W cieniu Freuda – rozmowa z Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Freudzie: co zapożyczył, co sfałszował, jak traktował pacjentów, dlaczego psychoanaliza wymyka się krytyce i co po niej zostało.

Zapraszam do wysłuchania rozmowy na temat oszustw i manipulacji Freuda, a co za tym idzie, również psychoanalizy – tej freudowskiej i kolejnych jej odmian. Rozmowę przeprowadził ze mną Jacek Tabisz.

O czym rozmawialiśmy

Nie potrafię podchodzić do Freuda poważnie – i nie tylko z powodu jego koncepcji. Rzetelne studia historyczne pokazują, że większość idei zapożyczył, nie przyznając się do tego, część sfałszował, a przede wszystkim był mistrzem autokreacji i marketingu. Nie odkrył nieświadomości: trójdzielną duszę opisywał już Platon w metaforze woźnicy i dwóch koni.

Jego stosunek do pacjentów był wymowny. Z zapisków Ferencziego wiemy, że nazywał ich hołotą, która ma dostarczać materiału do rozwijania psychoanalizy. Najpierw była ideologia, a do niej dopasowywał ludzi jak na łożu Prokrusta. Skrzywdził wiele kobiet, uznając ich relacje o wykorzystywaniu w dzieciństwie za fantazje. Aktywnie zniechęcał też do eksperymentalnego sprawdzania psychoanalizy – a po tym, kto broni swoich twierdzeń przed weryfikacją, najłatwiej rozpoznać pseudonaukowca.

Psychoanaliza jest jak Proteusz: gdy próbujesz ją uchwycić, zmienia postać. Każdą krytykę zbywa się stwierdzeniem, że „to już historia, dziś jesteśmy dalej”. Tak działa wiele pseudonauk. Czy coś po Freudzie zostało? Tak – część opisanych przez niego mechanizmów obronnych, jak projekcja czy racjonalizacja, potwierdzono eksperymentalnie. To jednak niewiele jak na „ojca psychologii”, którym zresztą nie był: większe zasługi miał William James.

O psychoanalizie i jej mitach piszę w „Zakazanej psychologii”, a o wielkich postaciach psychologii, które warto znać zamiast Freuda, w „Gigantach psychologii”.

O psychoanalizie pisałem obszerniej w pierwszym tomie mojej trylogii „Zakazana psychologia. Pomiędzy nauką a szarlatanerią„. Relacje ofiar terapii opartej na psychoanalizie można przeczytać w mojej książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach„.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie

Zapraszam do lektury wywiadu, który dla miesięcznika Cogito przeprowadziła ze mną Emilia Kosiorek. Wywiad ukazał się w lipcowym numerze.

Cały wywiad przeczytasz w papierowym lub elektronicznym wydaniu miesięcznika klikając TUTAJ.

W języku angielskim wywiad jest dostępny w:

Not only is there fake news, but there can also be fake science

Created with Sora

Disclaimer: Whenever the text refers to Forbidden Psychology, it denotes the original Polish series titled “Zakazana Psychologia”. The English-language books that address the same themes are “Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy” and “Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy”. However, these are not literal translations — the original Polish version consists of three volumes, while the English edition comprises two.

Flat Earthers, reptilians, chemtrails, and the allegedly still-living Elvis Presley are, for the majority of society (thankfully!), nothing more than laughable conspiracy theories. You don’t need a PhD to know that. But when we start talking about homeopathy, fortune-telling, neurolinguistic programming (NLP), Hellinger’s family constellations, bioenergy therapy, or astrology, it’s no longer as clear to everyone that these are nothing but pseudoscience. These more or less obviously nonsensical ideas share several common features: lack of repeatable research results (or lack of research at all), appeals to “secret knowledge,” “energy,” or “intuition,” resistance to criticism (every question is perceived as an attack), or conscious avoidance of scientific studies — “because the system doesn’t want you to know the truth.” Nevertheless, some of these theories and practices not only function successfully in society but have also entered the halls of academia, such as NLP, which is taught at the university level in Poland[1]. A clairvoyant can be summoned as a professional witness in a court case (yes, that’s an actual job!), and homeopathic substances are recommended by general practitioners and are available in pharmacies.

True science comes to the rescue of reason. It’s based on years of research verifying the truth of hypotheses, on the reputation of the institutions conducting the research, on the names of well-known scientists, and above all, it’s empirically confirmed. But is that always the case? In physics or chemistry, if a scientist makes a mistake in research, practical experience quickly reveals it, whether the error was intentional or not. However, in the broad domain of social sciences, including psychology, sociology, or economics, detecting errors, abuses, or fraud is neither fast nor obvious. What’s more, repeating the results and interpretations of such flawed studies can lead to very serious consequences. Imagine an ineffective therapy administered by a psychotherapist — at best, it simply doesn’t work, but at worst, it could lead to suicide.

It is precisely about pseudoscience and the sins of real science that we learn from the “Forbidden Psychology” series by Dr Tomasz Witkowski. The books in this series were published some time ago but have gained new life, and their content and message have the potential to reach a wider audience thanks to audiobook editions on Poland’s largest platforms.

However, the series isn’t just about psychology. It’s an attempt to expose and confront pseudoscience and the unreliability of scientists in various fields, though mainly within the social sciences. Readers who have so far admired the genius of Sigmund Freud or the brutal truth about human nature presented in Philip Zimbardo’s Stanford Prison Experiment may need to revise their views.

One particularly fascinating and shocking story is the brilliant hoax carried out by Dr Witkowski in the well-known Polish popular science magazine Charaktery[2]. Disguised as a non-existent French female scientist, he managed to publish an article about a therapy based on morphic resonance, which he had entirely made up. The very fact that this hoax succeeded, and the, let’s say, “casual” approach of Charaktery’s editorial board, is deeply concerning. Awareness that such a thing could happen in a magazine whose scientific board includes PhDs and professors raises serious questions about the reliability of scientists and forces us to ask: where should young researchers turn for trustworthy knowledge and role models?

All of the above prompted me to speak with Dr Witkowski. I hoped the conversation would restore my faith in science — a faith that had been somewhat shaken after reading Forbidden Psychology. Did it? Let’s find out.

Emilia Kosiorek: Our conversation is inspired by your series Forbidden Psychology, in which you describe how pseudoscience, as well as negligence and plain fraud, infiltrate science. Do you believe this problem concerns mainly psychology, or should we assume that people are people and fraudsters can appear in every field — medicine, physics? Are the social sciences more vulnerable to such behaviour?

Tomasz Witkowski: The degrees of scientific dishonesty certainly vary between disciplines, but in my view, it exists everywhere. Social sciences are indeed somewhat more susceptible because, broadly speaking, science can be divided into so-called “hot” and “cold” disciplines. The hot sciences have direct and immediate applications, such as market value or technological impact — fields like genetics, theoretical physics, etc. When results are published in those areas, they are quickly replicated and verified because a specific result directly leads to progress. In contrast, in disciplines like psychology, sociology, or even economics, verification doesn’t happen as rapidly, which is why various types of fraud can remain unnoticed for a long time.

EK: So, in the 21st century, is it still worth becoming a scientist, especially a scientist in the social sciences? Many young people choose to study psychology, social and behavioural sciences, and economics. Are they making the right choice?

TW: Absolutely. Science is one of the most fascinating endeavours a person can engage in. Perhaps art is just as intriguing. As for social sciences, last year Geoffrey Hinton, a cognitive psychologist, was awarded the Nobel Prize in Physics for his work on neural networks that led to the development of artificial intelligence. AI would never have emerged without input from psychologists, who have provided insight into how our minds and nervous systems function and how we process information. One could say that the social sciences have contributed significantly to what we’re experiencing today. The opportunities for work and discovery are tremendous, and I wholeheartedly believe it’s worth studying social sciences. Of course, one should engage in rigorous, mainstream science — and in psychology, preferably not the kind devoted to inventing next therapeutic modalities.

EK: Recently, the topic of mental health, particularly among young people, has become more visible in the media. We observe that more and more Poles report mental health issues, and more are also seeking help from psychologists and psychiatrists. How might the problems you discuss regarding professionalism in these professions, and the presence of pseudoscience within them, affect people’s actual health and lives?

TW: Undoubtedly, they can have a huge impact. If we’re dealing with therapies that are ineffective, unscientific, and unreliable — ones that produce weak or no results or even harmful effects — then we’re looking at a direct threat to health. Diagnostic practices also play a crucial role. Take this observation: when I was studying psychology, the most popular diagnostic category was neurosis. Today, nobody talks about neuroses anymore. Now it’s all about depression and ADHD. So, we must also acknowledge the trends and fashions that dominate diagnostic practices — they come and go.

