To tytuł mojego najnowszego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze „Plus Minus”. Zapraszam do lektury!
Nauka, która pochopnie przygotowuje usprawiedliwienia dla niegodziwości, zasługuje na najwyższą podejrzliwość. Jeśli uwierzyliśmy, że jesteśmy mniej ludzcy niż w rzeczywistości, to wyrządziliśmy sobie niewyobrażalną krzywdę, rezygnując z pełni naszego człowieczeństwa w sytuacjach, które wymagają od nas odwagi i samodzielności.
Czy moralność może istnieć bez mózgu, bez serca, a nawet bez jednego neuronu? Odłóżmy na chwilę nasze poczucie wyjątkowości, wynikające z przekonania o posiadaniu sumień, i przyjrzyjmy się rukwieli nadmorskiej – niepozornej roślinie z rodziny kapustowatych, która rzuciła wyzwanie naszej gatunkowej pysze. W 2007 r. Susan Dudley, ekolożka ewolucyjna z McMaster University w Hamilton w Kanadzie, wraz ze swoją doktorantką Amandą File ogłosiły na łamach „Biology Letters” wyniki eksperymentu, który wywołał trzęsienie ziemi w świecie biologii. Rukwiele rosnące w jednej doniczce ze swoim rodzeństwem inwestowały w rozrost korzeni wyraźnie mniej niż te same rośliny posadzone obok obcych genetycznie osobników tego samego gatunku. Zamiast bezwzględnej walki o zasoby dochodzi więc między krewniakami do cichego paktu w myśl zasady: nie zabieraj wody siostrze. Zręby moralności, jakimi są współpraca i altruizm, miałyby zatem swoje źródła znacznie głębiej w historii ewolucji, niż odważyliśmy się przypuszczać.
Jak na tym tle wypadamy my, ludzie, o których już od połowy XX wieku niektórzy psychologowie społeczni przekonują, że posiadamy wrodzone skłonności do wyrządzania zła innym? Wszak dowodzić tego miały chociażby eksperymenty nad uległością Stanleya Milgrama, a koronnym argumentem, powtarzanym niczym echo w studni, jest zachowanie uczestników tak zwanego eksperymentu więziennego przeprowadzonego przez Craiga Haneya, Curtisa Banksa i Philipa Zimbardo. Interpretacje wyników tych i innych, równie pesymistycznych badań uzupełniono o analizy przypadków i zwielokrotniono w niezliczonych podręcznikach akademickich oraz opracowaniach popularnych. Przyniosło to chyba zamierzony efekt. Dzisiaj przeciętnie wykształcony człowiek bezwiednie powtarza tezę znacznej części przedstawicieli psychologii społecznej: człowiek jest z natury skłonny do zła, jeśli tylko skłonią go do tego okoliczności. Czy twierdzenie to zostało wystarczająco dobrze udokumentowane wynikami badań, abyśmy z czystym sumieniem i bezkrytycznie mogli je powielać, tłumacząc kolejne potworności, jakich wciąż dopuszczają się ludzie?
Psychologia społeczna bada zachowania jednostki w kontekstach społecznych. Interesuje ją, jak zachowuje się człowiek pod wpływem innych ludzi. Formułując swoje wyjaśnienia rzadko jednak sięga do biologicznych podstaw zachowania naszego gatunku, czasami „odkrywając” na nowo prawidłowości znane już od lat etologom, innym razem zaś konstruując wyjaśnienia ignorujące podstawy biologii. Wszystko wskazuje na to, że psychologia społeczna, kreśląc wizerunek moralny Homo sapiens, równie beztrosko obeszła się z wiedzą odkrytą i zgromadzoną przez jej starszą siostrę.
Czytaj dalej na stronach „Plus Minus” klikając TUTAJ
Niektóre inne felietony opublikowane w Plus Minus:
Wygnanie z raju autentyczności
Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii
Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?
Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę
Czy nasze mózgi lubią minimalizm?
Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.