Potyczek o Freuda ciąg dalszy

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie byli penie zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst zatytułowany Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna.

Jednak psychoanalitykom tekst Kalinowskiego najwyraźniej stanął ością w gardle, bo oto Adam Lipszyc reprezentujący ten problematyczny nurt nadesłał kolejny tekst polemiczny pt. Żywotność psychoanalizy. Polemika z Kasprem Kalinowskim. Pomijam dość obcesowy ton tej polemiki, bo o tym Czytelnicy sami wyrobią sobie zdanie. Jednak nagromadzenie w tak krótkim tekście tylu sprzeczności mających sprawiać wrażenie uczoności, zasługiwało na odpowiedź. I tym razem napisaliśmy ją we trojkę. Zapraszam do lektury zarówno polemiki Lipszyca, jak i naszej nań odpowiedzi.

Potyczek o Freuda ciąg dalszy. Odpowiedź Adamowi Lipszycowi

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Nasz krótki – mamy nadzieję – tekst będzie polemiką z artykułem Adama Lipszyca pod tytułem „Żywotność psychoanalizy”, który z kolei stanowił replikę na teksty Kaspra Kalinowskiego oraz Piotra Toczyskiego.

Pomijamy wcześniejszy tekst „instytucjonalnych psychoanalityków”, który przypominał sprawozdanie z dokonań i korporacyjnych sukcesów, a pomijał główne zarzuty wobec Freuda.

Skupiamy się na tekście Lipszyca, który – będąc głosem wybitnego znawcy psychoanalizy, ale też wybitnego historyka idei – jest wielowątkowy, erudycyjny, błyskotliwy i – w przeciwieństwie do „sprawozdania korporacyjnego” – napisany jest językiem barwnym i żywym.

Można go podzielić na trzy części i w tej kolejności będziemy się do niego odnosił. Pierwsza część dotyczy – ujmijmy to hasłowo – drobnostek i plotek o Freudzie; drugą można by określić jako „anty-Popper” i jest próbą stępienia ostrza – tak zwanego – „falsyfikacjonizmu”; trzecia zaś część (podsumowująca tę błyskotliwą mowę adwokacką) to wskazanie na niezwykłą – mimo jej licznych wad – „płodność” i „żywotność” psychoanalizy. Quod erat demonstrandum.

Drobnostki i plotki

Zacznijmy od „drobnostek i plotek”. Lipszyc w pierwszym kroku zbija najsłabsze z argumentów strony przeciwnej. I słusznie, bo – po pierwsze – ma w kilku przypadkach rację, a po drugie – stwarza retoryczne wrażenie, że podobnie jest też w innych przypadkach. Zaiste, Freud zażywał kokainę oraz wypowiadał się podobno krytycznie o pacjentach, nazywając ich „hołotą”. No i co z tego? Zajmujemy się wszak prawdziwością jego teorii, a nie oceną moralną jego twórcy. Czy kokainista, albo alkoholik, a nawet seksoholik (bo i takie zarzuty się pojawiały) nie może być doskonałym naukowcem? Są to – można powiedzieć – argumenty ad personam i słusznie można je w poważnej debacie odłożyć na bok.

Poważniejszy zarzut dotyczy tego, że w swojej praktyce lekarskiej zalecał pacjentom zażywanie kokainy. Są niewątpliwie wśród hepatologów alkoholicy i mogą zarazem być świetnymi lekarzami. Jeśli jednak hepatolog zalecałby spożywanie alkoholu jako leku na chorą wątrobę, źle by to świadczyło o jego kwalifikacjach lub etyce zawodowej. Ma rację Lipszyc, że to była inna epoka: kokaina była pod koniec XIX wieku substancją nową i legalną, nie było rygorystycznych badań klinicznych. Freud zalecał ją na neurastenię, na zaburzenia trawienia i na leczenie uzależnienia od morfiny, co w co najmniej jednym wypadku skończyło się tragicznie. Już wtedy ostrożniejsi lekarze uważali ją za niebezpieczną, a nawet za „trzecią plagę ludzkości” po alkoholu i morfinie.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna

W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie będą zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst, który ukazał się dzisiaj w „Gazecie Wyborczej”, a do którego lektury gorąco zachęcam. Naprawdę nie godzi się, aby pozwalać tej szkodliwej pseudonauce dłużej udawać naukę!

Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna. Odpowiedź na tekst PTPa

Kasper Kalinowski Tomasz Witkowski Jacek Breczko

Kiedy pomyłka psychologa kosztuje czyjeś zdrowie, życie albo bardzo duże pieniądze, po psychoanalizę nie sięga nikt.

W lotnictwie o dopuszczeniu pilota do lotu decydują symulatory i obserwowalne wskaźniki zachowania. W wojsku trening odporności psychicznej opiera się głównie na procedurach poznawczo-behawioralnych. W służbach mundurowych i przy selekcji kandydatów na stanowiska wysokiego ryzyka stosuje się standaryzowane oceny psychologiczne. W rekrutacji liczą się testy psychometryczne, próbki pracy i ustrukturyzowane wywiady. W psychologii sądowej ryzyko przemocy ocenia się dziś ustrukturyzowanymi narzędziami, a nie swobodnym osądem klinicznym. Psychoanalityków ze świecą tam szukać.

Samo w sobie nie dowodzi to, że każde twierdzenie psychoanalityczne jest fałszywe. Pokazuje jednak prawidłowość, o której warto pamiętać: im bardziej od psychologii wymaga się sprawdzalnej prognozy, mierzalnego wyniku i odpowiedzialności za błąd, tym mniej w niej psychoanalizy.

Tymczasem w odpowiedzi Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego na artykuł o Zygmuncie Freudzie psychoanaliza jawi się jako dojrzała nauka z dorobkiem, uniwersytetami i dowodami skuteczności. Konstrukcja tej odpowiedzi przypomina technikę erystyczną zwaną galopem Gisha. Czytelnik zostaje zasypany dziesiątkami nazwisk, nurtów i instytucji, a w tym potoku nie widać, że na konkretne zarzuty odpowiedzi nie ma. Podjęliśmy się więc trudu, którego przeciętny czytelnik nie podejmie, i sprawdziliśmy, co naprawdę zawierają badania, na które powołują się psychoanalitycy.

Albo jedno, albo drugie

„Psychoanaliza musi weryfikować się sama” – to zdanie z odpowiedzi PTPa jest chyba najważniejsze. Kilka akapitów wcześniej czytamy, że psychoanaliza „ugruntowała swoją pozycję jako nauka humanistyczna”, że analityk w gabinecie „nie poszukuje podobieństw, nie dokonuje uogólnień” i nie kieruje się żadnym algorytmem postępowania, oraz że psychoanaliza „nie zadowala się tym, co znane, ani, jak nauki akademickie, tym, co potwierdzone statystycznie”.

Zgoda. Kłopot w tym, że dalej autorzy broniący psychoanalizy powołują się na randomizowane badania kliniczne, na refundację w sześciu krajach, na obrazowanie mózgu i na „niepodważalny status” własnej skuteczności. Nie da się jednocześnie stać poza statystyką i powoływać się na statystykę. To jest główna oś całego sporu, reszta to szczegóły, choć istotne.

Odpowiedź podpisali dr Anna Czownicka, psycholożka i pierwsza prezes Towarzystwa, dr n. med. Gustaw Sikora, psychiatra i obecny prezes, oraz Monika Barwińska, psycholożka i sekretarz zarządu. Napisali, że czynią to w trosce o dobre imię psychoanalizy i w imię dbałości o rzetelną wiedzę na jej temat. Pozwolimy sobie odpowiedzieć ich własnym zdaniem, zmieniając w nim jedno słowo: „Czynimy to w trosce o dobre imię psychologii jako nauki”.

Jeżeli psychoanaliza wysuwa twierdzenia o pamięci, rozwoju, osobowości, mechanizmach psychicznych i skutkach leczenia, to są to twierdzenia empiryczne i można je badać zwykłymi metodami. Jeżeli natomiast jej najważniejsze tezy są dostępne wyłącznie metodzie psychoanalitycznej, a, jak piszą autorzy odpowiedzi: „żadne tak zwane obiektywne metody badawcze nie mają zdolności weryfikacji wyników badań psychoanalitycznych”, to jej wewnętrzne potwierdzenia nie mogą zarazem uchodzić za niezależny dowód. Trzeba wybrać jedno z dwojga. Wybieranie za każdym razem tego, co akurat wygodne, nie jest stanowiskiem metodologicznym, tylko retoryką tuszującą jego brak.

Czytaj dalej na razie bez paywalla klikając TUTAJ

Posłuchaj rozmowy:

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia czy pseudonauka?

Druga rozmowa w Kolasińska Podcast: Freud jako sukces marketingowy, testy projekcyjne w sądach, dlaczego nauka nie umie odejmować błędnej wiedzy, czy jesteśmy przeterapeutyzowani – i po co psychologowi powieści.

Zapraszam do wysłuchania drugiej już rozmowy ze mnną w kanale Kolasińska Podcast. Poza tradycyjnie psychologiczno-terapeutycznymi tematami rozmawiamy również o moich powieściach 01:13:25–01:19:39 – Defekt i Tryptyk haniebny, a także o tym, po co psychologowi fikcja i literatura.

O czym rozmawialiśmy

Psychologia rozmyła się w mediach społecznościowych tak bardzo, że trudno dziś powiedzieć, czym właściwie jest – a jednocześnie wszyscy się na niej znają. Przypomina to Stańczyka, który z obwiązaną twarzą przeszedł przez krakowski rynek i od każdego przechodnia dostał radę na ból zęba. Dobrzy naukowcy rzadko popularyzują naukę, bo system ocen nagradza ich za punkty, a nie za prostowanie bzdur. Tę lukę wypełniają więc ci, którzy wiedzą najmniej.

Freud odniósł przede wszystkim sukces marketingowy. Dał ludziom wygodne usprawiedliwienie: skoro moje złe czyny wypływają z nieświadomego „id”, nie do końca za nie odpowiadam. Tak samo tłumaczy się dziś masowe zbrodnie „tłumionymi emocjami”, choć za strzałami stoi decyzja sprawcy, nie tłumienie. A osoby chore psychicznie nie popełniają takich przestępstw częściej niż zdrowe.

Nauka ma narzędzia do dodawania wiedzy, ale prawie nie ma narzędzi do jej odejmowania. Za nowe publikacje dostaje się punkty, za wykazanie, że coś nie działa – nic. Dlatego nikt nigdy oficjalnie nie wycofał psychoanalizy, testu Rorschacha ani innych testów projekcyjnych. Wciąż uczy się ich na słabszych uczelniach i stosuje w sądach, gdzie mogą łamać ludziom życie. Wariograf, choć budzi nieufność, wykrywa kłamstwo z trafnością nieosiągalną dla najlepszych testów psychologicznych.

Rozmawiamy też o tym, czy nie staliśmy się „przeterapeutyzowani” – jeszcze niedawno wstydziliśmy się terapii, dziś dziwny jest ten, kto na nią nie chodzi – oraz o algorytmach, które już kilka lat temu przewidywały próby samobójcze trafniej niż klinicyści.

