„Wścibski ogrodnik” – recenzja „Zakazanej psychologii”

To fragment obszernej recenzji autorstwa prof. Czesława Nosala, która ukazała się w kwietniowym numerze miesięcznika „Nowe Książki”. Zapraszam do lektury całego tekstu:

Udane łączenie popularyzacji wiedzy psychologicznej z krytyką popełnianych błędów i nierzetelności badaczy jest trudnym zadaniem. Wiele zależy od tego jaką koncepcję nauki wyznajemy i jaką perspektywę czasu uwzględniamy. Tomasz Witkowski, krytyk i popularyzator psychologii, zajmuje się nierzetelnością w badaniach psychologicznych. Ostrzega przed nadmiernymi generalizacjami, błędami, a nawet oszustwami. Okazuje się bowiem, że chociaż uczeni są w dość korzystnej sytuacji, bo hipotezy/teorie umierają za nich (Karl Popper), to jednak niektórzy mogą zbytnio przywiązywać się do martwych hipotez.

To fragment obszernej recenzji autorstwa prof. Czesława Nosala, która ukazała się w kwietniowym numerze miesięcznika „Nowe Książki”. Zapraszam do lektury całego tekstu: Wścibski ogrodnik

Więcej o książce po kliknięciu na okładkę.

 

 

 

 

 

Początek upadku legendy?

To tytuł mojej obszernej analizy nadużyć w badaniach prowadzonych przez Hansa Eysencka, która ukazała się w listopadowym numerze FORUM AKADEMICKIEGO. Zapraszam do lektury!   Czy legendarny psycholog Hans Eysenck zostanie głównym bohaterem jednego z najgorszych naukowych skandali wszech czasów? Naukowcy określają wyniki badań nad przyczynami raka i metodami jego leczenia jako „niebezpieczne” (unsafe ). Co to dokładnie oznacza? Czy zagrażają zdrowiu ludzi, którzy się nimi kierują? Czy wprowadzają w błąd lekarzy? A może innych naukowców? Takim właśnie, dość dyplomatycznym przymiotnikiem, w wyniku przeprowadzonego przez siebie dochodzenia, King’s College w Londynie opatrzyło 26 artykułów opublikowanych przez Hansa Jürgena Eysencka, jednego z najwybitniejszych psychologów wszech czasów, który w 1997 roku, w chwili swojej śmierci, był najczęściej cytowanym psychologiem na świecie. Więcej w elektronicznym i drukowanym wydaniu FA. Informacja dla cierpliwych – FORUM AKADEMICKIE po pewnym czasie od publikacji (chyba po 3 miesiącach) udostępnia pełne wersje tekstów.

*****

O problemach związanych z badaniami Eysencka pisałem wcześniej tutaj:

Philip Zimbardo, Hans Eysenck, Cyril Burt. Jak bardzo sławnym musi stać się psycholog, aby jego oszustwa uznano za prawdę?

A także w tygodniku „Polityka”:

Nadpalony autorytet

Rozmawiałem także na ten temat z Jackiem Tabiszem, a rozmowę nagrał i udostępnił Racjonalista.tv:

Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Hans Eysenck. Jak oszukano chorych na raka. Tomasz Witkowski i Jacek Tabisz

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o nadużyciach Hansa Eysencka: 26 prac uznanych za niewiarygodne, badania finansowane przez przemysł tytoniowy i to, dlaczego środowisko naukowe tak długo milczało.

Kolejna rozmowa wyemitowana w Racjonalista.tv stanowi rodzaj suplementu do ostatniego tomu mojej Zakazanej psychologii. 
Hans Eysenck to jeden z filarów światowej psychologii. Na jego prace powołują się niemal wszyscy badacze zagadnień ludzkiej psyche, dr Witkowskiego nie wyłączając. Ostatnio jednakże okazało się, że Eysenck sfałszował część swoich badań. Stawiają one ważne wnioski – na przykład o wpływie charakteru na zachorowalność na raka.
Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Hans Eysenck był w chwili śmierci w 1997 roku najczęściej cytowanym żyjącym psychologiem na świecie, a wśród wszystkich badaczy nauk społecznych ustępował tylko Marksowi i Freudowi. Opublikował ponad 900 artykułów i kilkadziesiąt książek. W 2019 roku King’s College London uznał za niewiarygodne 26 artykułów, które napisał wspólnie z Ronaldem Grossarthem-Maticekiem, dotyczących wpływu osobowości na zachorowania na raka i choroby serca.