EK: How do you assess the reception and impact of your work against pseudoscience in the academic world? Has anything changed over the years? Can we still find NLP courses and other pseudoscientific content in university curricula?

TW: Unfortunately, yes. Has anything changed…? When I started exposing pseudoscience in psychology, there was only one other person in Poland doing something similar, a guy who ran the blog “Fashionable Nonsense.” Now, there are many bloggers, YouTubers, and journalists popularising science and debunking pseudoscience. But as far as influence on academia goes… I wouldn’t overstate it. My influence has been minimal. That’s because academia operates by its own rules. It’s a world where your value is measured by how many publication points you earn, and hence the obsession with scoring those points. If you don’t interfere with that process — and I haven’t in any significant way — people like me are largely ignored, and the system continues, unfortunately.

EK: That’s not very encouraging; it does feel a bit like fighting windmills. But perhaps it’s still worth doing, for the sake of science or simply for intellectual integrity. How do we protect ourselves from pseudoscience? How do we respond when someone says they took an NLP course and it worked, or that they’ve always treated themselves with homeopathy? The argument about a lack of scientific evidence doesn’t seem to convince such people.

TW: Reaching such individuals is extremely difficult. But I can offer some advice to people who want to protect themselves from pseudoscience. First and foremost, we need to be aware that whenever we search for information — about therapies, treatments, or anything else — the algorithms that track our activity trap us in information bubbles. We must consciously look for information outside these bubbles, especially beyond social media, where the bubble is tightly sealed. If you’re a fan of homeopathy, your friends likely are too, and they share similar information. That’s a closed system. Secondly, if you’re reading a book about therapy, treatment, mental health, or science in general, the first thing to check is whether it has a bibliography, and how extensive it is. If a book lacks references, put it back on the shelf. That means everything in it came straight out of the author’s head and likely has no scientific basis.

EK: Speaking of scientific books — your books have recently become available as audiobooks, a format I personally love and through which I discovered your work. Meanwhile, on the same platform (BookBeat), Joseph Murphy’s The Power of Your Subconscious Mind is categorised under Non-Fiction and Health. Isn’t this kind of classification also a form of legitimising pseudoscience?

TW: Absolutely, it is. Back in the 1960s in the United States, if a publisher released a pseudoscientific book, scholars from respected universities would write protest letters asking for its withdrawal, or boycott the publisher altogether and refuse to publish their scientific work there. That tradition has long since disappeared. Sadly, even PWN (Polish Scientific Publishers) published a book on NLP. GWP (Gdańsk Psychological Publishing), which is known for its psychology titles, has released many works on Hellinger and NLP. These days, even the brand of a major scientific publisher like PWN is no longer a guarantee of quality, so that filter is gone too.

EK: But is every form of pseudoscience harmful? Shouldn’t people be free to believe in whatever they like?

TW: Yes, every pseudoscience is harmful. Let me share an example. In 2010, together with Professor Łukasz Turski, we sent a “Letter in Defence of Reason” to the Minister of Labour and Social Policy. It was a protest against adding professions like bioenergy therapist, astrologer, clairvoyant, and fortune-teller to the official national list of occupations. The letter was signed by nearly 5,000 people, most of them scientists. Why does this matter? One could argue that if someone wants to believe in astrology, it’s harmless — they’re just wasting time and money. But once such a job is officially recognised, its practitioners can be called as witnesses or expert consultants in court. We’ve already had a murder trial in Poland where a bioenergy therapist and a clairvoyant testified. A guilty verdict was issued based on their statements. Thankfully, the appellate court overturned the verdict and acquitted the man. But the original ruling was made without a body being found — one of the key pieces of evidence was that the energy therapist’s pendulum pointed to the suspect. This example shows just how far pseudoscience can go. What may seem trivial can end up determining people’s fates in court. Beyond that, pseudoscience is a violation of reason. If we continue to allow so many absurdities to circulate, people will lose, or have already lost, the ability to distinguish truth from falsehood.

EK: I must say that example is shocking. And describing pseudoscience as a violation of reason is quite apt. I once watched the film Behind the Curve about flat-earthers. Listening to their arguments felt exactly like my reason was being assaulted. It’s the same with anti-vaccine movements or advocates of pseudoscience and strange theories. Trying to reason with them leads only to responses like, “It’s a conspiracy — they want you to think that,” or “Just because we have no evidence doesn’t mean we’re wrong,” or “Your studies are part of a government-corporate plot.” And then comes the aggression, the assault. But let’s return to actual science. I’m currently conducting a sociology research project. In preparing it, I went through hundreds of academic studies and volumes of literature. I tried to rely on reputable sources — universities, research centres, expert opinions. Yet after reading Forbidden Psychology, I can’t be sure my sources are trustworthy if giants like Freud or Zimbardo have serious scientific sins. So, how do we find reliable sources? Where should young scientists look for authority?

TW: I wouldn’t turn away from scientific literature. The average reader or even average researcher doesn’t have the tools to determine whether fraud occurred in a given paper. Scientific publications undergo anonymous peer review — those reviews are usually written by field experts, and that’s still something to trust. Of course, we’ll never have 100% certainty that someone didn’t fabricate something. The case of Diederik Stapel, a Dutch psychologist, showed how someone could fabricate research data for years. He never conducted the studies, just made them up. A total of 58 of his papers were retracted. Currently, we’re facing the “paper mills” scandal in academia — groups of people professionally selling fake scientific articles that get published under scholars’ names, even though the scholars didn’t write them. These things happen all the time. And we don’t have many tools to catch them. Some of the most reliable tools are meta-analyses and systematic reviews, methods that compile large sets of research results on a specific topic and generalise the knowledge. For example, one meta-analysis on suicide and self-harm prevention effectiveness included 1,125 studies. Even if a few of those were fraudulent, they would get drowned in the mass of honest work, and the reliable data would still show the actual outcome. So, whenever you’re researching a topic, your first stop should be meta-analyses and systematic reviews. They are top-tier in the hierarchy of scientific evidence. Nothing above them is more reliable.

EK: Yes, in my own work, I used a meta-analysis for my literature review, and it proved a very valuable source of knowledge. But the key is having a large enough body of studies. Now I’m preparing for another research project. While looking for methodology guidelines, I came across advice from an educational organisation that said: “Choose a novel topic, conduct a study that no one has done before. After all, you want to contribute something new to science.” That immediately reminded me of the replication crisis you describe in Forbidden Psychology. Why are replication studies so rare? Is it just about funding — grants being seen as wasted if you repeat someone else’s work, or is there something more? After all, meta-analyses rely on replications.

TW: There are several reasons why replication studies are uncommon. First, scientists are reluctant to replicate someone else’s work because it might appear they don’t trust their colleague — they’re “checking up” on them, and many researchers avoid it to not seem suspicious or untrusting. Second, scientific journals often don’t want to publish replication studies. Some even explicitly state in their submission guidelines that they only accept original research. That policy limits the possibilities. Third, replications don’t bring much prestige. It’s hard to boast about replicating someone’s findings. But original research — now that’s something to be proud of. Replication is tedious, ant-like work aimed at verifying the knowledge we already have, and few people are eager to take that on.

EK: Indeed. Some studies and experimental results, like Philip Zimbardo’s Stanford Prison Experiment (SPE), are so entrenched in scientific culture that challenges to their validity often fail to “outshine” the fame of the original. In Forbidden Psychology, you discuss Thibault Le Texier’s critique of SPE in his article Debunking the Stanford Prison Experiment and his book Histoire d’un mensonge, which reveal the unethical and manipulated aspects of the study. Despite these revelations, the academic community’s response was limited, raising concerns about self-regulation in science. I encourage everyone interested in more context to read your blog entry “Lucifer Invented by Zimbardo” — an engaging read not only for psychology or sociology buffs.

I know you’re a fan of new technologies and artificial intelligence. Let’s imagine you carried out a hoax today in 2025, similar to the one you did in Charaktery. What do you think would happen? Would it still work?

TW: I believe it would succeed without issue. Recently, I even came across a description of a “therapy” based on morphic resonance that was nearly identical to what I made up for Charaktery. But it wasn’t a hoax! It was a “real therapy” being promoted! And it had been published. So yes, these things would still work. There have been several other hoaxes by Polish scientists since mine, also published in scientific journals. Turns out it’s not hard at all to publish nonsense.

EK: And what about artificial intelligence? How can it help identify scientific fraud?

TW: Right now, my problem is that AI deceives me. When I recently used it to search for academic literature, it made up articles from scratch, attributing them to real scholars, giving full citations, including fake journal names! So, currently, the issue is AI’s hallucinations, which are actually getting worse in newer models. However, regarding technology in general, it can help. If a study was genuinely conducted, the data should exhibit a partly random character. There shouldn’t be suspicious patterns caused by human interference which algorithms can detect. If someone faked a study and manually created the data, algorithms might spot inconsistencies showing the human touch. But this depends on having access to the raw data — the original numbers and measurements, which are usually not included in journal articles. Only the final calculations are shared. Scientists are very reluctant to share raw data.