Osobna część rozmowy dotyczy moich powieści. „Tryptyk haniebny” to moja dwudziesta książka i pierwsza powieść, rozgrywająca się w czternastowiecznej Europie Środkowej, a „Defekt” dzieje się współcześnie. Choć to fikcja, zajmuję się w nich tym samym, o czym zawsze pisałem: dylematami moralnymi i tym, jak otoczenie społeczne próbuje narzucić nam swoje rozwiązania.

O psychoanalizie, testach projekcyjnych i szarlatanerii w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”.

Poprzednią rozmowę w tym kanale obejrzysz tutaj:

Psychologia, która KRZYWDZI. Dlaczego „pomoc” bywa zagrożeniem?


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Praca z energią to oszustwo? – rozmowa w podcaście Menthly

Rozmowa w podcaście Menthly, który zwykle promuje pracę z energią: o jasnowidzach, nagrodzie za zdolności paranormalne, „traumach rodowych”, epigenetyce i ustawieniach Hellingera.

Dzisiaj rozmowa z Konradem Ślusarczykiem, w podcaście, który raczej propaguje zjawiska, które zwykle demaskuję, a więc kij w mrowisko. Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

Tym razem usiadłem naprzeciwko gospodarza kanału, który na co dzień rozmawia z ludźmi pracującymi „z energią”, emocjami zapisanymi w ciele i programami rodowymi. Opowiadam o Klubie Sceptyków Polskich i jego akcjach – od publicznego „przedawkowania” leków homeopatycznych po nagrodę za udowodnienie w kontrolowanych warunkach zdolności paranormalnych, której nikt dotąd nie zdobył. Podobną nagrodę przez dziesięciolecia oferował James Randi i również nikt jej nie odebrał.

Parapsychologia ma własne czasopismo od 1937 roku i przez niemal 90 lat nie dostarczyła przekonującego dowodu na istnienie jasnowidzenia. Gdyby ktoś je udowodnił, byłaby to rewolucja na miarę odwrócenia strzałki czasu – byłbym pierwszy, by to badać. Tymczasem „cuda” wyjaśnia zwykle zmienna czasu: przeziębienie mija samo, wiele kłopotów psychicznych też, a zasługę przypisujemy temu, co akurat stosowaliśmy – terapii, syropowi albo miksturze babci.

Trauma oznacza trwałą zmianę w psychice, z bezsennością i natrętnymi wspomnieniami. Dziś traumą nazywa się wszystko, łącznie z tym, co „babcia coś tam miała”. Tymczasem około 85–90% ludzi, którzy przeżyli wydarzenie traumatyczne, wychodzi z niego bez żadnej interwencji. Rozmywanie tego pojęcia krzywdzi przede wszystkim tych, którzy naprawdę z traumą żyją.

„Traumy rodowe” i epigenetyczne dziedziczenie przeżyć przodków nie mają oparcia w badaniach: u ssaków ślady środowiskowe w DNA ulegają przy zapłodnieniu całkowitemu resetowi. Epigenetykę w tym wydaniu i ustawienia Hellingera nazywam więc jednym słowem – szarlatanerią. Religię traktuję inaczej: umysł człowieka jest z natury religijny, bo szuka przyczyn i intencji nawet tam, gdzie ich nie ma.

Na koniec mówię, co działa zamiast pracy z energią: wzięcie odpowiedzialności za własne życie. Sami jesteśmy najlepszymi specjalistami od siebie, a pomoc z zewnątrz nie polega na tym, że płacę i wychodzę naprawiony. Wspominam też o „Tryptyku haniebnym”, który jest w pewnym sensie alegorią tego wszystkiego, o czym mówię w tej rozmowie.

O szarlatanerii w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”, a o tych, którzy sprzedają nam recepty na życie, w zbiorze „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”.

Posty o podobnej tematyce:

The Apparent Mental Causation of Science and Pseudoscience

„Głód cudów i upadek autorytetów”. Dlaczego pacjenci wybierają szarlatanów zamiast lekarzy? 

Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie

O POPpsychologii i psychobiznesie w radiu 357

Uczmy młodzież krytycznego myślenia

O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

Pop-psychologia. Zaczynamy mówić głupoty i żądamy dla nich szacunku

Kto obroni merytorykę w nauce

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Wpychał mi krzyż do gardła”. Przerażające relacje ofiar polskich egzorcystów | RAPORT SPECJALNY

Raport specjalny TVP Info o nadużyciach polskich egzorcystów, przy którego przygotowaniu współpracowałem: dlaczego egzorcyzmy to przemoc i czym grożą osobom chorym psychicznie.

Na początku tego roku uczestniczyłem w przygotowaniu Raportu Specjalnego poświęconego nadużyciom polskich księży egzorcystów. Autorem reportażu przygotowanego dla TVP jest Jakub Hnat. Z pewnym opóźnieniem zapraszam do obejrzenia tego niełatwego w odbiorze i dość niecodziennego materiału.

O czym jest ten raport

Raport TVP Info pokazuje, co dzieje się w przykościelnych salkach podczas egzorcyzmów. W Polsce działa około 120 księży egzorcystów, ale nikt nie wie, ilu ludzi poddaje się tym rytuałom, i nikt tego nie kontroluje. Reportaż Jakuba Chnata opiera się na świadectwach kobiet, które latami poddawano egzorcyzmom, oraz na nagraniach z ich przebiegu.

Gdy oglądam te nagrania, nie mam wątpliwości, że widzę przemoc, i to przemoc poniżającą młode kobiety. To w gruncie rzeczy psychiatria z czasów średniowiecza, bo wtedy wymyślono te metody. Przestrzegam też przed uznawaniem zachowań egzorcyzmowanych za udawanie. Ich objawy są często rzeczywiste i poza ich kontrolą, a wywołuje je to, co robią z nimi egzorcyści.

Najgroźniej jest wtedy, gdy na egzorcyzmy trafiają osoby rzeczywiście chore psychicznie. Dla kogoś, kto ma urojenia, są one rzeczywistością psychiczną, a rytuał wypędzania demonów najpewniej pogłębi jego stan psychotyczny, i to bardzo mocno. Dlatego popieram postulat, by zakazać egzorcyzmów wobec dzieci i osób z zaburzeniami psychicznymi.

O tym, jak psychologia i religia zagospodarowują ludzkie cierpienie, piszę w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”, a o pseudoterapiach w „Zakazanej psychologii”.

To nie pierwszy materiał filmowy na temat, w którego przygotowaniu pomagałem. Już kilkanaście lat temu reż. Konrad Szołajski mierzył się z nim w swoim filmie dokumentalnym. Jeszcze wcześniej wypowiadałem się w materiale przygotowywanym przez BBC. Zadziwiające, że mimo upływu lat nic się w tym względzie nie zmieniło. Egzorcyzmy w pewnych kręgach nadal cieszą się sporą popularności, a księża-egzorcyści swobodą działania i bezkarnością.

Posty o podobnej tematyce:

Walka z szatanem

Prawo nie chroni rozumu – wywiad


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Freudzie: co zapożyczył, co sfałszował, jak traktował pacjentów, dlaczego psychoanaliza wymyka się krytyce i co po niej zostało.

Zapraszam do wysłuchania rozmowy na temat oszustw i manipulacji Freuda, a co za tym idzie, również psychoanalizy – tej freudowskiej i kolejnych jej odmian. Rozmowę przeprowadził ze mną Jacek Tabisz.

O czym rozmawialiśmy

Nie potrafię podchodzić do Freuda poważnie – i nie tylko z powodu jego koncepcji. Rzetelne studia historyczne pokazują, że większość idei zapożyczył, nie przyznając się do tego, część sfałszował, a przede wszystkim był mistrzem autokreacji i marketingu. Nie odkrył nieświadomości: trójdzielną duszę opisywał już Platon w metaforze woźnicy i dwóch koni.

Jego stosunek do pacjentów był wymowny. Z zapisków Ferencziego wiemy, że nazywał ich hołotą, która ma dostarczać materiału do rozwijania psychoanalizy. Najpierw była ideologia, a do niej dopasowywał ludzi jak na łożu Prokrusta. Skrzywdził wiele kobiet, uznając ich relacje o wykorzystywaniu w dzieciństwie za fantazje. Aktywnie zniechęcał też do eksperymentalnego sprawdzania psychoanalizy – a po tym, kto broni swoich twierdzeń przed weryfikacją, najłatwiej rozpoznać pseudonaukowca.

Psychoanaliza jest jak Proteusz: gdy próbujesz ją uchwycić, zmienia postać. Każdą krytykę zbywa się stwierdzeniem, że „to już historia, dziś jesteśmy dalej”. Tak działa wiele pseudonauk. Czy coś po Freudzie zostało? Tak – część opisanych przez niego mechanizmów obronnych, jak projekcja czy racjonalizacja, potwierdzono eksperymentalnie. To jednak niewiele jak na „ojca psychologii”, którym zresztą nie był: większe zasługi miał William James.

O psychoanalizie i jej mitach piszę w „Zakazanej psychologii”, a o wielkich postaciach psychologii, które warto znać zamiast Freuda, w „Gigantach psychologii”.

O psychoanalizie pisałem obszerniej w pierwszym tomie mojej trylogii „Zakazana psychologia. Pomiędzy nauką a szarlatanerią„. Relacje ofiar terapii opartej na psychoanalizie można przeczytać w mojej książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach„.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Głód cudów i upadek autorytetów”. Dlaczego pacjenci wybierają szarlatanów zamiast lekarzy? 

To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!

Mimo błyskawicznego rozwoju medycyny, wciąż miliony ludzi wierzą w pseudoterapie – od homeopatii po generatory plazmowe. Dlaczego? Jak wyjaśnia psycholog dr Tomasz Witkowski, źródła tego zjawiska są złożone: od „głodu cudów” i potrzeby nadziei, przez emocje i ignorancję, aż po kryzys autorytetów i system edukacji, który zamiast krytycznego myślenia często wzmacnia irracjonalizm. To właśnie w takich lukach rozwija się szarlataneria, nierzadko zagrażająca zdrowiu i życiu pacjentów.

Katarzyna Matusewicz: Dlaczego zjawisko pseudonaukowych metod terapii wciąż zyskuje na popularności, mimo że medycyna oparta na faktach rozwija się tak dynamicznie?

Tomasz Witkowski: To nie jest nic nowego – takie praktyki istniały zawsze. Kiedyś ludzie poszukiwali np. „proszku z rogu jednorożca” czy innych cudownych specyfików na różnego rodzaju dolegliwości. Odbywało się to zwykle na targach, dziś przybiera to bardziej zorganizowaną formę. Szarlatani najczęściej działają w internecie. I mimo, że medycyna rzeczywiście ma niezwykłe osiągnięcia, to faktem pozostaje, że jesteśmy istotami śmiertelnymi. Wciąż istnieją choroby nieuleczalne czy bardzo trudne do leczenia. To właśnie te obszary – tam, gdzie medycyna nie ma gotowych odpowiedzi ani skutecznych terapii – najczęściej zagospodarowują szarlatani.

