Skazana za nasilenie objawów. Wyrok, który niszczy zaufanie do psychoterapii

Dziesięć lat temu dwóch psychoterapeutów reprezentujących instytucje dumne ze swoich wartości etycznych i duchowych – Instytut Analizy Grupowej Rasztów i Stowarzyszenie Psychologów Chrześcijańskich, rozpoczęło policyjną, prokuratorską i sądową wojnę z pacjentką. Po latach sądowego maratonu, mimo poważnych błędów etycznych popełnionych przez tych terapeutów, a potwierdzonych przez ich własne środowiska, pacjentka otrzymała wyrok skazujący na 1 rok pozbawienia wolności w zawieszeniu, prace społeczne, zakaz zbliżania i kontaktowania się z terapeutami oraz kilkadziesiąt tysięcy kosztów i nadzór kuratora.

5 czerwca 2025 roku byłem na sali sądowej Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe w Warszawie, na której Sąd odczytał wyrok i wygłosił publicznie motywy rozstrzygnięcia. W prezentowanym tekście przyglądam się nie tylko absurdalnej logice wyroku, ale okolicznościom, które sprawiają, że psychoterapia – narzędzie pomocy drugiemu, cierpiącemu człowiekowi przeobraża się w narzędzie zemsty.

Psychoterapia jako produkt luksusowy i beztroski

Ponad 30 tysięcy złotych – tyle kosztowało pacjentkę doświadczenie, które niektórzy nazwaliby terapiami, inni – pogłębieniem traum. Dzisiaj, zważywszy na inflację byłoby to dużo, może nawet kilkakrotnie więcej. Usługi oferowane przez dwóch „specjalistów” – Jacka O. i Pawła D., okazały się – delikatnie mówiąc – kontrowersyjne. Na tyle, że oba środowiska zdyskwalifikowały terapeutów w swoich decyzjach etycznych, a jeden z nich został zawieszony na dwa lata w swoim stowarzyszeniu. Nie przeszkodziło im to jednak wystąpić w nowej roli: pokrzywdzonych, a potem oskarżycieli posiłkowych. Terapii nie potrafili poprowadzić, ale w poprowadzeniu procesu karnego (i to niejednego, gdyż zarzuty były mnożone i rozbijane na kolejne procesy) wykazali znacznie większą determinację.

Z gabinetu na salę sądową – nadużycie władzy przebrane w szaty terapeuty

To, co w relacji terapeutycznej było nadużyciem etyki w wykonaniu terapeutów- na sali sądowej zamieniono w „dowody przestępstwa” obciążające pacjentkę. Psychoterapeuci, którzy w trakcie terapii posiedli wiedzę o największych słabościach pacjentki, o tym, co może ją zranić, o jej reakcjach emocjonalnych nie zawahali się, aby wykorzystać tego jako amunicji przeciwko niej. Wyrok nie pozostawia złudzeń: Sąd nie analizował afektu, dekompensacji, dysregulacji emocjonalnej typowej dla zaburzeń osobowości. Zamiast tego – uczucia i objawy zaburzenia zamieniono na intencje przestępcze. Trochę tak, jakby pacjenta z napadem paniki oskarżyć o próbę wzbudzenia zamieszania publicznego.

Wyrok za skargi — czyli rzecz o przestępstwie polegającym na korzystaniu z prawa obywatela

W treści wyroku najbardziej uderzyło mnie potraktowanie faktu składania przez pacjentkę skarg na terapeutów jako dowodu obciążającego, wskazującego na to, że nękała swoich terapeutów.

– Zaraz, zaraz! Jak to? Pacjentka składa skargi na nieetyczne zachowania terapeutów, instytucje, które te skargi rozpatrują uznają je za zasadne i to jest nękanie? – przeleciało mi przez głowę.

– Owszem, tak. A przynajmniej zdaniem Sądu Rejonowego Warszawa Praga – Południe w Warszawie – odpowiedziałem sobie.

Myślę, że warto w tym miejscu przestrzec wszystkich pacjentów: Jeśli Wasz terapeuta w trakcie terapii będzie łamał obowiązujące go zasady etyczne, pod żadnym pozorem nie korzystajcie z przysługującego Wam prawa do złożenia skargi, bo może to zostać użyte przeciwko Wam, jako dowód przestępstwa!

Prawda, że cudownie absurdalne?

