O dziedziczeniu traumy i przeżyć naszych przodków – epigenetyczny „przełom” w teorii dziedziczenia

Czy dziedziczymy traumy naszych przodków? Wykład z VI Wrocławskich Dni Darwina o badaniach nad metylacją DNA, myszach wąchających kwiaty wiśni i o tym, dlaczego doświadczenia przechodzą między pokoleniami drogą społeczną, a nie genetyczną.

Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia mojego wykładu, który miałem zaszczyt wygłosić podczas VI Wrocławskich Dni Darwina organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów oraz Uniwersytet Wrocławski z okazji urodzin wielkiego przyrodnika.

Jak kilka myszy wąchających kwiaty wiśni zrewolucjonizowało psychoterapię i zapoczątkowało epigenetyczną falę w psychologii? Czy jesteśmy skazani na przeżywanie traum naszych przodków? Czy dziedziczymy lęki naszych rodziców? Co ma wspólnego DNA z orkiestrą a epigenetyka z partyturą? Dlaczego Lamarck nie sformułował teorii doboru? Czy już niedługo będzie można ubiegać się o rentę kombatancką po dziadku? To tylko kilka z wielu pytań, na które starałem się udzielić odpowiedzi podczas swojego wykładu.

O czym jest ten wykład

Punktem wyjścia są dwa doniesienia, które media ogłosiły jako naukowy przełom. Pierwsze to badanie pilotażowe na bardzo małej grupie: 33 matek z mniejszości Tutsi, z których 20 będąc w ciąży, stało się świadkami ludobójstwa w Rwandzie w 1994 roku, oraz ich dzieci. Drugie to eksperyment Briana Diasa i Kerry’ego Resslera z 2014 roku, w którym samce myszy rażono prądem przy zapachu kwiatów wiśni, a ich potomstwo okazało się na ten zapach bardziej wrażliwe. Na tej podstawie ogłoszono, że trauma jest dziedziczna, a Lamarck wygrywa z Darwinem.

Żeby ocenić te rewelacje, wyjaśniam, czym zajmuje się epigenetyka. DNA porównuję do orkiestry, której skład dziedziczymy w całości po rodzicach, a zmiany epigenetyczne, takie jak metylacja, do partytury decydującej o tym, które instrumenty grają, a które milczą. Takie zmiany są odwracalne, a podczas zapłodnienia następuje radykalny „reset” znaczników. U ssaków najważniejszym oknem na zmiany epigenetyczne jest wczesny rozwój w macicy. Dużo częściej obserwuje się je u roślin – i to może tłumaczyć błąd Lamarcka, który był botanikiem.

Eksperyment na myszach nie dowodzi dziedziczenia traumy u ludzi. Przenoszenie wniosków z badań na zwierzętach na człowieka bywa zawodne, czego dramatycznym przykładem jest lek Vioxx. Myszy mają w nosie specjalny receptor do wykrywania właśnie tego jednego zapachu, a żadne wspomnienie, nawet najbardziej traumatyczne, nie jest zapisane w pojedynczym receptorze. Zmiana zniknęła zresztą w pokoleniu wnuków, więc nie była trwała.

Dzieci matek Tutsi i dzieci kobiet, które przeżyły głodową zimę w Holandii w latach 1944–1945, nie odziedziczyły traumy – doświadczyły jej jako płody w łonach matek. Nie ma też dowodów, by ich potomkowie przejęli te modyfikacje. Doświadczenia rzeczywiście przechodzą z pokolenia na pokolenie, ale drogą społeczną: babcia, która przeżyła głód, uczy dzieci robienia zapasów, a one przekazują ten nawyk dalej. Z kolei to, że chorobom psychicznym towarzyszy metylacja pewnych regionów DNA, nie mówi nam, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Na koniec zastanawiam się, skąd bierze się popularność „dziedziczenia traumy”. Jej źródłem jest tradycja zapoczątkowana przez psychoanalizę: model człowieka kierowanego siłami, na które nie ma wpływu, z terapeutą jako przewodnikiem. Ten model odpowiada obu stronom, więc terapeuci, którzy kiedyś „przepracowywali” z klientami dzieciństwo, dziś uwalniają ich od traum odziedziczonych po przodkach. Uważam, że zamiast takiej terapii wystarczyłaby rzetelna lekcja genetyki.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Treść tego wykładu rozwinąłem w eseju „Epigenetyczny »przełom« w teorii dziedziczenia?”, który znalazł się w zbiorze „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

 O dziedziczeniu traumy i przeżyć naszych przodków – epigenetyczny „przełom” w teorii dziedziczenia. Zapraszam na VI Wrocławskie Dni Darwina

Już po raz szósty będę miał zaszczyt wystąpić ze swoim wykładem podczas kolejnych Dni Darwina organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów oraz Uniwersytet Wrocławski z okazji urodzin wielkiego przyrodnika. Tym razem tematem opowiem:

 O dziedziczeniu traumy i przeżyć naszych przodków – epigenetyczny „przełom” w teorii dziedziczenia.

Jak kilka myszy wąchających kwiaty wiśni zrewolucjonizowało psychoterapię i zapoczątkowało epigenetyczną falę w psychologii? Czy jesteśmy skazani na przeżywanie traum naszych przodków? Czy dziedziczymy lęki naszych rodziców? Co ma wspólnego DNA z orkiestrą a epigenetyka z partyturą? Dlaczego Lamarck nie sformułował teorii doboru? Czy już niedługo będzie można ubiegać się o rentę kombatancką po dziadku? To tylko kilka z wielu pytań, na które postaram się udzielić odpowiedzi podczas swojego wykładu.

Serdecznie zapraszamy do wysłuchania mojego najnowszego wykładu oraz udziału we wszystkich wydarzeniach Wrocławskich Dni Darwina!

Aktualności związane z tegorocznymi Dniami Darwina można śledzić na stronie wydarzenia na FB: https://www.facebook.com/events/433436867113044/

Program

SOBOTA 23 lutego 10:00 Otwarcie: Dr Bartosz Borczyk (UWr.), Jacek Tabisz (PSR) Dr Bartosz Borczyk „Nie tylko ewolucja – Co jeszcze zostawił nam Darwin” Dr Maciej Szarejko „Terytorializm człowieka – archaizm czy klucz do zrozumienia życia we współczesnym mieście?” 12:30 Marcin Matuszczak „Analiza genomów jako narzędzie dla poznawania ewolucji gatunków z rodzaju Brassica” Dr Tomasz Witkowski „O dziedziczeniu traumy i przeżyć naszych przodków – epigenetyczny <<przełom>> w teorii dziedziczenia” 14:45 Tomasz Skawiński „Błyskawiczna ewolucja, czyli o eksperymentach ewolucyjnych” DEBATA „Czy sukces ewolucyjny Homo Sapiens jest początkiem naszej zagłady?”. Uczestnicy: dr Bartosz Borczyk, prof. Bogusław Pawłowski, Jacek Tabisz, dr Tomasz Witkowski. Debatę poprowadzi Maciej Sas. NIEDZIELA 24 lutego 17:30 Debata wokół książki Griet Vandermassen „Kto się boi Karola Darwina? Feminizm wobec teorii ewolucji”

Miejsce: Duża Sala Wykładowa Wydziału Nauk Biologicznych UWr., ul. Sienkiewicza 21.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.