I myślę, że to się nie zmieni, nawet kiedy medycyna rozwinie się nieporównanie bardziej niż dziś. Zawsze znajdą się ludzie, którzy będą chcieli zatrzymać młodość, spowolnić starzenie się, a nawet poszukiwać nieśmiertelności. To naturalny trend, z którego korzystają pseudoterapeuci. Trzeba też pamiętać, że mamy w sobie potrzebę nadziei, „głód cudów”. Nawet jeśli leczymy się zgodnie z zaleceniami lekarzy, często myślimy: „może jest jeszcze coś, co mogę zrobić”. I właśnie to „coś jeszcze” bardzo często staje się polem działania osób polecających pseudonaukowe metody terapii.

K.M.: Wiadomo, jaka jest obecnie skala tego problemu w Polsce? Ilu pacjentów może korzystać z usług naturopatów czy bioenergoterapeutów?

T.W.: Trudno jest określić dokładną skalę tego zjawiska. Nie wiem, czy ktokolwiek przeprowadził rzetelne badania dotyczące liczby pacjentów korzystających z takich praktyk. Pamiętam jednak analizę sprzed kilkunastu lat, która dotyczyła wartości rynku ezoterycznego – wróżek, jasnowidzów i podobnych działalności. Już wtedy szacowano go na około dwa miliardy złotych rocznie! Można przypuszczać, że dziś ta wartość jest znacznie wyższa.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posty o podobnej tematyce:

Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie

Uczmy młodzież krytycznego myślenia

O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

Kto obroni merytorykę w nauce


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie

Zapraszam do lektury wywiadu, który dla miesięcznika Cogito przeprowadziła ze mną Emilia Kosiorek. Wywiad ukazał się w lipcowym numerze.

Cały wywiad przeczytasz w papierowym lub elektronicznym wydaniu miesięcznika klikając TUTAJ.

W języku angielskim wywiad jest dostępny w:

Not only is there fake news, but there can also be fake science

Created with Sora

Disclaimer: Whenever the text refers to Forbidden Psychology, it denotes the original Polish series titled “Zakazana Psychologia”. The English-language books that address the same themes are “Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy” and “Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy”. However, these are not literal translations — the original Polish version consists of three volumes, while the English edition comprises two.

Flat Earthers, reptilians, chemtrails, and the allegedly still-living Elvis Presley are, for the majority of society (thankfully!), nothing more than laughable conspiracy theories. You don’t need a PhD to know that. But when we start talking about homeopathy, fortune-telling, neurolinguistic programming (NLP), Hellinger’s family constellations, bioenergy therapy, or astrology, it’s no longer as clear to everyone that these are nothing but pseudoscience. These more or less obviously nonsensical ideas share several common features: lack of repeatable research results (or lack of research at all), appeals to “secret knowledge,” “energy,” or “intuition,” resistance to criticism (every question is perceived as an attack), or conscious avoidance of scientific studies — “because the system doesn’t want you to know the truth.” Nevertheless, some of these theories and practices not only function successfully in society but have also entered the halls of academia, such as NLP, which is taught at the university level in Poland[1]. A clairvoyant can be summoned as a professional witness in a court case (yes, that’s an actual job!), and homeopathic substances are recommended by general practitioners and are available in pharmacies.

True science comes to the rescue of reason. It’s based on years of research verifying the truth of hypotheses, on the reputation of the institutions conducting the research, on the names of well-known scientists, and above all, it’s empirically confirmed. But is that always the case? In physics or chemistry, if a scientist makes a mistake in research, practical experience quickly reveals it, whether the error was intentional or not. However, in the broad domain of social sciences, including psychology, sociology, or economics, detecting errors, abuses, or fraud is neither fast nor obvious. What’s more, repeating the results and interpretations of such flawed studies can lead to very serious consequences. Imagine an ineffective therapy administered by a psychotherapist — at best, it simply doesn’t work, but at worst, it could lead to suicide.

It is precisely about pseudoscience and the sins of real science that we learn from the “Forbidden Psychology” series by Dr Tomasz Witkowski. The books in this series were published some time ago but have gained new life, and their content and message have the potential to reach a wider audience thanks to audiobook editions on Poland’s largest platforms.

However, the series isn’t just about psychology. It’s an attempt to expose and confront pseudoscience and the unreliability of scientists in various fields, though mainly within the social sciences. Readers who have so far admired the genius of Sigmund Freud or the brutal truth about human nature presented in Philip Zimbardo’s Stanford Prison Experiment may need to revise their views.

One particularly fascinating and shocking story is the brilliant hoax carried out by Dr Witkowski in the well-known Polish popular science magazine Charaktery[2]. Disguised as a non-existent French female scientist, he managed to publish an article about a therapy based on morphic resonance, which he had entirely made up. The very fact that this hoax succeeded, and the, let’s say, “casual” approach of Charaktery’s editorial board, is deeply concerning. Awareness that such a thing could happen in a magazine whose scientific board includes PhDs and professors raises serious questions about the reliability of scientists and forces us to ask: where should young researchers turn for trustworthy knowledge and role models?

All of the above prompted me to speak with Dr Witkowski. I hoped the conversation would restore my faith in science — a faith that had been somewhat shaken after reading Forbidden Psychology. Did it? Let’s find out.

Emilia Kosiorek: Our conversation is inspired by your series Forbidden Psychology, in which you describe how pseudoscience, as well as negligence and plain fraud, infiltrate science. Do you believe this problem concerns mainly psychology, or should we assume that people are people and fraudsters can appear in every field — medicine, physics? Are the social sciences more vulnerable to such behaviour?

Tomasz Witkowski: The degrees of scientific dishonesty certainly vary between disciplines, but in my view, it exists everywhere. Social sciences are indeed somewhat more susceptible because, broadly speaking, science can be divided into so-called “hot” and “cold” disciplines. The hot sciences have direct and immediate applications, such as market value or technological impact — fields like genetics, theoretical physics, etc. When results are published in those areas, they are quickly replicated and verified because a specific result directly leads to progress. In contrast, in disciplines like psychology, sociology, or even economics, verification doesn’t happen as rapidly, which is why various types of fraud can remain unnoticed for a long time.

EK: So, in the 21st century, is it still worth becoming a scientist, especially a scientist in the social sciences? Many young people choose to study psychology, social and behavioural sciences, and economics. Are they making the right choice?

TW: Absolutely. Science is one of the most fascinating endeavours a person can engage in. Perhaps art is just as intriguing. As for social sciences, last year Geoffrey Hinton, a cognitive psychologist, was awarded the Nobel Prize in Physics for his work on neural networks that led to the development of artificial intelligence. AI would never have emerged without input from psychologists, who have provided insight into how our minds and nervous systems function and how we process information. One could say that the social sciences have contributed significantly to what we’re experiencing today. The opportunities for work and discovery are tremendous, and I wholeheartedly believe it’s worth studying social sciences. Of course, one should engage in rigorous, mainstream science — and in psychology, preferably not the kind devoted to inventing next therapeutic modalities.

EK: Recently, the topic of mental health, particularly among young people, has become more visible in the media. We observe that more and more Poles report mental health issues, and more are also seeking help from psychologists and psychiatrists. How might the problems you discuss regarding professionalism in these professions, and the presence of pseudoscience within them, affect people’s actual health and lives?

TW: Undoubtedly, they can have a huge impact. If we’re dealing with therapies that are ineffective, unscientific, and unreliable — ones that produce weak or no results or even harmful effects — then we’re looking at a direct threat to health. Diagnostic practices also play a crucial role. Take this observation: when I was studying psychology, the most popular diagnostic category was neurosis. Today, nobody talks about neuroses anymore. Now it’s all about depression and ADHD. So, we must also acknowledge the trends and fashions that dominate diagnostic practices — they come and go.

EK: How do you assess the reception and impact of your work against pseudoscience in the academic world? Has anything changed over the years? Can we still find NLP courses and other pseudoscientific content in university curricula?

TW: Unfortunately, yes. Has anything changed…? When I started exposing pseudoscience in psychology, there was only one other person in Poland doing something similar, a guy who ran the blog “Fashionable Nonsense.” Now, there are many bloggers, YouTubers, and journalists popularising science and debunking pseudoscience. But as far as influence on academia goes… I wouldn’t overstate it. My influence has been minimal. That’s because academia operates by its own rules. It’s a world where your value is measured by how many publication points you earn, and hence the obsession with scoring those points. If you don’t interfere with that process — and I haven’t in any significant way — people like me are largely ignored, and the system continues, unfortunately.

EK: That’s not very encouraging; it does feel a bit like fighting windmills. But perhaps it’s still worth doing, for the sake of science or simply for intellectual integrity. How do we protect ourselves from pseudoscience? How do we respond when someone says they took an NLP course and it worked, or that they’ve always treated themselves with homeopathy? The argument about a lack of scientific evidence doesn’t seem to convince such people.

TW: Reaching such individuals is extremely difficult. But I can offer some advice to people who want to protect themselves from pseudoscience. First and foremost, we need to be aware that whenever we search for information — about therapies, treatments, or anything else — the algorithms that track our activity trap us in information bubbles. We must consciously look for information outside these bubbles, especially beyond social media, where the bubble is tightly sealed. If you’re a fan of homeopathy, your friends likely are too, and they share similar information. That’s a closed system. Secondly, if you’re reading a book about therapy, treatment, mental health, or science in general, the first thing to check is whether it has a bibliography, and how extensive it is. If a book lacks references, put it back on the shelf. That means everything in it came straight out of the author’s head and likely has no scientific basis.

EK: Speaking of scientific books — your books have recently become available as audiobooks, a format I personally love and through which I discovered your work. Meanwhile, on the same platform (BookBeat), Joseph Murphy’s The Power of Your Subconscious Mind is categorised under Non-Fiction and Health. Isn’t this kind of classification also a form of legitimising pseudoscience?

TW: Absolutely, it is. Back in the 1960s in the United States, if a publisher released a pseudoscientific book, scholars from respected universities would write protest letters asking for its withdrawal, or boycott the publisher altogether and refuse to publish their scientific work there. That tradition has long since disappeared. Sadly, even PWN (Polish Scientific Publishers) published a book on NLP. GWP (Gdańsk Psychological Publishing), which is known for its psychology titles, has released many works on Hellinger and NLP. These days, even the brand of a major scientific publisher like PWN is no longer a guarantee of quality, so that filter is gone too.

EK: But is every form of pseudoscience harmful? Shouldn’t people be free to believe in whatever they like?