To już nie tylko problem etyki terapeutycznej. To uderzenie w fundamenty społeczeństwa obywatelskiego, bo warto nadmienić, ze pacjentka nie składała dziesiątek skarg do wszelkich możliwych instytucji, nie pisała donosów i nie biegała od biura do biura oskarżając terapeutów, co mogłoby zostać od biedy uznane za nękanie. Złożyła dwie skargi do dwóch instytucji, obie zostały rozpatrzone pozytywnie dla pacjentki i negatywnie dla terapeutów. Ale to dla Sądu nie miało znaczenia. Znaczenie miało to, że terapeuci skonfrontowani z własnymi brakami udali się do sądu karnego, by przywrócić sobie poczucie władzy.

Nasuwa się pytanie: czy Sądowi pomyliły się reżimy ustrojowe? Czy zapomniał, że nie żyjemy już w systemie, w którym za donos na władzę trafia się do obozu reedukacyjnego? Bo jeśli składanie skarg na terapeutę, który złamał etykę, nagrywał pacjentkę, przesyłał jej później prywatne propozycje kontaktu ma być aktem prześladowania— to chyba czas zaktualizować wszystkie kodeksy i konstytucje. Na nowo. W duchu represyjnym, terapeutycznym i absurdalnym.

Krytyka – nowe przestępstwo?

W publicznych i ustnych motywach rozstrzygnięcia wyroku Sąd również użył sformułowania: „publikowanie w internecie negatywnych informacji dotyczących jego aktywności zawodowej” jako elementu domniemanego przestępstwa nękania. W państwie prawa takie zdanie powinno budzić niepokój nie tylko u prawników, ale i u każdego obywatela. Bo oto mamy do czynienia z nową kategorią winy: krytyka specjalisty. Tymczasem warto przypomnieć – bo Sąd najwyraźniej zapomniał – że ta kwestia była już oceniana w procesie o zniesławienie, z oskarżenia prywatnego jednego z tych samych terapeutów przed Sądem dla m.st. Warszawy. I to przez wszystkie instancje: Sąd Rejonowy, Sąd Okręgowy i… Sąd Najwyższy! W każdej z tych instancji Sądy uznały, że pacjentka miała prawo do wyrażania opinii, do oceny usług terapeutycznych, do opisu faktów, których sama doświadczyła.

Czy mamy więc rozumieć, że to, co nie było zniesławieniem według trzech instancji sądowych, w tym Sądu Najwyższego – staje się „groźbą” lub „nękaniem” według czwartego? Czy krytyczna recenzja usługi terapeutycznej w sieci to nowa forma przestępstwa w Polsce? Jeśli tak, to warto zawczasu usunąć z Internetu wszystkie negatywne opinie o lekarzach, nauczycielach, a może i sędziach – bo kto wie, kto uzna się za „nękanego”.

Gdy Sąd ignoruje Komisje Etyki i… prof. Zbigniewa Lwa-Starowicza

Wobec sytuacji opisanej kilka zdań wyżej, nie powinno więc dziwić, że podczas ogłaszania wyroku Sąd z przekonaniem stwierdził, że to pacjentka „uznała terapie za nieprofesjonalne”. Nie zauważył przy tym, że tę samą opinię wydały dwa niezależne gremia: Komisja Etyczno – Mediacyjna Stowarzyszenia Psychologów Chrześcijańskich, Komisja Etyki Instytutu Analizy Grupowej Rasztów oraz biegły sądowy – prof. Zbigniew Lew-Starowicz (tych wystawionych przeze mnie nawet nie będę wspominał) . Ale cóż… W oczach Sądu,  nie liczy się jednak to, co stwierdzili eksperci, lecz co „uznała” oskarżona. Tak, jakby przyznane błędy i brak etyki w prowadzeniu psychoterapii pacjentki  były przejawem subiektywnej fanaberii oskarżonej, a nie efektem systemowego, etycznego rozpoznania.

Groźby SMS-owe — czyli o treści wiadomości, których Sąd nie analizował psychologicznie

W literalnej treści wyroku warto przyjrzeć się zarzutowi mówiącemu, że pacjentka bezpośrednio jak i SMS-owo groziła popełnieniem występku czy też – „rozgłoszenia w przestrzeni publicznej wiadomości uwłaczających jego czci” oraz  „naruszaniem miru domowego poprzez nachodzenie jego gabinetu podczas pracy z innymi pacjentami”, a nawet – w wersji dramatycznej  – „naruszaniem nietykalności cielesnej jego pacjentów” czym miała go [terapeutę – jednego i drugiego – przyp. mój] zmuszać do odbierania połączeń telefonicznych i odpowiadania na wiadomości SMS od pacjentki oraz do kontynuowania terapii.

