Miedziane blachy i surowe dane – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Za dostęp do jednego artykułu naukowego płacę dziś zwykle od dwudziestu do czterdziestu dolarów. Autorzy tych tekstów nie dostają za nie ani centa. Recenzenci, którzy je oceniali, też nie. Badania sfinansowali najczęściej podatnicy.

Jeśli ty masz jabłko i ja mam jabłko i wymienimy się nimi, każdy z nas nadal ma jedno jabłko. Ale jeśli ty masz pomysł i ja mam pomysł i wymienimy się nimi, każdy z nas ma dwa pomysły.

George Bernard Shaw

Za dostęp do jednego artykułu naukowego płacę dziś zwykle od dwudziestu do czterdziestu dolarów. Autorzy tych tekstów nie dostają za nie ani centa. Recenzenci, którzy je oceniali, też nie. Badania sfinansowali najczęściej podatnicy. Pieniądze inkasuje wydawca, który nie zrobił nic poza tym, że stanął w drzwiach. Trudno o czystszy przykład sytuacji, w której ktoś pobiera myto na moście, którego nie zbudował.

Kiedy po raz kolejny trafiłem na stronę z płatnymi artykułami naukowymi, przypomniała mi się gospodarka zbudowana na założeniu dokładnie odwrotnym. Kilka lat temu miałem okazję przyjrzeć się jej z bliska, na wyspie Vancouver, gdzie przetrwały ślady kultury, którą przez sto lat opisywano w podręcznikach jako etnograficzne kuriozum: kultury potlaczu. Im dłużej się jej przyglądałem, tym silniejsze miałem wrażenie, że nie oglądam wcale osobliwości, lecz działający przez kilkaset lat system, który rozwiązał problem, z jakim współczesna nauka do dziś sobie nie radzi. Jak sprawić, żeby najbardziej opłacalną strategią zdobywania prestiżu było oddawanie, a nie zatrzymywanie?

Blacha, którą trzeba pociąć

Ludy północno-zachodniego wybrzeża Ameryki nie znały pieniądza, dysponowały za to instrumentami finansowymi o zaskakującej finezji. Najsłynniejszym z nich były coppers – tarcze wyklepane z miedzianej blachy, wielkości sporej tacy, o wartości ustalanej umownie i sięgającej równowartości tysięcy koców. Należały do najznamienitszych rodów. Zdumiewa w nich jednak co innego. Najwyżej ceniono nie egzemplarze, które zachowały się w nienaruszonym stanie, lecz te pocięte i wielokrotnie zszywane z powrotem – poranione, połatane, noszące na sobie ślady własnej historii.

Dziwaczny fetysz? Raczej rejestr transakcji. Żeby zostać właścicielem takiej blizny na miedzi, trzeba było wcześniej potrafić rozciąć tarczę, rozdać jej kawałki, a potem przez lata cierpliwie je odszukiwać i odkupywać za coraz to wyższe ceny. Blacha była zatem instrumentem wartościowym, którego kupon wypłacano w prestiżu, a warunkiem jego wykupu było wcześniejsze wzbogacenie innych. Na taką operację mogli sobie pozwolić wyłącznie ci, którzy stali najwyżej i właśnie w ten sposób potwierdzali, że stoją najwyżej. Wartość rosła nie mimo dzielenia, lecz dzięki niemu.

Cała reszta tej ekonomii jest konsekwencją tej jednej zasady. Gromadzenie nie było w niej cnotą, tylko objawem braku zaradności. Człowiek trzymający kilka koni i korzystający z jednego, uchodził za marnotrawcę, bo pozbawiał wspólnotę użytku ze zwierząt, sam nie zyskując nic poza kłopotem karmienia. Wzajemność nie wymagała umowy ani zabezpieczeń, była oczywistością, jak w naszej kulturze oczywistością jest paragon. Gdyby przenieść tam człowieka, który kupuje trzeci dom i drugi jacht, zapewne uznano by, że przygotowuje się do wyjątkowo okazałej ceremonii, i czekano by z życzliwym zainteresowaniem, kiedy wreszcie to wszystko rozda.

Ciąg dalszy artykułu TUTAJ

Informacja dla oszczędnych: „Forum Akademickie” uwalniało kiedyś artykuły zza paywalla po 3 miesiącach od daty publikacji. Nie wiem, czy ten zwyczaj pozostał. Jeśli nie zależy ci na czasie, poczekaj i sprawdź.

Inne moje artykuły, które ukazały się w FORUM AKADEMICKIM:

Obrotowe drzwi nauki – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Pochwała jednoznaczności – mój nowy artykuł w „Forum Akademickim”

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

Tama została przerwana

Nauka kultu cargo

Mądrość w pułapce autorytetu

Początek upadku legendy?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Obrotowe drzwi nauki – mój najnowszy artykuł w Forum Akademickim

Jedyną sformalizowaną procedurą, jaką nauki empiryczne dysponują, by usunąć twierdzenie z korpusu wiedzy, jest wycofanie publikacji. Kłopot polega na tym, że mechanizm ten jest ściśle powiązany z orzekaniem o moralnej winie. Uruchamia go fałszerstwo, plagiat albo kardynalny błąd proceduralny, a nie to, że uczciwie sformułowana hipoteza okazała się po latach zwyczajnie błędna. Kto chce coś z korpusu usunąć, musi najpierw kogoś oskarżyć.

W 1949 roku Beulah Jones zaczęła mówić rzeczy, których rodzina nie potrafiła zrozumieć. Trafiła najpierw pod opiekę psychiatryczną, potem na elektrowstrząsy, a kiedy i one nie przyniosły poprawy, w 1954 roku położono ją na stole operacyjnym i przecięto połączenia między jej płatami czołowymi a resztą mózgu. Z tego zabiegu nie wróciła już do domu. Resztę życia, aż do śmierci w 1989 roku, spędziła w zakładach opieki.

