To tytuł mojego najnowszego artykułu, który ukazał się w ostatnim numerze „Plus Minus”. Zapraszam do lektury!
Czy ten codzienny spektakl przemocy, jaki oglądamy w filmach, serialach, grach komputerowych i w wiadomościach, czyni nas agresywnymi? Przez lata setki badań pokazywały efekt, którego, jak się okazuje, nie ma.
W marcu 1930 roku amerykańscy producenci filmowi przyjęli dokument, który przez następne trzydzieści siedem lat rozstrzygał, co wolno pokazać w kinie. Oficjalnie nazywał się „Kodeksem produkcji filmowej”, do historii przeszedł jednak jako „Kodeks Haysa” – od nazwiska Willa Haysa, byłego poczmistrza generalnego Stanów Zjednoczonych, którego Hollywood zatrudniło, by uprzedzić cenzurę państwową poprzez wprowadzenie własnej. Przez blisko cztery dekady żaden film nie trafił do amerykańskich kin bez pieczęci biura Haysa, a jego urzędnicy czytali scenariusze zdanie po zdaniu.
Tekst Kodeksu jest krótki i zdumiewająco konkretny. „Nadmierne i lubieżne pocałunki, lubieżne uściski, sugestywne pozy i gesty nie mogą być pokazywane”. Stąd wzięło się osobliwe zjawisko, które rozpoznaje każdy widz starych filmów: małżeństwa z ekranu przez czterdzieści lat spały w dwóch osobnych łóżkach, oddzielonych szafką nocną.
A morderstwo? Morderstwo pokazywać było wolno. Kodeks stawiał tylko dwa warunki. Pierwszy brzmiał: „Brutalne zabójstwa nie mają być przedstawiane szczegółowo”. Drugi jest zdaniem, dla którego warto przeczytać cały ten dokument: „Technika morderstwa musi być przedstawiana w sposób, który nie zainspiruje naśladownictwa”.
Niemal wiek później czytelnik przebiegający wzrokiem paragrafy o sypialniach, uśmiecha się z wyższością i mija to zdanie obojętnie. A jest ono w całym Kodeksie najciekawsze. Siedemdziesiąt lat po jego opublikowaniu Światowa Organizacja Zdrowia wydała rekomendacje dla dziennikarzy, których sedno brzmi dokładnie tak samo: nie opisujcie techniki, bo technika bywa naśladowana. Tyle że WHO pisała nie o morderstwie, lecz o samobójstwie. A o samobójstwie w Kodeksie Haysa nie ma ani słowa.
Mamy więc dokument, w którym ludzie bez jakichkolwiek wyników badań, sformułowali regułę, jaką nauka potwierdzi po siedemdziesięciu latach i przypisali ją niewłaściwej sprawie. Zabronili pokazywania tego, co robimy codziennie i co nie jest przestępstwem. Dopuścili pokazywanie tego, za co się idzie do więzienia. I przemilczeli jedyną rzecz, przy której ich intuicja okazała się słuszna.
Warto się przy tej pomyłce zatrzymać dłużej, bo nie jest ona tylko zabytkiem. Wystarczy zestawić cztery rodzaje ludzkich zachowań i porównać, jak surowo regulujemy ich przedstawianie, a jak surowo je same.
Zabójstwo. Prawo karze za nie wszędzie, w kilkudziesięciu krajach śmiercią. Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości policzyło, że w 2017 roku zamordowano na świecie około 464 tysięcy ludzi – ponad pięć razy więcej, niż zginęło we wszystkich konfliktach zbrojnych razem wziętych. Pokazywać wolno bez ograniczeń.
Akt seksualny. Nie jest przestępstwem prawie nigdzie i prawie nigdy. Oddajemy mu się. Większość z nas, dziesiątki razy w roku. Pokazywać nie wolno prawie nigdzie i prawie nigdy, a kto to robi, ryzykuje w wielu krajach więzieniem.
Brawurowa jazda samochodem. Zabroniona wszędzie i karana wszędzie, choć łagodnie. Zabija rocznie około 1,19 miliona ludzi – dwa i pół razy więcej niż mordercy. Pokazywać wolno bez żadnych ograniczeń, a filmy poświęcone wyłącznie temu zajęciu zarobiły miliardy.
Samobójstwo. Nie jest przestępstwem w większości państw świata. Odbiera życie ponad 720 tysiącom ludzi rocznie. Pokazywać wolno, ale prawie nikt tego nie robi, a dziennikarze na całym świecie stosują się do międzynarodowych rekomendacji ograniczających relacjonowanie. Cztery zachowania, cztery reguły i ani jednej zgodności między surowością reguły a rozmiarem szkody. Mamy jednak w tej materii kilkadziesiąt lat badań nad wpływem mediów na zachowanie. Warto więc sprawdzić, co dokładnie nauka mówi i… zacząć od liczby, którą sam kiedyś zapisałem.
Czytaj dalej na stronach „Plus Minus” klikając TUTAJ
Niektóre inne felietony opublikowane w Plus Minus:
Psychologowie społeczni karmili nas usprawiedliwieniami zła. Wyniki badań są odtrutką
Wygnanie z raju autentyczności
Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii
Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?
Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę
Czy nasze mózgi lubią minimalizm?
Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