Wątpliwości zgłaszano od dawna. Już w 1991 roku jedno z czasopism poświęciło cały numer krytyce tych prac i nieudanym próbom ich powtórzenia – i przez prawie 30 lat nikt tego nie podjął. Badania finansował w dużej mierze przemysł tytoniowy, któremu wnioski o „osobowości nowotworowej” były bardzo na rękę. Anthony Pelosi przez trzy lata szukał wydawcy dla rzetelnej analizy tych nadużyć, bo czasopismo założone przez Eysencka ją odrzuciło. Gdy w końcu się ukazała, redaktor David Marks wezwał do zbadania łącznie 61 prac.

Ta historia pokazuje ciemniejszą stronę nauki: gdy ktoś zdobywa tak silną pozycję, podważanie jego prac oznacza narażenie się dużej części środowiska. Jeden oszust pociąga za sobą rzesze badaczy, którzy budowali na jego wynikach. Ja sam cytowałem w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii” jedną z prac objętych dziś śledztwem. Zarazem teoria osobowości Eysencka, budowana w jego głównym nurcie badań, wciąż jest solidnym fundamentem współczesnej wiedzy – nadużycia dotyczyły jego pobocznych, kontrowersyjnych zainteresowań.

Ta rozmowa jest suplementem do ostatniego tomu „Zakazanej psychologii”, w którym piszę o fałszerstwach i nadużyciach w nauce.

O problemach związanych z badaniami Eysencka pisałem wcześniej tutaj:

Philip Zimbardo, Hans Eysenck, Cyril Burt. Jak bardzo sławnym musi stać się psycholog, aby jego oszustwa uznano za prawdę?

A także w tygodniku „Polityka”:

Nadpalony autorytet

Wkrótce ukaże się również mój obszerniejszy tekst na ten temat w Forum akademickim, o publikacji którego oczywiście napiszę na blogu.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nadpalony autorytet

Pod takim tytułem akceptowałem pdf artykułu złożonego do druku w „Polityka” Musiało się w ciągu tych paru dni od akceptacji do druku sporo wydarzyć, bo redakcja ogłosiła „Koniec legendy…” Przeraża mnie ten pęd do klikalności.

Pod takim tytułem akceptowałem pdf artykułu złożonego do druku w „Polityka” Musiało się w ciągu tych paru dni od akceptacji do druku sporo wydarzyć, bo redakcja ogłosiła „Koniec legendy…” Przeraża mnie ten pęd do klikalności. Osobiście nie uważam, aby to był koniec legendy Eysencka. Jeszcze chyba długo nie. Mimo wszystko zapraszam do lektury, bo poza tytułem, cała reszta, to moje słowa.

Koniec legendy badacza osobowości Hansa Eysencka

Hans Jürgen Eysenck z synem, Michaelem Williamem.Anne-Katrin Purkiss/National Portrait Gallery / Forum
Czarne chmury zebrały się nad spiżową postacią Hansa Jürgena Eysencka, jednego z najwybitniejszych psychologów wszech czasów. Wygląda na to, że działał nieuczciwie i nieetycznie.
Eysenck był zamieszany w „jeden z najgorszych skandali w historii nauki” – stwierdził prof. Anthony Pelosi z Priory Hospital w Glasgow. W wyniku analizy przeprowadzonej przez King’s College w Londynie 26 jego artykułów uznano za niebezpieczne. Od Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego zażądano zaś przeprowadzenia dochodzenia obejmującego 61 publikacji, w tym ponad 40 artykułów, 10 rozdziałów książek i 2 książki, z których każda miała trzy wydania. Powodem prześwietlania działalności psychologa są jego niejasne relacje z koncernami tytoniowymi. Czytaj dalej klikając TUTAJ.
O sprawie Eysencka pisałem wcześniej:

Philip Zimbardo, Hans Eysenck, Cyril Burt. Jak bardzo sławnym musi stać się psycholog, aby jego oszustwa uznano za prawdę?