Brzmi poważnie. Ale czy Sąd w ogóle zadał sobie trud, by przyjrzeć się tym wiadomościom? Nie dosłownie – lecz psychologicznie? Czy poprosił biegłego, by ocenił język, kontekst, afektywne tło? Czy ktokolwiek zapytał, czy zwroty takie jak – to tylko przykład charakterystyczny dla stylu komunikacji borderline –  „przyjdę i zobaczysz” albo „wyrzucę wszystkich, bo tylko ty masz ze mną być” są literalnymi groźbami – czy raczej dramatycznym, impulsywnym wołaniem o uwagę, typowym dla zaburzenia osobowości typu borderline? Otóż nie. Nie zapytał. Nie zbadał. Nie próbował nawet.

Zignorowano fakt, że osoby z zaburzeniem borderline nie grożą – one dramatyzują. Nie planują – one reagują. Ich wypowiedzi są często ekstatyczne, przesadne, chaotyczne, pozbawione filtra – ale nie są wyrachowane. To nie jest mafijne ultimatum, to afektywne eksplozje cierpienia. A jednak Sąd, z całym swoim majestatem, przyjął te SMS-y tak, jakby pisał je wyrachowany stalker, a nie osoba dekompensująca się w reakcji na niezrozumienie, porzucenie i chaos emocjonalny wywołany przez źle prowadzoną terapię.

I teraz – najciekawsze. Wątki tzw. „groźby naruszenia czci” były przecież już oceniane. I to nie raz. W odrębnym procesie karnym z prywatnego aktu oskarżenia o zniesławienie – wytoczonym tej samej pacjentce przez jednego z tych samych terapeutów – Sądy wszystkich instancji (łącznie z Sądem Najwyższym) stwierdziły jedno: nie dopatrzono się żadnych wypowiedzi, które mogłyby naruszać cześć czy godność oskarżyciela. Uniewinnienie zapadło w pełnym składzie.

Czyli: Sądy  trzy razy już uznały, że nie było zniesławienia. Ale w tym drugim procesie – dla potrzeb innego wyroku – nagle te same wypowiedzi magicznie zyskały status „groźby popełnienia przestępstwa” i „nękania”. Jeśli to nie jest sądowa schizofrenia, to jak to nazwać?

Co więcej, Sąd przyjął, że pacjentka tego typu „groźbami” zmuszała terapeutów do… odbierania od niej telefonów, odpisywania na SMS-y oraz kontynuowania terapii. Gdyby nie chodziło o realne skutki tej decyzji, można by pomyśleć, że mamy do czynienia z parodią relacji terapeutycznej. Otóż przypomnijmy: psychoterapeuta to nie nastolatek z TikToka, tylko wyszkolony profesjonalista, który – przynajmniej w teorii – ma kompetencje do pracy z osobami przejawiającymi zaburzenia emocji, zachowania, osobowości. Bierze za to niemałe pieniądze i – co istotne – nikt nie zmusza go do świadczenia tych usług. Jeśli nie ma odporności psychicznej, by odebrać telefon od rozregulowanego pacjenta, to powinien poważnie rozważyć zmianę zawodu. A jeśli przecenił swoje umiejętności, to jego obowiązkiem nie jest „dawanie się zmuszać”, lecz profesjonalne zamknięcie procesu terapeutycznego. Zamiast tego terapeuci, jak sami twierdzą, ulegali naciskowi. Na marginesie tylko napiszę, iż osobiście widziałem SMS-y od terapeutów kierowane do pacjentki utrzymane w tonie flirtu, nierzadko wysyłane nocą, swobodne. Zaskakuje, że te właśnie osoby potrafiące pisać do pacjentki w tonie niemal intymnym później przedstawiają się jako osoby „zmuszane do kontaktu”. Czy sąd nie widział tej korespondencji, czy ją po prostu zignorował?