Christine Johnson, jej wnuczka jest bibliotekarką medyczną z Levittown w stanie Nowy Jork. Nie napisała wspomnień ani nie pozwała szpitala. Zrobiła to, co bibliotekarka umie najlepiej: zaczęła szukać dokumentów. Zebrała wokół założonej przez siebie strony kilkadziesiąt rodzin z podobnymi historiami i w 2005 roku zażądała od Fundacji Nobla, by pośmiertnie odebrała nagrodę z 1949 roku, przyznaną portugalskiemu neurologowi Egasowi Monizowi „za odkrycie wartości leczniczej leukotomii w niektórych psychozach”.

Odpowiedź dyrektora wykonawczego fundacji jest w tej historii bardziej znamienna od samej odmowy. Odebrać nagrody nie można, bo… statut nie przewiduje odwołania od decyzji komitetu. To nie jest argument merytoryczny i nie miał nim być. To jasny komunikat, że procedura odwrotna do przyznawania nagrody nie istnieje.

Poczet noblistów przypomina pilnie strzeżony budynek, do którego skrupulatnie wyselekcjonowani wybrańcy dostają się jedyną bramką działającą jednokierunkowo, podobnie jak te w metrze czy na stadionie. Bramki wyjściowej nikt tam nie przewidział. Dlatego wśród laureatów znajdziemy nie tylko Moniza z jego lobotomią, ale i Johannesa Fibigera, nagrodzonego w 1926 roku za odkrycie, że raka żołądka wywołuje pasożytniczy nicień i kilku innych uczonych dość mocno mijających się z prawdą. Żadnej z tych nagród nie odebrano i żadna odebrana nie będzie. Nie dlatego, że ktoś ich broni, lecz dlatego, że nie ma sposobu, aby to zrobić.

Fundacja Nobla nie jest tu przypadkiem odosobnionym. Cały społeczny system kontroli nauki zdaje się skonstruowany tak, jak budynek z obrotowymi drzwiami wejściowymi, które umożliwiają tylko wejście. Złudzenie kontroli nad tym, co dostaje się do jego wnętrza, uzyskuje dzięki temu, że stawia przy drzwiach czujnych bramkarzy, pilnie baczących, kto i z czym wchodzi do środka. Czy są oni jednak nieomylni? I czy wszystko, co raz dostanie się do wnętrza, powinno tam pozostać na zawsze?

Ciąg dalszy artykułu TUTAJ

Informacja dla oszczędnych: „Forum Akademickie” uwalniało kiedyś artykuły zza paywalla po 3 miesiącach od daty publikacji. Nie wiem, czy ten zwyczaj pozostał. Jeśli nie zależy ci na czasie, poczekaj i sprawdź.

Inne moje artykuły, które ukazały się w FORUM AKADEMICKIM:

Pochwała jednoznaczności – mój nowy artykuł w „Forum Akademickim”

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

Tama została przerwana

Nauka kultu cargo

Mądrość w pułapce autorytetu

Początek upadku legendy?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologowie społeczni karmili nas usprawiedliwieniami zła. Wyniki badań są odtrutką

To tytuł mojego najnowszego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze „Plus Minus”. Zapraszam do lektury!

Nauka, która pochopnie przygotowuje usprawiedliwienia dla niegodziwości, zasługuje na najwyższą podejrzliwość. Jeśli uwierzyliśmy, że jesteśmy mniej ludzcy niż w rzeczywistości, to wyrządziliśmy sobie niewyobrażalną krzywdę, rezygnując z pełni naszego człowieczeństwa w sytuacjach, które wymagają od nas odwagi i samodzielności.

Od połowy XX wieku psychologowie społeczni przekonują, że jeśli tylko sytuacja nas do tego skłoni, u

Czy moralność może istnieć bez mózgu, bez serca, a nawet bez jednego neuronu? Odłóżmy na chwilę nasze poczucie wyjątkowości, wynikające z przekonania o posiadaniu sumień, i przyjrzyjmy się rukwieli nadmorskiej – niepozornej roślinie z rodziny kapustowatych, która rzuciła wyzwanie naszej gatunkowej pysze. W 2007 r. Susan Dudley, ekolożka ewolucyjna z McMaster University w Hamilton w Kanadzie, wraz ze swoją doktorantką Amandą File ogłosiły na łamach „Biology Letters” wyniki eksperymentu, który wywołał trzęsienie ziemi w świecie biologii. Rukwiele rosnące w jednej doniczce ze swoim rodzeństwem inwestowały w rozrost korzeni wyraźnie mniej niż te same rośliny posadzone obok obcych genetycznie osobników tego samego gatunku. Zamiast bezwzględnej walki o zasoby dochodzi więc między krewniakami do cichego paktu w myśl zasady: nie zabieraj wody siostrze. Zręby moralności, jakimi są współpraca i altruizm, miałyby zatem swoje źródła znacznie głębiej w historii ewolucji, niż odważyliśmy się przypuszczać.

Jak na tym tle wypadamy my, ludzie, o których już od połowy XX wieku niektórzy psychologowie społeczni przekonują, że posiadamy wrodzone skłonności do wyrządzania zła innym? Wszak dowodzić tego miały chociażby eksperymenty nad uległością Stanleya Milgrama, a koronnym argumentem, powtarzanym niczym echo w studni, jest zachowanie uczestników tak zwanego eksperymentu więziennego przeprowadzonego przez Craiga Haneya, Curtisa Banksa i Philipa Zimbardo. Interpretacje wyników tych i innych, równie pesymistycznych badań uzupełniono o analizy przypadków i zwielokrotniono w niezliczonych podręcznikach akademickich oraz opracowaniach popularnych. Przyniosło to chyba zamierzony efekt. Dzisiaj przeciętnie wykształcony człowiek bezwiednie powtarza tezę znacznej części przedstawicieli psychologii społecznej: człowiek jest z natury skłonny do zła, jeśli tylko skłonią go do tego okoliczności. Czy twierdzenie to zostało wystarczająco dobrze udokumentowane wynikami badań, abyśmy z czystym sumieniem i bezkrytycznie mogli je powielać, tłumacząc kolejne potworności, jakich wciąż dopuszczają się ludzie?

