W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie byli penie zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst zatytułowany Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna.
Jednak psychoanalitykom tekst Kalinowskiego najwyraźniej stanął ością w gardle, bo oto Adam Lipszyc reprezentujący ten problematyczny nurt nadesłał kolejny tekst polemiczny pt. Żywotność psychoanalizy. Polemika z Kasprem Kalinowskim. Pomijam dość obcesowy ton tej polemiki, bo o tym Czytelnicy sami wyrobią sobie zdanie. Jednak nagromadzenie w tak krótkim tekście tylu sprzeczności mających sprawiać wrażenie uczoności, zasługiwało na odpowiedź. I tym razem napisaliśmy ją we trojkę. Zapraszam do lektury zarówno polemiki Lipszyca, jak i naszej nań odpowiedzi.
Potyczek o Freuda ciąg dalszy. Odpowiedź Adamowi Lipszycowi
Pomijamy wcześniejszy tekst „instytucjonalnych psychoanalityków”, który przypominał sprawozdanie z dokonań i korporacyjnych sukcesów, a pomijał główne zarzuty wobec Freuda.
Skupiamy się na tekście Lipszyca, który – będąc głosem wybitnego znawcy psychoanalizy, ale też wybitnego historyka idei – jest wielowątkowy, erudycyjny, błyskotliwy i – w przeciwieństwie do „sprawozdania korporacyjnego” – napisany jest językiem barwnym i żywym.
Można go podzielić na trzy części i w tej kolejności będziemy się do niego odnosił. Pierwsza część dotyczy – ujmijmy to hasłowo – drobnostek i plotek o Freudzie; drugą można by określić jako „anty-Popper” i jest próbą stępienia ostrza – tak zwanego – „falsyfikacjonizmu”; trzecia zaś część (podsumowująca tę błyskotliwą mowę adwokacką) to wskazanie na niezwykłą – mimo jej licznych wad – „płodność” i „żywotność” psychoanalizy. Quod erat demonstrandum.
Drobnostki i plotki
Zacznijmy od „drobnostek i plotek”. Lipszyc w pierwszym kroku zbija najsłabsze z argumentów strony przeciwnej. I słusznie, bo – po pierwsze – ma w kilku przypadkach rację, a po drugie – stwarza retoryczne wrażenie, że podobnie jest też w innych przypadkach. Zaiste, Freud zażywał kokainę oraz wypowiadał się podobno krytycznie o pacjentach, nazywając ich „hołotą”. No i co z tego? Zajmujemy się wszak prawdziwością jego teorii, a nie oceną moralną jego twórcy. Czy kokainista, albo alkoholik, a nawet seksoholik (bo i takie zarzuty się pojawiały) nie może być doskonałym naukowcem? Są to – można powiedzieć – argumenty ad personam i słusznie można je w poważnej debacie odłożyć na bok.
Poważniejszy zarzut dotyczy tego, że w swojej praktyce lekarskiej zalecał pacjentom zażywanie kokainy. Są niewątpliwie wśród hepatologów alkoholicy i mogą zarazem być świetnymi lekarzami. Jeśli jednak hepatolog zalecałby spożywanie alkoholu jako leku na chorą wątrobę, źle by to świadczyło o jego kwalifikacjach lub etyce zawodowej. Ma rację Lipszyc, że to była inna epoka: kokaina była pod koniec XIX wieku substancją nową i legalną, nie było rygorystycznych badań klinicznych. Freud zalecał ją na neurastenię, na zaburzenia trawienia i na leczenie uzależnienia od morfiny, co w co najmniej jednym wypadku skończyło się tragicznie. Już wtedy ostrożniejsi lekarze uważali ją za niebezpieczną, a nawet za „trzecią plagę ludzkości” po alkoholu i morfinie.
W maju tego roku Kasper Kalinowski, dziennikarz naukowy „Gazety Wyborczej” opublikował artykuł zatytułowany Freud miałby 170 lat. Był geniuszem propagandy, który zaraził własną nerwicą resztę świata, o którym pisałem na Facebooku, że jest to: „chyba pierwszy w polskich mediach tekst o Freudzie nie zawierający mitów na jego temat i psychoanalitycznej propagandy”. Uderzenie w stół Kalinowskiego spowodowało jednak spodziewany odzew nożyc, bo w lipcu ukazała się odpowiedź przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (PTPa) zatytułowana Czym jest psychoanaliza? Odpowiedź PTPa na tekst „Wyborczej”. Powstrzymam się chwilę jeszcze przed oceną tej odpowiedzi, bo zrobił to dość trafnie Piotr Toczyski w tekście Pamiętając o Freudzie, pamiętajmy też o Popperze. Polecam ten tekst. Jego ważny głos w tej dyskusji nie uwzględniał jednak wszystkich absurdów zawartych w odpowiedzi PTPa, dlatego Kasper Kalinowski postanowił przygotować wyczerpującą replikę na odpowiedź PTPa zapraszając do współpracy filozofa, dr hab. Jacka Breczkę i mnie. Czytelnicy, którzy znają moje poglądy na temat psychoanalizy nie będą zdziwieni, że zaproszenie przyjąłem i swoje trzy grosze do dyskusji dołożyłem. W efekcie naszej współpracy powstał tekst, który ukazał się dzisiaj w „Gazecie Wyborczej”, a do którego lektury gorąco zachęcam. Naprawdę nie godzi się, aby pozwalać tej szkodliwej pseudonauce dłużej udawać naukę!
Czym naprawdę jest mitologia psychoanalityczna. Odpowiedź na tekst PTPa
Kiedy pomyłka psychologa kosztuje czyjeś zdrowie, życie albo bardzo duże pieniądze, po psychoanalizę nie sięga nikt.
W lotnictwie o dopuszczeniu pilota do lotu decydują symulatory i obserwowalne wskaźniki zachowania. W wojsku trening odporności psychicznej opiera się głównie na procedurach poznawczo-behawioralnych. W służbach mundurowych i przy selekcji kandydatów na stanowiska wysokiego ryzyka stosuje się standaryzowane oceny psychologiczne. W rekrutacji liczą się testy psychometryczne, próbki pracy i ustrukturyzowane wywiady. W psychologii sądowej ryzyko przemocy ocenia się dziś ustrukturyzowanymi narzędziami, a nie swobodnym osądem klinicznym. Psychoanalityków ze świecą tam szukać.
Samo w sobie nie dowodzi to, że każde twierdzenie psychoanalityczne jest fałszywe. Pokazuje jednak prawidłowość, o której warto pamiętać: im bardziej od psychologii wymaga się sprawdzalnej prognozy, mierzalnego wyniku i odpowiedzialności za błąd, tym mniej w niej psychoanalizy.
Tymczasem w odpowiedzi Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego na artykuł o Zygmuncie Freudzie psychoanaliza jawi się jako dojrzała nauka z dorobkiem, uniwersytetami i dowodami skuteczności. Konstrukcja tej odpowiedzi przypomina technikę erystyczną zwaną galopem Gisha. Czytelnik zostaje zasypany dziesiątkami nazwisk, nurtów i instytucji, a w tym potoku nie widać, że na konkretne zarzuty odpowiedzi nie ma. Podjęliśmy się więc trudu, którego przeciętny czytelnik nie podejmie, i sprawdziliśmy, co naprawdę zawierają badania, na które powołują się psychoanalitycy.
Albo jedno, albo drugie
„Psychoanaliza musi weryfikować się sama” – to zdanie z odpowiedzi PTPa jest chyba najważniejsze. Kilka akapitów wcześniej czytamy, że psychoanaliza „ugruntowała swoją pozycję jako nauka humanistyczna”, że analityk w gabinecie „nie poszukuje podobieństw, nie dokonuje uogólnień” i nie kieruje się żadnym algorytmem postępowania, oraz że psychoanaliza „nie zadowala się tym, co znane, ani, jak nauki akademickie, tym, co potwierdzone statystycznie”.
Zgoda. Kłopot w tym, że dalej autorzy broniący psychoanalizy powołują się na randomizowane badania kliniczne, na refundację w sześciu krajach, na obrazowanie mózgu i na „niepodważalny status” własnej skuteczności. Nie da się jednocześnie stać poza statystyką i powoływać się na statystykę. To jest główna oś całego sporu, reszta to szczegóły, choć istotne.
Odpowiedź podpisali dr Anna Czownicka, psycholożka i pierwsza prezes Towarzystwa, dr n. med. Gustaw Sikora, psychiatra i obecny prezes, oraz Monika Barwińska, psycholożka i sekretarz zarządu. Napisali, że czynią to w trosce o dobre imię psychoanalizy i w imię dbałości o rzetelną wiedzę na jej temat. Pozwolimy sobie odpowiedzieć ich własnym zdaniem, zmieniając w nim jedno słowo: „Czynimy to w trosce o dobre imię psychologii jako nauki”.
Jeżeli psychoanaliza wysuwa twierdzenia o pamięci, rozwoju, osobowości, mechanizmach psychicznych i skutkach leczenia, to są to twierdzenia empiryczne i można je badać zwykłymi metodami. Jeżeli natomiast jej najważniejsze tezy są dostępne wyłącznie metodzie psychoanalitycznej, a, jak piszą autorzy odpowiedzi: „żadne tak zwane obiektywne metody badawcze nie mają zdolności weryfikacji wyników badań psychoanalitycznych”, to jej wewnętrzne potwierdzenia nie mogą zarazem uchodzić za niezależny dowód. Trzeba wybrać jedno z dwojga. Wybieranie za każdym razem tego, co akurat wygodne, nie jest stanowiskiem metodologicznym, tylko retoryką tuszującą jego brak.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o krucjacie przeciwko samotności, o tym, dlaczego samotności będzie przybywać, i o sztuce bycia samemu ze sobą.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla Racjonalista.tv przeprowadził ze mną Jacek Tabisz. Pretekstem do rozmowy był jeden z esejów zawartych w mojej najnowszej książce Zawracania statków głupców i inne eseje.
O czym rozmawialiśmy
W wielu krajach trwa dziś prawdziwa krucjata przeciwko samotności. W Wielkiej Brytanii powołano nawet ministra do spraw walki z nią, a media straszą, że samotni szybciej chorują i umierają. Uważam to za modę, która myli przyczyny ze skutkami.
Samotności będzie przybywać, bo wynika ona z dwóch rzeczy, które są dla nas dobre: z zamożności i z długowieczności. Jeszcze w czasach mojego dzieciństwa trzy pokolenia gnieździły się w jednym M4 i nie było jak pobyć samemu. Dziś stać nas na osobne mieszkania, więc rośnie liczba jednoosobowych gospodarstw domowych. To raczej luksus niż choroba cywilizacyjna.