Wtargnęła do gabinetu – czyli jak przestrzeń usługowa staje się twierdzą chronioną przed pacjentem

W treści wyroku pojawia się dramatyczne sformułowanie: „wtargnęła do gabinetu”. Brzmi jak scena z thrillera, a nie z rzeczywistości relacji pomocowej. Tylko że ów „gabinet” to nie prywatne mieszkanie ani sypialnia terapeuty – to miejsce wykonywania działalności usługowej. A klient (w tym przypadku pacjentka) nie „wtargnęła”, lecz pojawiła się tam, by wyrazić sprzeciw i emocje po nagłym, nieetycznym przerwaniu terapii.

Czy nie żyjemy już w świecie, gdzie klient ma prawo złożyć reklamację? Gdzie osoba, która płaciła za usługę profesjonalną, może przyjść i zapytać: „dlaczego zostałam porzucona?”? Szczególnie gdy relacja terapeutyczna, zgodnie z definicją, oparta jest na głębokim zaufaniu i intensywnym przywiązaniu, a u osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza (borderline) separacja wywołuje reakcje dekompensacyjne i panikę emocjonalną. To nie tylko psychologicznie przewidywalne – to wręcz klasyczny objaw osiowy tego zaburzenia, o którym możemy przeczytać nawet w Wikipedii: dramatyczny lęk przed porzuceniem i impulsywne próby przywrócenia kontaktu. A tu, zamiast refleksji nad skutkami źle prowadzonej terapii, mamy… paragraf o naruszeniu miru. Czy to znaczy, że pacjentka uzależniona emocjonalnie wskutek działań terapeuty, nie ma prawa się rozpadać? Czy psychoterapeuta – biorący pieniądze za „prowadzenie procesu”– nie powinien przewidywać, że nieetyczne przerwanie relacji wywoła emocjonalną katastrofę?

Mailowa schizofrenia: kto tu naprawdę kogo nękał?

Jeden z terapeutów wysłał pacjentce niemal dwa tysiące maili. Powtarzam: niemal dwa tysiące. Wiele z nich widziałem, opisując tę historię jeszcze w roku 2014. Wśród nich – wiadomości, w których wyraża zgodę na kontakt, bagatelizuje zgłaszane trudności. Sąd? Uznał to za nieistotne. Pacjentka, która również wiadomości pisała i reagowała emocjonalnie – została uznana za winną nękania. Mało tego – w jednym z maili (który widziałem ja), terapeuta pisze, że „coś w nim wszak się na ten kontakt zgadza”.

W normalnej rzeczywistości byłoby to dowodem wzajemności. W terapeutyczno–sądowej jest to dowód wymuszania. Bo przecież psychoterapeuta, doświadczony specjalista, uzbrojony w wiedzę kliniczną, nie ma w sobie żadnej sprawczości. Może tylko być ofiarą, która… klika „napisz” e-maila. Samodzielnie.

Mówiąc wprost – pacjentkę, ofiarę stanu, który terapia wywołała i pogłębiła, ukarano także za decyzje i wybory terapeutów, którzy mieli pacjentkę prowadzić. Oraz za to, że nie poradziła sobie ze skutkami tej terapii.

Metodyka zakończenia terapii? Wezwanie patrolu policji

Jeśli komuś się wydaje, że relacja terapeutyczna to intymna, profesjonalna procedura oparta na bezpieczeństwie – nie zna standardów reprezentowanych w psychoterapii. Jeden z opisywanych terapeutów dał przykład „modelowego” zakończenia terapii — nie rozmową, nie procesem zamykania relacji, lecz przez… wezwanie funkcjonariuszy policji. To właśnie im, w obecności pacjentki, oznajmił, że nie jest w stanie dalej prowadzić terapii. Sąd nie dopatrzył się tu niczego niepokojącego. Przeciwnie – uznał, że dalsze próby kontaktu pacjentki to uporczywe nękanie. Nawet jeśli to sam terapeuta, rok po tej interwencji, zaproponował pacjentce kontakt prywatny — „jakąś tam znajomość”.

Wymusiła kontakt – czyli jak dorosły, poczytalny(?) terapeuta staje się bezbronną ofiarą własnych decyzji

W jednej z najbardziej osobliwych konstrukcji myślowych, jakie pojawiły się w tej sprawie, Sąd z powagą orzekł, że pacjentka „wymusiła kontakt” z psychoterapeutą. Człowiekiem, który – przypomnijmy – rok wcześniej zakończył terapię, wzywając Policję i oświadczył, że nie może już kontynuować tej relacji. Symboliczne odcięcie się z pomocą funkcjonariuszy mundurowych – godne greckiej tragedii.