EK: That reluctance is puzzling. In Forbidden Psychology, you describe how difficult it is to obtain raw data — scientists claim the data aren’t archived, or not available digitally, or simply ignore requests. I find that highly suspicious… One last question: the Polish Sceptics Club. It’s a fascinating initiative, and you’re its founder. Do you think young researchers like us could get involved?

TW: Absolutely! I’d be delighted if young people joined the Polish Sceptics Club. We run a wide range of activities. This year, to encourage youth participation, we launched a contest: write an essay or story under the theme “My Encounter with Charles Darwin.” It’s an ongoing competition. Every February, we organise Darwin Days in Wrocław with the Polish Rationalist Association and the Institute of Biology at the University of Wrocław. It’s a weekend of lectures for the general public promoting evolution and Darwinism. That’s also when the essay contest results are announced. But there are many opportunities for youth engagement. Anyone interested should get in touch, we’d be very happy to welcome new members.

EK: The Forbidden Psychology series also has English-language counterparts in two books. I saw some of your books have even been published in Korean. Your latest book was published first in English, then Korean, and later in Polish. Its English title is Fads, Fakes and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychology. Could you tell us more about this book? Who is it for, and what’s its message?

TW: The book is a collection of essays that can be read in any order. It’s about science, culture, psychology, and psychotherapy — especially about myths that pervade both culture and science. For example, the myth that there are “good” and “bad” emotions, or the myth that loneliness kills. Some essays deal with the so-called “culture of victimhood,” which now dominates social life. If you’re the kind of person who wants to challenge their deeply held beliefs, who isn’t afraid of mental confrontation and wants to clear their mind, then this book is for you. And I can say this: my next collection of essays is nearly complete. Its Polish title will be Turning Back the Ship of Fools and Other Essays. The English version will have a slightly different set of essays and be titled A Recipe for a 21st Century Children’s Crusade: Essays on Culture, Science, and Psychology. I think it should be released around June or July this year.

EK: Thank you very much for this conversation. We could summarise it like this: despite living in an era of unprecedented technological and scientific advancement, conspiracy theories and pseudoscience persist, and even in the scientific world, some try to take shortcuts for their gain. That’s why it’s more important than ever to think critically and sceptically, and — despite everything — not to lose faith in science. Don’t shy away from confrontation and never let anyone trample your common sense.

Emilia Kosiorek

Akademeia High School, Warsaw — Year 12 student; studying Psychology, Sociology, and Mathematics A-Levels; big fan of reason and science.

[1] While certain NLP courses offered by private training centres might arguably be classified as a kind of “hobby club,” offering this pseudoscience within higher education institutions reinforces the belief in the validity of a theory unsupported by evidence. NLP can be found at the Higher School of Health Sciences in Bydgoszcz, the European College of Social and Technical Sciences in Radom, and the University of Information Technology and Management in Rzeszów.

[2] Charaktery is a Polish popular science magazine dedicated to psychology, published since 1997. From the outset, the magazine aimed to make psychological knowledge accessible to a broad audience — including both amateur enthusiasts and professionals such as psychologists, therapists, and educators. It covers topics such as emotions, interpersonal relationships, motivation, child-rearing, mental disorders, and personal development. The magazine also frequently features psychological essays, interviews with experts, and articles at the intersection of neuroscience, sociology, and at times, spirituality and philosophy. For many years, Charaktery was published by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (GWP), before being taken over by the company Charaktery Sp. z o.o. Initially a traditional monthly print magazine available in newsstands and bookstores, it now operates primarily in digital format.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Krok w złym kierunku”. Psychologowie kontra psychoterapeuci w sprawie projektu ustawy o zawodach pomocowych

To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Cezarego Łasiczkę dla radia TOK FM 17.07.2025 o godz. 9:00. Aby posłuchać podcastu kliknij ikonkę poniżej:

Inne audycje w radiu TOK FM:

„Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć” – rozmowa o mojej nowej książce w Radiu Tok Fm

O nadużyciach w badaniach Hansa Eysencka w radiu TOK FM

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

Jak wyleczyć dłubanie w nosie i chodzenie na wagary – „Psychoterapia bez makijażu” w radiu TOK FM

Quasireligijne pułapki relacji z terapeutą – o „Psychoterapii bez makijażu” w TOK FM

Jaką rolę odgrywają dziś sceptycy? – audycja w TOK FM

O inteligencji w audycji radia TOK FM

O pseudo-psychologii w audycji radia TOK FM

O (ir)racjonalności ludzkiej w TOK FM

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o projekcie ustawy o zawodzie psychoterapeuty i samorządzie zawodowym, przygotowanym przez Ministerstwo Zdrowia. Uważam, że z perspektywy pacjentów projekt niewiele zmienia: utrwala sytuację, w której psychoterapię może prowadzić osoba po niemal dowolnych studiach magisterskich – także po teologii czy pedagogice. Zmienia natomiast sporo dla stowarzyszeń terapeutycznych, które prowadzą komercyjne, kilkuletnie szkolenia, niekiedy w ramach pseudonaukowych koncepcji.

Psychoterapeutą powinien być psycholog kliniczny, który dodatkowo zdobył umiejętność prowadzenia terapii. Trudno mi sobie wyobrazić terapeutę, który nie zna fizjologii układu nerwowego ani dynamiki emocji. Mówiłem też o pacjentach, którzy czują się skrzywdzeni: dziś mogą liczyć głównie na sądy koleżeńskie stowarzyszeń, a na sali sądowej słyszałem, że kodeksy etyczne do niczego terapeutów nie zobowiązują. Najprostszym rozwiązaniem byłoby objęcie pacjentów psychoterapii opieką rzecznika praw pacjenta.


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Premiera trzeciego tomu AUDIOBOOKA „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników audiobook trzeciego tomu mojej trylogii 15 marca 2025 roku trafi do sieci dystrybucyjnej. Audiobook tomu pierwszego i drugiego są już dostępne w większości sklepów internetowych. Książkę zrealizowało Studio Audio Tales. Czytają: Andrzej Hausner i Tomasz Budyta. Zapraszam do słuchania!

Posłuchaj bezpłatnego fragmentu klikając TUTAJ

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.

dr Tomasz Rozek, „Nauka. To lubię”

Zamów eBooka

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Z recenzji Jana Stradowskiego, Radio TOK FM

W III tomie Zakazanej psychologii Witkowski demaskuje działalność naukowców, których nadrzędnym celem nie jest bynajmniej dążenie do poznania i ujawniania prawdy, ale raczej samolubne zaspokajanie osobistych potrzeb. Żądza sławy, intelektualizacja, uznanie własnej nieomylności, a także brak zgody na publikowanie negatywnych wyników badań czy wreszcie niechęć do krytycznego spojrzenia na posiadane umiejętności warsztatowe to tylko kilka przykładów z bogatego katalogu zarzutów stawianych małym wielkim uczonym. Formułując tak mocne tezy, Witkowski bardzo dba o to, by żadna z nich nie pozostała bez merytorycznego uzasadnienia.

Z recenzji Anety Zawadzkiej, Forum Akademickie

Udane łączenie popularyzacji wiedzy psychologicznej z krytyką popełnianych błędów i nierzetelności badaczy jest trudnym zadaniem. Wiele zależy od tego jaką koncepcję nauki wyznajemy i jaką perspektywę czasu uwzględniamy. Tomasz Witkowski, krytyk i popularyzator psychologii, zajmuje się nierzetelnością w badaniach psychologicznych. Ostrzega przed nadmiernymi generalizacjami, błędami, a nawet oszustwami. Okazuje się bowiem, że chociaż uczeni są w dość korzystnej sytuacji, bo hipotezy i teorie umierają za nich, to jednak niektórzy mogą zbytnio przywiązywać się do martwych hipotez.

Z recenzji prof. Czesława S. Nosala

Popularyzacja psychologii niestety roi się od błędnych interpretacji i mitów. Aby nie przyzwalać na to siedząc cicho, Tomasz Witkowski w swojej znakomitej książce odważnie stawia czoło tym problemom. Naukowcy, specjaliści od zdrowia psychicznego, studenci i laicy, którym zależy na oddzieleniu pseudonauki od nauki, powinni przeczytać tę książkę.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

To świetnie napisana książka, a bogata dokumentacja sprawia, że jest ona również doskonałym przewodnikiem po źródłach. Każdy psycholog, każdy student psychologii i każdy laik, który interesuje się psychologią, odniesie ogromną korzyść po jej przeczytaniu. I chociaż w znacznej mierze jest poświęcona potępianiu skandalicznych występków które mają miejce w wielu obszarach naszej dyscypliny, a także piętnowaniu fałszywych i nastawionych na zysk terapii i technik oferowanych złaknionej publice, to ostatecznie jest to książka, która broni honoru psychologi opartej na nauce. Gorąco polecam!