TW: Yes, every pseudoscience is harmful. Let me share an example. In 2010, together with Professor Łukasz Turski, we sent a “Letter in Defence of Reason” to the Minister of Labour and Social Policy. It was a protest against adding professions like bioenergy therapist, astrologer, clairvoyant, and fortune-teller to the official national list of occupations. The letter was signed by nearly 5,000 people, most of them scientists. Why does this matter? One could argue that if someone wants to believe in astrology, it’s harmless — they’re just wasting time and money. But once such a job is officially recognised, its practitioners can be called as witnesses or expert consultants in court. We’ve already had a murder trial in Poland where a bioenergy therapist and a clairvoyant testified. A guilty verdict was issued based on their statements. Thankfully, the appellate court overturned the verdict and acquitted the man. But the original ruling was made without a body being found — one of the key pieces of evidence was that the energy therapist’s pendulum pointed to the suspect. This example shows just how far pseudoscience can go. What may seem trivial can end up determining people’s fates in court. Beyond that, pseudoscience is a violation of reason. If we continue to allow so many absurdities to circulate, people will lose, or have already lost, the ability to distinguish truth from falsehood.

EK: I must say that example is shocking. And describing pseudoscience as a violation of reason is quite apt. I once watched the film Behind the Curve about flat-earthers. Listening to their arguments felt exactly like my reason was being assaulted. It’s the same with anti-vaccine movements or advocates of pseudoscience and strange theories. Trying to reason with them leads only to responses like, “It’s a conspiracy — they want you to think that,” or “Just because we have no evidence doesn’t mean we’re wrong,” or “Your studies are part of a government-corporate plot.” And then comes the aggression, the assault. But let’s return to actual science. I’m currently conducting a sociology research project. In preparing it, I went through hundreds of academic studies and volumes of literature. I tried to rely on reputable sources — universities, research centres, expert opinions. Yet after reading Forbidden Psychology, I can’t be sure my sources are trustworthy if giants like Freud or Zimbardo have serious scientific sins. So, how do we find reliable sources? Where should young scientists look for authority?

TW: I wouldn’t turn away from scientific literature. The average reader or even average researcher doesn’t have the tools to determine whether fraud occurred in a given paper. Scientific publications undergo anonymous peer review — those reviews are usually written by field experts, and that’s still something to trust. Of course, we’ll never have 100% certainty that someone didn’t fabricate something. The case of Diederik Stapel, a Dutch psychologist, showed how someone could fabricate research data for years. He never conducted the studies, just made them up. A total of 58 of his papers were retracted. Currently, we’re facing the “paper mills” scandal in academia — groups of people professionally selling fake scientific articles that get published under scholars’ names, even though the scholars didn’t write them. These things happen all the time. And we don’t have many tools to catch them. Some of the most reliable tools are meta-analyses and systematic reviews, methods that compile large sets of research results on a specific topic and generalise the knowledge. For example, one meta-analysis on suicide and self-harm prevention effectiveness included 1,125 studies. Even if a few of those were fraudulent, they would get drowned in the mass of honest work, and the reliable data would still show the actual outcome. So, whenever you’re researching a topic, your first stop should be meta-analyses and systematic reviews. They are top-tier in the hierarchy of scientific evidence. Nothing above them is more reliable.

EK: Yes, in my own work, I used a meta-analysis for my literature review, and it proved a very valuable source of knowledge. But the key is having a large enough body of studies. Now I’m preparing for another research project. While looking for methodology guidelines, I came across advice from an educational organisation that said: “Choose a novel topic, conduct a study that no one has done before. After all, you want to contribute something new to science.” That immediately reminded me of the replication crisis you describe in Forbidden Psychology. Why are replication studies so rare? Is it just about funding — grants being seen as wasted if you repeat someone else’s work, or is there something more? After all, meta-analyses rely on replications.

TW: There are several reasons why replication studies are uncommon. First, scientists are reluctant to replicate someone else’s work because it might appear they don’t trust their colleague — they’re “checking up” on them, and many researchers avoid it to not seem suspicious or untrusting. Second, scientific journals often don’t want to publish replication studies. Some even explicitly state in their submission guidelines that they only accept original research. That policy limits the possibilities. Third, replications don’t bring much prestige. It’s hard to boast about replicating someone’s findings. But original research — now that’s something to be proud of. Replication is tedious, ant-like work aimed at verifying the knowledge we already have, and few people are eager to take that on.

EK: Indeed. Some studies and experimental results, like Philip Zimbardo’s Stanford Prison Experiment (SPE), are so entrenched in scientific culture that challenges to their validity often fail to “outshine” the fame of the original. In Forbidden Psychology, you discuss Thibault Le Texier’s critique of SPE in his article Debunking the Stanford Prison Experiment and his book Histoire d’un mensonge, which reveal the unethical and manipulated aspects of the study. Despite these revelations, the academic community’s response was limited, raising concerns about self-regulation in science. I encourage everyone interested in more context to read your blog entry “Lucifer Invented by Zimbardo” — an engaging read not only for psychology or sociology buffs.

I know you’re a fan of new technologies and artificial intelligence. Let’s imagine you carried out a hoax today in 2025, similar to the one you did in Charaktery. What do you think would happen? Would it still work?

TW: I believe it would succeed without issue. Recently, I even came across a description of a “therapy” based on morphic resonance that was nearly identical to what I made up for Charaktery. But it wasn’t a hoax! It was a “real therapy” being promoted! And it had been published. So yes, these things would still work. There have been several other hoaxes by Polish scientists since mine, also published in scientific journals. Turns out it’s not hard at all to publish nonsense.

EK: And what about artificial intelligence? How can it help identify scientific fraud?

TW: Right now, my problem is that AI deceives me. When I recently used it to search for academic literature, it made up articles from scratch, attributing them to real scholars, giving full citations, including fake journal names! So, currently, the issue is AI’s hallucinations, which are actually getting worse in newer models. However, regarding technology in general, it can help. If a study was genuinely conducted, the data should exhibit a partly random character. There shouldn’t be suspicious patterns caused by human interference which algorithms can detect. If someone faked a study and manually created the data, algorithms might spot inconsistencies showing the human touch. But this depends on having access to the raw data — the original numbers and measurements, which are usually not included in journal articles. Only the final calculations are shared. Scientists are very reluctant to share raw data.

EK: That reluctance is puzzling. In Forbidden Psychology, you describe how difficult it is to obtain raw data — scientists claim the data aren’t archived, or not available digitally, or simply ignore requests. I find that highly suspicious… One last question: the Polish Sceptics Club. It’s a fascinating initiative, and you’re its founder. Do you think young researchers like us could get involved?

TW: Absolutely! I’d be delighted if young people joined the Polish Sceptics Club. We run a wide range of activities. This year, to encourage youth participation, we launched a contest: write an essay or story under the theme “My Encounter with Charles Darwin.” It’s an ongoing competition. Every February, we organise Darwin Days in Wrocław with the Polish Rationalist Association and the Institute of Biology at the University of Wrocław. It’s a weekend of lectures for the general public promoting evolution and Darwinism. That’s also when the essay contest results are announced. But there are many opportunities for youth engagement. Anyone interested should get in touch, we’d be very happy to welcome new members.

EK: The Forbidden Psychology series also has English-language counterparts in two books. I saw some of your books have even been published in Korean. Your latest book was published first in English, then Korean, and later in Polish. Its English title is Fads, Fakes and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychology. Could you tell us more about this book? Who is it for, and what’s its message?

TW: The book is a collection of essays that can be read in any order. It’s about science, culture, psychology, and psychotherapy — especially about myths that pervade both culture and science. For example, the myth that there are “good” and “bad” emotions, or the myth that loneliness kills. Some essays deal with the so-called “culture of victimhood,” which now dominates social life. If you’re the kind of person who wants to challenge their deeply held beliefs, who isn’t afraid of mental confrontation and wants to clear their mind, then this book is for you. And I can say this: my next collection of essays is nearly complete. Its Polish title will be Turning Back the Ship of Fools and Other Essays. The English version will have a slightly different set of essays and be titled A Recipe for a 21st Century Children’s Crusade: Essays on Culture, Science, and Psychology. I think it should be released around June or July this year.

EK: Thank you very much for this conversation. We could summarise it like this: despite living in an era of unprecedented technological and scientific advancement, conspiracy theories and pseudoscience persist, and even in the scientific world, some try to take shortcuts for their gain. That’s why it’s more important than ever to think critically and sceptically, and — despite everything — not to lose faith in science. Don’t shy away from confrontation and never let anyone trample your common sense.

Emilia Kosiorek

Akademeia High School, Warsaw — Year 12 student; studying Psychology, Sociology, and Mathematics A-Levels; big fan of reason and science.

[1] While certain NLP courses offered by private training centres might arguably be classified as a kind of “hobby club,” offering this pseudoscience within higher education institutions reinforces the belief in the validity of a theory unsupported by evidence. NLP can be found at the Higher School of Health Sciences in Bydgoszcz, the European College of Social and Technical Sciences in Radom, and the University of Information Technology and Management in Rzeszów.

[2] Charaktery is a Polish popular science magazine dedicated to psychology, published since 1997. From the outset, the magazine aimed to make psychological knowledge accessible to a broad audience — including both amateur enthusiasts and professionals such as psychologists, therapists, and educators. It covers topics such as emotions, interpersonal relationships, motivation, child-rearing, mental disorders, and personal development. The magazine also frequently features psychological essays, interviews with experts, and articles at the intersection of neuroscience, sociology, and at times, spirituality and philosophy. For many years, Charaktery was published by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (GWP), before being taken over by the company Charaktery Sp. z o.o. Initially a traditional monthly print magazine available in newsstands and bookstores, it now operates primarily in digital format.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Premiera pierwszego tomu AUDIOBOOKA „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników audiobook pierwszego tomu mojej trylogii 15 stycznia 2025 roku trafi do sieci dystrybucyjnej. Już wkrótce, bo 15 lutego będzie dostępny audiobook tomu drugiego, a za kolejny miesiąc 15 marca audiobook tomu trzeciego. Zapraszam do słuchania!

Posłuchaj bezpłatnego fragmentu klikając TUTAJ

Potrzebujesz terapeuty? Jesteś przekonany, że coś jest z tobą nie tak i pomoże ci nowy, wspaniały rodzaj psychoterapii? A może myślisz, że niedawno odkryta starożytna technika odmieni twoje życie? Jeśli tak, kup tę pouczającą i intrygującą książkę. Zakazana psychologia ujawnia mistyfikacje, motywacje, a nawet zwykłe oszustwa, które sprawiają, że większość popularnej psychologii, którą się zajmujemy, jest bezwartościowa, a nawet może być szkodliwa.

Z recenzji prof. Susan Blackmore

Zamów eBooka

Psychologia, nauka o ludzkim umyśle, nadal usiłuje pozbyć się swoich nienaukowych atrybutów. W tej wciągającej i pouczającej książce Tomasz Witkowski odważnie bada „ciemną stronę” psychologii, zarówno w świątyni akademickiego świata, jak i w zaciszach prywatnych gabinetów psychoterapeutycznych. Obnaża często zaniedbywane obszary współczesnej psychologii, które same w sobie wymagają leczenia. Książka Witkowskiego jest pomocnym i bardzo potrzebnym przewodnikiem niezbędnym dla kształtowania psychologii naukowej w XXI wieku.

Z recenzji prof. Scotta O. Lilienfelda

Zakazana psychologia, którą autor określił jako książkę popularnonaukową, jest tak naprawdę przewodnikiem o tym, jak chronić się przed szarlatanami. Każdy lekarz – zwłaszcza ten współpracujący z psychoterapeutami – powinien uważnie zapoznać się z jej treścią.