Psychologia społeczna bada zachowania jednostki w kontekstach społecznych. Interesuje ją, jak zachowuje się człowiek pod wpływem innych ludzi. Formułując swoje wyjaśnienia rzadko jednak sięga do biologicznych podstaw zachowania naszego gatunku, czasami „odkrywając” na nowo prawidłowości znane już od lat etologom, innym razem zaś konstruując wyjaśnienia ignorujące podstawy biologii. Wszystko wskazuje na to, że psychologia społeczna, kreśląc wizerunek moralny Homo sapiens, równie beztrosko obeszła się z wiedzą odkrytą i zgromadzoną przez jej starszą siostrę.

Czytaj dalej na stronach „Plus Minus” klikając TUTAJ

Niektóre inne felietony opublikowane w Plus Minus:

Próby pozbawienia głosu frustratów wywołają radykalizację zwalczanych poglądów – mój nowy felieton w Plus Minus

Inkluzywność ponad wszystko

Wygnanie z raju autentyczności

Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii

Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?

Kto obroni merytorykę w nauce

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Czy nasze mózgi lubią minimalizm?

Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

The Apparent Mental Causation of Science and Pseudoscience

To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w jubileuszowym numerze Skeptical Inquirer. Zapraszam do lektury!

Inne moje artykuły w Skeptical Inquirer:

O wynikach Many Labs 2 w „Skeptical Inquirer”

Recenzja „Psychology Led Astray” w „Skeptical Inquirer”

„Psychology Gone Wrong” w „Skeptical Inquirer”

SKEPTICAL INQUIRER o „osiągnięciach” naszego wymiaru „sprawiedliwości”

A Scientist Pushes Psychology Journals toward Open Data


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy środowisko naukowe ulega modom i dogmatom? Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Rozmowa z Jackiem Tabiszem o modach i dogmatach w nauce: zasada Plancka, kampania przeciwko testowi Rorschacha w sądach i fałszywe wspomnienia wszczepiane w terapii.

Mody wśród naukowców, wymieranie naukowych gwiazd a postęp nauki, zdyskredytowane testy projekcyjne, wdrukowywanie fałszywych wspomnień – to tylko niektóre z tematów, które poruszamy w rozmowie z Jackiem Tabiszem przeprowadzonej dla Racjonalista.tv. Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

Max Planck mówił, że nauka nie postępuje dzięki odkryciom, lecz dzięki wymieraniu uczonych. Sprawdzono to na dużych laboratoriach biologicznych: gdy umiera naukowa gwiazda, zespół na jakiś czas milknie, a potem w dziedzinie pojawia się wysyp nowych, odkrywczych prac. Jeśli mody i dogmaty rządzą nawet biologią, to w psychologii i naukach społecznych – obszarze mocno skażonym – tym bardziej.

Najlepszym przykładem jest test Rorschacha. Klub Sceptyków Polskich prowadził kampanię przeciwko jego stosowaniu, skierowaną głównie do prawników i osób, które mogą zostać nim przebadane. Spotkała się z próbami zamykania ust jej uczestnikom. Obrońcy testu bronią przede wszystkim lat życia poświęconych metodzie i wygody: kleksy zawsze da się jakoś zinterpretować, a nowoczesnych narzędzi trzeba się nauczyć. Sądy tymczasem powołują biegłych, bo same nie mają wiedzy, ale jakimś cudem wiedzą, kto ją ma. Biegły wydaje opinię, sąd orzeka, a każdy umywa ręce jak Piłat.

Rozmawiamy też o wszczepianiu fałszywych wspomnień w terapii. Terapeuta przekonany, że źródłem problemów jest zapomniane molestowanie w dzieciństwie, będzie „pomagał” je odzyskać, a każdy protest pacjenta uzna za „opór” świadczący, że trafił w sedno. W terapiach grupowych dochodzi presja kobiet, które „przypomniały sobie” już wcześniej. Takie wspomnienia bywają fałszywe, a ich konsekwencje dla rodzin – niszczące.

O teście Rorschacha, biegłych sądowych i fałszywych wspomnieniach piszę w „Zakazanej psychologii”.

Pozostałe rozmowy wyemitowane w Racjonalista.tv:

Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv

Tabula rasa. Czy rodzimy się czystymi kartkami? – rozmowa w Racjonalista.tv

Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv

Sceptyk niezwykły: James Randi – rozmowa w Racjonalista.tv

Czy uda się zbadać ludzką psychikę? – rozmowa w Racjonalista.tv

O sceptycyzmie. Tomasz Witkowski i Kaja Bryx w Racjonalista.tv

Tanie ankiety czy naukowe obserwacje? – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Czwarta rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

Trzecia rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

Kolejna rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv

„Psychoterapia bez makijażu” w Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Ewolucja sztucznej inteligencji. Szansa czy zagrożenie?

Debata z Wrocławskich Dni Darwina 2025 z udziałem Kai Bryx, Bartosza Borczyka i Jacka Tabisza: sztuczna inteligencja w nauce, sztuce i informacji – szansa czy zagrożenie?

To tytuł debaty, która odbyła się podczas tegorocznych Wrocławskich Dni Darwina, a w której uczestniczyłem wraz z Kają Bryx, Jackiem Tabiszem i Bartoszem Borczykiem. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym była debata

Debata odbyła się podczas Wrocławskich Dni Darwina, zaraz po moim wykładzie, z udziałem Kai Bryx, dr. Bartosza Borczyka i Jacka Tabisza. Pierwszą jej część poświęciliśmy pytaniom moderatorki, drugą – pytaniom z sali.

