To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!
Syndrom dorosłych dzieci alkoholików (DDA) przez lata funkcjonował jako jedno z najbardziej znanych pojęć w psychologii popularnej. Miał tłumaczyć lęki, trudności w relacjach, niskie poczucie własnej wartości. Problem w tym, że – jak pokazują badania – taki syndrom po prostu nie istnieje. – Nie ma żadnego narzędzia diagnostycznego, które pozwalałoby go rozpoznać. To raczej ideologia niż kategoria naukowa – mówi dr Tomasz Witkowski. W rozmowie z „Pulsem Medycyny” tłumaczy, dlaczego psychologia wciąż ulega falom popularności, skąd wzięło się zjawisko „pokolenia płatków śniegu” i czemu rezyliencja nie rodzi się w komforcie, lecz w konfrontacji z trudnościami.
Katarzyna Matusewicz: Czym jest syndrom dorosłych dzieci alkoholików (DDA) i skąd wziął się ten termin?
Tomasz Witkowski: Syndrom DDA to zjawisko, co do którego – mówiąc wprost – nie wiadomo, czy w ogóle istnieje. A właściwie wszystkie dostępne dane wskazują, że nie istnieje. Jego historia zaczęła się w połowie lat 70. XX wieku. Dzieci osób uzależnionych od alkoholu zauważyły, że zmagają się z podobnymi problemami emocjonalnymi i zaczęły uczestniczyć w spotkaniach Anonimowych Alkoholików. Szybko jednak okazało się, że udział w tych grupach nie przynosi im oczekiwanej poprawy funkcjonowania, więc utworzyli własne – pierwsze grupy Dorosłych Dzieci Alkoholików. Zjawisko to bardzo szybko stało się modą. Zaczęły ukazywać się książki opisujące rzekomy „syndrom DDA”, rozwijały się kolejne grupy wsparcia, a idea rozprzestrzeniała się w różnych krajach. Warto jednak podkreślić, że wszystko to odbywało się bez żadnego naukowego zaplecza – zanim ktokolwiek zaczął ten fenomen badać..
K.M.: Kiedy pojawiły się pierwsze badania i co właściwie wykazały?
T.W.: Okazało się, że jeśli opisać ten „syndrom” tak, jak robili to przedstawiciele tego ruchu – bo w istocie nie była to żadna organizacja, lecz raczej ruch społeczny – to bardzo wiele osób identyfikuje się z tym opisem. Co ciekawe, niekoniecznie są to osoby, które faktycznie wychowały się w rodzinach z problemem alkoholowym. Nie opracowano żadnego narzędzia diagnostycznego, które pozwalałoby obiektywnie rozpoznać taki syndrom, ani odróżnić osoby z rodzin alkoholowych od reszty populacji.
Później przeprowadzono badania porównujące dorosłe dzieci alkoholików z osobami z populacji ogólnej – analizując m.in. osobowość, funkcjonowanie emocjonalne. W większości przypadków nie stwierdzono żadnych istotnych różnic. W jednym tylko badaniu zauważono, że dorosłe dzieci alkoholików mogą mieć nieco większe trudności w komunikacji interpersonalnej, ale to była raczej słabo udokumentowana obserwacja. Do dziś nie ma badań, które potwierdzałyby istnienie odrębnego syndromu DDA. Nie występuje on w żadnym podręczniku diagnostycznym – ani w klasyfikacji DSM, ani ICD.
Czytaj dalej klikając TUTAJ

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Szanowny Panie Doktorze
Jestem w trakcie lektury II tomu „Zakazana psychologia” i pozostaję dysonansie poznawczym w zakresie syndromu DDA, muszę zweryfikować swoje myślenie na ten temat. Czy naprawdę nie ma różnicy dla rozwoju psychicznego to, czy dziecko wychowywane jest w domu dwojga kochających się rodziców i wspierających dziecko a wychowaniem w domu alkoholowym pełnym co najmniej ciągłego niepokoju? Jednocześnie czuję się zobowiązana do zwrócenia uwagi na pewne kwestie związane ze wspólnotą DDA. Myślę, że nie powinno się zrównywać terapii DDA z grupami samopomocowymi. Widzę w nich znaczne różnice. Po pierwsze terapia jest odpłatna a po drugie z założenia terapia powinna oddziaływać jedynie na psychikę. Natomiast grupy DDA są nieodpłatne, jest to wspólnota osób, które zmagają się z podobnymi problemami i dzięki wzajemnemu wsparciu zaczynają lepiej sobie radzić. Wspólnoty dda opierają się na programie 12 kroków, który jest programem duchowym i oddziałuje na ciało, psychikę i duszę. Z terapeutą nie możemy porozmawiać na tematy związane z wiarą czy systemem wartości. Prawdą jest, że program jest ogólny i może być stosowany praktycznie przez każdego, co stanowi o tym, że to od nas zależy w jaki sposób wdrożymy go w swoje życie.