Nie zniechęcam do relacji – człowiek jest istotą społeczną i ich potrzebuje. Problemem nie jest jednak samo bycie samemu, lecz to, że coraz mniej ludzi potrafi wytrzymać sam na sam z własnymi myślami. Dzieci w jednym z eksperymentów nie umiały przesiedzieć kilkunastu minut bez telefonu. Dlatego najważniejszą radą, jaką mogę dać, jest nauka bycia samemu ze sobą – to moim zdaniem największa sztuka.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Freudzie: co zapożyczył, co sfałszował, jak traktował pacjentów, dlaczego psychoanaliza wymyka się krytyce i co po niej zostało.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy na temat oszustw i manipulacji Freuda, a co za tym idzie, również psychoanalizy – tej freudowskiej i kolejnych jej odmian. Rozmowę przeprowadził ze mną Jacek Tabisz.
O czym rozmawialiśmy
Nie potrafię podchodzić do Freuda poważnie – i nie tylko z powodu jego koncepcji. Rzetelne studia historyczne pokazują, że większość idei zapożyczył, nie przyznając się do tego, część sfałszował, a przede wszystkim był mistrzem autokreacji i marketingu. Nie odkrył nieświadomości: trójdzielną duszę opisywał już Platon w metaforze woźnicy i dwóch koni.
Jego stosunek do pacjentów był wymowny. Z zapisków Ferencziego wiemy, że nazywał ich hołotą, która ma dostarczać materiału do rozwijania psychoanalizy. Najpierw była ideologia, a do niej dopasowywał ludzi jak na łożu Prokrusta. Skrzywdził wiele kobiet, uznając ich relacje o wykorzystywaniu w dzieciństwie za fantazje. Aktywnie zniechęcał też do eksperymentalnego sprawdzania psychoanalizy – a po tym, kto broni swoich twierdzeń przed weryfikacją, najłatwiej rozpoznać pseudonaukowca.
Psychoanaliza jest jak Proteusz: gdy próbujesz ją uchwycić, zmienia postać. Każdą krytykę zbywa się stwierdzeniem, że „to już historia, dziś jesteśmy dalej”. Tak działa wiele pseudonauk. Czy coś po Freudzie zostało? Tak – część opisanych przez niego mechanizmów obronnych, jak projekcja czy racjonalizacja, potwierdzono eksperymentalnie. To jednak niewiele jak na „ojca psychologii”, którym zresztą nie był: większe zasługi miał William James.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Poświęciłam na terapię niemal 5 lat, około 350 godzin i ilość pieniędzy wystarczającą do kupna całkiem przyzwoitego używanego samochodu – około 18 tysięcy złotych. Z perspektywy czasu te liczby mnie przerażają. Czy naprawdę tego potrzebowałam?
Tomasz Witkowski: Kiedy i z jakiego powodu rozpoczęła pani terapię?
Natalia N.: Byłam tuż po skończeniu nietrafnie wybranego kierunku studiów, w trakcie którego załamałam się nerwowo i miałam epizody depresyjne. Odkąd pamiętam byłam skrajnie introwertyczna i nieśmiała, miałam problemy z dopasowaniem się do grup i niewielu przyjaciół, czułam się inna. Planowałam poprawić swoje relacje międzyludzkie i odkryć czym się chcę w życiu zawodowo zajmować.
T.W.: W jaki sposób wybrała pani terapeutę?
N.N..: Przypadkiem, wybrałam terapię na NFZ i trafiłam do pierwszej osoby która miała wolny termin. Po pewnym czasie przeniosła praktykę do prywatnego gabinetu. Natomiast lubię wiedzieć z kim mam do czynienia, dlatego sprawdziłam w internecie jej wykształcenie oraz praktykę. Dopiero wtedy, gdy po kilku miesiącach spotkań wspomniałam o moich poszukiwaniach, po raz pierwszy wykazała widoczne zainteresowanie tym co mówię. Wcześniej miałam poczucie, że była znudzona naszymi spotkaniami.
T.W.: Jakie to było wykształcenie?
N.N.: Jest psychologiem, skończyła 4 letnią szkołę psychoterapii psychodynamicznej.
T.W.: Jak rozpoczęła się terapia?
N.N.: Na początku ustaliłyśmy wstępnie moje cele, czas terapii nie został zdefiniowany, założyłam sama sobie, że zajmie może rok, półtora.
T.W.: Terapeutka nie chciała wstępnie określić czasu trwania terapii?
N.N.: Uznała, że nie jest w stanie powiedzieć ile zajmie całość. Miała trwać do czasu aż osiągnę poprawę. Wydawało mi się to wtedy całkiem rozsądnym podejściem
T.W.: Czy rozpoczynając terapię w ramach NFZ miała pani świadomość o jakichś ograniczeniach dotyczących tego, ile może trwać psychoterapia?
N.N.: Nie, nie wspominała o żadnych ograniczeniach czasowych które ustala NFZ.
T.W.: Czy terapeutka zawarła z panią jakiś rodzaj kontraktu terapeutycznego?
N.N.: Tak, ustaliłyśmy wstępnie cele, miejsce spotkań, ogólne zasady.
T.W.: Czy rozpoczynając terapię wiedziała pani w jakiej modalności będzie prowadzona?
N.N.: Powiedziała, że pracuje w modalności psychodynamicznej i wytłumaczyła skrótowo na czym to polega. Nie miałam wtedy jeszcze świadomości, że jest tyle rodzajów terapii.
T.W.: Czy terapeutka postawiła pani jakąś diagnozę na początku psychoterapii?
N.N.: Powiedziała mi, że mam zaburzenia lękowe. Natomiast to było bardzo ogólne stwierdzenie. Później odkryłam, że wpisała mi w kartę osobowość unikającą.
T.W.: Jak przebiegały sesje terapeutyczne?
N.N.: Terapeutka zawsze czekała aż zacznę rozmowę, co było dla mnie niezmiernie trudne, przez praktycznie całą naszą współpracę. Często zdarzało mi się, że siadałam w fotelu i nie byłam w stanie zacząć, im dłużej zwlekałam tym trudniej mi było mówić. Patrzyłyśmy na siebie w milczeniu, aż zrezygnowana po wielu minutach sama rozpoczynała, pytając mnie o uczucia. Podczas terapii zaczęłam interesować się psychologią, czytałam materiały dotyczące terapii, relacje pacjentów i psychologów, następnie przerzuciłam się na podręczniki akademickie i artykuły naukowe. Stwierdziła że robię to niepotrzebnie i powinna mi wystarczyć rozmowa z nią.
T.W.: Zniechęcała panią do poszerzania wiedzy o psychologii?
N.N.: Tak, tymczasem moje zainteresowanie tą dziedziną nabrało takiego rozmachu, że zapisałam się na studia i długo bałam się jej powiedzieć o mojej decyzji. Przez jeden rok studiowałam dziennie, pracowałam na pełny etat i dwa razy w tygodniu uczęszczałam na terapię. Terapeutka była pewna, że muszę mieć bardzo silne uczucia i wątpliwości dotyczące materiałów omawianych na psychologii. Nic takiego nie miało miejsca, byłam szczęśliwa, że mogę czytać i dyskutować z prowadzącymi.
T.W.: Jak pani łączyła studia dzienne, pracę na pełen etat i psychoterapię?
N.N.: Było to bardzo wyczerpujące doświadczenie, pracowałam głównie w nocy i pod koniec roku wiedziałam, że muszę z czegoś zrezygnować. Czułam że terapia jest moim priorytetem i potrzebowałam pieniędzy na nią, więc rzuciłam studia. Moje życie kręciło się wokół terapii i pracy, w której nie czułam się dobrze. Terapeutka twierdziła, że jestem źródłem swoich problemów i nie ma dowodu na to, że jeśli zmienię pracę poczuję się lepiej. Tymczasem pracowałam zmianowo, co mój organizm bardzo źle znosił. Byłam ciągle zmęczona i rozdrażniona. Brałam dużo zmian nocnych, żeby chodzić na terapię i często jechałam na sesje po 2-3 godzinach snu.
T.W.: Gdzie pani wtedy pracowała?
N.N.: W szpitalu. Na co dzień stykałam się z ciężkimi chorobami i śmiercią własnych pacjentów, wielokrotnie reanimowałam ludzi i widziałam jak umierają – nagle lub po wielu tygodniach oczekiwania. Bardzo przeżywałam każdą śmierć, zdarzało mi się płakać na dyżurach i w czasie wolnym. Z niedowierzeniem patrzyłam na moich współpracowników, którzy wydawali się być na to uodpornieni.
T.W.: Czy w trakcie terapii poruszaliście również te problemy?
N.N.: Tak, rozmawianie z nią przynosiło mi pewną ulgę. Ciężkie doświadczenia obfitowały w mroczne sny, które chętnie interpretowała w kontekście mojej osobowości. Czułam się do niej bardzo przywiązana i chciałam ją zrozumieć. Wpadłam w nawyk wyszukiwania informacji na jej temat. Nie było to dla mnie trudne zadanie, jedynie czasochłonne i samonagradzające. Denerwowało ją to. Twierdziła, że sabotuję proces terapeutyczny i chcę przejąć nad nią kontrolę. Mówiła, że mam przestać to robić, ale nie wiedziałam jak. Tęskniłam do niej, siedzącej dwa metry dalej w fotelu, tak bliskiej i obcej jednocześnie. Nie chciałam myśleć o końcu terapii. Torturowała mnie świadomość, że rujnuję swoją relację terapeutyczną, wiedzą którą o niej posiadam. Miałam wrażenie, że gdybym powiedziała jej wszystko mogłabym poczuć się lepiej, jednak za bardzo mnie to przerażało, a ona ucinała większość prób. Nie dała mi żadnych rad, jak mam mentalnie uwolnić się od niej. Chciała żebyśmy zajęły się moim życiem, gdy tymczasem ogromną jego część sama pochłaniała. Była stale obecna w moich myślach, rozważałam co robi i jaką jest osobą. Grafiki i wyjazdy planowałam pod terapię, całe moje życie było podporządkowane pod to, przez większość czasu spotykałyśmy się dwa razy w tygodniu.
T.W.: Czy z perspektywy czasu oceniłaby to pani jako uzależnienie od terapii lub od terapeuty?