A jednak… rok później ten sam terapeuta – dorosły, wykształcony, przeszkolony specjalista, nieledwie filar zdrowia psychicznego narodu – został zmuszony do wznowienia kontaktu z pacjentką, ponieważ ta… przez rok się miała domagać. Zaproponował więc nową formę kontaktu z osobą, która rzekomo go prześladowała. Już bez munduru policyjnego w tle, z własnej woli napisał do pacjentki propozycję „jakiejś tam znajomości”. W dodatku zapewnił ją, iż „nie będzie jej ciągał po sądach”.W realiach zdrowego rozsądku byłoby to uznane za działanie dobrowolne, świadome, a może i nieodpowiedzialne. Ale w logice sądowej tej sprawy – to przestępstwo pacjentki. Bo przecież terapeuta był zmuszony. Przez to, że pacjentka się emocjonalnie nie pogodziła.

Borderline a odpowiedzialność karna — gdy emocje nie mieszczą się w definicji świadomości”

Sąd stanął na stanowisku, że pacjentka z cechami osobowości borderline miała pełną świadomość swoich zachowań i ich skutków, co rzekomo eliminuje możliwość uwzględnienia afektu emocjonalnego jako czynnika osłabiającego odpowiedzialność. Brzmi to jak zabawna próba pogodzenia dwóch światów, które już dawno się rozminęły:

  • świata medycyny, który zdiagnozował zaburzenie z trudnościami w kontroli emocji, impulsywnością i zmiennością nastrojów,
  • oraz świata Sądu, który najwyraźniej uważa, że świadomość = pełna kontrola, a każdy wybuch emocji to wyrachowana manipulacja.

Tymczasem psychiatria i psychologia od dekad uczą, że borderline to nie jest wybór, to nie jest kalkulacja — to złożone zaburzenie emocjonalne, którego objawy mogą prowadzić do zachowań opozycyjno-buntowniczych, prowokacyjnych i dekompensacyjnych, często całkowicie poza świadomą kontrolą osoby chorej. Pacjentka może mieć świadomość „co” robi, niekoniecznie kontroluje „jak” to robi i „jak”emocje wpływają na jej działanie. Jak podkreśla prof. Marsha Linehan, twórczyni terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT) dla borderline, silne impulsy i emocjonalna niestabilność ograniczają zdolność do racjonalnej samokontroli. Kiedy sąd kwituje to „pełną świadomością” jako dowód winy, de facto ignoruje fundamenty współczesnej psychopatologii. To tak, jakby oceniać kierowcę z cukrzycą wyłącznie przez pryzmat jego zdolności do prowadzenia auta, bez uwzględnienia okresowych załamań zdrowia.

Jeśli ktoś kiedykolwiek zastanawiał się, dlaczego osoby z zaburzeniami osobowości czują się w systemie prawnym osamotnione i niezrozumiane — to właśnie tu ma odpowiedź.

Skąd jednak ten wniosek o świadomości? Z wiadomości, które miała pisać do terapeuty na ten temat, że go nie nęka, że nie zrobi krzywdy i wie, że go zamęczyła. Problem w tym, że to są właśnie klasyczne objawy dekompensacji psychicznej i emocjonalnej, typowej dla osób z pogranicznym zaburzeniem osobowości. Emocjonalne wybuchy, samooskarżenia, potrzeba kontaktu i poczucie winy – to nie przejaw wyrachowania, lecz zachowanie uwarunkowane zaburzeniem potwierdzonym diagnozą kliniczną.

Sąd tego nie zauważył. A raczej – nie chciał zauważyć, bo wtedy musiałby przyznać, że cała konstrukcja winy oskarżonej ległaby w gruzach. Mamy więc w rezultacie orzeczenie, które penalizuje zaburzenie psychiczne. To orzeczenie jest powodem do wstydu — nie tylko dla Sądu, ale dla całego systemu. Jeśli ten wyrok się uprawomocni, zapamiętamy go jako precedens: prawniczą zgodę na represjonowanie objawów psychopatologii.