Rozmawialiśmy o tym, co modele językowe zmieniają w nauce i edukacji: o pracach pisanych przez maszyny, o danych i artykułach generowanych bez pokrycia w rzeczywistości i o tym, kto ma je wychwytywać. Zastanawialiśmy się, dlaczego sztuczna inteligencja poszła drogą ewolucyjną, a nie konstrukcyjną, jak wyobrażał to sobie Lem, i czy maszyna bez ciała i subiektywnego doświadczenia może kiedyś stać się samoświadoma.

Druga część dotyczyła sztuki tworzonej przez algorytmy trenowane na cudzej twórczości bez zgody autorów, dezinformacji i tego, czy lekarstwem na fałszywe treści ma być edukacja i sceptycyzm, czy cenzura. Zakończyliśmy optymistycznie: potrafimy chronić się przed zagrożeniami sztucznej inteligencji, a uczące się algorytmy mogą posłużyć wielu dobrym celom.

Moje rozmowy z ludźmi, którzy ukształtowali współczesną psychologię – także poznawczą, z której wyrosła sztuczna inteligencja – znajdziesz w „Gigantach psychologii”.

Więcej postów dotyczących sztucznej inteligencji:

Sztuczna inteligencja – mglista przyszłość, czy pukanie do drzwi?

Sztuczna inteligencja przejrzy nas na wylot – wywiad dla „Służby zdrowia”

Ewolucja sztucznej inteligencji – wykład wygłoszony podczas V Wrocławskich Dni Darwina

Algorytmy psychoterapii. Na wirtualnej kozetce


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Premiera trzeciego tomu AUDIOBOOKA „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników audiobook trzeciego tomu mojej trylogii 15 marca 2025 roku trafi do sieci dystrybucyjnej. Audiobook tomu pierwszego i drugiego są już dostępne w większości sklepów internetowych. Książkę zrealizowało Studio Audio Tales. Czytają: Andrzej Hausner i Tomasz Budyta. Zapraszam do słuchania!

Posłuchaj bezpłatnego fragmentu klikając TUTAJ

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.

dr Tomasz Rozek, „Nauka. To lubię”

Zamów eBooka

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Z recenzji Jana Stradowskiego, Radio TOK FM

W III tomie Zakazanej psychologii Witkowski demaskuje działalność naukowców, których nadrzędnym celem nie jest bynajmniej dążenie do poznania i ujawniania prawdy, ale raczej samolubne zaspokajanie osobistych potrzeb. Żądza sławy, intelektualizacja, uznanie własnej nieomylności, a także brak zgody na publikowanie negatywnych wyników badań czy wreszcie niechęć do krytycznego spojrzenia na posiadane umiejętności warsztatowe to tylko kilka przykładów z bogatego katalogu zarzutów stawianych małym wielkim uczonym. Formułując tak mocne tezy, Witkowski bardzo dba o to, by żadna z nich nie pozostała bez merytorycznego uzasadnienia.

Z recenzji Anety Zawadzkiej, Forum Akademickie

Udane łączenie popularyzacji wiedzy psychologicznej z krytyką popełnianych błędów i nierzetelności badaczy jest trudnym zadaniem. Wiele zależy od tego jaką koncepcję nauki wyznajemy i jaką perspektywę czasu uwzględniamy. Tomasz Witkowski, krytyk i popularyzator psychologii, zajmuje się nierzetelnością w badaniach psychologicznych. Ostrzega przed nadmiernymi generalizacjami, błędami, a nawet oszustwami. Okazuje się bowiem, że chociaż uczeni są w dość korzystnej sytuacji, bo hipotezy i teorie umierają za nich, to jednak niektórzy mogą zbytnio przywiązywać się do martwych hipotez.

Z recenzji prof. Czesława S. Nosala

Popularyzacja psychologii niestety roi się od błędnych interpretacji i mitów. Aby nie przyzwalać na to siedząc cicho, Tomasz Witkowski w swojej znakomitej książce odważnie stawia czoło tym problemom. Naukowcy, specjaliści od zdrowia psychicznego, studenci i laicy, którym zależy na oddzieleniu pseudonauki od nauki, powinni przeczytać tę książkę.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

To świetnie napisana książka, a bogata dokumentacja sprawia, że jest ona również doskonałym przewodnikiem po źródłach. Każdy psycholog, każdy student psychologii i każdy laik, który interesuje się psychologią, odniesie ogromną korzyść po jej przeczytaniu. I chociaż w znacznej mierze jest poświęcona potępianiu skandalicznych występków które mają miejce w wielu obszarach naszej dyscypliny, a także piętnowaniu fałszywych i nastawionych na zysk terapii i technik oferowanych złaknionej publice, to ostatecznie jest to książka, która broni honoru psychologi opartej na nauce. Gorąco polecam!

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 2

Recenzja „Zakazanej psychologii t. 2” w „Psychiatrii Polskiej”

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

Premiera drugiego tomu AUDIOBOOKA „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników audiobook drugiego tomu mojej trylogii 15 lutego 2025 roku trafi do sieci dystrybucyjnej. Już wkrótce, bo 15 marca będzie dostępny audiobook tomu trzeciego. Audiobook tomu pierwszego jest już dostępny w większości sklepów internetowych. Książkę zrealizowało Studio Audio Tales. Czytają: Andrzej Hausner i Tomasz Budyta. Zapraszam do słuchania!

Posłuchaj bezpłatnego fragmentu klikając TUTAJ

Z Tomaszem Witkowskim można się zgadzać, albo nie. Nie można jednak go ignorować. Tę książkę warto więc z całą pewnością dokładnie przeczytać! Enfant terrible polskich nauk społecznych napisał drugi tom swoich rozważań o nędznej kondycji psychologii. Zwraca uwagę na patologie, które dotykają zarówno naukę, jak codzienne życie ludzi, wtedy gdy np. decydują się oni na psychoterapię czy też stają się obiektem orzeczeń psychologów sądowych.