N.N.: Myślę, że to najlepsze określenie stanu w którym się znalazłam. Natomiast było to bardziej uzależnienie od terapeutki, nie od samego procesu terapeutycznego.
T.W.: Czy nie uważa pani, że terapeutka nie powinna dopuścić do rozwinięcia się tak silnych uczuć, jakie pani w stosunku do niej żywiła, a jeśli to by się nie udało, to zrobić coś z tymi?
N.N.: To raczej pytanie do specjalistów o procedury, o zagrożenia, o sens terapii opartej na przeniesieniu w świecie, któremu daleko do anonimowości. Wymykałam się standardowej wizji psychoterapii, w której terapeuta jest nieprzeniknionym lustrem. Mechanizm przeniesienia nie został chyba nawet potwierdzony w żadnym badaniu naukowym, jeśli dobrze pamiętam. Niestety nie zrobiła wiele żeby mi z tym pomóc, moje uczucia wygasły naturalnie. Obawiam się, że to było nawet zgodne z wizją terapii psychodynamicznej, w której pacjent przeżywa różne stany by móc je przepracowywać.
T.W.: Co jeszcze było przedmiotem waszych rozmów?
N.N.: Wciągała moją matkę w najróżniejsze sytuacje. Twierdziła, że przenoszę swoje uczucia. Początkowo mnie to bardzo poruszało, po czasie stało się absurdalne. Ona i moja matka różniły w każdym względzie. Gdy się z nią nie zgadzałam była niezadowolona, gdy przyznawałam jej rację twierdziła, że nie robię tego naprawdę. Nie umiałam z nią rozmawiać.
T.W.: Czy te rozmowy zbliżały panią jakoś do celu, który wspólnie ustaliłyście rozpoczynając terapię?
N.N.: Trudno powiedzieć. Nie robiłyśmy podsumowań, nie miałyśmy punktów zaczepienia, po których wiedziałabym, że całość idzie w dobrym kierunku. Z jednej strony pomogła mi zrozumieć dynamikę moich relacji z ludźmi i miałam wsparcie w trudnych momentach związanych z pracą. Z drugiej strony, sesje koncentrowały mnie zbytnio na problemach, często błahych sprawach. Rozważałam wszystko w czasie wolnym i w czasie sesji, wyobrażałam sobie nasze rozmowy albo je wspominałam.
T.W.: Jak wyglądało pani życie prywatny w tym czasie? Czy coś się poprawiło w zakresie relacji z ludźmi?
N.N.: Poznałam chłopaka, którego bardzo polubiłam ze wzajemnością. Spotykaliśmy się przez około 2 miesiące. Minęły ponad 3 lata terapii, a ja dalej nie czułam się na siłach stworzyć z kimś związek, terapeutka zajmowała większość moich myśli. Nie wiedziałam jak mam sobie z tym poradzić ani jak przyznać się mu, że chodzę na terapię. Czułam się zaburzona i bałam się, że on to widzi. Porzuciłam go i rozpaczałam z tego powodu przez długi czas.
T.W.: Rozmawiała pani o tym ze swoją terapeutką?
N.N.: Oczywiście, natomiast zupełnie nie pamiętam przebiegu naszych rozmów z tamtego okresu, popadłam w pewnego rodzaju odrętwienie.
T.W.: Co działo się później?
N.N.: Mijały miesiące. Zrozumiałam, że potrzebuję realnych relacji, nie terapeutycznych. Było to dla mnie bardzo trudne, czułam się do niej taka przywiązana. Spędziłam w terapii sporą część swojego dorosłego życia. Nasze spotkania nie należały ani do zbyt odkrywczych, ani do przyjemnych, nie umiałam jednak z nich zrezygnować. Potrzebowałam wielu miesięcy, żeby wyrzucić ją ze swoich myśli i zająć się swoim życiem, oraz kolejnych, żeby zdecydować się na ostateczne odejście. Próbowała mnie namówić do pozostania i rozmawiania o codzienności. Odmówiłam.
T.W.: Jak to odebrała?
N.N.: Musiałam ją przekonywać, że naprawdę tego chcę i mam osoby z którymi mogę rozmawiać o tym, co spotyka mnie na co dzień. Widziała że jestem zdecydowana, spotkałyśmy się jeszcze kilka razy i zakończyłyśmy współpracę. Nawet pod koniec chciała interpretować moje życie w kategoriach zaburzeń. Dużo grałam w planszówki i uznała, że robię to dlatego żeby nie musieć rozmawiać naprawdę z ludźmi.
T.W.: Jak wyglądała ostatnia sesja? Czy podsumowałyście panie proces terapii?
N.N.: Całkiem miło. Podsumowałam całość i rozmawiałyśmy o moich planach na kolejne miesiące. Ona również zaczęła podsumowywać i usłyszałam o swojej matce i doświadczeniach wczesnodziecięcych. Nie byłam tym zbyt zachwycona, już wcześniej przestałam postrzegać jej osobę i moje dzieciństwo jako źródło zaburzeń.
T.W.: Czy otrzymała pani w trakcie ostatniej sesji jakieś wskazówki do pracy własnej?
N.N.: Oczywiście, że nie. Terapeuci psychodynamiczni nie udzielają rad i wskazówek.
T.W.: Czy w ciągu tych prawie 5 lat terapii rozmawiała pani z kimś o swojej terapii?
N.N.: W trakcie zaprzyjaźniłam się z osobą, która również chodziła na terapię psychodynamiczną. Porównywanie naszych doświadczeń wstrząsnęło mną. Pomimo sporych różnic między nami, słyszałyśmy podobne rzeczy. Ona również zaczęła interesować się psychologią, i również usłyszała, że jest to niepotrzebne. Także większość jej zachowań było interpretowanych na zasadzie zaburzeń, albo mających drugie dno. Nie otrzymywała żadnych rad jak radzić sobie z trudnymi stanami emocjonalnymi, w tym z krótkotrwałymi, ale ciężkimi stanami depresyjnymi, które mocno zaburzały jej codziennie funkcjonowanie. Po prostu miała je przeżyć i omówić na sesji terapeutycznej. Ponadto, była ona namawiana do podjęcia dodatkowej pracy i zmiany struktury swoich studiów (wymagały one częstych wyjazdów), żeby mieć czas i pieniądze na terapię. Uświadomiłam ją, że było to nieetyczne i niezgodne z sensem terapii i mogło mieć dalekosiężne, trudne do przewidzenia skutki w jej życiu. Pod koniec wróciłam do czytania książek o psychologii, tym razem z krytycznej perspektywy. Pochłaniałam je hurtowo i rozważałam to, co mnie spotkało. Dotarło do mnie jak dziwnym i nienaturalnym tworem jest „relacja terapeutyczna” i jak wiele nadziei w niej pokładałam. Spojrzałam na całą dziedzinę z innej perspektywy, po czym przestałam się nią interesować. Zmieniłam pracę na dzienną, co znacząco poprawiło mój komfort życia i powróciłam do swoich dawnych pasji.
T.W.: Co takiego dziwnego i nienaturalnego jest pani zdaniem w relacji terapeutycznej?
N.N.: Uznaje się, że relacja terapeutyczna ma moc leczącą i pełna jest przeniesień oraz przeciwprzeniesień. To nadaje olbrzymią wagę postaci terapeuty i stawia go w sytuacji nadczłowieka, który ma wiedzę i władzę nad drugą osobą. Wyznacza co jest w niej zaburzone, a co normalne. To daje niestety duże pole do potencjalnych nadużyć. Co jeśli osobowość terapeuty nie jest w pełni zdrowa? W terapii psychodynamicznej sporo czasu poświęca się na analizę relacji terapeutycznej, w moim przypadku odbywało się to w oparciu o doświadczenia wczesnodziecięce i uczucia które miałam, a których „źródeł nie mogłam pamiętać”. A przecież pamięć jest zawodna. Za dużo przypuszczeń i wniosków na wyrost, za mało koncentracji na realnych problemach. Jeśli przykładowo pokłócę się z przełożonym, nasz konflikt można rozpatrzeć i rozwiązać w bieżących kategoriach. Czy naprawdę konieczna jest do tego analiza, jak się czułam przy rodzicach mając 3 lata?
T.W.: Czy psychoterapia z panią podlegała jakiejś superwizji?
N.N.: Nieraz pytałam czy poddaje swoją pracę superwizji. Prowadziła wtedy ping-pong słowny i pytała co myślę na ten temat i dlaczego chcę to wiedzieć. Nigdy nie odpowiadała wprost.
T.W.: Czy z perspektywy czasu uważa pani, że terapeutka pracowała z panią według jakiegoś określonego planu?
N.N.: Nie wiem, czy pracowała według planu, ani czy miała pomysł na przebieg terapii. Jeśli miała, to nigdy mi go nie wyjawiła.
T. W.: Pani Natalio, czy podczas terapii wydarzyło się jeszcze coś, czego moje pytania nie ujawniły, a o czym chciałaby pani jeszcze opowiedzieć?
N.N.: Zdarzały się absurdalne sytuacje. Jestem punktualna, co oczywiście też musiałyśmy szczegółowo omówić. Raz przyjechałam bardzo spóźniona, były ogromne korki na mieście. Większość spotkania musiałam się tłumaczyć, że nie zrobiłam tego celowo. Nie chciała mi uwierzyć.
Innym razem miałam w pracy pacjentkę, której organizm był zatruty i cały czas krzyczała. Po kilkunastu godzinach słuchania jej pojechałam na sesję. Czułam się wykończona psychicznie i było mi źle na samą myśl o kolejnym dniu w szpitalu. Terapeutka nawet w to doświadczenie chciała wpleść moją matkę i powiedziała, że boję się być mamą dla moich pacjentów. Było to kompletnie surrealistyczne. Choć przyznam, że z pracy sama jej dostarczałam „matkowych” tematów. Starszym ludziom z demencją czy halucynacjami, zdarza się wołać głośno swoich bliskich, w tym dawno zmarłe matki. Robiło to na mnie piorunujące wrażenie, a jej dostarczało materiału do psychoanalitycznych rozważań.
Gdy wchodziłam do gabinetu widziałam w jakim jest humorze. W niektóre dni, miała tragiczny nastrój, natomiast nigdy się do tego nie przyznała. Obracała rozmową w taki sposób, jakbym to ja była na coś zła i z mojego powodu spotkanie było pełne negatywnych emocji. Przyjaciółka, o której wspominałam, miewała podobne sytuacje.
T.W.: Mogłaby pani podsumować swoje doświadczenie terapeutyczne?