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 2

Recenzja „Zakazanej psychologii t. 2” w „Psychiatrii Polskiej”

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

O POPpsychologii i psychobiznesie w radiu 357

W niedzielę, 9 lutego w cyklu Patronautyka rozmawiałem z red. Patrycjuszem Wyżgą o problemach poruszanych w mojej trylogii Zakazana psychologia. Aby posłuchać audycji, kliknij ikonkę

Jeśli audycja zainteresuje Cię, polecam również archiwalne rozmowy, w których uczestniczyłem.

Patronautyka 05.12.21, 142’ Nauki przyrodnicze na pierwszym planie

Patronautyka 01.08.21, 120’ Nauka w służbie zdrowiu psychicznemu

Patronautyka 21.03.21, 121’ Zmierzyć mądrość

Podcasty rozmów można odnaleźć na stronie, do której prowadzi link poniżej zamieszczonego obrazka Patronautyki.

O czym rozmawialiśmy

Dwugodzinna rozmowa w cyklu Patronautyka. Broniłem naukowego charakteru psychologii, krytycznie mówiłem o Freudzie i psychoanalizie i tłumaczyłem, dlaczego do psychoterapii warto podchodzić ostrożnie – oraz jak szukać pomocy, gdy chodzi o zdrowie psychiczne.

Rozmawialiśmy o pseudonaukowej psychologii popularnej i psychobiznesie, o słynnych eksperymentach psychologicznych, które okazały się oszustwami, i o poszukiwaniu naukowych metod badania ludzkich zachowań.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O miłości z okazji walentynek. Miłość romantyczna nigdy nie zaginie

Zapraszam do lektury rozmowy, którą dla Focus.pl o zdrowiu przeprowadziła ze mną red. Beata Igielska.

Beata Igielska, Focus o Zdrowiu:

Porozmawiajmy o miłości, zjawisku uniwersalnym, potężnej sile, która może wywoływać ogromne szczęście lub… smutek. Są walentynki, które bardzo w Polsce się przyjęły, a ty jesteś dobrym rozmówcą, bo onegdaj byłeś redaktorem naukowym polskiego wydania “Nowej psychologii miłości” pod redakcją Roberta Sternberga i Karin Weis. Czym z psychologicznego punktu widzenia jest miłość?

Dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, pisze o psychologii, psychoterapii, etyce, pograniczach nauki i pseudonauki. Jego “Zakazana psychologia” to próba “oczyszczenia” psychologii z hochsztaplerstwa. Pracował przez wiele lat w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, spędził rok w Instytucie Psychologii w Bielefeld w Niemczech. Obecnie jest profesorem Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu:

Są bardzo różne definicje miłości. O zakochaniu w jednej z koncepcji mówi się, że jest sumą adaptacyjnych błędów poznawczych (śmiech).

O, zaskakująca definicja.

Przeciętny człowiek, który uzyskał już wiek rozrodczy, ma do wyboru kilka miliardów ewentualnych partnerów, z którymi mógłby spłodzić dzieci i je wychowywać. Przy czym uważa, że dziewczyna mieszkająca w bloku obok w klatce pierwszej, jest absolutnie wyjątkowa, niepowtarzalna. I nie ma drugiej takiej na świecie, została stworzona tylko i wyłącznie dla niego. Patrząc z racjonalnego punktu widzenia, ten człowiek nie przeanalizował wszystkich dostępnych opcji ani sporej puli opcji.

Wszystkich nawet sztuczna inteligencja nie byłaby w stanie przeanalizować. Podjął więc decyzję rzutująca na całe życie – o zawarciu związku małżeńskiego i spłodzeniu dzieci. Gdyby nie te błędy poznawcze, prawdopodobnie nie bylibyśmy w stanie łączyć się w pary. Stupor decyzyjny powodowałby, że nie bylibyśmy w stanie wybrać najlepszego dla nas partnera. Rzadko kto sprawdza książeczkę zdrowia partnera/partnerki, stan zamożności itp. Wielu bardzo ważnych elementów tych decyzji nie bierzemy pod uwagę.

No ale np. miliarderzy poznają swoje dzieci z dziećmi miliarderów, dziwnym trafem zawsze niemal zakochują się w reprezentantce/reprezentancie tej grupy społecznej.

To ciekawa sprawa, w wielu różnych kulturach na świecie są małżeństwa aranżowane. Racjonalne decyzje w imieniu łączonych w pary podejmują rodzice czy swatowie.

I co jeszce ciekawsze, badania pokazują, że są to dobre małżeństwa.

Tak. W większości tych związków pojawia się etap miłości romantycznej, normalny etap zakochania, potem związek stabilizuje się, miłość się zmienia. Tak więc związek może być zaaranżowany, a miłość i tak w którymś momencie się pojawi.

Od czasu wydania książki upłynęło wiele lat. Kultura bardzo się zmieniła, jest wszechobecny internet, są media społecznościowe, a w nich panoszy się narcyzm, atrakcyjność fizyczna stała się fetyszem. Jaki to wszystko ma wpływ na miłość? W przywołanej książce mówiło się, że inaczej sklasyfikuje się miłość w kulturach kolektywistycznych nastawionych na cele altruistyczne i na przyjaźń, a inaczej w indywidualistycznych, opartych na zabawie i permisywizmie. Dziś zachodni świat zdominowała kultura indywidualistyczna.

Musimy cały czas pamiętać, że zakochanie się, miłość, romantyczne uczucia, to nic innego jak efekty ewolucji. Chodzi o to, żebyśmy się rozmnażali. Kultura natomiast, choć nie tak bezwzględnie, ale modyfikuje pewne wartości, które cenimy w innych, spostrzeganie atrakcyjności.

Tu jest ciekawe, że mężczyźni będą preferowali kobiety o zdrowo wyglądającej cerze, symetrycznej budowie ciała, a twarzy w szczególności, o odpowiednich proporcjach talii do bioder. Tak dzieje się nawet, gdy się zmienia postrzeganie ideału atrakcyjności, gdy w pewnych okresach historycznych kobiety o bardziej obfitych kształtach uważane były za bardziej atrakcyjne, a czasami to bardzo szczupłe były uważane za atrakcyjniejsze. Zawsze jednak stosunek talii do bioder pozostał stały, bo takie kobiety rodzą bez problemów. Tak więc mimo wszystko to biologia będzie dominowała w naszych wyborach. A kultura modyfikuje jedynie sfery powierzchniowe.

Zwróć, proszę uwagę, że cywilizacja zachodnia jakby trochę oderwała się od ewolucji – przestajemy się rozmnażać. Dzietność w przeciętnej rodzinie cywilizacji zachodniej jest na poziomie współczynnika 1,3, a to oznacza schyłek tej cywilizacji, ona zniknie, jeśli nie wydarzy się coś rewolucyjnego.

No ale nie tylko zachodnia cywizalacja znika. Popatrzmy na Koreę Poludniową, Japonię.

Tak, ale nadal są to wyspy niskiej dzietności w kulturach wschodnich. Zresztą my tu generalnie mówimy o jakiś 10-12 procentach populacji świata, bo cała jego reszta funkcjonuje w zupełnie innych warunkach, w kulturach nie tak indywidualistycznych. Do tego dokłada się tzw. kryzys męskości mający bardzo wyraźne biologiczne wskaźniki jak: drastyczne obniżenie poziomu testosteronu u współczesnych mężczyzn, drastyczne obniżenie liczby plemników w centymetrze sześciennym spermy. To jest spowodowane najprawdopodobniej zmianami środowiskowymi. Te zmiany dotyczą mężczyzn z kultury zachodniej. W Afryce, Azji nie obserwuje się ich.

Z jednej strony więc jest biologia, ewolucja, która nas ukształtowała, jak mamy spostrzegać partnerów, żeby w rezultacie mieć zdrowe potomstwo: włosy cera, symetria – to są wskazówki dobrych genów, które możemy dostrzec na pierwszy rzut oka. Kobiety raczej preferują mężczyzn o dużych zasobach materialnych, uroda nie jest tak bardzo ważna. Ale też wybierają mężczyzn odważnych, dzielnych, bo to też dobrze wróży przyszłemu potomstwu. Te wybory z pewnością są modyfikowane przez kryzys męskości, kulturę indywidualistyczną – to powoduje, że rozmnażanie się schodzi na dalszy plan. Z punktu widzenia ewolucji dziś związki tworzy się na podstawie nieracjonalnych wartości.