Z recenzji prof. Dariusza Dolińskiego

Zamów eBooka

Książka, którą każdy student psychologii i każdy zainteresowany psychologią powinien przeczytać! I dodajmy do tego wszystkich innych, ogół społeczeństwa, polityków lub pracowników służby zdrowia. Trzeba pilnie do niej zajrzeć!

Z recenzji dr Yael Naze

To jest książka warta przeczytania przez tych wszystkich, którzy cenią sobie postawę sceptycyzmu i chcą rozwijać myślenie krytyczne, tak istotne przecież w natłoku przekazów, wiedzy i informacji bombardującej nasze umysły z niemal wszystkich stron. W książce przedstawia się szczegółową analizę nadużyć, nierzetelności i oszustw w obrębie niektórych dziedzin psychologii lub zbliżonych do niej obszarów. Nie jest to książka tylko dla psychologów, lecz dla szerokiego kręgu czytelników interesujących się postępami solidnie uzasadnianej wiedzy naukowej. Sceptycyzmu i krytycyzmu nigdy nie jest za wiele.

Z recenzji prof. Czesława S. Nosala

Popularyzacja psychologii niestety roi się od błędnych interpretacji i mitów. Aby nie przyzwalać na to siedząc cicho, Tomasz Witkowski w swojej znakomitej książce odważnie stawia czoło tym problemom. Naukowcy, specjaliści od zdrowia psychicznego, studenci i laicy, którym zależy na oddzieleniu pseudonauki od nauki, powinni przeczytać tę książkę.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

To bardzo ważna i cenna książka, zarówno dla naukowca społecznego, który ceni sobie rygorystyczne badania naukowe, jak i dla laika zainteresowanego stanem współczesnej psychologii. Jej wartość po części wynika z tego, że Tomasz Witkowski podsumował tak zwięźle i tak bardzo wiele problemów, które nękają współczesne badania psychologiczne i zastosowania psychologii, a po części dlatego, że zrobił to w tak zangażowany sposób. Mając do czynienia z materiałem, który z natury może być suchą i nudną lekturą, tchnął w niego ducha swoimi krytycznymi komentarzami, przetykając je zabawnymi i pouczającymi anegdotami, zarówno literackimi, jak i historycznymi.

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 2

Recenzja „Zakazanej psychologii t. 2” w „Psychiatrii Polskiej”

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

Kto obroni merytorykę w nauce

Zapraszam do lektury mojego kolejnego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus.

Ryc: Mirosław Owczarek

Postmodernizm przyniósł ulgę wszystkim pogubionym, a zwłaszcza tym, którzy nie potrafią zmusić się do obciążenia swoich umysłów dodatkowym wysiłkiem niezbędnym do zrozumienia coraz trudniejszej nauki.

Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że autor tych słów zaledwie pół wieku temu codziennie z mozołem pokonywał swoją drogę do szkoły dźwigając na plecach tornister wypełniony książkami, kredkami i marzeniami. Te marzenia skwapliwie rozbudzali i pielęgnowali w nim nauczyciele. „Dzieci, narysujcie świat w dwutysięcznym roku” – brzmiało jedno z poleceń nauczycielki plastyki, a dzieci pilnie zapełniały arkusze białego papieru rakietami, które miały unosić nas na kosmiczne wycieczki, umieszonymi na orbitach hotelami, z których podziwiać można było panoramę drogi mlecznej, poduszkowcami, które zastąpiły nieporęczne samochody, ponaddźwiękowymi samolotami, szklanymi domami. Wyobraźnię jeszcze bardziej podsycały takie polecenia, jak „świat za sto lat”. Był on niezmiennie na wskroś nowoczesny, przepełniony powszechnie dostępnymi wynalazkami i technologiami, syty, zdrowy i czysty.

Tymczasem mijały lata…

Pół wieku później

By jednak rzecz całą uprościć, wyobraźmy sobie, że ktoś owe dzieci uśpił na pół wieku, podobnie jak bohatera filmu „Śpioch” Woody Allena. Cóż zobaczyły po otwarciu oczu? Ich kraj stał się światową potęgą egzorcyzmów a prawie połowa jego obywateli nie sięga przez cały rok ani razu po książkę. Przerażeni tajemniczą i groźną technologią 5G mieszkańcy miast podpalają i niszczą bogu ducha winne maszty telefonii komórkowej. Atakują punkty szczepień, a niektórzy z nich głosują nad wyrokiem śmierci dla urzędującego Ministra Zdrowia.

Na oficjalnych listach rządowych znajdują się takie zawody, jak wróżbita czy jasnowidz. Pojawiają się oni zresztą w sądach jako biegli, zatrudniają ich politycy i ekonomiści aby lepiej przewidzieć przyszłość. Na ulicach ani śladu poduszkowców, nawet niewiele pojazdów elektrycznych, po prostu trochę nowocześniejsze w kształtach pojazdy, które znały zasypiając. Pojazdy te w ogromnej liczbie godzinami korkują ulice miast. Ponaddźwiękowe Concordy dawno już przestały latać. Wycieczki w kosmos nie tylko okazały się mrzonką, na świecie zarzucono nawet jego intensywną eksplorację. Zresztą, świat wcale nie wygląda dużo lepiej niż ich kraj. Irracjonalizm rozlał się po nim bez przeszkód. Co poszło nie tak? Dlaczego marzenia okazały się mrzonkami?

Czytaj dalej kilkając TUTAJ

Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Przepis na samobójczą krucjatę

Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień

Wybieranie ze śmietnika wiedzy

Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie

Cywilizacja ukrytej agresji

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Co wiemy o rozrzutności

Domniemanie niewinności

Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

To tytuł mojego artykułu, który właśnie ukazał się w najnowszym, kwietniowym numerze „Forum Akademickiego”. Zapraszam do lektury i dyskusji!