Rozmawiałem również na ten temat z jackiem Tabiszem na zaproszenie Racjonalista.tv:

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Philip Zimbardo, Hans Eysenck, Cyril Burt. Jak bardzo sławnym musi stać się psycholog, aby jego oszustwa uznano za prawdę?

Myślę, że odkryłem prawo, które decyduje o karierze w psychologii. Brzmi ono:

Wraz ze wzrostem pozycji naukowej, autorytetu i sławy psychologa poziom tolerancji dla jego oszustw rośnie do nieskończoności.

Wstyd się przyznać, ale zajęło mi to blisko 13 lat, bo tyle  zajmuję się badaniem naukowych oszustw i nadużyć. Przez cały ten czas leżało gdzieś na wyciągnięcie ręki, a ja przechodziłem obok, nie zwracając na nie uwagi. Prawo to jest odporne na wszelkie mechanizmy samokorygujące w nauce, o których naukowcy z dumą opowiadają. Mechanizmy te mają co najwyżej charakter samoretuszujący! Pomagają upiększyć rzeczywistość. Wiem, wiem, to moja naiwność sprawiła, że zajęło mi to tyle czasu i że wielu z Was już dawno o tym wiedziało. Po tych trzynastu latach mam jednak tę pewność, że nie sformułowałem swojego wniosku zbyt pochopnie i jest on mocno ugruntowany. Kilka historii doprowadziło mnie do sprecyzowania „prawa tolerancji”.

