Jedyną sformalizowaną procedurą, jaką nauki empiryczne dysponują, by usunąć twierdzenie z korpusu wiedzy, jest wycofanie publikacji. Kłopot polega na tym, że mechanizm ten jest ściśle powiązany z orzekaniem o moralnej winie. Uruchamia go fałszerstwo, plagiat albo kardynalny błąd proceduralny, a nie to, że uczciwie sformułowana hipoteza okazała się po latach zwyczajnie błędna. Kto chce coś z korpusu usunąć, musi najpierw kogoś oskarżyć.
W 1949 roku Beulah Jones zaczęła mówić rzeczy, których rodzina nie potrafiła zrozumieć. Trafiła najpierw pod opiekę psychiatryczną, potem na elektrowstrząsy, a kiedy i one nie przyniosły poprawy, w 1954 roku położono ją na stole operacyjnym i przecięto połączenia między jej płatami czołowymi a resztą mózgu. Z tego zabiegu nie wróciła już do domu. Resztę życia, aż do śmierci w 1989 roku, spędziła w zakładach opieki.
Christine Johnson, jej wnuczka jest bibliotekarką medyczną z Levittown w stanie Nowy Jork. Nie napisała wspomnień ani nie pozwała szpitala. Zrobiła to, co bibliotekarka umie najlepiej: zaczęła szukać dokumentów. Zebrała wokół założonej przez siebie strony kilkadziesiąt rodzin z podobnymi historiami i w 2005 roku zażądała od Fundacji Nobla, by pośmiertnie odebrała nagrodę z 1949 roku, przyznaną portugalskiemu neurologowi Egasowi Monizowi „za odkrycie wartości leczniczej leukotomii w niektórych psychozach”.
Odpowiedź dyrektora wykonawczego fundacji jest w tej historii bardziej znamienna od samej odmowy. Odebrać nagrody nie można, bo… statut nie przewiduje odwołania od decyzji komitetu. To nie jest argument merytoryczny i nie miał nim być. To jasny komunikat, że procedura odwrotna do przyznawania nagrody nie istnieje.
Poczet noblistów przypomina pilnie strzeżony budynek, do którego skrupulatnie wyselekcjonowani wybrańcy dostają się jedyną bramką działającą jednokierunkowo, podobnie jak te w metrze czy na stadionie. Bramki wyjściowej nikt tam nie przewidział. Dlatego wśród laureatów znajdziemy nie tylko Moniza z jego lobotomią, ale i Johannesa Fibigera, nagrodzonego w 1926 roku za odkrycie, że raka żołądka wywołuje pasożytniczy nicień i kilku innych uczonych dość mocno mijających się z prawdą. Żadnej z tych nagród nie odebrano i żadna odebrana nie będzie. Nie dlatego, że ktoś ich broni, lecz dlatego, że nie ma sposobu, aby to zrobić.
Fundacja Nobla nie jest tu przypadkiem odosobnionym. Cały społeczny system kontroli nauki zdaje się skonstruowany tak, jak budynek z obrotowymi drzwiami wejściowymi, które umożliwiają tylko wejście. Złudzenie kontroli nad tym, co dostaje się do jego wnętrza, uzyskuje dzięki temu, że stawia przy drzwiach czujnych bramkarzy, pilnie baczących, kto i z czym wchodzi do środka. Czy są oni jednak nieomylni? I czy wszystko, co raz dostanie się do wnętrza, powinno tam pozostać na zawsze?
Ciąg dalszy artykułu TUTAJ
Informacja dla oszczędnych: „Forum Akademickie” uwalniało kiedyś artykuły zza paywalla po 3 miesiącach od daty publikacji. Nie wiem, czy ten zwyczaj pozostał. Jeśli nie zależy ci na czasie, poczekaj i sprawdź.
Inne moje artykuły, które ukazały się w FORUM AKADEMICKIM:
Pochwała jednoznaczności – mój nowy artykuł w „Forum Akademickim”
Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”
AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki
Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