Nieukierunkowany, niekontrolowany i rozmyty charakter procesów nerwowych jest wtórnie reinterpretowany przez umysł jako proces celowy. Podobnie nieukierunkowany i rozmyty jest charakter rozwoju nauki i pseudonauki, i analogicznie do tego, jak umysł wyjaśnia naszą rzekomą intencjonalność działań, społeczność naukowa nadaje znamiona celowości i kierunkowości zjawiskom, które mogą być wynikiem przypadku lub błędu.

            W wykładzie O wolności L. Kołakowski powiedział: „Wierzyć w wolność wyboru i w tworzenie nowego można, a nawet, jak sądzę, należy; wolność jest naszym doświadczeniem elementarnym, doświadczeniem każdego; jest ono tak elementarne, że nierozkładalne na części, które dałoby się z osobna analizować, dlatego wolność może się wydawać rzeczywistością niedowodliwą. (…) Jesteśmy naprawdę sprawcami czynów, nie zaś tylko narzędziami różnych sił, jakie się w świecie ścierają, choć, oczywiście, poddani jesteśmy prawom natury. (…) Ta wolność jest zatem dana ludziom razem z ich człowieczeństwem, jest tego człowieczeństwa fundamentem, tworzy człowieka jako coś w bycie samym wyróżnionego”.

            Jego słowa dość dobrze oddają stosunek naszej cywilizacji do kwestii wolności wyboru. Spostrzegamy ją jako fundament człowieczeństwa traktując jednocześnie jako podwalinę życia społecznego. Bez przekonania o wolności wyboru bezużyteczne stałoby się pojęcie odpowiedzialności, a prawo przestałoby działać. A jednak nauka dostarcza nam od pewnego czasu dowodów na to, że wolność wyboru być może jest tylko iluzją.

            Wśród świadectw pokazujących, że dotychczasowe introspekcyjne przekonanie o celowym i dobrowolnym działaniu, powinniśmy zastąpić wiedzą o mechanizmach neuropsychologicznych, znajdują się bez wątpienia wyniki eksperymentów Leona Festingera i sformułowana przez niego teoria dysonansu poznawczego pokazująca, że niezwykle często uzasadnienia motywów naszego zachowania dokonywane są dopiero po wystąpieniu tego zachowania, a głównym celem, dla którego są formułowane jest obrona naszego samopoczucia przed negatywnymi konsekwencjami odczuwanego braku spójności zachowań z deklarowanymi postawami. Podobnie, wyniki badań Daryla Bema i teoria autopercepcji jego autorstwa pokazują, że ludzie gromadzą wiedzę na temat swoich motywów poprzez obserwację własnych zachowań i wyciąganie wniosków z tych zachowań, stwierdzając na przykład: „musiało mi się strasznie chcieć pić, jeśli wypiłem całą butelkę wody”.

Do koncepcji podważających istnienie wolnej woli i intencjonalnego działania zaliczyć należy również „hipotezę lewopółkulowego objaśniacza świata” Michaela Gazzanigi, którą sformułował obserwując chorych z przeciętym spoidłem wielkim. U takich ludzi półkule mózgowe nie komunikują się ze sobą, funkcjonują niezależnie i chociaż obie wykonują pewną pracę, w pełni uświadamiane są tylko wyniki pracy półkuli dominującej, zazwyczaj lewej. Decyzje i działania, które spowodowane są przetworzeniem informacji i bodźców wyłącznie przez prawą półkulę, lewa półkula usiłuje racjonalizować. Stanowi wówczas rodzaj interpretatora, który wyjaśnia zachowanie nie mając dostępu do rzeczywistych jego przyczyn i bodźców, które je wyzwoliły.

Aby przeczytać całość kliknij TUTAJ


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Brian Nosek o mojej nowej książce „Fads, Fakes and Frauds”

Prof. Brian Nosek, dyrektor Center for Open Science, inicjator i koordynator wielu projektów replikacyjnych uznanym w 2015 r. przez „Nature” za jednego z 10 najbardziej wpływowych naukowców świata, w recenzji mojej nowej, przygotowywanej do druku książce Fads, Fakes and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychotherapy napisał:

Ludzie pragną zrozumieć siebie i to, dokąd zmierzają. Ta potrzeba sensu stwarza sytuację, w której czyjeś pragnienia lub chęć zwiększenia sprzedaży mogą zdominować prawdę. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski ukazuje zmagania między nauką a pseudonauką, zwłaszcza w poszukiwaniu sensu i dobrostanu. Witkowski z literacką mocą skupia się na trudnych tematach, takich jak kultura ofiar, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia. Towarzyszy mu nieustanne pragnienie szukania dowodów, bez względu na to, dokąd prowadzą. Swoim krytycznym okiem poddaje próbie nawet naukę jako instytucję – rzekomą przeciwwagę dla pseudonauki – wykazując jej bezbronność wobec wielu stereotypów i złudzeń. Odkrywanie prawdy, jak się zdaje, nie jest tylko kwestią wyboru, którym źródłom zaufać, ale przyjęcia sceptycznej postawy polegającej na szukaniu dowodów i gotowości do zrewidowania własnych przekonań, nawet tych najcenniejszych.

Fads, Fakes and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychotherapy ukaże się w tym roku nakładem wydawnictwa BrownWalker, które opublikowało wcześniej dwie inne moje książki:


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

To tytuł mojego artykułu, który właśnie ukazał się w najnowszym, lutowym numerze Forum Akademickiego. Zapraszam do lektury i dyskusji!

Dodawanie przez odejmowanie 1

O wiele łatwiej przychodzi nam dodawać coś do istniejących rozwiązań, niż odejmować, czyniąc je przez to lepszymi, nawet jeśli rzecz dotyczy tak błahych czynności jak konstrukcja z klocków czy plan wycieczki.

Celem nauki nie jest otwieranie drzwi nieskończonej mądrości, lecz położenie kresu nieskończonym błędom.