Z recenzji prof. Jerzego Aleksandrowicza

Zakazana psychologia to potężna i stanowcza próba zdemaskowania niebezpiecznych idei w psychologii, które udawały naukę. Czytelnicy zainteresowani problemem pseudonauki w psychologii będą zachwyceni tą książką. A ci, których to nie obchodzi, naprawdę powinni to przeczytać.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

Gorąco polecam wszystkim tę mądrą i inspirującą książkę. Powinna stać się lekturą obowiązkową nie tylko dla każdego psychologa i studenta psychologii, ale także dla ogółu czytelników, zwłaszcza tych, którzy rozważają leczenie psychoterapeutyczne. Jej zakres jest szeroki, począwszy od wnikliwego badania podstawowych problemów, które nękają akademickie badania psychologiczne, po krytyczną analizę dżungli psychoterapii, w której pseudonauka kwitnie wśród mnóstwa teorii i praktyk oferowanych społeczeństwu. Dzięki tej doskonałej analizie korzyści odniesie nie tylko psychologia, lecz także ogół społeczeństwa.

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 1

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą przeprowadził ze mną red. Kuba Jamrozek 13 czerwca 2024 roku o godz. 20:02. Aby posłuchać rozmowy kliknij ikonę „Play” poniżej. 

Posty o podobnej tematyce:

Pop-psychologia. Zaczynamy mówić głupoty i żądamy dla nich szacunku

Kto obroni merytorykę w nauce

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Z czym mierzy się współczesna psychologia?

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Premiera eBooka „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników eBook pierwszego tomu mojej trylogii trafił do sieci dystrybucyjnej.

Pobierz bezpłatny fragment TUTAJ

Potrzebujesz terapeuty? Jesteś przekonany, że coś jest z tobą nie tak i pomoże ci nowy, wspaniały rodzaj psychoterapii? A może myślisz, że niedawno odkryta starożytna technika odmieni twoje życie? Jeśli tak, kup tę pouczającą i intrygującą książkę. Zakazana psychologia ujawnia mistyfikacje, motywacje, a nawet zwykłe oszustwa, które sprawiają, że większość popularnej psychologii, którą się zajmujemy, jest bezwartościowa, a nawet może być szkodliwa.

Z recenzji prof. Susan Blackmore

Zamów eBooka

Psychologia, nauka o ludzkim umyśle, nadal usiłuje pozbyć się swoich nienaukowych atrybutów. W tej wciągającej i pouczającej książce Tomasz Witkowski odważnie bada „ciemną stronę” psychologii, zarówno w świątyni akademickiego świata, jak i w zaciszach prywatnych gabinetów psychoterapeutycznych. Obnaża często zaniedbywane obszary współczesnej psychologii, które same w sobie wymagają leczenia. Książka Witkowskiego jest pomocnym i bardzo potrzebnym przewodnikiem niezbędnym dla kształtowania psychologii naukowej w XXI wieku.

Z recenzji prof. Scotta O. Lilienfelda

Zakazana psychologia, którą autor określił jako książkę popularnonaukową, jest tak naprawdę przewodnikiem o tym, jak chronić się przed szarlatanami. Każdy lekarz – zwłaszcza ten współpracujący z psychoterapeutami – powinien uważnie zapoznać się z jej treścią.

Z recenzji prof. Jerzego Aleksandrowicza

Zakazana psychologia to potężna i stanowcza próba zdemaskowania niebezpiecznych idei w psychologii, które udawały naukę. Czytelnicy zainteresowani problemem pseudonauki w psychologii będą zachwyceni tą książką. A ci, których to nie obchodzi, naprawdę powinni to przeczytać.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

Gorąco polecam wszystkim tę mądrą i inspirującą książkę. Powinna stać się lekturą obowiązkową nie tylko dla każdego psychologa i studenta psychologii, ale także dla ogółu czytelników, zwłaszcza tych, którzy rozważają leczenie psychoterapeutyczne. Jej zakres jest szeroki, począwszy od wnikliwego badania podstawowych problemów, które nękają akademickie badania psychologiczne, po krytyczną analizę dżungli psychoterapii, w której pseudonauka kwitnie wśród mnóstwa teorii i praktyk oferowanych społeczeństwu. Dzięki tej doskonałej analizie korzyści odniesie nie tylko psychologia, lecz także ogół społeczeństwa.

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 1

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

Nauka jako źródło wiedzy vs. poglądy nienaukowe, pseudonaukowe, paranaukowe

Taki tytuł nosił panel dyskusyjny, którego miałem zaszczyt być uczestnikiem, a który odbył się w ramach tegorocznych Dni Ateizmu organizowanych przez Ateistyczną Fundację im. Kazimierza Łyszczyńskiego. W panelu uczestniczyła również prof. Ewa Bartnik i Sami Ablullah, a jego moderatorem był prof. Konrad Talmont-Kamiński. Wśród wielu znamienitych gości Dni Ateizmu znalazł się również prof. Richard Dawkins.

Moje przemyślenia, które starałem się przekazać podczas panelu zawarłem poniżej w formie krótkiego eseju napisanego dla tych, którzy nie mogli uczestniczyć w wydarzeniu. Zapraszam do lektury!

Nauka na krawędzi

Postmodernizm przyniósł ulgę wszystkim pogubionym, a przede wszystkim tym, którzy nie potrafią zmusić się do obciążenia swoich umysłów dodatkowym wysiłkiem niezbędnym do zrozumienia coraz trudniejszej nauki.

Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że autor tych słów zaledwie pół wieku temu codziennie z mozołem pokonywał swoją drogę do szkoły dźwigając na plecach tornister wypełniony książkami, kredkami i marzeniami. Te marzenia skwapliwie rozbudzali i pielęgnowali w nim nauczyciele. „Dzieci, narysujcie świat w dwutysięcznym roku” – brzmiało jedno z poleceń nauczycielki plastyki, a dzieci pilnie zapełniały arkusze białego papieru rakietami, które miały unosić nas na kosmiczne wycieczki, umieszonymi na orbitach hotelami, z których podziwiać można było panoramę drogi mlecznej, poduszkowcami, które zastąpiły nieporęczne samochody, ponaddźwiękowymi samolotami, szklanymi domami. Wyobraźnię jeszcze bardziej podsycały takie polecenia, jak „świat za sto lat”. Był on niezmiennie na wskroś nowoczesny, przepełniony powszechnie dostępnymi wynalazkami i technologiami, syty, zdrowy i czysty.

Tymczasem mijały lata…

Pół wieku później

            By jednak rzecz całą uprościć, wyobraźmy sobie, że ktoś owe dzieci uśpił na pół wieku, podobnie jak bohatera filmu „Śpioch” Woody Allena. Cóż zobaczyły po otwarciu oczu? Ich kraj stał się światową potęgą egzorcyzmów a prawie połowa jego obywateli nie sięga przez cały rok ani razu po książkę. Przerażeni tajemniczą i groźną technologią 5G mieszkańcy miast podpalają i niszczą bogu ducha winne maszty telefonii komórkowej. Atakują punkty szczepień, a niektórzy z nich głosują nad wyrokiem śmierci dla urzędującego Ministra Zdrowia.

Na oficjalnych listach rządowych znajdują się takie zawody, jak wróżbita czy jasnowidz. Pojawiają się oni zresztą w sądach jako biegli, zatrudniają ich politycy i ekonomiści aby lepiej przewidzieć przyszłość. Na ulicach ani śladu poduszkowców, nawet niewiele pojazdów elektrycznych, po prostu trochę nowocześniejsze w kształtach pojazdy, które znały zasypiając. Pojazdy te w ogromnej liczbie godzinami korkują ulice miast. Ponaddźwiękowe Concordy dawno już przestały latać. Wycieczki w kosmos nie tylko okazały się mrzonką, na świecie zarzucono nawet jego intensywną eksplorację. Zresztą, świat wcale nie wygląda dużo lepiej niż ich kraj. Irracjonalizm rozlał się po nim bez przeszkód. Co poszło nie tak? Dlaczego marzenia okazały się mrzonkami?

            Jedna z odpowiedzi tkwi w przyroście wiedzy, której ciekawą analizę przeprowadził architekt i futurolog Richard Buckminster Fuller. Swoje obliczenia odniósł do okresu 200 tysięcy lat ewolucji gatunku Homo sapiens. Przyjął, że w ciągu pierwszych 198 tysięcy lat ludzkość zgromadziła pewną sumę wiedzy. Jej podwojenie zajęło już tylko niecałe 1500 lat. Ta podwojona suma wiedzy została ponownie zdublowana już tylko w ciągu 500 lat. Pomiędzy rokiem 1900 a 1950 ponownie ją pomnożyliśmy razy dwa. W pewnym momencie przyrost wiedzy nabrał charakteru wykładniczego. Na kolejną taką operację potrzebowaliśmy 20 lat, następnie już tylko 10, potem ośmiu, aby około 2017 r. dojść do 13 miesięcy. Dzisiaj suma wiedzy jest podwajana co około 12 godzin, a tempo systematycznie się zwiększa. Być może, kiedy te słowa ukażą się w druku, będzie się podwajała kilka razy na dzień.

            Przeciętny chłopak sprzed pół wieku wstydziłby się przyznać, że nie wie jak działa silnik Wankla, albo laser. Jeśli z czymś nie nadążał, to biegł do kiosku po „Młodego Technika”, żeby nie być gorszym od innych. Ludzie śledzili rozwój nauki, dyskutowali wynalazki, nowe technologie i zdawało im się wówczas, że rozumienie najważniejszych zmian jest w ich mocy. Ale krzywa przyrostu wiedzy już wtedy przekraczała to charakterystyczne dla wzrostu wykładniczego przegięcie, aby piąć się do góry zbliżając się niebezpiecznie do asymptoty. Specjalizacja w nauce osiągnęła taki poziom, że nie tylko zwykli pasjonaci nauki przestali ją rozumieć, lecz nawet przedstawiciele tej samej dziedziny. Taki przyrost wiedzy musiał wywołać poczucie przytłoczenia, zagubienia i wytworzył stan swoistej anomii. Lecz nie był główną przyczyną katastrofy.

Pochód zbuntowanej załogi pod czarną flagą anarchii

            Na tle tego chaosu pojawili się trzej jeźdźcy Apokalipsy. I nie mam tutaj na myśli nazywanych tym mianem słynnych na świecie ateistów, lecz Michaela Foucault, Rolanda Barthesa i Jacquesa Derridę – ojców założycieli kierunku filozoficznego nazwanego postmodernizmem. To oni po raz pierwszy w historii na tak ogromną skalę podważyli obowiązujące przez prawie dwa i pół tysiąca lat fundamenty nauki – Arystotelesowską klasyczną koncepcję prawdy, opartą na przekonaniu, że rzeczywistość istnieje i jest poznawalna, a podstawowe prawa logi pozwalają na stworzenie adekwatnego jej opisu.