Philip Zimbardo

W tej, ciągnącej się kilkadziesiąt już lat, historii pojawił się niedawno nowy element – reakcja uczonych, a w zasadzie jej brak, na publikację w „American Psychologist” recenzowanego artykułu Thibault Le Texiera zatytułowanego Debunking the Stanford Prison Experiment. Jego autor jest jednocześnie autorem książki Histoire d’un mensonge (Historia kłamstwa), w której ujawnił kulisy słynnego eksperymentu więziennego, zwanego również eksperymentem stanfordzkim, przeprowadzonego w 1971 roku przez Philipa Zimbardo. Książka ta wywołała skandal, o którym pisałem rok temu na tym blogu w czerwcu, potem w lipcu w „Newsweeku”, rozmawiałem dwukrotnie w radiu TOK FM, w lipcu z red. Karoliną Głowacką, a następnie w sierpniu z red. Janem Stradowskim. Poświęciłem tej sprawie również cały rozdział swojej książki Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. Dość głośno było również w światowych mediach, do których linki podawałem przy wcześniejszych publikacjach. Kiedy skandal wybuchł, pisałem, że zaczyna się jeden z najciekawszych eksperymentów w historii psychologii. I choć zaczynał się ciekawie, skończył jak większość – krótką wrzawą, próbami obrony, w których więcej było retoryki niż rzeczowych argumentów a później długą ciszą, która dla naszej dziedziny ma kolosalne znaczenie. Ale po kolei… Odwiedzając rok temu oficjalną stronę eksperymentu prisonexp.org można było przeczytać wiadomość od prof. Zimbardo, jak na zrzucie ekranu poniżej: Z niejakim zażenowaniem czytałem w wiadomości określenie „several bloggers”. Aż nazbyt dobrze pamiętam jak „garstką wichrzycieli” lub „podjudzaczy” określano setki strajkujących robotników w Polsce. Ale po co daleko szukać, wystarczy obejrzeć wiadomości TVP relacjonujące liczbę osób biorących udział w demonstracjach pod sądem, pod sejmem, aby zobaczyć dokładnie ten sam mechanizm umniejszania. Kiepski chwyt propagandowy. Wśród zdecydowanych krytyków eksperymentu Zimbardo jest chyba tylko jeden liczący się bloger – Ben Blum (jego artykuł tutaj: https://medium.com/s/trustissues/the-lifespan-of-a-lie-d869212b1f62). Są za to: wspomniany wcześniej francuski dokumentalista Thibault Le Texier: (https://www.contretemps.eu/entretien-texier-experience-stanford/), co najmniej kilku naukowców (zobacz np. artykuł w „The Psychologist”: https://thepsychologist.bps.org.uk/time-change-story i zamieszczone w nim linki), kilku liczących się dziennikarzy i przede wszystkim, uczestnicy eksperymentu oraz jego konsultant Carlo Prescott. Niezbyt dobrze to świadczy o uczciwości i otwartości autora eksperymentu w obliczu poważnej krytyki. Ale czyż taka krytyka może być silniejsza od „prawa tolerancji”? Nie sądzę. Przemawiają za tym oświadczenia niektórych naukowców, które jak na naukowców przystało opierają się w znacznej mierze na… wierze. Wybitny psycholog Gordon Bower, obecnie emerytowany profesor Uniwersytetu Stanfordzkiego kończy swoje oświadczenie w obronie Zimbardo następującym stwierdzeniem:
„Bez względu na wszystko, pozostaję wierny swojemu przekonaniu o solidności i uczciwości kariery naukowej dr. Zimbardo w psychologii społecznej i czuję (feel), że ataki kierowane na niego i jego naukę są bezpodstawne”.
Podobnych wypowiedzi było dużo więcej i większość z nich miała podobnie silne podstawy. Le Texier napisał artykuł naukowy i drobiazgowo przedstawił w nim zarówno swoje zarzuty ,jak i dowody po to, aby dyskusję o nadużyciach Zimbardo przenieść, z przypisanej jej kategorii „krytyki kilku blogerów”, do świata akademickiego. Nie udało się. Zarówno autor eksperymentu więziennego, jak i inni naukowcy biorący udział w tych dyskusjach zareagowali milczeniem. Podobnie potraktowali inny artykuł naukowy[1], który także ukazał się w tym roku. Zupełna ignorancja. Systematycznie natomiast ukazują się publikacje, w których eksperyment więzienny opisuje się w sposób zaproponowany prawie 50 lat temu przez Zimbardo. Wygląda na to, że legenda jest nie do ruszenia. A już na pewno nie przez argumenty naukowe. Obojętność środowiska akademickiego wobec nadużyć Philipa Zimbardo, poparcie udzielone mu przez niektórych uczonych, a następnie cisza wokół publikacji naukowych na ten temat dają do zrozumienia, że tego typu praktyki cieszą się przyzwoleniem. Co więcej, oznaczają, że eksperyment więzienny pozostanie na stronach większości podręczników akademickich, a studenci nadal będą uczyć się rozumienia rzeczywistości w wersji wymyślonej przez Zimbardo. To wszystko świadczy o tym, że psychologia wyretuszowała swój wizerunek. Ale przede wszystkim oznacza to konieczność postawienia pytania, czy dziedzina, w której zamiast korygować nadużycia retuszuje się je, pozostanie godna miana nauki?

