Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie będą zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst, który ukazał się dzisiaj w „Gazecie Wyborczej”, a do którego lektury gorąco zachęcam. Naprawdę nie godzi się, aby pozwalać tej szkodliwej pseudonauce dłużej udawać naukę!

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna. Odpowiedź na tekst PTPa

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Kiedy pomyłka psychologa kosztuje czyjeś zdrowie, życie albo bardzo duże pieniądze, po psychoanalizę nie sięga nikt.

W lotnictwie o dopuszczeniu pilota do lotu decydują symulatory i obserwowalne wskaźniki zachowania. W wojsku trening odporności psychicznej opiera się głównie na procedurach poznawczo-behawioralnych. W służbach mundurowych i przy selekcji kandydatów na stanowiska wysokiego ryzyka stosuje się standaryzowane oceny psychologiczne. W rekrutacji liczą się testy psychometryczne, próbki pracy i ustrukturyzowane wywiady. W psychologii sądowej ryzyko przemocy ocenia się dziś ustrukturyzowanymi narzędziami, a nie swobodnym osądem klinicznym. Psychoanalityków ze świecą tam szukać.

Samo w sobie nie dowodzi to, że każde twierdzenie psychoanalityczne jest fałszywe. Pokazuje jednak prawidłowość, o której warto pamiętać: im bardziej od psychologii wymaga się sprawdzalnej prognozy, mierzalnego wyniku i odpowiedzialności za błąd, tym mniej w niej psychoanalizy.

Tymczasem w odpowiedzi Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego na artykuł o Zygmuncie Freudzie psychoanaliza jawi się jako dojrzała nauka z dorobkiem, uniwersytetami i dowodami skuteczności. Konstrukcja tej odpowiedzi przypomina technikę erystyczną zwaną galopem Gisha. Czytelnik zostaje zasypany dziesiątkami nazwisk, nurtów i instytucji, a w tym potoku nie widać, że na konkretne zarzuty odpowiedzi nie ma. Podjęliśmy się więc trudu, którego przeciętny czytelnik nie podejmie, i sprawdziliśmy, co naprawdę zawierają badania, na które powołują się psychoanalitycy.

Albo jedno, albo drugie

„Psychoanaliza musi weryfikować się sama” – to zdanie z odpowiedzi PTPa jest chyba najważniejsze. Kilka akapitów wcześniej czytamy, że psychoanaliza „ugruntowała swoją pozycję jako nauka humanistyczna”, że analityk w gabinecie „nie poszukuje podobieństw, nie dokonuje uogólnień” i nie kieruje się żadnym algorytmem postępowania, oraz że psychoanaliza „nie zadowala się tym, co znane, ani, jak nauki akademickie, tym, co potwierdzone statystycznie”.

Zgoda. Kłopot w tym, że dalej autorzy broniący psychoanalizy powołują się na randomizowane badania kliniczne, na refundację w sześciu krajach, na obrazowanie mózgu i na „niepodważalny status” własnej skuteczności. Nie da się jednocześnie stać poza statystyką i powoływać się na statystykę. To jest główna oś całego sporu, reszta to szczegóły, choć istotne.

Odpowiedź podpisali dr Anna Czownicka, psycholożka i pierwsza prezes Towarzystwa, dr n. med. Gustaw Sikora, psychiatra i obecny prezes, oraz Monika Barwińska, psycholożka i sekretarz zarządu. Napisali, że czynią to w trosce o dobre imię psychoanalizy i w imię dbałości o rzetelną wiedzę na jej temat. Pozwolimy sobie odpowiedzieć ich własnym zdaniem, zmieniając w nim jedno słowo: „Czynimy to w trosce o dobre imię psychologii jako nauki”.

Jeżeli psychoanaliza wysuwa twierdzenia o pamięci, rozwoju, osobowości, mechanizmach psychicznych i skutkach leczenia, to są to twierdzenia empiryczne i można je badać zwykłymi metodami. Jeżeli natomiast jej najważniejsze tezy są dostępne wyłącznie metodzie psychoanalitycznej, a, jak piszą autorzy odpowiedzi: „żadne tak zwane obiektywne metody badawcze nie mają zdolności weryfikacji wyników badań psychoanalitycznych”, to jej wewnętrzne potwierdzenia nie mogą zarazem uchodzić za niezależny dowód. Trzeba wybrać jedno z dwojga. Wybieranie za każdym razem tego, co akurat wygodne, nie jest stanowiskiem metodologicznym, tylko retoryką tuszującą jego brak.

Czytaj dalej na razie bez paywalla klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.