To oni, korzystając z atmosfery zagubienia, anomii i chaosu, przekonali wielu sobie współczesnych, że rzeczywistość ma charakter płynny, a wszelkie idee nie są wynikiem poznawania obiektywnej rzeczywistości, lecz są konstruktami społecznymi. Ta myśl przyniosła ulgę wszystkim pogubionym, a przede wszystkim tym, którzy nie potrafili zmusić się do obciążenia swoich umysłów dodatkowym wysiłkiem niezbędnym do zrozumienia coraz trudniejszej nauki.

            Pochód tej „zbuntowanej załogi pod czarną flagą anarchii”, jak określał to jeden z najwybitniejszych uczonych XX-XXI wieku – Edward O. Wilson, nie tylko doprowadził do odrzucenia i zanegowania dorobku nauki i filozofii racjonalnej. Zrównał jednym pociągnięciem wszystkie zasady moralne i różne kultury, idee wartościowe i pożyteczne z pokrętnymi i niejasnymi. Teraz już nie trzeba było próbować zrozumieć jakąś koncepcję naukową, wystarczyło obdarzyć ją mianem konstruktu społecznego i przeciwstawić dowolnej innej. Oberwało się nawet religii. Kiedyś w starych dobrych czasach przedstawiciele religijnego poglądu świata mieli tylko jeden problem – jak przekonać innych, że to o czym mówią stanowi obiektywną rzeczywistość. Teraz ich system wierzeń stał się tylko jednym z wielu równie wątłych konstruktów społecznych, porównywalnych z innymi.

            Postmodernizm stworzył swoisty epistemologiczny zamęt przysparzając konfliktów i zmieniając ich oblicze. Już nie trzeba było odwoływać się do logiki i twardych argumentów, aby przekonać adwersarza do swoich poglądów. Wystarczyło wykazać, że jego twierdzenia są konstruktami społecznymi, a jako takie są zastępowalne innymi. Twarda, oparta na empirycznych danych, koncepcja mogła zostać zestawiona z dowolną intelektualną fantazją. Mnogość sprzecznych poglądów stała się normą i zaczęła wymagać dla siebie tolerancji. Nic dziwnego zatem, że postmodernizm wkroczył również do edukacji.

Szkoła w służbie postprawdy

            Szkoły musiały się zmierzyć (i nadal się mierzą) z wyzwaniem jakim stał się wymóg akceptacji i tolerancji najbardziej niedorzecznych poglądów. Dzisiaj, znaczną część tego czasu, którą nauczyciele sprzed pół wieku poświęcali na rozbudzanie w nas marzeń, szkoły przeznaczają na kształcenie wśród uczniów umiejętności powstrzymania naturalnego sprzeciwu wywoływanego usłyszanymi kłamstwami (a właściwie postprawdami) i wszelkiej maści bzdurami. Dodatkowo podwyższają i wzmacniają samoocenę osób takie brednie wypowiadających. Dzisiaj dzieciak, który jest kompletnym ignorantem, nie musi biec do kiosku po „Młodego technika” i dokształcać się po kryjomu. Wystarczy, że zażąda szacunku dla swojej ignorancji, a jeśli jej nie otrzyma, ucieknie się do roli dyskryminowanej ofiary. Nagle, ten skomplikowany świat nauki i techniki sprzed pół wieku stał się dużo prostszy, a probierzem poglądów stała się polityczna poprawność, nie zgodność z rzeczywistością.

            Skutecznie pozbyliśmy się również szacunku dla autorytetów. W czasach obowiązywania przekonania o istnieniu obiektywnej rzeczywistości, ktoś, kto napisał i opublikował artykuł, książkę, rozprawę w swojej dziedzinie, często zyskiwał respekt i uznanie, bo sprawdzianem jego wysiłku umysłowego i tez, które stawiał była owa rzeczywistość. Powoli, latami wchodził na wyższe szczeble wykształcenia i zdobywał szacunek innych, a jego pozycja była o tyle realna, że zawsze, w każdym momencie jego życia wyznaczała ją obiektywna rzeczywistość. Jeśli bredził, koledzy, recenzenci i wydawcy nie dopuszczali go do głosu. Dzisiaj dowolna niedorzeczność żąda dla siebie szacunku i tolerancji, a jakkolwiek zdobyty autorytet jest kwestionowany, bo przecież jest wyłącznie autorytetem odnoszonym do konstruktu społecznego, w ramach którego został zbudowany. Tak więc, autorytet profesora fizyki wypowiadającego się na temat elektrowni jądrowej jest dzisiaj tyleż samo wart, co ten wygłaszany przez studenta polonistyki i aktywisty klimatycznego. Opinia lekarza lub biologa na temat płci biologicznej jest niestosowna, bo przecież płeć jest konstruktem społecznym, o czym wiedzą już dzieci w szkołach podstawowych.

            Rzeczywistość jest przewrotna. Co prawda między Księżycem a Ziemią nie kursują regularne promy kosmiczne, jak się spodziewaliśmy, ale każdy z nas ma w dzień i w nocy pod ręką urządzenie o mocy obliczeniowej niewyobrażalnie przewyższające jednostki odpowiedzialne za powodzenie misji Apollo 11. AGC, bo tak nazwano komputer stworzony na potrzeby tej ekspedycji, posiadał 74 kB pamięci stałej i 4kB operacyjnej. Nasz przeciętny smartfon ma co najmniej tysiąc razy więcej RAM od 4 do 6 GB. Rzecz w tym, że wykorzystujemy go niezwykle często do ośmieszania autorytetów w dyskusjach toczonych w mediach społecznościowych, przekazywania sobie przepisów na cudowne terapie, treści anty-szczepionkowych, lub po prostu do strzelania w wirtualne postaci w wirtualnym świecie. Czy da się zawrócić z tej drogi?

Gotowanie żaby

            Większość naukowców jest dobrej myśli, ale wielu z nich nie zauważa, jak powoli w roli opiniotwórczych autorytetów zastępują ich celebryci. Coraz częściej studenci, pod sztandarem poprawności politycznej i tolerancji wywierają presję decydując o czym wolno im mówić podczas wykładów. Komitety przyznające granty niepostrzeżenie kierują niektórymi nurtami badawczymi finansując te pożądane i odmawiając środków na badania mogące odkryć prawdy niewygodne, a czasopisma odrzucają wyniki takich badań, jeśli mimo wszystko zostały przeprowadzone. Przypomina to do złudzenia chiński przepis na gotowanie żaby, który mówi, że aby ugotować żabę nie należy wrzucać jej do wrzątku, bo natychmiast wyskoczy. Sposobem na to jest włożenie jej do garnka z zimną wodą i powolne podgrzewanie. W ten sposób żaba nie dostrzegając stopniowych zmian temperatury, nie wykonuje żadnych gwałtownych ruchów, aż w pewnym momencie jest już za późno. Pytanie, czy osiągnęliśmy już moment, kiedy nie da się już wyskoczyć z wrzątku, pozostaje otwarte.

            Wspomniany wcześniej Edward O. Wilson zwany przez niektórych „współczesnym Darwinem” nazwał postmodernizm „intelektualną czkawką Zachodu” i wierzył, że podobnie, jak czkawka ma charakter przejściowy. Problem w tym, że to już nie jest dolegliwość wyłącznie Zachodu. Dzisiaj czkawka wstrząsa całym światem. Przejdzie? Czy zamieni się w torsje?

Prof. Richard Dawkins i autor tekstu podczas Dni Ateizmu 2023

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Depresja to wspaniała wielka dojna święta krowa

Dzięki publicznej wypowiedzi Beaty Pawlikowskiej na temat leków antydepresyjnych większość Polaków, do gruntownej znajomości techniki skoków narciarskich, mikrobiologii i strategii wojennych dodała nową specjalizację. W ekspresowym tempie staliśmy się ekspertami w psychofarmakologii.

Histeryczne reakcje na tę wypowiedź powinny przerazić (choć wątpię, czy tak się stanie), bo uwidocznił się w nich nasz stosunek do autorytetów i wyobrażenie o zdolności racjonalnego myślenia zwykłych ludzi. Jeśli, zdaniem niektórych psychiatrów i osób ich wspierających, wypowiedź na temat psychofarmakologii sformułowana przez dziennikarkę specjalizującą się w podróżach ma tak ogromną siłę rażenia, że należy ją ścigać sądownie lub za pomocą prokuratora, to z tej konstatacji rodzi się szereg pytań. Czy lekarze psychiatrzy, przedstawiciele zawodu zaufania społecznego, cieszą się tak niskim autorytetem, że obawiają się o decyzje pacjentów podejmowane pod wpływem takich wypowiedzi? A jeśli tak, czy ten brak zaufania nie jest przypadkiem efektem ich wieloletniej pracy z pacjentami? Czy poziom edukacji w naszym społeczeństwie jest tak zatrważający, że przeciętny Polak w swoich decyzjach zdrowotnych nie potrafi rozróżnić autorytetu lekarza specjalisty lub naukowca od pierwszego lepszego celebryty? A może w trakcie edukacji nauczono go gardzić prawdziwymi autorytetami i zachęcano do tego?

Jeśli nawet niektóre tylko odpowiedzi na te pytania są twierdzące, to powinniśmy zadrżeć z lęku i gruntownie przemyśleć, jakie koszmarne błędy popełniliśmy w edukacji, w budowaniu relacji pomiędzy służbą zdrowia a pacjentami, w tworzeniu wizerunku naukowców, którzy są jedynymi osobami zdolnymi wypowiadać się kompetentnie na temat wyników badań naukowych. Prokurator nie naprawi tych błędów, nawet jeśli za pomocą policji będzie prześladował każdego, kto opowiada pseudonaukowe bzdury. Nie tędy droga, a fakt, że próbujemy nią podążać jest zatrważający, bo oznacza, że już zaszliśmy za daleko i nie potrafimy z niej zawrócić.

Uważniejsze przyjrzenie się toczącej dyskusji odkrywa jej drugie dno – odwieczny konflikt pomiędzy zwolennikami modeli biologicznych i psychologicznych leczenia chorób psychicznych. Wiem, wiem, że są tacy, którzy łączą oba podejścia. Jednak zaskakująco wielu zwolenników psychoterapii popiera lub usprawiedliwia wypowiedzi Pawlikowskiej, podczas gdy wśród atakujących królują adwokaci podejścia biologicznego. Niestety, od dawna wrogiem obu ugrupowań nie jest choroba psychiczna. Czyż to nie w nią powinno być skierowane ostrze uwagi? Kością niezgody w tym sporze jest pacjent, który będzie wybierał gdzie zostawi swoje pieniądze – u psychiatry, u którego odnowi lub zmieni swoją receptę, czy w gabinecie psychoterapeutycznym.