Bertold Brecht

Fragment:

            (…) Dzisiejsza nauka, zagracona niczym mieszkanie patologicznego zbieracza, domaga się porządków na miarę tych, które swego czasu przeprowadził w niej Pirron, czy później w średniowiecznej scholastyce William z Ockham. Nie zanosi się jednak na to, a przynajmniej nie prędko. Na przeszkodzie stoi z jednej strony natura naszych addytywnych umysłów, które stronią od odejmowania. Z drugiej zaś społeczny system kontroli nauki. Najświętszą zasadą, która kieruje zachowaniami współczesnych uczonych jest maksyma przeciwna dodawaniu przez odejmowanie – „publikuj lub giń” (publish or perish). To dzięki niej jesteśmy dzisiaj świadkami wykładniczego przyrostu liczby publikacji naukowych, z których znaczną część stanowi nauka śmieciowa, która zaciemnia obraz rzeczywistości zamiast go rozjaśniać.

            W epistemologii subtraktywnej równie ważne jak poznanie tego co działa, co jest skuteczne, jest dowiedzenie się jak najwięcej o tym co nie działa i jest nieskuteczne. Negatywny rezultat badania, jeśli tylko nie jest wynikiem błędów, to odciosany fragment marmurowej bryły, dzięki któremu wyraźniejszy staje się zarys ostatecznej rzeźby. Zdobywając wiedzę na temat nieistotnych związków, niedziałających metod, nietrafionych konstruktów, zbliżamy się do kształtu, którego tak niecierpliwie poszukuje dłuto rzeźbiarza. Tymczasem społeczność naukowa świadomie zrezygnowała z gromadzenia tej wiedzy przyjmując zasadę niepublikowania negatywnych wyników badań. Dzisiaj naukowiec poszukujący zależności pomiędzy interesującymi go zmiennymi nie ma żadnej możliwości sprawdzenia, czy ktoś zadając te same pytania nie uzyskał negatywnych rezultatów. Nawet jeśli setka uczonych błąkała się po tych samych zaułkach labiryntu przez lata, kolejny będzie musiał powtórzyć ich kroki, bo miejsce na negatywne wyniki jest wyłącznie w ich szufladach i w zakamarkach twardych dysków. Dopiero od niedawna podejmuje się próby zmiany tego stanu rzeczy. (…)

Aby przeczytać całość kliknij TUTAJ

Posty o podobnej tematyce:

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie – zapraszam na wykład

Jakie wyzwania stoją przed psychologią?

A Rocking Chair with a Fan? Parallels with Psychotherapy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy nadchodzą wieki ciemne? O kryzysie w nauce – wywiad

Zapraszam do wysłuchania wywiadu, który z okazji ukazania się mojej nowej książki Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku przeprowadził ze mną przedstawiciel Wydawnictwa WEI. Tematem rozmowy był szeroko pojęty kryzys w nauce. Czy rzeczywiście mamy z nim do czynienia? Jeśli tak, to jaka jest jego skala? Jaka jest jego istota? Na ile poważne jest to zjawisko?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie

To tytuł mojego nowego artykułu, który właśnie ukazał się w Areo Magazine. Zapraszam do lektury!

Subtractive Epistemology: How to Add Value by Taking Things Away

The aim of science is not to open the door to infinite wisdom, but to set some limit on infinite error.—Bertolt Brecht

Pathological hoarding (syllogomania) is a well-known psychological disorder that can prove fatal, as in this case described by Jacob Shelton:

A 51-year-old compulsive hoarder in Spain died in early 2016 when one of his piles of garbage collapsed around him. His body wasn’t discovered until a friend … became worried after not hearing from his hoarding buddy for a while and called the police. The mass of trash … was so substantial that firefighters had to … help remove the body.

Hoarders’ collections can take up so much space in a home that, in order to move from room to room, the hoarder has to negotiate narrow paths through heaps of junk. A study by psychologists at the Worcester Polytechnic Institute Project Centre in Melbourne found in that, in Australia, almost a quarter of all deaths by fire in homes are caused by pathological hoarding.

The Benefits of Subtraction

The only way to alleviate the symptoms of pathological hoarding and improve sufferers’ quality of life is to get rid of almost all the unnecessary items. This is a vivid example of how subtraction can sometimes be, in effect, addition. And hoarding is not the only sphere in which this rule applies. For example, an accumulation of bureaucratic procedures can paralyse administrative systems; reducing their number can improve the systems’ effectiveness.

Subtraction can also be used to produce a work of art. As the philosopher Proclus of Athens once said, “Statues are made by subtraction.” When Michelangelo was asked how he had created the majestic statue of David, he is said to have replied, “It’s very simple: it was enough to remove everything that was not David.” He liked to say that he saw figures hidden in the marble, and that his only role was to bring them forth. And his four unfinished sculptures depicting slaves still partially trapped in their marble blocks show that this was indeed his approach.

Subtraction can also lead to addition in the area of human health. For example, giving up tobacco and reducing excess consumption of alcohol and sugar arguably yields more health benefits than, say, adding vitamin supplements to one’s daily regimen. Smoking is so deadly that, as Nassim Taleb details in his book Antifragile, if everyone in the world were to quit, the net health benefit would exceed the entire health benefit produced by the interventions of all the healthcare systems in the world.

Read more by clicking HERE.