Faktem jest, ze grupy dda upatrują przyczyn swoich problemów w dzieciństwie, ale celem nie jest obwinianie rodziców, raczej nazwanie trudnych czy dysfunkcyjnych zachowań z dzieciństwa przy uznaniu, ze rodzice dali z siebie tyle ile umieli na dany czas. W ramach 12 kroków nazywamy także nasze wady i zalety. A istotą jest wziecie odpowiedzialności za swoje własne życie, pokochanie siebie i wyjście z pozycji ofiary. Udział w grupach jest bezpłatny i dobrowolny, nie ma autorytetów, można przyjść raz a można przychodzić cale życie , można przerabiać program lub nie, można przyjść po prostu porozmawiać ,bez tłumaczenia się, można przyjść i nic nie mówić. Myślę, że udział we wspólnocie pozwala zachować swój system wartości. Mam jedynie swoje doświadczenie oraz osób mi znanych. Wiem, że to nie dowód naukowy, ale też wspólnota nie pretenduje do miana naukowo potwierdzonej terapii. Jednak uważam, ze wspólnoty działają uczciwie na zasadzie „mi pomogło, jeśli chcesz spróbuj” .
Sama chodziłam do psychologa, ale po kilku/kilkunastu sesjach zrezygnowałam. Koszt 150 zł za 50 min, po ktorych nie miałam poczucia, ęe moje problemy zostaną niedługo rozwiązane a jeszcze większy mętlik w głowie spowodowały, że zwróciłam się do wspólnoty dda. Byłam poddana także brainspottingowi przez psychoterapeutę.
Po wdrożeniu 12 kroków zauważyłam, ze niektóre moje problemy zmniejszyły się np. zaczęłam lepiej funkcjonować w pracy czy radzić sobie ze stresem. Podkreślam, że to tylko moje doświadczenie oraz, ze program odnosi się także do życia duchowego. W związku z tym trudno aby nauka udowodniła skuteczność 12 kroków, ale jednoczenie wspólnota nie reklamuje się (jeśli gdzieś tak się dzieje to niezgodnie z zasadami). Słyszałam też o osobach, które po terapii dda miały żal do rodziców. Nie to jest celem programu 12 kroków, raczej w toku pracy na sobą żal ten zanika lub się zmniejsza. Moim celem jest jedynie pokazanie dobrych stron wspólnot samopomocowych, głownie ze względu na to, ze czasem wystarczy właśnie życzliwość innych osób, żeby uporać się ze swoimi problemami ale nie twierdzę, że każdy musi z tego korzystać. Zdaję sobie sprawę, że nie wszystkie grupy działają w zdrowy sposób. Ale jest to alternatywa dla drogich sesji terapeutycznych, a myślę, że warto szukać rozwiązań, żeby podnieść komfort swojego życia.
Jednocześnie chcę bardzo Panu podziękować za szerzenie evidence based science, bo pomimo tego, że jestem na drugim roku studiów pedagogicznych to usłyszałam o EBS od Pana na yt. Natomiast będąc na praktykach obserwuję szaleństwo terapeutyzowania dzieci, w które sama wierzyłam. Natomiast przyglądając się temu bliżej zauważam, że jest to po prostu dobry biznes. Dzieci, które po całym dniu w przedszkolu mają jeszcze trapie si, spotkania z psychologiem są przemęczone. Jako matka widzę, że chyba najważniejsza jest psychoedukacja rodzica i czas poświęcony dziecku. Oczywiście są dzieci, które potrzebują dodatkowych zajęć czy terapii ale ilość terapii jakie są teraz oferowane przekraczają możliwości czasowe i finansowe a rodzice czują się zagubieni w tym co wybrać. Pokazuje mi to, że muszę także uczciwie zastanowić się nad ty, jaki sposób wykorzystać studia, aby nie wprowadzać w błąd innych rodziców.
Będę bardzo wdzięczna za odniesienie się do mojego komentarza, a także poruszenie kwestii brainspottingu. Czy jest to naukowe, bezpieczne lub dające korzyści?