Depresja jest dzisiaj prawdopodobnie najczęściej naddiagnozowanym zaburzeniem psychicznym na świecie i co za tym idzie, najczęściej niepotrzebnie leczonym, ale ten fakt nie budzi niczyjego niepokoju. To nie jest żaden problem, bo depresja to wspaniała wielka dojna święta krowa. Nikt nie protestuje przeciwko rozszerzaniu kryteriów diagnozy. Dzięki temu krowa da więcej mleka! Wrzawa podnosi się wówczas, kiedy pojawia się zagrożenie, że część z tych niepoprawnie zdiagnozowanych pacjentów mogłaby zrezygnować z niepotrzebnego, często szkodliwego leczenia. Szkodliwego dla pacjenta i korzystnego dla usługodawcy. Dodajmy, że ów harmider podnosi się po obu stronach barykady, sam byłem wielokrotnym celem niewybrednych ataków zwolenników psychoterapii i nie wątpię, że ta wypowiedź również je sprowokuje. Na sztandarze, którym wymachują zaniepokojeni utratą pacjentów, wypisują ostrzeżenia: „To jest zniechęcanie do szukania pomocy!” Dzisiaj machają nim zwolennicy farmakoterapii, jutro będą to robić obrońcy psychoterapii. Dlaczego nikt nie wymachuje sztandarem z ostrzeżeniem: „Niepotrzebne leczenie jest groźne dla pacjentów”? Albo „Błędna diagnoza krzywdzi pacjenta”? No tak, kto miałby niby machać? Kto mógłby cokolwiek z tego mieć?

A co powiesz na temat tych badań, o których mówiła Pawlikowska? To pytanie zadano mi wielokrotnie w ostatnich dniach. Nic nie powiem. Studiuję psychologię dopiero 41 lat, badania prowadziłem tylko na czterech uniwersytetach w kraju i za granicą i nigdy nie specjalizowałem się w psychofarmakologii. Żebym mógł się wypowiadać, na ich temat, musiałbym poznać sposób doboru osób badanych do grup, modele teoretyczne w ramach których sformułowano hipotezy, kryteria diagnozy, modele eksperymentalne, które zastosowano, modele statystyczne zastosowane do obliczeń, ich słabości, moc statystyczną, uzyskane wartości statystyczne i kilkadziesiąt innych szczegółów, których znaczenie poznaje się po latach pracy naukowej i śledzenia badań w danej specjalizacji. Taką wiedzę na temat badań nad antydepresantami posiedli psychofarmaceuci, którzy latami uczą się o specyficznych problemach występujących w tych badaniach, o możliwych przekłamaniach, o ich słabych stronach, ale wy spytajcie tych, którzy uważają, że do tego wystarczy znajomość języka angielskiego i lektura abstraktu artykułu. A może nawet już tylko umiejętność obsługi Google translatora?

W etologii wyróżnia się kilka rodzajów stad. Najprostsze, to tak zwane stado anonimowe. Przykładem jest ławica ryb. To grupa otwarta – każdy osobnik tego samego gatunku może do nich dołączyć, a wskazówką, że jest to odpowiednia grupa często jest ubarwienie lub zapach. Określenie anonimowe jest znamienne. Członkowie takiego stada nie znają się osobiście. Zabicie przez drapieżnika jednego lub kilku osobników z ławicy ryb nic nie zmienia w życiu pozostałych. W takim stadzie nie ma również hierarchii ani przywódców. Przewodzi ta ryba, która porusza się w bardziej zdecydowany sposób od innych. Ona to bowiem najprawdopodobniej dostrzega niebezpieczeństwo lub pokarm.

Wyższe ewolucyjnie są stada, w których występuje hierarchia, a pozycję w tej hierarchii zdobywa się za pomocą walorów fizycznych i umysłowych. Przewodnikiem stada staje się osobnik najbardziej doświadczony, bo od jego wiedzy i doświadczenia zależy dobrostan całego stada. Jest autorytetem, a inne osobniki poszukują autorytetów. Takimi wysoce wyspecjalizowanymi stadami były kiedyś grupy ludzkie. Wytworzyły pojęcie autorytetu i kultywowały je. Napisałem były, bo śledząc tę histeryczną dyskusję, która stała się przyczynkiem do tych paru przemyśleń, nieodmiennie przychodzi mi na myśl pewne doświadczenie, które dawno temu przeprowadził niemiecki uczony Erich von Holst na strzeblach potokowych. Oto, na czym polegało:

Usunął on operacyjnie tylko jednej rybce przodomózgowie, w którym znajdują się – przynajmniej u tego gatunku – wszystkie reakcje łączności z ławicą. Strzebla pozbawiona przodomózgowia widzi, pływa i je jak ryba normalna; jedyna cecha zachowania się, jaka odróżnia ją od zdrowej ryby, polega na tym, że jest jej obojętne, gdy wydostaje się z ławicy i żadna z jej towarzyszek nie płynie za nią. Brakuje więc jej tej pełnej wahania czujności normalnej ryby, która nawet jeżeli najbardziej zdecydowanie chce płynąć w pewnym kierunku, rozgląda się już przy pierwszych ruchach za innymi członkami ławicy i uzależnia swoje zachowanie od tego, czy one za nią płyną i jak licznie. Wszystko to nic a nic nie obchodziło ryby pozbawionej przodomózgowia; gdy tylko ujrzała pokarm, albo gdy z jakichkolwiek innych względów chciała zboczyć z drogi, płynęła bez wahania w obranym kierunku i – o dziwo! –cała ławica płynęła za nią. Operowane zwierzę zupełnie jednoznacznie stało się wodzem właśnie przez to swoje upośledzenie.[1]

Obserwując otaczające mnie stado ludzkie, nie mogę opędzić się od przekonania, że nastąpił jakiś rodzaj inwolucji, który uwstecznił nasze zachowania, do tych, charakterystycznych dla stada anonimowego, a my zamiast autorytetów wybieramy sobie za przywódców osobniki jednoznacznie upośledzone, ale za to zdecydowane i nieświadome ograniczającego je upośledzenia.


[1] K. Lorenz, Tak zwane zło. PIW, Warszawa 1996.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

To tytuł mojego artykułu poświęconego celebrytyzacji walki z pseudonauką i jej konsekwencjom, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus Rzeczpospolita (Publikacja: 11.11.2022). Zapraszam do lektury!

Antyszczepionkowcy jednoczą się z płaskoziemcami, badaczami reptilian i tropicielami biorobotów. Rosną w siłę, jednoczy ich lęk. A co jednoczy zwolenników nauki?

Pewien starzejący się ojciec miał siedmiu synów, którzy wciąż ze sobą się kłócili. Obawiając się, że kiedy jego zabraknie, bracia zapomną, że są rodziną i nie będą w stanie wesprzeć siebie nawzajem, wezwał ich do siebie i kazał każdemu z nich przynieść z pobliskiego lasu solidny patyk. Wrócili trzymając w rękach kije różnej grubości i wielkości. Ojciec zebrał przyniesione patyki w wiązkę, związał i polecił, aby złamali tę wiązkę. Próbowali po kolei, ale żadnemu się nie udało. Nawet najstarszemu i najsilniejszemu. Wtedy ojciec zabrał wiązkę, rozwiązał ją i każdemu z synów oddał jego patyk mówiąc: – Spróbujcie teraz…. Złamali je bez trudu, nawet najmłodszy i najsłabszy z nich. Poradził sobie i ten z braci, który przyniósł z lasu najgrubszy patyk.

Ta stara wschodnia przypowieść była kiedyś często przytaczana przez mówców motywacyjnych zachęcających ludzi do współpracy. Dawno jednak już jej nie słyszałem. Współdziałanie i kolektywizm przestały chyba być modne, a przypowieść stała się nieco wyświechtana. Dzisiaj w centrum uwagi trafiają osiągnięcia jednostek, a orientacja indywidualistyczna zdominowała obszary edukacji i samorozwoju. Współcześni mówcy motywacyjni, nauczyciele, coachowie, a nawet księża, pokazują nieograniczoność potencjału jednostki, którą może wyzwolić siła motywacji. Do tego służą inne przypowieści niż ta o wiązce patyków. Mądrość zawarta w starych, prawdziwych przypowieściach jednak nie wietrzeje z nich i kiedy rozejrzymy się wokół siebie, dostrzeżemy ludzi, którzy potrafią z niej z powodzeniem korzystać. Zdarza się, że korzystają z niej niekoniecznie dla dobra innych.

Z całą pewnością wykorzystują ją zwolennicy pseudonauki. Jeszcze kilkanaście lat temu nie do pomyślenia było istnienie oficjalnych stowarzyszeń i organizacji broniących irracjonalnych poglądów, takich jak choćby niechęć do szczepionek ratujących życie. Dzisiaj organizują oficjalne protesty i manifestacje, wnoszą swoje projekty pod obrady sejmu, a posłowie pracują nad nimi. Pandemia wyostrzyła jeszcze bardziej ten obraz. Nowe lęki, które wypełniły naszą codzienność domagały się odpowiedzi, a irracjonalne poglądy głoszone były i są z dużą pewnością siebie, jaką zapewnia wsparcie podobnie myślącej grupy zorganizowanych osób. To wsparcie jest tak silne, że umożliwiało akty agresji w postaci ataków na punkty szczepień, czy tak podstępne działania, jakich dopuściła się pewna pielęgniarka w Niemczech, podając blisko 9 tysiącom chcącym się zaszczepić pacjentom sól fizjologiczną zamiast rzeczywistej szczepionki. Podobne wydarzenia sprawiają wrażenie, że zalewa nas bezrozumność i pseudonauka na skalę dotychczas nieznaną. Czy rzeczywiście irracjonalizm osiągnął poziom bezprecedensowy w historii rodzaju ludzkiego?

Aby czytać dalej kliknij TUTAJ


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Paranormalne trele-morele

W najnowszym wydaniu Tygodnik Przegląd, Beata Igielska o jasnowidzach i innych przesądach i ciemnocie z moim i Tomasza Garstki skromnym udziałem. Przy okazji wspomnienie Nagrody Syzyfa, którą Klub Sceptyków Polskich oferował każdemu, kto udowodni swoje zdolności paranormalne. Kiedy wiele lat temu zacząłem się tymi rzeczami interesować, miałem wrażenie, że to jakieś intrygujące relikty wymierającego świata. Dzisiaj wiem, że to były ledwo co kiełkujące rośliny, które dzisiaj zamieniły się w całkiem dorodny młodniak, który za chwile stanie się ciemnym lasem.

Swoją drogą, niepojęte jest dla mnie, dlaczego media zamieszczające krytykę ciemnoty, oszustwa itp. zjawisk jednocześnie robią bezpłatną reklamę tym ludziom. Myślę, że Jackowski się ucieszy z faktu, że jego twarz i nazwisko po raz kolejny zostały wyeksponowane w mediach i zwróciły uwagę publiczności i potencjalnych klientów.

Paranormalne trele-morele

Autor: Beata Igielska

Dlaczego ludzie wierzą jasnowidzom, wróżkom, uzdrowicielom, a nie nauce?