N.N.: Nie oceniam źle swojej terapeutki, nie sądzę żeby chciała, aby nasza relacja miała taki przebieg. Prawdopodobnie moje silne uczucia do terapeutki, które przeszkadzały mi w codziennym funkcjonowaniu były wypadkową mojej osobowości i sytuacji terapeutycznej, w której się znalazłam. Zmieniłam się bardzo przez ten czas, relacje z ludźmi stały się dla mnie łatwiejsze, przestałam być tak bardzo skryta jak wcześniej byłam. Czy było to skutkiem terapii, czy całokształtu tamtych lat, trudno mi powiedzieć. Nie udało mi się zmienić ścieżki zawodowej. Sądziłam, że mam czas i w trakcie poznam siebie na tyle, żeby mieć siłę to zrobić. Nic takiego nie nastąpiło.
T.W.: Wiele osób rozważa uczestnictwo w psychoterapii i stoi przed wyborem terapeuty. Co by pani poradziła takim ludziom? Czego powinni się wystrzegać, unikać, na co zwracać uwagę?
N.N.: Zrobić kompleksowe badania krwi, żeby mieć pewność, że problemy nie wynikają z zaburzeń hormonalnych i niedoborów witamin. Zapoznać się z kodeksem etycznym psychoterapeutów, żeby mieć świadomość jakie działania ze strony terapeuty nie mogą mieć miejsca. Ustalić czas trwania terapii. Nawet, jeśli miałyby to być 2 lata, to już jest jakiś punkt odniesienia, informacja czego się można spodziewać i ile zazwyczaj czasu potrzebują ludzie z podobnymi problemami. Nie wpaść w pułapkę nadmiernego rozważania dzieciństwa i błędów rodziców. Jasne, dzieciństwo jest ważne, tylko jaki jest cel w rozdrapywaniu starych blizn, gdy ma się świeże rany?
T.W.: Pani Natalio, zna pani moją metaforę beczki pełnej jabłek, o której pisałem w swojej Psychoterapii bez makijażu?
N.N.: Tak.
T.W.: Myślę, że to jest dobry moment, aby zadać pani pytanie, które stawiam większości moich rozmówców. Gdzie, pani zdaniem, tkwi źródło problemów – w nadpsutym jabłku, do którego można porównać opisany przez panią przypadek terapii, czy też w samej beczce, jaką jest psychoterapia?
N.N.: Beczka jest zmontowana naprędce i pełna dziur, jabłka przedwcześnie zebrane, zielone i niedoskonałe. Psychoterapia to stosunkowo młoda dziedzina. Uznaje się za formę leczenia, tymczasem zgrabnie łączy fantazje z nauką. Liczę że z czasem się uprości i udoskonali. Dla dobra wszystkich potrzebujących pomocy.
KOMENTARZ:
Z punktu widzenia prawa, usługa psychoterapii została przeprowadzona poprawnie.
W świetle obowiązujących kodeksów etycznych terapeutka nie naruszyła zasad prowadzenia psychoterapii.
Mój punkt widzenia na etyczną stronę tak prowadzonej psychoterapii przedstawiałem wielokrotnie w swoich publikacjach. M.in. tutaj:
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Dziś nie mam poczucia jakiegoś strasznego skrzywdzenia, nie myślę źle o terapeutce, jednak patrząc z dystansu, to wszystko wydaje mi się absurdem, stratą czasu i pieniędzy.
Terapia trwała ok. 5 lat. Nikt nie poinformował mnie, w jakim nurcie pracuje terapeutka. Nie został stworzony żaden plan terapii, nie było kontraktu. Trafiłam na panią, która przez pięć lat nie mówiła prawie nic. Terapia zaczynała się od wymownego milczenia terapeutki, szybko uznałam więc, że to ja muszę przejąć pałeczkę i mówić, mówić, mówić.
Opowiadałam więc o swoim dzieciństwie, braku ojca, pierwszych relacjach, mini-traumach z przeszłości. Mówiłam cały czas, 50 minut ciągiem. Kiedy temat przeszłości się wyczerpał, zaczęłam opisywać swoje bieżące życie i problemy. Ponieważ na studiach miałam dużo psychologii, na długo przed terapią interesowałam się zaburzeniami osobowości i generalnie sporo czytałam na ten temat, przychodziłam z gotowym opisem swojego zachowania i teorią odnośnie tego, co je wywołało.
O ile w domu nie kontrolowałam swojego zachowania, o tyle w gabinecie potrafiłam na wszystko spojrzeć z dystansem i dokładnie zanalizować siebie. Byłam w 99% racjonalna, przy terapeutce czułam się dość swobodnie, starałam się być szczera, przychodziło mi to naturalnie. Nigdy się nie rozpłakałam. Raz zaszkliły mi się oczy – kiedy opowiadałam o śmierci mojego kota.
Po pewnym czasie terapeutka zaczęła mnie delikatnie pytać, czy ja nie mam jakichś fantazji o innych pacjentach lub o jej życiu prywatnym. Serio, nie miałam, w ogóle nie interesowała mnie jako osoba. Ona plus ten gabinet to było dla mnie trochę medium, będąc w nim miałam wgląd w swoje motywacje, rozumiałam, czemu zachowałam się tak, a nie inaczej. Z terapeutką rozmawiałam z pozycji “dorosłego”.
Powiedziałam jedynie, że “może jestem ciekawa, jakie problemy mają inne osoby, czy podobne do moich”, ale nie prosiłam, aby mi o nich opowiadała. Dodałam też, że w kwestii jej życia prywatnego, może problemem byłoby dla mnie, jakby okazało się, że jest wierząca, bo ja uważam, że religia to największe zło.
Terapia trwała, ja coraz trafniej opisywałam, czemu znów zrobiłam coś, czego nie powinnam była zrobić, terapeutka kiwała głową i mówiła “mhhhm”, wracałam do domu i znów to robiłam. Wielokrotnie się okaleczałam, byłam w permanentnym kryzysie z partnerem. Moja świadomość trudnych zachowań i ich przyczyn nie przekładała się w ogóle na ich zaprzestanie.
Coraz częściej terapeutka pytała o moje emocje w stosunku do niej. Czułam się skonfundowana tymi pytaniami, bo właściwie nie czułam do niej nic. Mogłabym powiedzieć, że jest miła, może, że ją lubię, nic więcej. Zastanawiałam się, czemu miałabym mieć jakieś konkretne emocje w stosunku do kobiety, o której nic nie wiem i która prawie nic do mnie nie mówi. Te pytania coraz bardziej mnie stresowały, czułam, że powinnam się z tego wytłumaczyć, tłumaczyłam, więc, że silne emocje przeżywam przede wszystkim w stosunku do mężczyzn, partnerów. Nie rozumiałam, jakim cudem miałabym poczuć do niej coś, co czuję do mojego faceta, czy nawet matki. Chwilami miałam wrażenie, że terapeutka poczułaby się lepiej, jakbym powiedziała, że jestem na nią wściekła albo jej nienawidzę, ale że COŚ czuję. Wydawało mi się to zupełnie bezsensowne. Dziś już wiem, że chodziło o PRZENIESIENIE, które u mnie nie wystąpiło.
Terapia trwała, ja powtarzałam wciąż to samo, bo cały czas miałam te same problemy w związku. Miałam wrażenie, że terapeutka jest momentami znużona. Ożywiała się, kiedy zaczynałam mówić, że miałam dziwny sen. To był jedyny moment, kiedy sięgała po zeszyt i coś tam sobie pisała. Z czasem zaczynałam czuć się źle, kiedy sen był tak abstrakcyjny, że zostawało mi po nim samo wrażenie, jakieś niejasne odczucie, ale nie potrafiłam jakkolwiek opisać go słowami. Zaczęłam mieć coś na kształt wyrzutów sumienia, kiedy terapeutka, początkowo ożywiona, odkładała zeszyt, nie zapisując w nim nic. W ogóle czułam, że zawodzę moją terapeutkę. Miałam niejasne poczucie, że coś jest nie tak, że nie wpisuję się w jakiś schemat, że nie pojawia się we mnie to, co POWINNO SIĘ pojawić.
Poza byciem racjonalną, zdarzało mi się wchodzić w rolę błazna, przyjemność sprawiało mi to, że mogę rozśmieszyć terapeutkę jakąś anegdotą czy zabawną historią. Może była to forma rozładowania napięcia w związku z tym, że wciąż czułam, że ona oczekuje jakiegoś wylewu emocji, który u mnie w ogóle się nie pojawiał. Za którymś razem terapeutka powiedziała, że chyba za bardzo staram się ją zadowolić, a nie o to tutaj chodzi.
Kiedyś wyszło jakieś nieporozumienie w związku z tym, że przełożyłam terapię w ostatniej chwili. Z tego, co pamiętam, nie było w tym mojej winy, bo pani w rejestracji ustaliła inny termin. Terapeutka pierwszy raz, dość nieoczekiwanie, zrobiła groźną minę i powiedziała, żebym sobie nie myślała, że ona jest jakąś “dobrą ciocią”. Zdenerwowałam się, ale nie dałam po sobie nic poznać. To było tak absurdalne, że jej nie uwierzyłam. Miałam wrażenie, że to prowokacja, służąca temu, żebym w końcu się na nią zezłościła, żeby w końcu “coś się zadziało”.
Raz terapeutka przyznała, że ze mną faktycznie jest inaczej niż z innymi pacjentami. Chyba miała na myśli to, że w trakcie terapii jestem zbyt racjonalna, zbyt “dorosła”. Mnie to właściwie cieszyło, bo w domu wchodziłam w rolę dziecka (miałam dużo starszego partnera), a terapię traktowałam jako usługę pomiędzy dwoma dorosłymi osobami. Nie wyobrażałam sobie zachowywać się przy terapeutce jak przy partnerze, nie czułam, żeby to było w ogóle możliwe.
Przed przerwą w terapii związaną z urlopem, terapeutka zostawiła mi swój numer i powiedziała, że mogę zadzwonić, jakby działo się coś dla mnie trudnego. Nigdy nie zadzwoniłam. W głowie mi się nie mieściło, żeby dzwonić jak się tnę i przerywać jej urlop. Nie wiedziałam nawet, co mogłabym jej wtedy powiedzieć. I co ona mogłaby powiedzieć mi. Przecież zazwyczaj milczała.