Nie była skutecznie leczona, ale miała predyspozycje do bycia adwokatem

W jednej z najbardziej zadziwiających sekwencji ustnych motywów wyroku, Sąd stwierdza, że skoro pacjentka dziś podejmuje studia prawnicze, wykazuje kreatywność, wiedzę i zdolność nieszablonowego myślenia, to… nie mogła być w przeszłości zaburzona psychicznie w sposób istotny. Czyli: działała z pełnym rozeznaniem. Bo…osobowości borderline przecież się nie leczy, więc to, co jest dzisiaj, było i wtedy. A że minęło 10 lat? Że przez ten czas dojrzewała, walczyła o siebie? To już nie mieści się w logice, którą Sąd postawił ponad wiedzę psychiatryczną i psychologiczną.

To stanowisko Sądu, które powinno być wzorcem na wszystkich konferencjach psychoterapeutycznych – jako przykład nowego rozumienia osobowości i funkcjonowania człowieka.

Kurator? Czyli nagroda za samodzielność

To jeden z tych momentów, w których człowiekowi opada szczęka, a potem długopis. Sąd — dostrzegając, że pacjentka nie tylko zaprzestała rzekomych „czynów” już wiele lat temu, ale też zdołała wrócić na ścieżkę edukacji, wyciągnąć się z psychicznego dna i podjąć poważne zobowiązania zawodowe — orzeka… konieczność nadzoru kuratora. Tak. Kuratora.

Nie nagrodę za pracę nad sobą. Nie uznanie procesu zdrowienia. Nie refleksję, że być może właśnie ta kobieta dokonała tytanicznego wysiłku, aby nie tylko przeżyć, ale i stanąć na nogi mimo terapeutycznej pożogi. Nie. Sąd uznał, że skoro dziś funkcjonuje dobrze, to trzeba przypilnować, żeby się znowu nie „popsuła”. To tak, jakby osobie, która po zawale zaczęła biegać maratony, przyznać pielęgniarkę na stałe, „żeby nie biegała za dużo”. Ale tu nie chodzi o troskę. To akt symboliczny – jakby sąd chciał powiedzieć: „Nie wierzymy pani. Skoro sama się pani posklejała, to na pewno coś tu jest nie tak.”

Kurator jako kara za niezależność. Za to, że pacjentka polepszyła swoje funkcjonowanie mimo błędów terapeutów, mimo działań tych samych ludzi, którzy dziś – zupełnie na odwrót – kreują się na ofiary. To groteska nie tylko prawna, ale i psychologiczna. Bo przecież logicznie jest, że jeśli terapia była – wedle Komisji Etycznych i prof. Lwa-Starowicza – błędna, a mimo to pacjentka odzyskała po niej sprawczość, autonomię i samodzielność, to mamy do czynienia z osobą, która przeszła wewnętrzną rewolucję i transformację. A nie z kimś, kogo należy objąć opieką kuratorską niczym nastolatka po demolce w centrum handlowym.

To pokazuje też coś głębszego: brak zaufania systemu do siły jednostki. Bo o ile terapeutom, którzy łamali standardy etyczne, Sąd ufa z urzędu – o tyle pacjentce, która pokazała realną zmianę, nie ufa nawet wtedy, gdy ta zmiana jest udokumentowana życiem.

 Nagranie w toku terapii? Ależ proszę — to przecież dowód!

Sąd powołał się na „obiektywne dowody” – czyli m.in. nagrania wykonane przez samych pokrzywdzonych (czytaj: terapeutów). Pomijając już fakt, że w każdej innej sytuacji takie działanie mogłoby budzić wątpliwości etyczne, warto zapytać: czy nagranie, w którym terapeuta rejestruje osobę w kryzysie, można traktować jako pełnowartościowy dowód, nie poddając go żadnej psychologicznej interpretacji? W tym miejscu nie wiadomo, czy bardziej zadziwia: postawa Sądu, czy bezczelność terapeutów. Mamy bowiem sytuację, w której psychoterapeuci — ludzie odpowiedzialni za tworzenie relacji opartej na zaufaniu, poufności i bezpieczeństwie — nagrywają pacjentkę bez jej wiedzy, w trakcie procesu terapeutycznego. W każdej innej przestrzeni nazwalibyśmy to naruszeniem intymności, złamaniem zasad współżycia społecznego. Ale w tej historii nikt nie pyta:
– Czy nagrywanie osoby z zaburzeniami emocjonalnymi, w kryzysie, jest etyczne?
– Czy wykorzystanie takich nagrań jako „dowodów” nie stanowi przemocy?
To pokazuje, jak łatwo świętość procedury sądowej przysłania realia psychologii. Dowód? Super. Wrażliwość pacjenta? Nieważna. Zasady poufności? Zawieszone, bo przecież skoro ktoś później stanie się oskarżonym, to przestaje być pacjentem, a staje się — cytując klasyka sądowej pragmatyki — „obiektem procesowym”.