Czy dzisiejsze dzieci dobrobytu potrafią kochać romantycznie? Jakby nie patrzeć walentynki kojarzą się z miłością romantyczną, choć jest to romantyzm wielce w stylu pop. Ten neoromantyzm może wyglądać tak, że na walnetynkowej randce obydwoje zerkają w swoje smartfony. Dialog w zaniku.

Może to tak wyglądać. Natomiast faza miłości romantycznej wynika z naszej konstrukcji biologicznej. Nastolatki czy chcą czy nie, będą się zakochiwać romantycznie, nieszczęśliwie, będą nawet próbować odbierać sobie życie z powodu nieszczęśliwiej miłości. Tak więc miłość romantyczna nie zaginie. Pozostaje pytanie, w jakim stopniu kryzys męskości modyfikuje te procesy. Bo jeśli przeciętny mężczyzna w wieku 25 lat ma w tej chwili o połowę mniej testosteronu niż mężczyzna w latach 70. ubiegłego wieku, prawdopodobnie ten niski testosteron modyfikuje jego odczuwanie rzeczywistości.

Są różne rodzaje miłości, już średniowieczna scholastyka dobrze je podzieliła: eros – miłość namiętna, miłość – przyjaźń i agape, czyli miłość – troska, poświecenie. Służą różnym celom. Celem nadrzędnym, jeśli jest to związek heteroseksualny, jest potomstwo. Miłość rodzicielska jest bezwarunkowa i wymyka się klasyfikacjom.

Mówiąc o miłości, szczególnie przy okazji walentynek, zapominamy, że jest miłość rodzicielska, która jest dość mocno uwarunkowana ewolucyjnie i biologicznie. Weźmy przypadek kobiet, które zaszły w niechcianą ciążę i podpisały przed urodzeniem dziecka dokumenty adopcyjne, bo były pewne, że nie chcą tego dziecka, nic do niego nie czują, a po porodzie dzieją się sceny dantejskie.

Bo sam poród to wystrzał mieszanki hormonalnej, szczególnie oksytocyny, która jest hormonem odpowiedzialnym m.in. za przywiązanie i te kobiety nie dają sobie odebrać dziecka. Miłość rodzicielska też miewa romantyczne fazy, dające podstawę do zapewnienia potomstwu opieki przez bardzo, bardzo długi czas – wśród zwierząt jesteśmy ewenementem, jeśli idzie o czas wychowywania potomstwa. Następne po nas są orangutany – wychowują 6 – 8 lat swoje potomstwo. Tak jak my wychowują swoje dzieci, dopóki wyjdą z domu.

Interesujący jest przebieg miłości w czasie, jak się ona zmienia. Dwudziestoletnia dziewczyna może potrzebować miłości erotycznej, ale ta sama dziewczyna w wieku lat 40 może potrzebować miłości – przyjaźni. I w gruncie rzeczy jest coraz więcej teorii, że to przyjaźń jest ważna. Namiętność wygasa, przyjaźń zostaje na całe życie.

W przywołanej na początku rozmowy książce jest opisana koncepcja miłości Roberta Sternberga. Mówi o trzech elementach miłości: namiętność, intymność i zaangażowaniu. Na początku znajomości w związku dominuje namiętność, potem jest coraz więcej intymności, która jest też elementem przyjaźni. Jak już miłość się stabilizuje, pozostaje głównie zaangażowanie – to, co łączy przyjaciół.

Miłość przebiega dość podobnie w różnych związkach. Fazy trwają różnie u różnych par. Czasem wszystko odbywa się błyskawicznie i związek się rozpada, a czasami trwa do końca życia. Mikstura trzech czynników – namiętności, intymności, zaangażowania, decyduje o typie związku, z jakim mamy do czynienia – czysto erotycznym, gdzie najważniejsza jest namiętność, czy z przyjacielskim, gdzie ważna jest intymność, czy z dojrzałym, gdzie ważne jest zaangażowanie.

Czasem ludzie przestają kochać. Dla partnera/partnerki, i tu nie jest ważne czy relacja jest hetero- czy homoseksulana, może to być traumatyczne doświadczenie, koniec świata. Ba, nawet może dojść do zbrodni w afekcie. Przeważnie mordującym jest mężczyzna.

Niestety, to się zdarza. Dlatego WHO zdecydowało, żeby miłość, stan zakochania, wprowadzić na listę chorób i zaburzeń psychicznych ICD 10. To jest choroba F63.9 – klasyfikacja: Zaburzenia nawyków i popędów, nieokreślone.

Naprawdę?

No tak. Jeśli ludzie umierają z miłości, to można powiedzieć, że jest to choroba śmiertelna. Czasem umierają z własnej ręki, czasami z ręki partnera. Czasami stan zakochania czy miłości przeszkadza żyć. Trzeba więc to traktować jako zaburzenie, jeśli ktoś jest nieszczęśliwie zakochany i to prowadzi do prób samobójczych lub samobójstwa. Albo ktoś jest chorobliwie zazdrosny i to powoduje, że związek się rozpada.

A właśnie, co z tą zazdrością? Czy zawsze towarzyszy miłości? A może stopień, w jakim ludzie czują się zazdrośni, zależy także od ich osobowości?

Na pewno tak, ale są też wyraźne wzorce kulturowe, jeśli idzie o zazdrość. Cały czas żyjemy w społeczeństwie o podwójnej moralności. Tzn. łatwiej akceptujemy zdradę mężczyzny niż zdradę kobiety. Podłoże takich niepisanych norm kultowych jest dość mocno biologicznie uwarunkowane. Bo jeśli zdradzi kobieta i efektem zdrady będzie ciąża, to koszt dla mężczyzny jest nieporównywalnie większy niż jego zdrada dla partnerki. Będzie on musiał wychowywać nie swoje potomstwo, nie swoje geny, czyli de facto nie zrealizuje własnego celu reprodukcyjnego.

Jeśli zdradzi mężczyzna, dla partnerki to nie niesie wielkich konsekwencji w postaci strat ewolucyjnych, biologicznych, nie poświęca ona na tę zdradę żadnych zasobów. Może być zazdrosna, że inna kobieta odbiera jej partnera. Ten mechanizm można przenieść na poziom dziadków. Okazuje się, że jeśli analizujemy inwestycje ponoszone przez dziadków na rzecz wnuków, to ci ze strony córki poświęcają dużo chętniej i więcej zasobów, bo mają pewność, że inwestują w 25% swoich genów. Mają pewność, że dzieci ich córki są w prostej linii ich potomkami.

Na koniec taki ładny przykład. Leciwy już Miguel de Unamuno powiedział, tu nieco strawestuję: gdy widzę nogi mojej żony, nie odczuwam już nic. Ale gdy ją te nogi bolą, bolą i mnie. I to chyba dość piękna definicja miłości.

To jest miłość, gdzie zaangażowanie jest dominantą w trójkącie, o którym wspominałem wcześniej.

Czyli angażujmy się i popełniajmy błędy poznawcze. Bez nich nie byłoby nas.

No tak. Nie byłoby dzisiejszych walentynek.

Napisane przez:

Beata Igielska

Tematyką zdrowia zajmuje się od 2020 r. Laureatka kilku nagród dziennikarskich. W styczniu 2025 r. została Dziennikarzem Medycznym Roku 2024 w kategorii Internet.


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Premiera drugiego tomu AUDIOBOOKA „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników audiobook drugiego tomu mojej trylogii 15 lutego 2025 roku trafi do sieci dystrybucyjnej. Już wkrótce, bo 15 marca będzie dostępny audiobook tomu trzeciego. Audiobook tomu pierwszego jest już dostępny w większości sklepów internetowych. Książkę zrealizowało Studio Audio Tales. Czytają: Andrzej Hausner i Tomasz Budyta. Zapraszam do słuchania!

Posłuchaj bezpłatnego fragmentu klikając TUTAJ

Z Tomaszem Witkowskim można się zgadzać, albo nie. Nie można jednak go ignorować. Tę książkę warto więc z całą pewnością dokładnie przeczytać! Enfant terrible polskich nauk społecznych napisał drugi tom swoich rozważań o nędznej kondycji psychologii. Zwraca uwagę na patologie, które dotykają zarówno naukę, jak codzienne życie ludzi, wtedy gdy np. decydują się oni na psychoterapię czy też stają się obiektem orzeczeń psychologów sądowych.

Z recenzji prof. Dariusza Dolińskiego

Zamów eBooka

Książka, którą każdy student psychologii i każdy zainteresowany psychologią powinien przeczytać! I dodajmy do tego wszystkich innych, ogół społeczeństwa, polityków lub pracowników służby zdrowia. Trzeba pilnie do niej zajrzeć!