Jakoś w czwartym albo nawet piątym roku terapii, zmniejszyłam liczbę spotkań z dwóch tygodniowo do jednego. Miałam problemy finansowe, były okresy, że nie pracowałam, a nawet jak pracowałam, to i tak musiała pomagać mi mama, bo terapia pochłaniała mnóstwo pieniędzy. Kiedy spotkania odbywały się raz na tydzień, terapeutka zachęcała mnie, aby wrócić do poprzedniego trybu, właściwie nie wiadomo po co. Nigdy nie zrobiła jakiegokolwiek podsumowania, nigdy nie powiedziała, co według niej idzie dobrze, a co źle, czy zrobiłam jakieś postępy, czy to wszystko ma sens.
W ogóle miałam wrażenie, że terapeutka tak naprawdę nie rozumie (albo udaje, że nie rozumie), czym są problemy finansowe i zawsze szuka drugiego dna w tym, że ktoś zaczyna rzadziej przychodzić na terapię lub z niej w ogóle rezygnuje. Na pewno chce uniknąć rozmowy na trudne tematy albo wygodnie mu dalej tkwić w miejscu, w którym jest! Oczywiście terapeutka nie powiedziała nic takiego wprost, ale delikatnie próbowała mnie przekonać, żeby jakoś rozwiązać trudną sytuację finansową i nie rezygnować z terapii. Niestety, nie powiedziała jak to zrobić. To samo zresztą dotyczyło spóźnień – nieważne było, że przez całe swoje życie spóźniałam się zawsze i wszędzie. Dla terapeutki moje spóźnienia znaczyły jedno – podświadomie chcę skrócić terapię, aby nie mówić o trudnych dla mnie rzeczach.
Po pięciu latach terapii mój związek z partnerem (który sam mnie na nią wysłał, bo nie mógł znieść mojego zachowania) rozpadł się. Poznałam nową osobę, musiałam się wyprowadzić, szukać nowego mieszkania, nie miałam stałej pracy, moja sytuacja finansowa była tragiczna. Wtedy zdecydowałam się na zakończenie terapii. Oczywiście terapeutka próbowała mnie przekonać, że w tym momencie przerwanie terapii nie jest dobrym pomysłem. Wciąż jednak nie usłyszałam, kiedy będzie ten dobry moment, jaka zmiana powinna według niej zajść, aby uznać, że terapia została zakończona sukcesem.
Jak patrzę na to wszystko dzisiaj, to myślę, że w jakimś stopniu się oszukiwałam, racjonalizowałam, chciałam myśleć o terapii i terapeutce dobrze – w końcu zainwestowałam dużo czasu, energii i pieniędzy. Mówiłam sobie, że przecież tak dużo rozumiem, że to dzięki temu miejscu miałam “objawienia” co do samej siebie. Dziś wiem, że podobne “objawienia” można mieć w trakcie rozmowy z przyjaciółką, która ma podobne problemy, jest empatyczna i gotowa mnie wysłuchać.
Jednocześnie chyba nie chciałam myśleć o tym, że moje trudne zachowania nie znikały. Owszem – były lepsze momenty, ale zazwyczaj trwały one krótko. W tym czasie brałam również różne leki, zwiększałam lub zmniejszałam ich dawki, byłam coraz starsza, zmieniałam miejsca pracy, poznawałam nowych ludzi i nabierałam nowych doświadczeń. W którymś momencie nie potrafiłam już powiedzieć, co z czego wynika, co mi tak naprawdę daje terapia, co leki, a co nowe doświadczenia. Wszystko nakładało się na siebie, a ja nie potrafiłam znaleźć jasnej odpowiedzi.
Dziś nie mam poczucia jakiegoś strasznego skrzywdzenia, nie myślę źle o terapeutce, jednak patrząc z dystansu, to wszystko wydaje mi się absurdem, stratą czasu i pieniędzy (ostatnio policzyłam, że poszło na to 17000 zł i prawie się popłakałam). Dopiero niedawno uświadomiłam sobie, że tak naprawdę odbyłam psychoterapię w nurcie psychoanalitycznym (przez cały czas, nie wiem czemu, zakładałam, że jest to nurt psychodynamiczny), co mnie szczerze przeraziło. Chyba przez te wszystkie lata od zakończenia terapii nie chciałam tego do siebie dopuścić.
Po paru latach zdecydowałam się na terapię schematów. Decyzja o rozpoczęciu drugiej terapii była dla mnie bardzo trudna. Byłam w toksycznej, przemocowej relacji, z której chciałam się uwolnić, ale nie bardzo wiedziałam, jak to zrobić. Trafiłam do miejsca pracy terapeuty, którego wypowiedź słyszałam w radiu i który wydawał mi się naprawdę sensownym człowiekiem. Niestety, pierwszy dostępny termin u niego był za dwa lata. Sama za to mogłam wybrać terapeutę spośród kilku, których opisy były zamieszczone na stronie. Najciekawsza wydawała mi się terapeutka, która napisała o sobie tak:
Mgr psychologii o specjalności klinicznej i osobowości. Posiada certyfikaty ukończenia szkoleń z Terapii Poznawczo-Behawioralnej (CBT) oraz Standardowy Certyfikat Indywidualny Terapii Schematu ISST nr XXXX. Doświadczenie kliniczne zdobyła m.in w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie oraz na Oddziale Leczenia Zaburzeń Psychosomatycznych w Mazowieckim Centrum Neurologii i Rehabilitacji. Pracowała w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej oraz na turnusach rehabilitacyjnych dla osób z rodzin dysfunkcyjnych. Pracuje w nurcie poznawczo-behawioralnym, terapii schematu oraz logoterapii.
Terapia, z uwagi na pandemię, odbywała się online. Terapeutka od początku pozwalała sobie na słabe żarty typu “może kiedyś pozna pani jakiegoś bogatego Francuza” (w kontekście mojego trudnego, zmierzającego do zakończenia związku). Na informację, że pomimo tego, że pracuję z dziećmi, sama nie chcę ich mieć, zareagowała zdziwieniem i jakimś ironicznym komentarzem. Dodała też, że “może mi się jeszcze odmieni”. Kiedy mówiłam o mojej trudnej sytuacji finansowej, terapeutka odpowiadała, że widocznie ważniejsze od pieniędzy są dla mnie praca w zawodzie i moje koty, bo przecież mogłabym np. wyjechać za granicę do jakiejś dobrze płatnej pracy fizycznej. Niezrozumiałe było też dla mnie wałkowanie tematu jednego leku, który brałam przez krótki czas 10 lat temu i sugestie, że niepamiętanie historii leczenia jest dziwne oraz teksty: “zazwyczaj pacjenci pamiętają”.
W ogóle terapia wydawała mi się szybka, przeładowana informacjami, za mało refleksyjna (w pięć minut miałam np. opisać relację trwającą pięć lat). Miałam wrażenie, że wpadłam z deszczu pod rynnę. Na terapii psychoanalitycznej mówiłam cały czas, ale niewiele z tego wynikało, tutaj dość aktywna była terapeutka, ale jej sposób bycia i prowadzenia terapii wydawały mi się niepoważne.
Nie chciałam rezygnować od razu, myślałam, że dobrze jest dać jej szansę. Czułam jednak, że się nie dogadamy. Porozmawiałam z paroma bliskimi osobami, które powiedziały mi, że teksty terapeutki nie były w porządku i że może powinnam sobie odpuścić. Zakończyłam terapię. Bez terapii jakoś żyję, ale w dużej mierze dzięki antydepresantom.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Z pewnym opóźnieniem, dla tych, którzy nie mieli okazji posłuchać, zamieszczam link do audycji sprzed kilku tygodni, która miała miejsce w radiowej dwójce, a która miała toczyć się wokół zagadnień związanych z moją ostatnią książką Zakazana psychologia. Audycji dość osobliwej moim zdaniem, ale oceńcie to sami słuchając jej.
***
Tytuł audycji: Rachunek myśliProwadzi: Michał NowakGość: Ewa Głód, dr Tomasz Witkowski
Data emisji: 16.11.2019
Godzina emisji: 23:00
Żeby posłuchać audycji kliknij ikonę poniżej:
Więcej o mojej książce:
Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Kilka tygodni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach.
Kilka tygodni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. (kliknij żeby obejrzeć), później ukazała się druga (kliknij aby obejrzeć), a następnie trzecia (kliknij aby obejrzeć). Dzisiaj kolejna z zaplanowanego cyklu. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!
Czy psycholog lub terapeuta może narzucać swój światopogląd pacjentowi? Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz
Wszystkich żądnych krytyki i hejtu zapraszam niezmiennie do mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów. Jestem przekonany, że ułatwi wam zadanie.
Więcej informacji o książce, linki do fragmentów, opinie o książce, artykuły prasowe i audycje radiowe, po kliknięciu w okładkę książki.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Kilka tygodni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. (kliknij żeby obejrzeć), później ukazała się druga (kliknij aby obejrzeć).
Kilka tygodni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. (kliknij żeby obejrzeć), później ukazała się druga (kliknij aby obejrzeć). Dzisiaj kolejna z zaplanowanego cyklu. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!
Wszystkich żądnych krytyki i hejtu zapraszam niezmiennie do mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów. Jestem przekonany, że ułatwi wam zadanie.
Więcej informacji o książce, linki do fragmentów, opinie o książce, artykuły prasowe i audycje radiowe, po kliknięciu w okładkę książki.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Kilka tygodni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. (kliknij żeby obejrzeć) Dzisiaj kolejna z zaplanowanego cyklu.
Kilka tygodni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. (kliknij żeby obejrzeć) Dzisiaj kolejna z zaplanowanego cyklu. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!
Wszystkich żądnych krytyki i hejtu zapraszam niezmiennie do mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów. Jestem przekonany, że ułatwi wam zadanie.
Więcej informacji o książce, linki do fragmentów, opinie o książce, artykuły prasowe i audycje radiowe, po kliknięciu w okładkę książki.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Kilka dni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów na temat mojej nowej książki „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. W kolejnych rozmowach wezmą udział również osoby, z którymi przeprowadziłem składające się na książkę wywiady.
Wstrząsające opowieści o złowrogiej rzeczywistości, której na co dzień nie mamy możliwości zobaczyć. Non-fiction, choć chciałoby się wierzyć, że to tylko literacka fikcja.
Konrad Szołajski reżyser i scenarzysta filmowy
Kilka dni temu Jacek Tabisz z Racjonalista.tv przeprowadził ze mną pierwszą z cyklu zaplanowanych rozmów, na temat mojej nowej książki Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. W kolejnych rozmowach wezmą udział również osoby, z którymi przeprowadziłem składające się na książkę wywiady.