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie – zapraszam na wykład

Już za kilka dni, 5 stycznia 2022 roku o godz. 18:00 na zaproszenie Akademickiego Towarzystwa Myśli Konserwatywnej wygłoszę wykład otwarty online na mój ulubiony temat. Wykład odbędzie się online poprzez platformę MS Teams i potrwa około godzinę. Następnie planowana jest dyskusja. Aby zostać dodanym do zespołu, należy wypełnić formularz:  https://forms.office.com/r/4FAbKeUrJA

Co ma wspólnego patologiczne zbieractwo z nauką? Kiedy dodawanie przez odejmowanie ma sens? Czy potrzebujemy 130 konstruktów teoretycznych żeby nakłonić ludzi do mycia rąk? Co to jest nauka śmieciowa i jak wiele jej produkujemy? Kto sprzątał w świątyni nauki w starożytności? Po co William z Ockham wymyślił swoją brzytwę? Jak poradzić sobie z wykładniczym przyrostem wiedzy? Czym jest epistemologia subtraktywna? Co uniemożliwia nam realizację w nauce zasady „mniej znaczy więcej”? Na te i wiele innych pytań postara się podczas swojego wykładu odpowiedzieć psycholog, pisarz i sceptyk, dr Tomasz Witkowski.

Zapraszam do wysłuchania wykładu i udziału w dyskusji. Wykład nie będzie rejestrowany.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jednak trudno oszukać w nauce

Zarzuty fałszowania danych pod adresem wielkiej gwiazdy psychologii prof. Dana Ariely’ego, wywołały wstrząs. Powraca pytanie, czy mechanizm wykrywania oszustw działa w nauce prawidłowo.

W połowie sierpnia Uri Simonsohn, Leif Nelson i Joe Simmons opublikowali na swoim blogu Data Colada krytyczną analizę danych pochodzących z badań na temat uczciwości, opublikowanych w 2012 r. przez zespół pięciu uczonych, wśród których znajduje się prof. Dan Ariely. To bardzo znany profesor psychologii i ekonomii behawioralnej w Duke University, gwiazda TED, autor bestsellerów (m.in. przetłumaczonej na polski książki „Potęga irracjonalności”), uznany za jednego z 50 najbardziej wpływowych psychologów świata.

Czytaj dalej klikając TUTAJ.

Polityka 39.2021 (3331) z dnia 21.09.2021; Nauka i cywilizacja; s. 66Oryginalny tytuł tekstu: „Pożytki z węszenia”

Posty o podobnej tematyce:

Cudowny sposób na zapobieganie i leczenie raka? – artykuł w Science-Based Medicine

O nadużyciach w badaniach Hansa Eysencka w radiu TOK FM

Początek upadku legendy?

Hans Eysenck. Jak oszukano chorych na raka. Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Nadpalony autorytet

Czy doświadczenia pseudopacjentów ze słynnego eksperymentu Rosenhana zostały zmyślone?

Philip Zimbardo, Hans Eysenck, Cyril Burt. Jak bardzo sławnym musi stać się psycholog, aby jego oszustwa uznano za prawdę?


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

The Praise of Unambiguity

To tytuł mojego nowego artykułu, który ukazał się niedawno w portalu:

Zapraszam do lektury!

One of the principles of critical thinking is to avoid excessive generalizations. The uncritical application of this principle in many cases leads to the formulation of ambiguous judgments about reality, which obscure what we can know and sometimes even falsifies it. This applies in particular to scientific assertions. The tendency to avoid unambiguous judgments is due to several reasons: fear of making mistakes, fear of responsibility, fear of confrontation, and confusion between tolerance and indifference. Forming unambiguous judgments in situations that require it supports the standards of scientific integrity and affords the epistemological agency we need to grow, change, create, and proceed.
 
We are all going to die, and in the meantime we have to pay taxes. Apart from this hackneyed assertion, it is difficult to formulate any other universal declarations containing such general quantifiers as “everybody,” “always,” “every,” or “nobody.” Despite popular opinion, absolute exceptions do not prove the rules, but rather categorically compromise them; thus, it is better to avoid unambiguous and categorical declarations, especially when formed with reference to our complex social reality. This approach is an element of critical thinking which most educated people follow, such that surely intelligent people see the formulation of unambiguous “universal truths” as something of a social faux pas.

However, when we begin to unthinkingly employ any kind of principle, albeit one based on critical thinking, we are prone to fall into a trap from which it is difficult to extract ourselves. In this case, what about the roles that unambiguity and rigidity play in science? In considering the science around cold fusion and neutrinos’ speed-of-light travel, only a brutal approach to evidence – not a cautious or ambiguous one – makes it possible to forgo equivocating and actually formulate theorems which allow us to put a space shuttle in orbit, reach our destination with the help of GPS data, or make calculations for the construction of an imposing suspension bridge across the bay. But unfortunately, many academics prefer to remain mired in the murky waters of ambiguity, professing an almost religious belief in its superiority and reacting anxiously in situations, which in the meantime, demand categorical unambiguity to progress the science forward and to make it useful.

Most of the social sciences also find themselves in this trap. We always hear of the need for “measured judgment,” “more discussion,” “refraining from unambiguous assessment,” and other similar demands whenever some scandal in the social sciences surfaces. Such was the case in 2018, when French documentarian Thibault Le Texier published his book Histoire d’un Mensonge [A History of Lie] (1), in which he showed that the famous Stanford prison experiment conducted by Philip Zimbardo had been faked. I have yet to discover even one unambiguous assessment by a scientist of this fact. Most of them consider that during his experiment Zimbardo “very often” was faithful to the principles of honesty, and that statements about the unacceptable manipulation of subsidiary factors invalidating any of the research results are considered to be “too radical,” and that the problem is “more complex.” However I have read two declarations by renowned academics stating unambiguously that “they believe Zimbardo to be an honest scientist”.

The main reasons for falling into the trap that ambiguity is superior to unambiguity are our fears, of which we are barely aware and which are fuelled by social pressure. One of them is the fairly rational fear of making mistakes. This is particularly justified when we use the principles of probability in formulating certain properties, and this situation most often appears in the social sciences. However, this sometimes leads us to somewhat absurd conclusions, as shown by renowned statistician Jacob Cohen when he entitled his article “The Earth is Round (p < .05)” (2). However, despite the fact that a quarter of a century has passed since the publication of this renowned work, the majority of academics paying homage to ambiguity fail to perceive its ridiculousness.

Click HERE to read more.


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.