód nie zależy na regulacjach prawnych, bo to spowodowałoby konieczność zastosowania się do standardów jakości i przede wszystkim wiązałoby się z ponoszeniem odpowiedzialności za swoje działania. Wróżbiarstwo, jasnowidzenie, prostytucja, astrologia, tzw. medycyna alternatywna, chiromancja to przykłady takich usług, gdzie brak regulacji i dbałości o jakość sprzyja ludziom czerpiącym korzyści ze świadczenia tych usług.
Dzisiaj w Polsce brakuje jakichkolwiek uwarunkowań prawnych wykonywania zawodu psychoterapeuty. Może nim zostać dosłownie każdy, kto założy działalność gospodarczą. Skrzywdzony pacjent nie ma możliwości dochodzenia swoich praw u Rzecznika Praw Pacjenta, bo usługa terapeutyczna nie jest w świetle prawa usługą medyczną. Szukając zadośćuczynienia przed sądem napotyka na pustkę prawną – ponieważ nie zostały określone jednoznaczne warunki prowadzenia psychoterapii, niemożliwością jest również wykazanie błędów w jej prowadzeniu. Sądy koleżeńskie towarzystw terapeutycznych działają na podobieństwo tego powołanego przez PTP.
Kilkanaście lat dyskusji z psychoterapeutami w Polsce przekonało mnie, że deklarując dbałość o interes pacjentów i społeczny szacunek do swojego zawodu nie są w stanie w XXI wieku zrobić tego, czego dokonali piwowarzy w wieku XII i nawet nie podejmują wysiłków w tym kierunku. Jedynym sposobem budowania szacunku do ich zawodu, który praktykują, jest szybkie zamykanie ust krytykom, pozywanie pacjentów, którzy krytycznie wypowiadają się na temat swojej terapii i jednostronny marketing swoich usług. A jeśli tak, to tym, co najbardziej mogłoby im się przysłużyć, byłby zapis prawny penalizujący obrazę uczuć terapeutycznych. Wnioskuję o niego!
[EDIT 13.02.2021: Szanowni Państwo, moja publikacja i dyskusja z tym związana pokazały, że jest bardzo wiele osób niezwykle mocno zaangażowanych w obronę wizerunku psychoterapii. Jednocześnie spowodowała, że kolejni pacjenci próbujący poszukiwać zadośćuczynienia, straszeni przez terapeutów pozwami skontaktowali sie ze mną z prośbą o pomoc. Myślę, że to stwarza niepowtarzalne możliwości realnych działań dla poprawienia wizerunku psychoterapii w Polsce. Proszę zatem wszystkich psychoterapeutów o pomoc. To, co najczęściej jest do zrobienia, to analiza dostępnej dokumentacji, napisanie opinii na temat poprawności prowadzonej psychoterapii, obecność w sądzie w charakterze świadka. Są to oczywiście działania pro-publico bono. Myślę, że mogą one zjednać ze sobą ludzi skrzywdzonych przez psychoterapię, jej krytyków i obrońców. Wszystkich chętnych zapraszam do kontaktu za pośrednictwem komentarzy. Adresy mailowe pozostaną wyłacznie do mojej wiadomości i zostaną przekazane zainteresowanym pacjentom.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Najnowszy numer „Przeglądu” opublikował wywiad przeprowadzony ze mną na temat nieczystych gier polityków przez redaktor Beatę Igielską. Zapraszam do lektury.
Politycy kłamią, bo są przekonani o swojej moralnej wyższościWyobraźmy sobie, że jestem dobrze zapowiadającym się politykiem i właśnie panu obiecuję bon 2000+ na wakacje. Uwierzy mi pan?
– Nie.
Co powinnam powiedzieć, jaka powinnam być, żeby mi pan uwierzył?
– Powinna pani być kimś, kto poprzednio składał obietnice i je realizował.
Ale jestem politykiem początkującym, wcześniej nieznanym.
– Może niekoniecznie ja, ale inni ludzie mogą pani uwierzyć, gdy wszyscy politycy zawiedli ich zaufanie. Wtedy chwytają się niepewnego zawodnika. Jak kiedyś kandydata na prezydenta Stana Tymińskiego, człowieka znikąd.
Pan by mi nie uwierzył, więc kto by uwierzył? Prości ludzie? Mam obiecać im coś więcej?
– Uwierzy ten, kogo odpowiednio się przestraszy, kto się boi, a te obietnice gwarantują, że nie zrealizuje się czarny scenariusz, który przed nim się rysuje. Już dawno nic mnie tak nie zbulwersowało jak to, że Jarosław Kaczyński w Telewizji Trwam straszył starsze osoby, że polscy liberałowie będą, podobnie do tych z Zachodu, wyłączać urządzenia podtrzymujące życie w szpitalach, straszył śmiercią. Wiele starszych osób nie jest w stanie takich informacji sprawdzić zarówno ze względu na swoje kompetencje intelektualne, jak i z braku kompetencji cyfrowych, często też nie potrafią czytać po angielsku. Następnego dnia kandydat na prezydenta Andrzej Duda zapewniał, że zrobi wszystko, żeby kultury liberalnej nie dopuścić do władzy, że nigdy nie zgodzi się na eutanazję.
Czytaj dalej klikając TUTAJ
Ta kontrowersyjna książka powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich adeptów psychoterapii.
Psychologa dr. Tomasza Witkowskiego można bez zbytniej przesady uznać za czołowego tropiciela pseudonauki w jego własnej dziedzinie. Poświęcił temu dwutomową książkę „Zakazana psychologia” (ukazała się także jej anglojęzyczna wersja) oraz sporo artykułów i wywiadów, w tym publikowanych na naszych łamach. Czytaj dalej…
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.