Hans Jürgen Eysenck

W maju tego roku w wyniku przeprowadzonego przez siebie dochodzenia, King’s College w Londynie udostępniło raport, w którym dyplomatycznym mianem „niebezpiecznych” (unsafe) określiło 26 artykułów opublikowanych przez Hansa Jürgena Eysencka, jednego z najwybitniejszych psychologów wszech czasów, który w 1997 roku, w chwili swojej śmierci, był najczęściej cytowanym na świecie psychologiem. W rankingu najczęściej cytowanych uczonych reprezentujących wszystkie nauki społeczne zajmował trzecie miejsce – zaraz za Zygmuntem Freudem i Karolem Marksem, który był numerem jeden tego zestawienia. Dzisiaj nadal trudno znaleźć ranking, w którym nie zajmowałby jednej z czołowych pozycji. Raport King’s College dotyczył wyłącznie prac poświęconych przyczynom raka, chorób serca i metodom ich leczenia. Wszystkie badania, uznane obecnie za „niebezpieczne”, Eysenck przeprowadził wraz z Ronaldem Grossarth-Matickiem, doktorem socjologii i medycyny, który zajmował się badaniami epidemiologicznymi. W swoich artykułach dowodzili braku związku pomiędzy paleniem tytoniu a rakiem, a także wykazywali znaczący wpływ czynników osobowościowych na zachorowalność na raka i choroby serca. Brytyjskie Towarzystwo Psychologiczne zostało wezwane do przeprowadzenia oficjalnego dochodzenia, w którym zażądano retrakcji lub wniesienie poprawek do 61 publikacji tych dwóch autorów, w tym ponad 40 artykułów, 10 rozdziałów książek i 2 książek, z których każda miała trzy wydania. Udzieliło wymijającej odpowiedzi, stwierdzając, że prowadzenie tego typu dochodzeń leży w gestii instytucji, w których prowadzone były badania. Kontrowersje, w sprawie opisywanych badań, zgłaszano od 1985 roku. Nikt do tej pory nie zajął się tym poważniej. Jeśli zostaną podjęte kolejne śledztwa i potwierdzą podejrzenia Anthony’ego Pelosiego z Priory Hospital w Glasgow i Davida Marksa, redaktora naczelnego „Journal of Health Psychology”, że 61 publikacji powinno zostać poddanych retrakcji, Hans Eysenck znajdzie się nie tylko w rankingach najczęściej cytowanych psychologów i przedstawicieli nauk społecznych, ale ma szansę zdetronizować króla naukowych oszustów wśród psychologów, którym ciągle jest Diederik Stapel z 58 retraktowanymi pracami. Przyglądając się tej sprawie warto również pamiętać, że dotyczy ona wyłącznie małego wycinka działalności badawczej Eysencka. W ciągu swojego niezwykle aktywnego życia opublikował on ponad 900 artykułów naukowych i ponad 50 książek przetłumaczonych na wiele języków świata. Sprawę Eysencka, którą Pelosi nazwał „jednym z największych skandali naukowych wszech czasów”, opisuję dokładniej w swoich trzech kolejnych artykułach, które ukażą się wkrótce w:
  • Tygodniku POLITYKA;
  • Miesięczniku FORUM AKADEMICKIE;
  • SCIENCE BASED MEDICINE.

Sir Cyril Burt

Kiedy w latach 70. XX wieku ponad wszelką wątpliwość udowodniono fałszerstwa sir Cyrila Burta, mentora Eysencka i pierwszego psychologa, który za swoje zasługi otrzymał tytuł szlachecki, wydawało się, że jest to wydarzenie bez precedensu w całej historii psychologii. Rozmach, z jakim Burt fałszował wyniki, granicząca z brawurą arogancja, poczucie bezkarności były tak szokujące, że nikomu nie przyszło do głowy, aby ktoś jeszcze odważył się w przyszłości powtórzyć jego machinacje. Szczególnie, że Burt działał w czasach, kiedy na weryfikację pewnych faktów, która dziś zajmuje nam parę godzin, potrzeba było tygodni telefonów, listów, podróży, pobytów w archiwum itp. Jego oszustwom poświęciłem cały rozdział w pierwszym tomie Zakazanej psychologii. Nawet czciciele Burta, bo za takich należałoby uznać np. Arthura Jensena, kiedy ruszyli do obrony swojego mistrza, byli zmuszeni zmierzyć się z faktami i zaakceptować je. Jensen przyjechał specjalnie do Wielkiej Brytanii, aby zebrać komplet pism Burta i opracować przegląd jego prac. Ku swemu zdziwieniu znalazł on w artykułach Burta aż 20 (!) przypadków jednakowych wartości współczynnika korelacji, mimo iż prace dotyczyły różnych grup osób badanych. Tego w żaden sposób nie dało się wytłumaczyć. A mimo to Jensen i Eysenck uznali, że dane stanowiły dla Burta przypadkową dekorację dla zilustrowania teoretycznych założeń genetyki jakościowej, którą uważał za najważniejszą. Uznali oni, że „pomyłki” w pracach Burta były raczej wynikiem braku uwagi 72-letniego naukowca niż próbą świadomego wprowadzenia w błąd. W październiku 1976 roku ukazał się w „The Sunday Times” artykuł autorstwa Olivera Gillie, który po gruntownym zbadaniu sprawy Burta doniósł między innymi, że panie M. Howard i J. Conway nigdy nie istniały! Kim były obie panie, że ich istnieniu Gillie poświęcił tak wiele uwagi? Były współautorkami najważniejszych prac Burta, prowadziły w jego imieniu prace badawcze, a w czasie, kiedy był redaktorem „Journal of Statistical Psychology” pisały recenzje i artykuły, w których jednoznacznie wychwalały osiągnięcia Burta, przyznając mu wielokrotnie palmę pierwszeństwa i krytykując zaciekle oponentów. Po ustąpieniu Burta ze stanowiska redaktora pisma recenzje obu pań nie pojawiły się więcej. Te fakty dopełniły całości. Sir Cyril Burt został uznany przez środowisko naukowe za oszusta, który sfałszował większość swoich danych, choć Jensen i Eysenck dalej pozostali wierni swojej opinii o braku uwagi i zaniedbaniach starego badacza[2]. Myliłby się jednak ten kto sądziłby, że wyniki badań Burta ostatecznie trafiły do archiwów naukowej nieuczciwości. Kiedy latem tego roku rozmawiałem z jednym z najwybitniejszych genetyków zachowania – Robertem Plominem spytałem jakie jest jego zdanie na temat tamtych historycznych wydarzeń.
Tomasz Witkowski: Zważywszy na twoją wiedzę i doświadczenie, jesteś kimś, od kogo możemy oczekiwać wiarygodnej oceny pewnego wydarzenia historycznego, które do dziś pozostaje przedmiotem kontrowersji. Mówię o sir Cyrilu Burcie. Uważany za naukowego oszusta, doszedł do dość dokładnych wniosków dotyczących dziedziczenia inteligencji. Czy był mistrzem oszustów, uczonym zbyt leniwym, by prowadzić badania, czy może wymyślił swoje teorie przez przypadek? Co sądzisz o jego pracy? Robert Plomin: Myślę, że jest to bardzo nieprawdziwe przedstawienie całej historii. To stara sprawa, która została omówiona w trzech książkach. Wcale nie jest jasne, że to było oszustwo – to zwykłe medialne uproszczenie. Jak pokazaliśmy w wielu artykułach, możesz zapomnieć o danych Cyrila Burta, ale nadal uzyskać te same wyniki z przeglądu literatury światowej.