Sąd wie najlepiej, kto był łatwo identyfikowalny

W osobnym procesie Sąd Najwyższy oraz – wcześniej przez kilka lat procesu karnego wytoczonego pacjentce przez Jacka O. – niższe instancje uznały, że terapeuci nie byli „łatwo identyfikowalni”, a publikacje o tej terapii jakie pojawiły się w przestrzeni publicznej – były zgodne z prawdą. Mimo to, w aktualnej sprawie, Sąd postanowił odrzucić ocenę tych instancji i przyjąć własną narrację. Bo przecież Sądy wyższych instancji nie wiedzą, a ten – wie.

 Nie wskazał terapeuty – czyli czego Sąd oczekuje od krytyka psychoterapii

W jednej z bardziej zagadkowych partii uzasadnienia, Sąd ubolewa, że Tomasz Witkowski — znany krytyk negatywnych zjawisk w psychoterapii — nie wskazał pacjentce terapeuty. Tak, dobrze czytasz. Nie terapeuta nie wskazał terapeuty, nie konsultant, nie lekarz — tylko publicysta, psycholog, autor książek demaskujących nadużycia psychoterapii i częściej zniechęcający innych do korzystania z psychoterapii niż polecający ją.

Trudno oprzeć się wrażeniu, że Sąd oczekiwał od Witkowskiego czegoś na kształt duchowej misji terapeutycznego odkupienia, w stylu: „skoro krytykujesz, to lecz”. Tylko zapomniano, że Witkowski przekonany o niskiej efektywności i częstej szkodliwości terapii chcąc pozostać uczciwym człowiekiem, nie prowadzi praktyki terapeutycznej, nigdy nie był zaangażowany w leczenie pacjentki, a jego rolą była jest i pozostanie wyłącznie analiza krytyczna środowiskowych patologii. Czyli dokładnie tego, czego pacjentka doświadczyła. Mówiąc wprost: to tak, jakby Sąd miał pretensje do przeciwnika aborcji, żeby wskazał lekarza, który aborcję może przeprowadzić.

Czy przypadkiem nie jest tak, że stan pacjentki poprawił się właśnie po tym, jak zakończyła kontakty z terapeutami? Otóż jest dokładnie tak. To przerwanie nieskutecznych i toksycznych relacji terapeutycznych przyczyniło się do poprawy stanu pacjentki. Co więcej — Sąd sam to odnotowuje. I zaraz potem czyni z Witkowskiego winnego „zaniechania”. Ale może to właśnie o to chodzi — żeby winni byli wszyscy, tylko nie ci, którzy naprawdę zawiedli?

Ryzyko zawodowe psychologa – zawód zaufania publicznego czy zawód warunkowego komfortu?

Psychoterapeuci i psychologowie to nie sprzedawcy w sklepie z obuwiem. Nie oferują produktu fizycznego, lecz wchodzą w relacje o ogromnym ciężarze emocjonalnym. Zwłaszcza z pacjentami z zaburzeniami osobowości – w tym z borderline – gdzie każda sesja może być polem niepokoju, prowokacji, bólu i niezrozumienia. To nie wyjątek – to codzienność zawodu. Tymczasem w tej sprawie terapeuci chcieliby zredefiniować swoje ryzyko zawodowe jako „czyn karalny pacjenta”. Emocje? Przypisano im intencję. Próby kontaktu? Uzbrojono w paragrafy.

Jeśli psychoterapeuta nie znosi trudnych zachowań pacjenta – nie powinien podejmować się prowadzenia terapii. To jak chirurg, który mdleje na widok krwi, lub strażak, który boi się ognia.  A jeśli specjalista źle oszacował swoje możliwości, to jego obowiązkiem jest zamknąć proces profesjonalnie, a nie uciec i z pozycji siły karać pacjenta za własne niedostatki zawodowe. Psychoterapia to nie zawód wygodny. To zawód odpowiedzialny. Jeśli zaczniemy karać pacjentów za to, że są „trudni” – zniszczymy cały sens relacji terapeutycznej, która z natury rzeczy bywa bolesna, intensywna i chaotyczna. To trochę tak, jakby chirurg po źle wykonanej operacji zostawił gazik w jamie brzusznej – i zamiast tłumaczyć się przed Izbą Lekarską, pozwał pacjenta za krzyki bólu i „nękające” wizyty na SOR-ze. Albo jakby onkolog, po błędnej diagnozie, uznał, że pacjent, który ośmielił się napisać skargę do szpitala, „narusza jego cześć zawodową”. Brzmi jak absurd? W psychoterapii właśnie to się wydarzyło.