O książce pisałem już kilkakrotnie, zamieszczałem też na blogu jej fragmenty. W poprzednich wpisach można znaleźć fragment rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, w którym omawialiśmy problemy poruszone przez pierwszego pacjenta. Następnie opublikowałem fragment rozmowy z pacjentką Paulą i rozmowę z Mają Filipiak komentującą przypadek Pauli. Trzeci przypadek został omówiony w rozmowie przeprowadzonej z Andrzejem Śliwerskim – psychoterapeutą behawioralno-poznawczym. Ostatni z dotychczas opublikowanych fragmentów opowiada historię Michała.
Zapraszam serdecznie do obejrzenia i wysłuchania rozmowy o książce, jak również do lektury materiałów archiwalnych.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
W poprzednim wpisie zamieściłem fragment jednej z rozmów, które składają się na książkę zatytułowaną „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”.
W poprzednim wpisie zamieściłem fragment jednej z rozmów, które składają się na książkę zatytułowaną „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Zawiera ona przeprowadzone przeze mnie wywiady z ludźmi, którzy czują się skrzywdzeni przez psychoterapię oraz z neutralnymi terapeutami wyjaśniającymi i komentującymi problemy poruszone w rozmowie z pacjentem. W dzisiejszej odsłonie książki fragment rozmowy z wybitnym terapeutą.
Jerzy Witold Aleksandrowicz, ur. 07 07 1936, dyplom lekarza uzyskał w 1958 r (AM w Krakowie), w 1965 roku dyplom mgr. filozofii (UJ). Do 1998 pracował w Klinice Psychiatrycznej AM w Krakowie. Specjalista psychiatrii ( I stopień 1962, II – 1865), dr med. 1966, dr hab. 1979, prof. med. 1990. Zainteresowania badawcze dotyczyły początkowo związków zaburzeń psychicznych z procesami fizjologicznymi (krzepnięcie krwi, zaburzenia metabolizmu węglowodanów) oraz działania leków psychotropowych. Po 1967 roku – psychopatologia i psychoterapia zaburzeń nerwicowych, hipnoza i hipnoterapia, metodologia i narzędzia oceny efektów leczenia zaburzeń nerwicowych (m.in. kwestionariusze objawowe, kwestionariusz osobowości). Opublikował ok 300 publikacji naukowych, w tym podręczniki psychopatologii i psychoterapii. Przez wiele lat prowadził psychoterapię indywidualną i grupową, m in w ramach oddziału dziennego (model kompleksowej terapii zaburzeń nerwicowych stworzony w latach 1974-5 w Pracowni Psychoterapii Katedry Psychiatrii). Od 1998 kierował Katedrą Psychoterapii CM UJ, m in uczącą studentów medycyny podstaw psychoterapii i podstaw psychoanalizy oraz prowadzącą szkolenia podyplomowe i superwizje przygotowujące do Certyfikatu Psychoterapeuty. Od 2006 r. prof. emeritus. Od 1970 związany z Sekcją Naukową Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. W 1972 roku założył kwartalnik „Psychoterapia”. Obecnie jest redaktorem „Archives of Psychiatry and Psychotherapy” i przewodniczy Komitetowi Redakcyjno-Wydawniczemu PTP.
Czy psychoterapia może szkodzić?
Psychoterapia, która ma służyć leczeniu zaburzeń jest czymś innym i wymaga innego wykształcenia niż ta, która ma doprowadzić do wzrostu samoświadomości, zwiększenia sprawności interpersonalnej, podwyższenia samooceny itp. Jak długo każdy będzie mógł otworzyć „gabinet psychoterapeutyczny” i udawać że leczy, tak długo wpadanie w rozmaite pułapki będzie bardzo prawdopodobne.
Tomasz Witkowski.: Panie Profesorze, dziękuję, że zgodził się pan na tę rozmowę. Czy może pan skomentować przebieg opisanej psychoterapii?
Jerzy Aleksandrowicz: Nie. Wypowiadanie się o osobach czy o terapiach znanych tylko „z drugiej ręki” byłby nieuczciwością. Wolałbym porozmawiać o niektórych ogólnych problemach, związanych z tą opowieścią.
T. W.: Rozumiem, porozmawiajmy zatem na początek o terapii szkoleniowej. Wielu ludzi, którzy nie mają do czynienia z terapią zastanawia się nad tym, że przecież przeciętny lekarz nie musi przechodzić chemioterapii, żeby móc ją stosować, żeby zrozumieć, na czym ona polega, czy jakikolwiek inny specjalista świadczący usługi nie musi doświadczać na sobie tego procesu, który będzie później prowadził, żeby go rozumieć i móc stosować. W psychoterapii dość powszechnie twierdzi się, choć nie wiem czy we wszystkich modalnościach, że kandydat na psychoterapeutę musi przejść własną psychoterapię. Czy bylibyśmy w stanie to czytelnikowi wyjaśnić, dlaczego tak właśnie jest?
J. A.: Bo psychoterapeuta jest w specyficzny, osobisty sposób zaangażowany w proces leczenia. On sam jest głównym, jeśli nie jedynym narzędziem oddziaływania terapeutycznego. Musi więc znać siebie, zwłaszcza powinien poznać wcześniej nieuświadamiane motywy swoich przeżyć i zachowań, umieć oddzielać to, co jest wynikiem jego własnych procesów psychicznych od tego, co spostrzega u pacjenta. Zdawać sobie sprawę z tego, co wnosi w proces terapeutyczny, jakie są jego schematy poznawcze, co chętniej dostrzega, a czego nie itp. W przeciwnym razie prawdopodobnie będzie popełniać błędy, przypisując pacjentowi swoje postawy, przeżycia czy trudności, „projektując” je. Własna, „treningowa” psychoterapia ma temu zapobiegać. Inna sprawa, czy zawsze rzeczywiście spełnia to zadanie. Nie jest też w pełni prawdziwe przekonanie, że w przypadku farmakoterapii tego typu własne doświadczenia nie są potrzebne. Profesor Antoni Kępiński twierdził, że zanim lekarz poda tabletkę pacjentowi, powinien sam doświadczyć działania tej tabletki na sobie. Więcej nawet: że wykształcenie psychiatry wymaga doświadczenia przeżycia psychozy. I dlatego zażywaliśmy LSD, powodujące krótkotrwałą psychozę intoksykacyjną. To były późne lata pięćdziesiąte, wczesne sześćdziesiąte, kiedy jeszcze nie było świadomości uzależniającego wpływu LSD i wielu leków psychotropowych.
T. W.: Czy nadal się stosuje takie podejście w kształceniu psychiatrów?
J. A.: Nie. To nawet wtedy nie było powszechne, ale dość częste. Natomiast nadal uważa się, że trzeba doświadczyć psychoterapii, by rzeczywiście rozumieć, na czym ona polega. I chyba zasadnie, bo bardzo niewiele można przekazać w opisach tego, co się dzieje w procesie oddziaływania. Zarazem, poznanie i uświadomienie sobie, co może przeżywać pacjent czy klient w czasie spotkania, jest jednym z warunków kompetentnego działania.
T. W.: Próbuję sobie wyobrazić tę zasadę kształcenia i jakoś nie potrafię znaleźć uzasadnienia zalecenia dla kandydatów na terapeutów uzależnień, aby np. doświadczali ciągów alkoholowych.
J. A.: Może nie ciągów, ale czy sądzi pan, że terapeuta, który nigdy nie doświadczył działania alkoholu (o ile tacy w ogóle bywają) jest w stanie w pełni zrozumieć, co to jest upojenie alkoholowe?
T. W.: Myślę, że terapeuta, który nie upajał się alkoholem a zna dobrze fizjologiczne i psychologiczne mechanizmy uzależnienia jest w stanie bardziej pomóc pacjentowi niż taki, który doświadczył działania alkoholu a niewiele wie o fizjologii i psychologii uzależnienia. Boję się myśleć jakie mogłyby być konsekwencje takiego kształcenia terapeutów do pracy z uzależnieniami od ciężkich narkotyków.
J. A.: Oczywiście, brak rzetelnej wiedzy o tym, co się leczy, najczęściej szkodzi chorym. W najlepszym razie prowadzi do braku skuteczności oddziaływań. Doświadczenie na sobie samym tego, co przeżywa pacjent nie wystarcza, jest tylko jednym z elementów wykształcenia psychoterapeuty. Ale skoro już mówi pan o leczeniu uzależnień: przecież właśnie osoby, które były uzależnione, są powszechnie uznawane za najlepszych terapeutów…
T. W.: …i pewnie osoby molestowane seksualnie są najlepszymi terapeutami ofiar molestowania, a ludzie, którzy doświadczyli przeżyć traumatycznych najlepiej rozumieją ofiary katastrof. Panie profesorze, czy nie obawia się pan, że czytelnicy wyciągną taki oto wniosek z naszej rozmowy, że to, czego doświadczył w życiu terapeuta jest kluczowe w ocenie jego przydatności do pracy z ludźmi? Mógłby pan nieco bardziej jednoznacznie rozstrzygnąć wątpliwość dotyczącą tego co jest priorytetem w praktyce terapeutycznej i co powinni jako pierwsze brać pod uwagę pacjenci wybierający terapeutę – jego doświadczenia życiowe, czy wiedzę i umiejętności zdobyte w procesie kształcenia?
J. A.: Jedno i drugie. Sama wiedza zaczerpnięta z książek nie wystarcza, by zrozumieć człowieka i jego zaburzenia przeżywania. Z drugiej strony, wprawdzie doświadczenie życiowe czyni każdego mądrzejszym, ale również nie jest wystarczającą kompetencją do prowadzenia psychoterapii. Natomiast doświadczenie zawodowe (będące przecież elementem doświadczenia życiowego), decydujące o krytycznym spojrzeniu na wiedzę uzyskaną w toku kształcenia sprawia, że ci bardziej doświadczeni są lepszymi terapeutami. Jednak nie możemy zapominać o tym, że najczęściej psychoterapia jest pomaganiem w różnych trudnościach życiowych, w zmaganiu się z rozmaitymi problemami, a nie leczeniem osób, u których występują zaburzenia zdrowia. W przypadku takiej psychoterapii, która sprowadza się do pomocy psychospołecznej, rola doświadczenia życiowego i osobowości terapeuty jest niewątpliwa i chyba większa, niż jego wiedzy teoretycznej, bo ona często wręcz utrudnia dostrzeganie rzeczywistych problemów klienta. Wróćmy do tych spraw w dalszym ciągu rozmowy, dobrze?