Z recenzji dr Yael Naze

To jest książka warta przeczytania przez tych wszystkich, którzy cenią sobie postawę sceptycyzmu i chcą rozwijać myślenie krytyczne, tak istotne przecież w natłoku przekazów, wiedzy i informacji bombardującej nasze umysły z niemal wszystkich stron. W książce przedstawia się szczegółową analizę nadużyć, nierzetelności i oszustw w obrębie niektórych dziedzin psychologii lub zbliżonych do niej obszarów. Nie jest to książka tylko dla psychologów, lecz dla szerokiego kręgu czytelników interesujących się postępami solidnie uzasadnianej wiedzy naukowej. Sceptycyzmu i krytycyzmu nigdy nie jest za wiele.

Z recenzji prof. Czesława S. Nosala

Popularyzacja psychologii niestety roi się od błędnych interpretacji i mitów. Aby nie przyzwalać na to siedząc cicho, Tomasz Witkowski w swojej znakomitej książce odważnie stawia czoło tym problemom. Naukowcy, specjaliści od zdrowia psychicznego, studenci i laicy, którym zależy na oddzieleniu pseudonauki od nauki, powinni przeczytać tę książkę.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

To bardzo ważna i cenna książka, zarówno dla naukowca społecznego, który ceni sobie rygorystyczne badania naukowe, jak i dla laika zainteresowanego stanem współczesnej psychologii. Jej wartość po części wynika z tego, że Tomasz Witkowski podsumował tak zwięźle i tak bardzo wiele problemów, które nękają współczesne badania psychologiczne i zastosowania psychologii, a po części dlatego, że zrobił to w tak zangażowany sposób. Mając do czynienia z materiałem, który z natury może być suchą i nudną lekturą, tchnął w niego ducha swoimi krytycznymi komentarzami, przetykając je zabawnymi i pouczającymi anegdotami, zarówno literackimi, jak i historycznymi.

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 2

Recenzja „Zakazanej psychologii t. 2” w „Psychiatrii Polskiej”

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

Premiera pierwszego tomu AUDIOBOOKA „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników audiobook pierwszego tomu mojej trylogii 15 stycznia 2025 roku trafi do sieci dystrybucyjnej. Już wkrótce, bo 15 lutego będzie dostępny audiobook tomu drugiego, a za kolejny miesiąc 15 marca audiobook tomu trzeciego. Zapraszam do słuchania!

Posłuchaj bezpłatnego fragmentu klikając TUTAJ

Potrzebujesz terapeuty? Jesteś przekonany, że coś jest z tobą nie tak i pomoże ci nowy, wspaniały rodzaj psychoterapii? A może myślisz, że niedawno odkryta starożytna technika odmieni twoje życie? Jeśli tak, kup tę pouczającą i intrygującą książkę. Zakazana psychologia ujawnia mistyfikacje, motywacje, a nawet zwykłe oszustwa, które sprawiają, że większość popularnej psychologii, którą się zajmujemy, jest bezwartościowa, a nawet może być szkodliwa.

Z recenzji prof. Susan Blackmore

Zamów eBooka

Psychologia, nauka o ludzkim umyśle, nadal usiłuje pozbyć się swoich nienaukowych atrybutów. W tej wciągającej i pouczającej książce Tomasz Witkowski odważnie bada „ciemną stronę” psychologii, zarówno w świątyni akademickiego świata, jak i w zaciszach prywatnych gabinetów psychoterapeutycznych. Obnaża często zaniedbywane obszary współczesnej psychologii, które same w sobie wymagają leczenia. Książka Witkowskiego jest pomocnym i bardzo potrzebnym przewodnikiem niezbędnym dla kształtowania psychologii naukowej w XXI wieku.

Z recenzji prof. Scotta O. Lilienfelda

Zakazana psychologia, którą autor określił jako książkę popularnonaukową, jest tak naprawdę przewodnikiem o tym, jak chronić się przed szarlatanami. Każdy lekarz – zwłaszcza ten współpracujący z psychoterapeutami – powinien uważnie zapoznać się z jej treścią.

Z recenzji prof. Jerzego Aleksandrowicza

Zakazana psychologia to potężna i stanowcza próba zdemaskowania niebezpiecznych idei w psychologii, które udawały naukę. Czytelnicy zainteresowani problemem pseudonauki w psychologii będą zachwyceni tą książką. A ci, których to nie obchodzi, naprawdę powinni to przeczytać.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

Gorąco polecam wszystkim tę mądrą i inspirującą książkę. Powinna stać się lekturą obowiązkową nie tylko dla każdego psychologa i studenta psychologii, ale także dla ogółu czytelników, zwłaszcza tych, którzy rozważają leczenie psychoterapeutyczne. Jej zakres jest szeroki, począwszy od wnikliwego badania podstawowych problemów, które nękają akademickie badania psychologiczne, po krytyczną analizę dżungli psychoterapii, w której pseudonauka kwitnie wśród mnóstwa teorii i praktyk oferowanych społeczeństwu. Dzięki tej doskonałej analizie korzyści odniesie nie tylko psychologia, lecz także ogół społeczeństwa.

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 1

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

„Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć” – rozmowa o mojej nowej książce w Radiu Tok Fm

30 lipca 2024 r. o godz. 10:00 w audycji OFF Czarek prowadzonej przez redaktora Cezarego Łasiczkę w  Radio TOK FM rozmawialiśmy na tematy  poruszone w mojej najnowszej książce.  Zapraszam do wysłuchania audycji!

Dowiedz się więcej o książce klikając na okładkę: 
 
 
 

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o moim zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”. Nie dzielę rzeczywistości na tematy do opisania – piszę raczej w reakcji na mody i dyskusje, które toczą się wokół nas. Najbardziej niepokoi mnie dziś pośpiech w korekcie płci u dzieci i młodzieży; jestem zwolennikiem ostrożności i sądzę, że za kilkanaście lat będziemy się z tego rozliczać.

Mówiłem o kulturze ofiar – im więcej fałszywych ofiar, tym bardziej cierpią ofiary rzeczywiste – i o gwałtownym wzroście liczby uczniów z różnymi diagnozami i zwolnieniami, któremu nie towarzyszą tak drastyczne zmiany w ich otoczeniu. Rozmawialiśmy też o problemie, który opisuję w książce: o marketingu i romantyzacji samobójstw.

O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą przeprowadził ze mną red. Kuba Jamrozek 13 czerwca 2024 roku o godz. 20:02. Aby posłuchać rozmowy kliknij ikonę „Play” poniżej. 

Posty o podobnej tematyce:

Pop-psychologia. Zaczynamy mówić głupoty i żądamy dla nich szacunku

Kto obroni merytorykę w nauce

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Z czym mierzy się współczesna psychologia?

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Stres. Przyjaciel czy wróg?

Rozmowa z Arturem Mohrem (PST TV) o stresie: dlaczego to pojęcie zawdzięcza karierę marketingowi, czym jest twardość psychiczna i dlaczego psychologia woli gasić pożary, niż im zapobiegać.

To tytuł rozmowy, którą dla podcastu Praktyczna strona treningu przeprowadził ze mną Artur Mohr. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.

O czym rozmawialiśmy

Czym jest stres? Najkrótsza uczciwa odpowiedź brzmi: czegoś takiego nie ma. Pojęcie istnieje w języku od nieco ponad stu lat i zawdzięcza karierę świetnemu marketingowi. Hans Selye definiował stres jako niespecyficzną reakcję organizmu na stawiane mu wymagania, a w potocznym użyciu raz oznacza okoliczności zewnętrzne, raz naszą reakcję. Co człowiek, to inne rozumienie.

Słyszymy, że żyjemy w czasach bezprecedensowego stresu. Tymczasem przez niemal całą historię naszego gatunku człowiek nie mógł przespać spokojnie jednej nocy w obawie, że zostanie zjedzony. Dziś żyjemy w bezpieczeństwie, jakiego nie znali nasi przodkowie. O tym, kto radzi sobie z trudnościami, decyduje w dużej mierze twardość psychiczna. Aaron Antonovsky badał byłych więźniów obozów koncentracyjnych i nazwał tę cechę poczuciem koherencji, a Suzanne Kobasa, badając menedżerów firmy Bell, opisała podobną cechę jako hardiness. To, jak mocno coś nas dotyka, zależy przy tym bardziej od tego, jak ważna jest dla nas dana sfera życia, niż od samej twardości.

Psychologia ma dylemat strażaka i inspektora przeciwpożarowego. Gazety piszą o strażaku, który wyniósł dziecko z ognia, nigdy o inspektorze, dzięki któremu przez 25 lat nie wybuchł żaden pożar. Psychoterapeuci to strażacy, a profilaktyki prawie nikt nie finansuje – a wprowadzane dziś w szkołach programy „ochrony zdrowia psychicznego” są źle zaprojektowane i mogą zaszkodzić. Na koniec polecam książkę Paula Blooma „Przeciw empatii”: na nierefleksyjnej empatii łatwo zbudować wrogość i manipulację w imię obrony ofiar.