Jeśli nieprofesjonalna relacja terapeutyczna wywołuje dekompensację, a następnie to pacjent zostaje za nią ukarany – to nie tylko wypaczenie etyki, ale i cios w zaufanie społeczne do całej profesji. Społeczeństwo ma prawo oczekiwać, że specjalista – w szczególności zaufania społecznego  – bierze odpowiedzialność za skutki swojej pracy, a nie szuka schronienia w kodeksie karnym, gdy relacja wymyka się spod kontroli, którą sam zaniedbał.

Epilog: psychoterapia jako teatr dominacji

Wyrok ten będzie miał poważne konsekwencje – nie dla oskarżających terapeutów, którzy powrócili do swoich gabinetów i nadal praktykują, ale dla tysięcy pacjentów. Zburzone zostało zaufanie, że relacja terapeutyczna opiera się na bezpieczeństwie i empatii. Oto bowiem okazuje się, że jeśli relacja się nie powiedzie – to nie profesjonalista będzie się tłumaczył ze swoich błędów, ale pacjent z własnych objawów. Terapia zamieniona w oskarżenie, pacjent w przestępcę, błąd terapeuty w akt zemsty. Kto następny?

I tu kończy się nie tylko ten proces – ale zaufanie pacjentów do systemu, który miał ich chronić. System, który miał chronić słabszego, stanął po stronie silniejszego i lepiej umocowanego. Słuchając ogłoszenia tego wyroku, trudno było nie odnieść wrażenia, że oto otrzymaliśmy unikalną próbkę prawno-psychologicznego science-fiction – a może raczej: sądowniczego show, w którym fakty, psychologia, kontekst i wiedza kliniczna zostały zastąpione narracją opartą na… osobistej irytacji.

Sąd w swoim orzeczeniu uznał oskarżoną Sylwię za osobę, która „uporczywie nękała” dwóch psychoterapeutów przez nadmierne próby kontaktu, SMS-y, e-maile, a nawet — o zgrozo — wchodzenie do gabinetu. Uporczywe, bo emocjonalne. Nękające, bo nieskuteczne. Groźne, bo pełne rozpaczy. Winne — bo Sąd nie zna definicji dekompensacji.

Zastanówmy się przez chwilę. Pacjentka, której w czasie terapii nie udzielono skutecznej pomocy, która — jak przyznaje sam Sąd — przez wiele lat nie korzystała już z kontaktu, nie ponowiła w ciągu tych lat zachowań „nękających”, a mimo to otrzymała wyrok: karę więzienia w zawieszeniu – która to kara, przypominam – choćby w zawieszeniu uniemożliwi pacjentce wykonywanie pracy do której kształciła się kilka ostatnich lat, zakaz kontaktu z terapeutami i zbliżania się do nich, dozór kuratora, obowiązek informowania kuratora o przebiegu próby i… kilkanaście tysięcy złotych kosztów postępowania.

Zaiste, gdyby Kafka żył, pozazdrościłby wyobraźni temu sądowi.

A to nie koniec – to dopiero początek, jak publicznie groziła jedna z domniemanych „ofiar” pacjentki – Paweł D., na korytarzu jednego z sądów. Czekamy na apelację – głównie terapeutów, bo stawiam dolary przeciwko orzechom, że ich terapeutycznego sumienia nie zadowoli ten wymiar kary.

Post, w którym analizuję aspekty prawne i etyczne procesów pomiędzy terapeutami i pacjentami

Posty opisujące poszczególne epizody z historii pacjentki w porządku chronologicznym


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jeden komentarz na temat “Skazana za nasilenie objawów. Wyrok, który niszczy zaufanie do psychoterapii”

  1. Myślę, że ktoś powinien się przyjrzeć, jakie są możliwe powiązania osobisto-towarzyskie (także poprzez wspólne kręgi znajomych, itp.) między tymi terapeutami a sędzią, który wydał wyrok. Innego wytłumaczenia tego absurdu nie widzę.

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.