T. W.: Dobrze, kontynuujmy zatem wątek dotyczący problemów związanych z terapią szkoleniową. Bardzo często spotykam się, zresztą nie tylko ja, również laicy, którzy nigdy nie uczestniczyli w terapii, otóż spotykamy się z takim stwierdzeniem, że nie powinniśmy w ogóle się wypowiadać na temat terapii, bo nie jesteśmy w stanie zrozumieć, co takiego dzieje się w tym procesie, dopóki sami jej nie przejdziemy. Sam pan to podkreślił mówiąc, że bardzo niewiele można przekazać w opisach z tego co dzieje się w procesie terapii. I szczerze mówiąc, ja to odbieram jako przejaw pychy i zadufania psychoterapeutów, no bo to jest właściwie poza religią jedyna dziedzina, w której mówi się ludziom, że żeby zrozumieć czym jest np. objawienie bądź powołanie, musisz sam go doświadczyć. Żeby zrozumieć, mówię tu o intelektualnym zrozumieniu, nie o doświadczeniu procesu terapii, musisz przez nią przejść. Jeśli nie rozumiem fizyki kwantowej to to, że się przebiegnę pięć razy po Wielkim Zderzaczu Hadronów w żaden sposób nie spowoduje, że będę więcej rozumiał. Po prostu moje ograniczenia intelektualne nie pozwalają mi pojąć fizyki kwantowej. Natomiast w przypadku terapii bardzo często słyszy się właśnie tego typu stwierdzenie, że nie zrozumiesz terapii, jeśli nie przejdziesz przez nią sam. W domyśle – nie masz takich zdolności intelektualnych, żeby pojąć tę tajemnicę, która się dzieje podczas terapii i tak dalej. Czy mógłby się Pan do tego ustosunkować?
J. A.: Sądzę, że takie pobieganie sobie może, poza kondycją fizyczną, dostarczyć najwyżej jakiejś wiedzy o narzędziach pomiaru, a nie o tym, co nimi się mierzy. Natomiast gdybyśmy mogli przeżyć taki sam eksperyment, jakiemu jest poddawana cząsteczka, to kto wie… Mówiąc serio: na pewno zarzuty pychy i zadufania są uzasadnione wyższościowymi postawami i zachowaniami, spotykanymi u psychoterapeutów. Niektórzy są przeświadczeni, że ich szczególne, wrodzone cechy sprawiają, że potrafią pomagać ludziom albo że dysponują jakąś niezwykłą, niemalże tajemną wiedzą. Przekonanie, że jest się tym „wybranym” może przejawiać się lekceważeniem otoczenia, „niewtajemniczonych profanów”. Często odnoszę wrażenie, że jest to sposób kompensowania niepewności, zarówno dotyczącej rzeczywistej wartości tej wiedzy jak i własnych kompetencji. Ale przecież to dotyczy tylko niektórych z nas. Wracając do wymogu odbycia terapii treningowej: sądzę, że doświadczenie uczestniczące ma ogromny wpływ na intelektualne rozumienie każdego zjawiska, nie tylko psychoterapii. Więc chyba jest coś z prawdy w przekonaniu, że np. po to, by naprawdę zrozumieć, czym jest psychoanaliza, trzeba samemu poleżeć na kozetce. I nie chodzi tu o „wtajemniczenie”, tylko o procesy poznawcze. Samo obserwowanie prowadzonej przez kogoś psychoterapii nie wystarcza. Chociażby dlatego, że – jak wiadomo – obserwacja wpływa na przedmiot tej obserwacji, nawet w przypadku materii nieożywionej. Psychoterapeuta musi doświadczyć własnego uczestniczenia w tym procesie by rozumieć, jak sama sytuacja spotkania terapeutycznego i jak jego zachowanie w czasie takiego spotkania wpływają na to, co się dzieje. Wątpię, by można było uzyskać tę wiedzę wyłącznie z książek. Zwłaszcza, że w doświadczaniu psychoterapii napotykamy na bardzo wiele zjawisk, których nie potrafimy nazwać. Nie mamy potrzebnej aparatury pojęciowej. Więc jak ująć w słowach, przekazać to coś, co się dostrzega, uświadamia, ale nie umie wyrazić? Skądinąd, chyba jest to jednym z powodów przekonania, że psychoterapia jest bardziej sztuką niż nauką.
T. W.: A więc dotykamy jakiejś tajemnicy, czegoś, czego nie potrafimy nazwać, nie mamy do tego odpowiednich pojęć…Ciąg dalszy rozmowy z prof. Jerzym Aleksandrowiczem w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Latem 2014 roku było bardzo gorąco. Właśnie wtedy, w lipcu rozpocząłem pracę nad książką poświęconą negatywnym zjawiskom w psychoterapii, której nadałem roboczy tytuł „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”.
Latem 2014 roku było bardzo gorąco. Właśnie wtedy, w lipcu rozpocząłem pracę nad książką poświęconą negatywnym zjawiskom w psychoterapii, której nadałem roboczy tytuł „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Zawiera ona przeprowadzone przeze mnie wywiady z ludźmi, którzy czują się skrzywdzeni przez psychoterapię. Ponieważ jednak daleki jestem od tego aby pokazywać świat psychoterapii wyłącznie oczami niezadowolonych pacjentów, a ja nie czuję się w pełni kompetentny aby wyjaśnić czytelnikowi wszystkie prawidłowości, problemy i niuanse występujące w procesie terapeutycznym, zaprosiłem do współpracy również wybitnych psychoterapeutów. Książka zatem ma następujący układ:
Wywiad z osobą skrzywdzoną/pacjentem.
Wywiad z neutralnym terapeutą wyjaśniający i komentujący problemy poruszone w rozmowie z pacjentem.
W moim przekonaniu taki układ książki przypomina sprawiedliwą debatę. Nie zamierzam narzucać czytelnikom swojego punktu widzenia. Ja w tym przedsięwzięciu będę jedynie stawiał pytania. Czasami bardzo trudne pytania…
Pod koniec 2015 roku książka była na ukończeniu. Dzisiaj, dwa lata później książka… nadal jest na ukończeniu. Stało się tak za sprawą wielu wypadków jakie przytrafiały się moim rozmówcom, a czasami w wyniku gwałtownych zmian w ich życiu, wśród których zdarzyła się próba samobójcza, choroby, wypadki, ale również niechęć nabyta do mnie w trakcie rozmowy, strach i wiele innych. Wszystko to, pozostając niemal całkowicie poza moją kontrolą, sprawiło, że książka ta okazała się najtrudniejszą nad jaką przyszło mi kiedykolwiek pracować. Jednak w stosunku do wszystkich moich rozmówców podjąłem zobowiązanie, że doprowadzę do tego, że zobaczą wynik swojego zaangażowania w druku. Wielu z nich podjęło godny najwyższego szacunku trud powrotu do bolesnych wspomnień, często z myślą o innych, którzy mogliby chcieć podążyć ich drogą. W stosunku do nich czuję się szczególnie zobowiązany, dlatego też zanim książka ze stanu „niemal gotowej do druku” przeistoczy się w „gotową do druku” postanowiłem jej fragmenty opublikować na moim blogu.
Psychoanaliza zakuła mnie w dyby, a ja ochoczo włożyłem w te dyby swoje ręce. A później trudno już było je wyjąć.
Tomasz Witkowski: Zanim zgodziłeś się na tę rozmowę, bardzo długo się wahałeś, w sumie trwało to kilka lat.
Włodek: No tak, dokładnie 3 lata.
T. W.: Co takiego zadecydowało, że jednak postanowiłeś ujawnić swoją historię?
W.: Wiesz nie było to łatwe, bo wymagało osobistego odsłonięcia się. Jest mi wstyd, że dałem się jakoś tak ogłupić, po prostu. A miałem się za racjonalną osobę. Zapłaciłem za to wysoką cenę. Mam żal i pretensje do tych, którzy mieli być mądrzejsi ode mnie, a nie pomogli mi, tylko zaszkodzili. I właśnie dlatego jednak zdecydowałem się na rozmowę z tobą. Doszedłem do wniosku, że być może to będzie jedna z najbardziej pożytecznych rzeczy, jaką mogę zrobić dla innych. To, że uda mi się przestrzec ich, by nie dali się zwieść czemuś, co zamiast pomóc, może im poważnie zaszkodzić. Widzisz, chodzi o ludzi, którzy mogą zawierzyć autorytetom, aby zostać wyleczonymi. Poczułem się do tego zobowiązany, ponieważ byłem przecież wyznawcą tego, o czym zdecydowałem się głośno opowiedzieć. Chciałbym więc obudzić krytyczne myślenie u podobnych do mnie. U takich osób, które mogłyby zachwycić się tym, czym i ja się zachwycałem, gdy wybierałem swoją drogę zawodową.
T. W.: Opowiedz coś o swoim życiu sprzed piętnastu lat, kim byłeś? Jakie miałeś pasje, marzenia, osiągnięcia?
W.: Byłem zwykłym facetem… A może nie takim zwykłym. Nie przepadałem za piwem. Wolałem tequilę. Nie interesował mnie sport, nawet kibicem nie byłem. Lubiłem siedzieć nad książkami. To mnie pochłaniało. Niekoniecznie literatura piękna. Pasjonowały mnie książki z dyscypliny, którą zajmowałem się na co dzień. Moim hobby była moja praca. Jeszcze na studiach zakochałem się w pewnej dziewczynie. Do dziś myślę, że ona była największą miłością mojego życia. Zamieszkaliśmy razem. Wyglądało bardzo poważnie i tak już miało być. Wiesz, wspólne urlopy, podobne zainteresowania. No i najlepszy seks świata – każdy pewnie tak myśli, jak się zakocha. A ja zawsze byłem długodystansowcem, nie playboyem. O dzieciach nie myślałem. No może raz, ale krótko. Podobno byłem zbyt skoncentrowany na pracy zawodowej, którą tak lubiłem.
Lubiłem też towarzystwo. Ale nie chodzi o imprezy, raczej tak, żeby pogadać, przy kawie, przy kielichu, w kilka osób. Ale bywały i większe spotkania. Uchodziłem za bardzo towarzyską osobę. Myślałem o sobie, jako o osobie dobrze potrafiącej adaptować się do sytuacji. W towarzystwie byłem rozgadany, w rozmowie byłem dobrym słuchaczem.
T. W.: A w sferze zawodowej?
W.: Byłem dobrze zapowiadającym się psychologiem i psychoterapeutą. Po zakończeniu studiów dostałem propozycję od mojego promotora, by pracować na uczelni i zrobić doktorat. Fragmenty mojej magisterki zostały wykorzystane w publikacji naukowej. Po prostu, moja praca naprawdę była metodologicznie niezła.