O tym, jak psychologiczne pojęcia stają się modą, piszę w zbiorach esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć” i „Zawracanie statków głupców”.

Inne rozmowy i wywiady poświęcone podobnej problematyce:

Stres nie ma znaczenia. Jesteśmy ofiarami klątwy rzuconej przez psychologów

Czy stres istnieje?

Uwaga na szkodliwą pomoc psychologiczną!

Gdy łzy zmieniają się w perły. Potraumatyczny wzrost u dzieci i młodzieży z diagnozą raka

Wiek ciągłej zmiany. Jak znaleźć rytm w zmieniającym się świecie? – w radiowej Czwórce o „Zakazanej psychologii”

O pandemii, mądrości i przyszłości cz. I


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Premiera eBooka „Zakazanej psychologii”

Miło mi poinformować, że długo wyczekiwany przez czytelników eBook pierwszego tomu mojej trylogii trafił do sieci dystrybucyjnej.

Pobierz bezpłatny fragment TUTAJ

Potrzebujesz terapeuty? Jesteś przekonany, że coś jest z tobą nie tak i pomoże ci nowy, wspaniały rodzaj psychoterapii? A może myślisz, że niedawno odkryta starożytna technika odmieni twoje życie? Jeśli tak, kup tę pouczającą i intrygującą książkę. Zakazana psychologia ujawnia mistyfikacje, motywacje, a nawet zwykłe oszustwa, które sprawiają, że większość popularnej psychologii, którą się zajmujemy, jest bezwartościowa, a nawet może być szkodliwa.

Z recenzji prof. Susan Blackmore

Zamów eBooka

Psychologia, nauka o ludzkim umyśle, nadal usiłuje pozbyć się swoich nienaukowych atrybutów. W tej wciągającej i pouczającej książce Tomasz Witkowski odważnie bada „ciemną stronę” psychologii, zarówno w świątyni akademickiego świata, jak i w zaciszach prywatnych gabinetów psychoterapeutycznych. Obnaża często zaniedbywane obszary współczesnej psychologii, które same w sobie wymagają leczenia. Książka Witkowskiego jest pomocnym i bardzo potrzebnym przewodnikiem niezbędnym dla kształtowania psychologii naukowej w XXI wieku.

Z recenzji prof. Scotta O. Lilienfelda

Zakazana psychologia, którą autor określił jako książkę popularnonaukową, jest tak naprawdę przewodnikiem o tym, jak chronić się przed szarlatanami. Każdy lekarz – zwłaszcza ten współpracujący z psychoterapeutami – powinien uważnie zapoznać się z jej treścią.

Z recenzji prof. Jerzego Aleksandrowicza

Zakazana psychologia to potężna i stanowcza próba zdemaskowania niebezpiecznych idei w psychologii, które udawały naukę. Czytelnicy zainteresowani problemem pseudonauki w psychologii będą zachwyceni tą książką. A ci, których to nie obchodzi, naprawdę powinni to przeczytać.

Z recenzji prof. Elizabeth Loftus

To, że jak nigdy w historii żyjemy bogato, zdrowo i bezpiecznie, jest pochodną rozwoju nauki. Nawet mieszkańcy slumsów Kalkuty, żyją dziś lepiej niż w czasach potęgi Mogołów. Ale ta trwająca nieustannie rewolucja naukowa poddaje nasze codzienne życie wielkiej próbie dostosowania się do niej. Nasze przyzwyczajenia, obyczaje, wagi, które przypisujemy poszczególnym podstawowym wartościom, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia. Dlatego tak wielką rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody takiego stanu, ale i pomóc indywidualnemu człowiekowi zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski napisał książkę ukazującą cienie jednej z  takich nauk – psychologii. Zakazana Psychologia pokazuje mroczny obraz szalbierstwa intelektualnego, naukowego oszustwa prowadzącego, do wyrządzania szukającym pomocy szkody, czasami nieodwracalnej. Zmiany cywilizacyjne ostatnich lat prowadzą do powstawania szalbierstw naukowych nie tylko w naukach społecznych. Obchodzimy właśnie okrągłą rocznicę skandalu z zimną fuzją, a renomowane czasopisma Science i Nature musiały nie tak dawno odwoływać kilkanaście prac cudotwórcy mikroelektroniki. O tych, ukrytych w cieniu, grzechach nauki powinno się mówić pełnym głosem.

Z recenzji prof. Łukasza A. Turskiego

Gorąco polecam wszystkim tę mądrą i inspirującą książkę. Powinna stać się lekturą obowiązkową nie tylko dla każdego psychologa i studenta psychologii, ale także dla ogółu czytelników, zwłaszcza tych, którzy rozważają leczenie psychoterapeutyczne. Jej zakres jest szeroki, począwszy od wnikliwego badania podstawowych problemów, które nękają akademickie badania psychologiczne, po krytyczną analizę dżungli psychoterapii, w której pseudonauka kwitnie wśród mnóstwa teorii i praktyk oferowanych społeczeństwu. Dzięki tej doskonałej analizie korzyści odniesie nie tylko psychologia, lecz także ogół społeczeństwa.

Z recenzji prof. Jamesa Alcocka

Witkowski nie jest dzieckiem z baśni, którego okrzyk: „Król jest nagi”, można zignorować, ośmieszyć, czy uznać za wybryk niesfornego malca. Jest on adwersarzem bardzo niebezpiecznym, doskonale znającym „od wewnątrz” mechanikę szalbierstwa uprawianego w imię nauki i rozumu. A tego już się nie da zignorować.

Z recenzji dr. Romana Zawadzkiego

Bardzo dobra książka. Otwiera oczy. Okazuje się, że nie zawsze można wierzyć profesorom z dyplomem… Nie zawsze można zaufać lekarzom, a ludzie którzy obiecują pomóc, często tak naprawdę nas krzywdzą. A wszystko to w pogoni za pieniędzmi i sławą.

Recenzja czytelnicza

Znakomita książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla wszystkich interesujących się psychologią, czy naukami społecznymi w ogóle. Autor obnaża pseudonaukowe teorie, pobudza do myślenia krytykując psychoterapię czy NLP, a także zwraca uwagę na metodologiczne kłopoty z psychologią. Lektura Zakazanej psychologii jest intelektualną ucztą zmuszającą do krytycznego myślenia.

Recenzja czytelnicza

Tomasz Witkowski pokazuje ciemną stronę nauki, gdzie żądza sławy lub pieniędzy, prowadzi do naukowych oszustw. I nieważne, że twórcy tych oszustw, mają często świadomość nieodwracalności szkód, u stosujących się do „wyników” ich „badań”. Wstrząsająca jest świadomość bezkarności pseudonaukowców.

Recenzja czytelnicza

Rewelacyjne studium pseudonauki!

Recenzja czytelnicza

To jest książka, która otwiera oczy. Niektórym brutalnie. Autor walczy z nierzetelnością w dziedzinie, której sam jest przedstawicielem, w psychologii.

Recenzja czytelnicza

Książka, która wielu może przeszkadzać, uwierać, zmuszać do odpowiedzi na pytania, na które chętnie by nie odpowiadali – w tym leży jej wartość. Po tej lekturze już nigdy bezkrytycznie nie spojrzę na nową „rewolucyjną” teorię w psychologii i próby natychmiastowego wprowadzania jej w życie.

Recenzja czytelnicza

Książka otwiera oczy, odziera ze złudzeń i pokazuje smutną prawdę o psychologii.

Recenzja czytelnicza

Inne posty poświęcone zakazanej psychologii 1

„Zakazana psychologia” – aktualizacja 1.0

Zakazana psychologia

Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Psychologowie i szarlatani – audycja w radiowej Dwójce

Narysuj drzewo, a powiem Ci kim jesteś! – podcast radiowej Czwórki

Czy można dowiedzieć się o sobie czegoś rysując na kartce owocowe drzewo albo interpretując atramentowe plamy? Psychologowie wciąż używają tzw. testów projekcyjnych. Czy mają one jednak sens?