Starsza pani wystawia właśnie mieszkanie na sprzedaż. Bo? Krzysztof Jackowski, ulubiony jasnowidz Polaków, przepowiedział, że trzeba zabezpieczyć majątki. No to starsza pani zabezpiecza. W takich chwilach trudno powstrzymać negatywny komentarz na temat działalności jasnowidzów, wróżek i wróży rozmaitej maści. Pal sześć, jeśli to Aida – poziom ogólności jej przepowiedni jest tak wielki, że da się w nie włożyć wszystko. Bo co znaczy, że rok 2022 będzie rokiem korytarza? Wszystko i nic. Aida Kosojan-Przybysz również jest jedną z bardziej znanych w Polsce jasnowidzek, wizjonerek. Pochodzi z Gruzji. Dar jasnowidzenia odziedziczyła ponoć po babci. Przyszłość czyta z oczu. „Wnikając w głąb człowieczej duszy, dostrzega jej teraźniejszy wymiar, w tym przyszłość”, czytamy w „Vivie!”. Aida ma też piękne sesje zdjęciowe, dobrze sprzedaje się w pismach kobiecych, gdyż poza nadprzyrodzonym darem jasnowidzenia jest z przyrodzenia atrakcyjną kobietą.

Równie słynnym i kochanym przez Polaków magiem jest wróżbita Maciej, czyli Maciej Skrzątek. Zaczął wróżyć w wieku 18 lat. Pocztą pantoflową rozeszła się jego sława i po dwóch latach zaczęli przyjeżdżać do niego ludzie z całej Polski. „Przyjmowałem wówczas po 15-20 osób dziennie”, można przeczytać w jego biografii na stronie internetowej. Wróżbita został gwiazdą EZO TV, gdzie pracował osiem lat. Szerszej publiczności znany z TVN.

Dość świeżą gwiazdą na firmamencie polskiego jasnowidztwa jest Wojciech Glanc, znany m.in. z programu „Big Brother”. Jego wizja roku 2022 przeraża. Będzie to „rok śmierci i chaosu”.

Mistrzem nad mistrzami pozostaje jednak Jackowski. Wygłasza swoje „coś jakby”, „coś podobnego do”, „coś kojarzącego się z”. Bo ulubiony jasnowidz Polaków posługuje się ulubionymi frazami. Od ponad dwóch dekad „śmieszy, tumani, przestrasza”. Na podstawie wąchanego swetra albo zdjęcia opowiada o ciałach zmarłych leżących w pobliżu lasu, w szuwarach, w błocie, wodzie, obok drogi. Jeśli ktoś zna rachunek prawdopodobieństwa, wie, że kiedyś musi trafić. A wtedy publika jest w amoku, łał, facet ma jednak nadprzyrodzone zdolności. Proszę, utarł nosa niedowiarkom. Nic to, że ciała po wypadku lub zbrodni leżą w takich miejscach. „Gdyby nigdy nie trafił, toby dopiero było coś nadnaturalnego”, pisze antropolog Michał Łaszczyk, autor bloga Czajniczek Pana Russella.

– Rynek jasnowidzów i wróżek został w Polsce już dawno temu oszacowany na 2 mld zł rocznie, więcej niż to, co przez 29 finałów udało się zebrać WOŚP – mówi Tomasz Witkowski, psycholog, twórca Klubu Sceptyków Polskich, organizacji non profit promującej naukowy sceptycyzm, zrzeszającej naukowców i osoby zainteresowane nauką. Klub został zaproszony do prowadzenia na terenie Polski wstępnych testów do Nagrody Syzyfa w wysokości 10 tys. euro dla każdego, kto w kontrolowanych warunkach udowodniłby swoje zdolności paranormalne. Od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. anonimowy biznesmen z Antwerpii zwiększył wartość nagrody do 1 mln euro. Nikt nie wygrał tej sumy. Dotychczas nikomu nie udało się wykazać swoich właściwości paranormalnych, a w Polsce żaden kandydat nie spełnił wymogów formalnych dopuszczenia do wstępnych testów.

Wizja w telewizji

Nie zmienia to faktu, że Jackowski jest pupilem mediów. Do stacji telewizyjnych przynosi kserokopie podziękowań od rodzin zmarłych, których ciała odnalazł, nawet od policji. Ma również dyplomy potwierdzające tzw. psychic detectives.

Przyjrzyjmy się jednej ze świeżych przepowiedni. – Powiedziałem takie zdanie: krótko przed dużą wojną na świecie, ludzie będą bali się oddychać – przypomniał jasnowidz. – Wtedy to zdanie nie miało najmniejszego sensu, ale w tej chwili kwestia lęku oddechu przy drugiej osobie jest uzasadniana. Obawiam się, że jeśli mniej logiczny człon tej wypowiedzi się zgadza, to dlaczego bardziej sensowny, bo wojny się zdarzają, ma się nie sprawdzić – perorował całkiem poważnie w programie Dzień Dobry TVN. „Niepokoi fakt, że zdaniem jasnowidza jego przewidywania dotyczące minionych lat okazały się trafione – napisano też całkiem poważnie na portalu tego programu. – Jasnowidz nie ma dla nas dobrych wieści. Wszystko wskazuje na to, że przyszłość będzie wypadkową pandemii i gospodarczego kryzysu”. Odkrywcze?

– Uważam, że stoimy w obliczu dużego zagrożenia. Jeżeli pandemia ma się skończyć, to może nas wyzwolić konflikt. (…) Zagrożenie wojenne wisi w powietrzu. Politycy (…) tak jakby wiedzieli, że poza pandemią jest jeszcze inny problem na świecie, ale nie można nam tego powiedzieć – ciągnął Jackowski ku uciesze prowadzących program.

Tu trzeba podkreślić, że pan z Człuchowa nigdy nie ma dla nas dobrych wieści, jego przepowiednie są przepowiedniami człowieka, który uważnie obserwuje rzeczywistość. Jest jak ten baca, co to przysiadł na kamieniu, podumał i rzekł: „Dysc padać bydzie albo i nie bydzie”. Ale przepowiednia się klika, szczególnie gdy jest pandemia, drożyzna się sroży i panuje ogólny światowy chaos. To podbijamy zainteresowanie, przepowiednie Jackowskiego z kanału na YouTubie relacjonują różne, nawet całkiem poważne portale informacyjne.

– Nie wiązałbym specjalnie obecnego zainteresowania przepowiedniami i wróżeniem z pandemią i czasami kryzysu. Zawsze była ciemnota. Tacy jak ja sprawdzają modele matematyczne rozwoju pandemii, inni słuchają jasnowidza. Pamiętam, jak Jackowski został wynajęty przez zrozpaczone rodziny młodych ludzi, którzy zaginęli w Tatrach. Wskazał jakąś dolinę, zorganizowano kosztowne poszukiwania w okropnych warunkach pogodowych, ratownicy TOPR ryzykowali życiem. Młodzi zostali przyłapani w tym czasie na kradzieży w Pradze czeskiej. Szef TOPR postraszył, że obciąży jasnowidza kosztami akcji poszukiwawczej. Żeby na przyszłość pogonić oszołomów. Policja często nie ma jednak serca odmówić udziału jasnowidza w poszukiwaniach, bo rodziny są w skrajnej rozpaczy i łapią się wszystkiego. Człowiek zawsze będzie szukał sił nadprzyrodzonych. Ale co tu dużo mówić, podobnie nietrafione jak przepowiednie jasnowidzów są gdybania ekonomistów, politologów, psychologów. Jednymi z nielicznych prognoz, które człowiek robi i które mniej więcej się sprawdzają, są krótkoterminowe prognozy pogody – punktuje Witkowski.

Sprawdzam

Przepowiednie Jackowskiego, delikatnie mówiąc, rzadko się sprawdzają. Znów sięgnijmy po Czajniczek Pana Russella: „2008 by Jackowski. »To będzie rok wstrząsu bankowego w Polsce (…). Banki zadrżą. Może źle to nazywam«. Pomimo asekuracyjnego »może źle to nazywam«, które można w razie czego przenieść na ewentualny wstrząs spowodowany np. serią napadów, Jackowski tym razem trafił – komentuje Czajniczek Pana Russella. – Za rok w wywiadzie przypomni o tym trzy razy – »przecież przewidziałem kryzys«. Pomija przy tym, że jego zdaniem załamanie finansowe miało być wynikiem »kilku aresztowań bardzo ważnych ludzi«. Dodatkowo, jeśli uważnie zagłębimy się w wywiad, kryzys dotknąć miał jedynie Polskę”.

Na początku 2009 r. Jackowski przewidywał: „W pogodzie po Nowym Roku trochę spokoju, ale to nie znaczy, że zaraz w styczniu będzie śnieg. Raczej bez przymrozków”, zapowiadał. „A tu na złość styczeń rozpoczął się ze śniegiem i przymrozkami”, przypomina Michał Łaszczyk.

Cały tekst można przeczytać w „Przeglądzie” nr 8/2022, dostępnym również w wydaniu elektronicznym.

Posty o podobnej tematyce:

Prawo nie chroni rozumu – wywiad

Intuicja – Higiena Umysłu

Zapraszam na niezwykły wykład do Warszawy

Milion euro za udowodnienie zdolności paranormalnych


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moje audycje w radiu 357

W tym roku kilkakrotnie uczestniczyłem w audycjach radia 357 prowadzonych przez red. Patrycjusza Wyżgę oraz red. Krzysztofa Tubilewicza. Rozmowy odbywały się w cyklu Patronautyka. Ponieważ nie ma tam osobnych linków do poszczególnych audycji, dla zainteresowanych wysłuchaniem przedstawiam poniżej spis tych, w których uczestniczyłem.

Patronautyka 05.12.21, 142’ Nauki przyrodnicze na pierwszym planie

Patronautyka 01.08.21, 120’ Nauka w służbie zdrowiu psychicznemu

Rozmawiamy o tym co sprawia, że psychiatria i psychologia wciąż bywają wkładane między bajki. To krzywdzące nie tylko dla ekspertów, ale i dla potrzebujących wsparcia. W pierwszej godzinie wizyta w gabinecie doktora Edwarda Krzemińskiego, psychiatry z ponad 50-letnim doświadczeniem. Później psycholog Tomasz Witkowski. Obaj specjaliści nie unikną rozmowy o pewnym konflikcie między swoimi środowiskami. W międzyczasie Paulina, współtwórczyni inicjatywy „Idź Pobiegaj,” która również odkłamuje krzywdzące stereotypy.

Patronautyka 21.03.21, 121’ Zmierzyć mądrość

Dr Tomasz Witkowski (psycholog) o ilorazie mądrości, prof. Piotr Nowak (Instytut Matematyki PAN) o symetrii wszystkich symetrii.

Podcasty rozmów można odnaleźć na stronie, do której prowadzi link poniżej zamieszczonego obrazka Patronautyki.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

IV edycja FakeHunter Challenge

Na początku grudnia tego roku odbyła się kolejna edycja konkursu FakeHunter Challenge organizowana przez Polską Agencję Prasową. Miałem zaszczyt wystąpić w charakterze jednego z ekspertów, którego organizatorzy zaprosili do rozmów i dyskusji. Aby obejrzeć rozmowę ze mną kliknij na obrazek poniżej.

O konkursie mówiło i pisało obszernie Radio Opole. Aby przeczytać więcej, kliknij na logo radia.

Więcej na temat samego konkursu oraz linki do rozmów z pozostałymi ekspertami po klilknięciu na logo konkursu.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.