T. W.: Nie zostałeś jednak na uczelni?
W.: Nie, nie chciałem pracować naukowo. Chciałem być psychoterapeutą. Oczarowała mnie podczas studiów psychoanaliza. Wybrałem szkolenie w jednym z głównych ośrodków szkolenia w terapii psychoanalitycznej w Polsce. Po studiach pracowałem trochę na etacie, ale dość szybko uruchomiłem własną działalność gospodarczą. Wiesz, to dawało niezłe perspektywy. Otworzyłem z kilkoma osobami gabinet psychoterapii. Oprócz pracy z pacjentami dorabiałem szkoleniami. Czyli: w tygodniu praca w gabinecie, w weekendy, co najmniej raz w miesiącu, prowadziłem szkolenie. A wieczorami pisałem artykuły popularyzujące psychologię – dziś wstyd przyznać, że nie zawsze taką jak rozumieją to naukowcy. Opublikowałem dwa poradniki dla pewnej grupy zawodowej. Niestety niski nakład, więc nie zarobiłem dużo. Ale miałem łatwość pisania i w komputerze było kilka kolejnych projektów. Powiem ci, że byłem pełnym optymizmu zadowolonym z siebie, pracowitym gościem. Oczywiście miewałem spadki formy, gorsze dni, chwile rozdrażnienia i rezygnacji. Ale kto ich nie ma? Zresztą trwały krótko. Zaskoczę cię, gdy opowiem, co dzisiaj wiem na ten temat. A potem zaczęło się coś psuć. To gnicie trwało w sumie ponad dwa lata, choć pewnie zaczęło się wcześniej.
T. W.: Zanim zapytam cię o początki tego psucia się, powiedz jak wygląda Twoje życie teraz?
W.: Głównie siedzę w domu. Wstaję, biorę prysznic. Mierzę poziom cukru. Zjadam śniadanie. Dwie godziny po posiłku znów mierzę poziom cukru. Dwie godziny po obiedzie jeszcze raz mierzę sobie poziom cukru. To samo po kolacji. Raz w tygodniu zamawiam sobie transport do kliniki. Mam papiery rencisty, więc mogę zamawiać częściowo dofinansowany przez miasto bus dla osób niepełnosprawnych. No i w tygodniu zamawiam sobie trzy takie kursy. Jadę na dializy, zwykle w poniedziałek, środę i piątek.
T. W.: Czy znajdujesz czas na pracę?
W.: Tak, trochę. Gdyby nie znajomi, którzy dają mi zlecenia napisania jakichś materiałów szkoleniowych czy poprowadzenia jakiejś prezentacji byłoby beznadziejnie. Wyobraź sobie różnicę: raz na jakiś czas parę godzin na zlecenie, a kiedyś stała praca w gabinecie i 20-godzinne szkolenia. Renta jest żałosna, bo w budżetówce pracowałem krótko, a gdy prowadziłem działalność gospodarczą to płaciłem najniższą składkę na ubezpieczenie. Oszczędności poszły na leczenie. Nie mogę za bardzo nigdzie wyjechać, bo na miejscu trzymają mnie dializy. Poza tym nie czuję się dobrze. Z poprzedniego życia zostało mi zamiłowanie do czytania. Tylko lektury się zmieniły. I słuchanie muzyki. Mieszkam z bratem i jego rodziną. To bardzo krępująca dla mnie sytuacja. Ale nie stać mnie nawet na wynajęcie samodzielnego mieszkania. A żadna kobieta za mną się nie zwiąże. A gdyby nawet, to gdzie mam ją poznać, skoro jestem niewolnikiem własnego kalectwa?
T. W.: Zestawienie tych dwóch obrazów z twojego życia jest dość szokujące. Co spowodowało, że z człowieka pełnego życia i planów na przyszłość stałeś się przywiązanym do medycznego sprzętu kaleką, balansującym na granicy życia i śmierci?
W.: To narastało. I przyszedł ten dzień. Po południu miałem zacząć pracę z pacjentami. Nie chciało mi się wstać. Czułem złość. Zatelefonowałem do wszystkich pacjentów i odwołałem sesje. Przepraszałem i tłumaczyłem się chorobą. Myślałem: Na co czekam? Jestem tchórzem? Zwlokłem się z wyra. Poszedłem się wykąpać. Ubrałem się, jakbym miał pójść do pracy. Ale poszedłem do apteki. Nie do jednej, do kilku. Jakbym się bał przyłapania. Kupiłem środki od bólu głowy bez recepty i tabletki nasenne. Na te pastylki miałem receptę. Poprosiłem znajomego psychiatrę, by mi wypisał, bo miałem kłopoty z zasypianiem. Wróciłem do domu. Włączyłem ulubioną muzę. Pamiętam, było gorąco jak diabli. Słońce świeciło, a zasłony z mojego pokoju były w pralni. Wyciągnąłem dwie butelki tequili z barku. Po co dwie? Myślałem, że jak popiję leki mocnym alkoholem, to mnie nie odratują. Jak na złość nie miałem w lodówce lodu. Założyłem słuchawki i puściłem bardzo głośno muzę. Na talerzyk wycisnąłem z opakowań tabletki. I potem nastąpiła ta najgorsza chwila. Zacząłem się bać. Wziąłem pastylkę do ust i wyplułem. Potem znowu to samo. Zacząłem pić tequilę, by dodać sobie odwagi. Gdy miałem już „w czubie”, znów zacząłem łykać pastylka za pastylką, tabletka za tabletką. Ostatnie co pamiętam, to jak duszkiem piję z butelki. Jak na filmie, bo normalnie bym się porzygał. Potem obudziłem się w szpitalu po kilkunastu godzinach nieprzytomności. W tak zwanym złym kontakcie – co oznacza, że nie „kontaktowałem” normalnie – byłem w sumie kilkadziesiąt godzin.
T. W.: Ile czasu spędziłeś w szpitalu i jakie są zdrowotne konsekwencje twojego kroku?
W.: Najpierw przez dwa lata oczekiwałem na przeszczep wątroby. Potem poważna operacja. W sumie w szpitalu spędziłem ponad 20 miesięcy. Ciągle się boję, że wątroba się nie przyjmie… Wiem, że histeryzuję. Biorę przecież baterię leków. Preparaty, które mają zapobiec odrzuceniu przeszczepu będę brał do końca życia. W międzyczasie popsuły mi się nerki, więc jeżdżę na dializy trzy razy w tygodniu. A do tego cukrzyca – ciągłe pomiary poziomu cukru, drakońska dieta i zastrzyki insulinowe. Na dodatek okazało się, że bardzo popsuł mi się wzrok. Według lekarzy jest to wynik cukrzycy. Ponadto dużo częściej niż kiedyś choruję. Siadła mi odporność. Stałem się niewolnikiem medycyny, która utrzymuje mnie przy życiu.
T. W.: Twoja opowieść nie sugeruje, że podjąłeś decyzję o odebraniu sobie życia pod wpływem impulsu. Spróbujmy odwinąć ten kłębek i dojść powoli do rzeczywistych przyczyn, które pchnęły cię do samobójstwa. Jesteś w stanie wskazać pierwszy krok na twojej ścieżce do przepaści?Ciąg dalszy opowieści Włodka w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku. [1] W wywiadzie zmieniono niektóre dane, by zadbać o prawo do ochrony prywatności przedstawianych w nim osób. Pozostałe kwestie pozostawiono bez zmian. W szczególności waga opisywanych wydarzeń w żaden sposób nie została zmieniona.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Moje spotkanie ze studentami na SWPS w cyklu „Moja droga do…”: o pracy naukowej i szkoleniach, o lobby psychoterapeutów, „doskonałym zaburzeniu” ADHD i psychologii, która przestała badać zachowanie.
14 marca 2016 roku Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii z Wrocławia zorganizowało spotkanie, którego byłem gościem honorowym. Spotkanie miało miejsce we wrocławskim SWPS, a dzięki Racjonalista.tv zostało zarejestrowane i upublicznione. Zapraszam do oglądania!
O czym było spotkanie
Spotkanie z cyklu „Moja droga do…”, zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii, miało pokazać studentom drogę zawodową gościa. Przyznałem, że trudno mi powiedzieć, co jest w niej wyjątkowego – może poza tym, że mam chyba najwięcej wrogów wśród psychologów w tym kraju. Opowiadałem, dlaczego równolegle z nauką prowadziłem szkolenia: na początku kariery z samej nauki nie dało się wyżyć.
Psychoterapia to rodzaj majstrowania przy duszy – czasem skuteczny, czasem szkodliwy. Badania jej skuteczności prowadzą w Polsce najczęściej sami terapeuci, co przypomina badanie leków przez firmy farmaceutyczne. Psychoterapeutą może u nas zostać praktycznie każdy, a silne lobby blokuje każdą próbę uchwalenia ustawy o zawodzie psychologa. Krytykuję też coaching oparty na NLP: zmiana przekonań może na chwilę podbić samoocenę, ale samo myślenie, że nie mam ograniczeń, nie sprawi, że przebiegnę maraton bez przygotowania.
ADHD nazywam „doskonałym zaburzeniem”, bo każda strona coś na nim zyskuje: dziecko ma usprawiedliwienie, rodzice i nauczyciele zdejmują z siebie odpowiedzialność, psychiatra ma pacjenta na lata, a przemysł farmaceutyczny – stały zysk. Na koniec mówię o tym, co powinno się zmienić w psychologii: przestała badać zachowanie, a zaczęła badać deklaracje. W latach 50. i 60. obserwowano, co ludzie rzeczywiście robią. Dziś pytamy w kwestionariuszach, co by zrobili, i traktujemy krzyżyki jak prawdziwe zachowanie.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez redaktora Marcina Rotkiewicza i opublikowanej w Poradniku Psychologicznym Polityki. Zapraszam do lektury!
Żeby przeczytać kliknij tutaj: Poradnik Psychologiczny
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
W najnowszym numerze Wysokich Obcasów Extra, rozmowa na temat pseudonauki przeprowadzona ze mną przez redaktora Grzegorza Giedrysa. Wszystkich zainteresowanych lekturą zachęcam do kliknięcia na link: Artykuł ,,Szeptuchy, czarownice i zaklinacze”
Tych, których temat zafrapował zachęcam do lektury mojej książek poświęconych podobnej tematyce:
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.