Czy można dowiedzieć się o sobie czegoś rysując na kartce owocowe drzewo albo interpretując atramentowe plamy? Psychologowie wciąż używają tzw. testów projekcyjnych. Czy mają one jednak sens? Gościem podcastu Kuby Jamrozka jest dr Tomasz Witkowski, psycholog, autor książek w tym nowej „Shaping Psychology”. Zapraszam do wysłuchania podcastu. Tytuł audycji: „Strefa prywatna” Prowadzi Jakub Jamrozek Więcej na temat poruszony w audycji w MOICH KSIĄŻKACH, a także w innych postach na tym blogu:

Z perspektywy naszego kurnika – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Żniwa pseudonauki – wywiad dla tygodnika PRZEGLĄD

Z cyklu: Witkowski wyszukuje zgniłe jabłka – badanie Olgi Hepnarovej

Psychologia to nauka, nie czary

Czego za kilkanaście lat będzie się wstydził obecny student psychologii, a z czego będzie dumny?

Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu

Czy komputery zastąpią psychologów i psychoterapeutów?


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia i tortury – jak przesłuchują służby specjalne? – podcast radiowej Czwórki

81 mln dolarów – właśnie tyle zainkasowali psychologowie, którzy w 2002 roku stworzyli program tortur dla CIA. Było to tuż po ataku terrorystycznym na World Trade Center. Dr Mitchell i dr Jessen opracowali program „wzmocnionych technik przesłuchań”, których nie powstydziliby się najgorsi zwyrodnialcy z NKWD lub gestapo. Na czym polegał ten niechlubny epizod w historii psychologii? W jaki sposób psychologia może stać się narzędziem służb specjalnych? Na te pytania w podcaście Kuby Jamrozka odpowiedział dr Tomasz Witkowski, psycholog, autor książek – w tym serii „Zakazana psychologia”.

Zapraszam do wysłuchania podcastu.

Tytuł audycji: „Strefa prywatna”

Prowadzi Jakub Jamrozek

Więcej na temat poruszony w audycji w mojej książce:

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj rozmowy w Racjonalista.tv:

„Wścibski ogrodnik” – recenzja „Zakazanej psychologii”

To fragment obszernej recenzji autorstwa prof. Czesława Nosala, która ukazała się w kwietniowym numerze miesięcznika „Nowe Książki”. Zapraszam do lektury całego tekstu:

Udane łączenie popularyzacji wiedzy psychologicznej z krytyką popełnianych błędów i nierzetelności badaczy jest trudnym zadaniem. Wiele zależy od tego jaką koncepcję nauki wyznajemy i jaką perspektywę czasu uwzględniamy. Tomasz Witkowski, krytyk i popularyzator psychologii, zajmuje się nierzetelnością w badaniach psychologicznych. Ostrzega przed nadmiernymi generalizacjami, błędami, a nawet oszustwami. Okazuje się bowiem, że chociaż uczeni są w dość korzystnej sytuacji, bo hipotezy/teorie umierają za nich (Karl Popper), to jednak niektórzy mogą zbytnio przywiązywać się do martwych hipotez.

To fragment obszernej recenzji autorstwa prof. Czesława Nosala, która ukazała się w kwietniowym numerze miesięcznika „Nowe Książki”. Zapraszam do lektury całego tekstu: Wścibski ogrodnik

Więcej o książce po kliknięciu na okładkę.

 

 

 

 

 

CIEMNA STRONA PSYCHOLOGII Strzeżcie się każdego, kto wam radzi, jak żyć

To tytuł kolejnej rozmowy o ciemnych stronach psychologii i kolejnej próby rzucania grochem o ścianę. Mimo wszystko zapraszam do lektury. Wysiłek przeprowadzenia ze mną tej rozmowy podjęła red. Edyta Ochmańska, za co serdecznie jej dziękuję.

To tytuł kolejnej rozmowy o ciemnych stronach psychologii i kolejnej próby rzucania grochem o ścianę. Mimo wszystko zapraszam do lektury. Wysiłek przeprowadzenia ze mną tej rozmowy podjęła red. Edyta Ochmańska, za co serdecznie jej dziękuję.

Rozmowa z Tomaszem Witkowskim, psychologiem, autorem książek „Psychoterapia bez makijażu” i „Zakazana psychologia”. Wysyp doradców i mówców motywacyjnych, którzy ciągle tłumaczą nam, jak powinniśmy żyć, budzi moją niechęć – mówi nasz rozmówca.

Czy psychoterapia może zaszkodzić?
Od lat zajmuję się negatywnymi skutkami psychoterapii. W tym czasie zgłosiło się do mnie bardzo wiele osób, które twierdzą, że zostały skrzywdzone przez psychoterapeutów czy psychiatrów. Niektórych doprowadziło to do prób samobójczych. Ostrożne szacunki mówią, że 10-20 proc. pacjentów doświadcza negatywnych skutków psychoterapii. Źle prowadzona może doprowadzić do tragedii, pogłębić alkoholizm, zmienić system wartości, zniszczyć relacje rodzinne, przyczynić się do porzucenia kariery czy obranej drogi życiowej lub uwikłać w niszczącą relację seksualną. Nie znaczy to jednak, że namawiam, by bać się psychoterapii. Proponuję tylko, by zastosować wobec niej myślenie krytyczne.
Po lekturze pańskiej książki „Psychoterapia bez makijażu”, prezentującej rozmowy z osobami, które są ofiarami psychoterapii, można wpaść w panikę. Które z praktyk terapeutycznych są szczególnie szkodliwe? Wiele badań pokazuje, że analizowanie przeszłych trudnych wydarzeń przeszkadza w osiągnięciu równowagi psychicznej. Czas rzeczywiście pomaga leczyć rany, a zacierająca się pamięć o minionych doznaniach działa na naszą korzyść. Terapeuta koncentrujący się na wydarzeniach z przeszłości może skutecznie ten proces zaburzyć. Taki najprostszy przykład to debriefing psychologiczny. To metoda interwencji, którą stosuje się w stosunku do ofiar różnego rodzaju traum, katastrof. Nie wymyślił jej jednak psycholog ani lekarz, ale strażak, po to, żeby pomagać swoim kolegom. Rozpowszechnił tę metodę, ale już w pierwszych kilku latach jej stosowania okazało się, że jest albo nieskuteczna, albo przynosi szkodę. Kiedy doszło do zamachu na World Trade Center, na zgliszcza wyruszyli psychologowie, żeby pomagać świadkom katastrofy. Po 10 latach od tej tragedii ukazał się raport z badań, które dowiodły, że osoby, które otrzymały pomoc psychologiczną, dużo gorzej radziły sobie z powrotem do równowagi psychicznej niż te, które tej pomocy nie otrzymały. Czytaj dalej klikając TUTAJ.
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Relacja filmowa ze spotkania autorskiego we Wrocławiu

21 listopada we wrocławskiej mediatece odbyło się spotkanie zorganizowane z okazji publikacji trzeciego tomu zamykającego moją trylogię zatytułowaną Zakazana psychologia. Spotkanie poprzedzone było projekcją filmu ASYLUM Katarzyny Sobczuk i towarzyszyła mu wystawa zdjęć poświęconych temu projektowi. Dzięki Racjonalista.tv mogę się dzisiaj z Państwem podzielić relacją z tego spotkania. Zapraszam do obejrzenia nagrania.

Asylum to projekt Katarzyny Sobczuk – filozofa i artystki wizualnej – która mówi o nim tak:

Asylum to cykl poświęcony rodzicom nastolatków. Papierowi mieszkańcy Asylum spędzają czas w samowolnym szpitalu psychiatrycznym. Sezon pierwszy cechuje brak zmiany – wycinanki próbują po prostu przetrwać. Czytają książki, oglądają telewizję, obchodzą Święta i Sylwestra. W sezonie drugim podejmują różne próby aktywności lub pociechy. Film składa się z kilku epizodów: próby sportu i rekreacji, próby podróży, próby nałogów. W końcu mieszkańcy robią to, co wszyscy – podejmują próbę psychoterapii.

Terapia mieszkańców Asylum polega na tym, że czytają książki Tomasza Witkowskiego. W trakcie dowiedzą się, że terapia im nie pomoże, i to, paradoksalnie, czyni ich silniejszymi. Właśnie porcja sceptycyzmu może im pomóc najbardziej, tak jak według stoickich zaleceń pomaga nam, gdy rano wyobrazimy sobie swój pogrzeb, a potem może być już tylko lepiej.

Później wycinanki podejmują kolejne próby aktywności – terapia jest jednym z epizodów.

Co jeszcze łączy Asylum z Zakazaną Psychologią? Szacunek dla kategorii losu, ujęcie sceptycyzmu jako źródła siły, radość pracy i pewna skłonność do francuskich lekarzy. W Asylum pracują prawdziwi francuscy lekarze, którzy są przyjaciółmi Renaty Aulagnier. Po pracy razem piją wino i dzielą się wynikami badań.

Kilka niżej zamieszczonych zdjęć da Państwu wyobrażenie na temat ASYLUM.

Więcej relacji na temat projektu ASYLUM można znaleźć w sieci wpisując nazwę projektu oraz nazwisko autorki.

——————————————————————————————

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv: