Hans Eysenck to jeden z filarów światowej psychologii. Na jego prace powołują się niemal wszyscy badacze zagadnień ludzkiej psyche, dr Witkowskiego nie wyłączając. Ostatnio jednakże okazało się, że Eysenck sfałszował część swoich badań. Stawiają one ważne wnioski – na przykład o wpływie charakteru na zachorowalność na raka.Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
Hans Eysenck był w chwili śmierci w 1997 roku najczęściej cytowanym żyjącym psychologiem na świecie, a wśród wszystkich badaczy nauk społecznych ustępował tylko Marksowi i Freudowi. Opublikował ponad 900 artykułów i kilkadziesiąt książek. W 2019 roku King’s College London uznał za niewiarygodne 26 artykułów, które napisał wspólnie z Ronaldem Grossarthem-Maticekiem, dotyczących wpływu osobowości na zachorowania na raka i choroby serca.
Wątpliwości zgłaszano od dawna. Już w 1991 roku jedno z czasopism poświęciło cały numer krytyce tych prac i nieudanym próbom ich powtórzenia – i przez prawie 30 lat nikt tego nie podjął. Badania finansował w dużej mierze przemysł tytoniowy, któremu wnioski o „osobowości nowotworowej” były bardzo na rękę. Anthony Pelosi przez trzy lata szukał wydawcy dla rzetelnej analizy tych nadużyć, bo czasopismo założone przez Eysencka ją odrzuciło. Gdy w końcu się ukazała, redaktor David Marks wezwał do zbadania łącznie 61 prac.
Ta historia pokazuje ciemniejszą stronę nauki: gdy ktoś zdobywa tak silną pozycję, podważanie jego prac oznacza narażenie się dużej części środowiska. Jeden oszust pociąga za sobą rzesze badaczy, którzy budowali na jego wynikach. Ja sam cytowałem w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii” jedną z prac objętych dziś śledztwem. Zarazem teoria osobowości Eysencka, budowana w jego głównym nurcie badań, wciąż jest solidnym fundamentem współczesnej wiedzy – nadużycia dotyczyły jego pobocznych, kontrowersyjnych zainteresowań.
Ta rozmowa jest suplementem do ostatniego tomu „Zakazanej psychologii”, w którym piszę o fałszerstwach i nadużyciach w nauce.
O problemach związanych z badaniami Eysencka pisałem wcześniej tutaj:Philip Zimbardo, Hans Eysenck, Cyril Burt. Jak bardzo sławnym musi stać się psycholog, aby jego oszustwa uznano za prawdę?
A także w tygodniku „Polityka”:Nadpalony autorytet
Wkrótce ukaże się również mój obszerniejszy tekst na ten temat w Forum akademickim, o publikacji którego oczywiście napiszę na blogu.
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.