Ci, którym się nie udało

Dość często czytelnicy zarzucają mi, że przy pomocy pojedynczych przypadków próbuję pokazać, jak zepsuta jest nasza dziedzina. Poniżej kilka kolejnych nazwisk psychologów (w porządku alfabetycznym) i linków, z ostatnich tylko lat. Dotyczą tych, których sława była na tyle niska, że nie zapewniła im tolerancji innych uczonych. Brad Bushman. Diederik Stapel Dirk Smeester Jens Förster, Lawrence Sanna Marc Hauser Ping Dong i Chen-bo Zhong Sandra Lozano

Uwagi końcowe

Moje „prawo tolerancji” zostało sformułowane w oparciu o wiedzę, jaką zdobyłem badając naukowe oszustwa popełniane przez psychologów. Nie mam wystarczających danych na to, aby uogólniać je na inne dyscypliny. No i jest jeszcze jeden warunek, który musi zostać spełniony, aby zadziałało. Formułowane przez uczonego oszustwa muszą być zgodne z tym, w co chcą wierzyć inni ludzie. Bardzo trafnie sformułował to w rozmowie ze mną jeden z najwybitniejszych żyjących obecnie psychologów – Jerome Kagan.[3]
Tomasz Witkowski: Jak napisałeś w swojej autobiografii, Birth to Maturity przyniosła sławę zarówno Tobie, jak i twojemu współautorowi Howardowi Mossowi, ponieważ odkryliście coś, w co społeczność naukowa chce wierzyć. Czy w psychologii nadal obowiązuje zasada, że nagradzane są te osiągnięcia, które potwierdzają to, w co większość z nas wierzy? Jerome Kagan: Tak, to prawda dotycząca wszystkich nauk.
[1] Haslam, S. A., Reicher, S. D., & Van Bavel, J. J. (2019). Rethinking the nature of cruelty: The role of identity leadership in the Stanford Prison Experiment. The American Psychologist. https://doi.org/10.1037/amp0000443 [2] Oszustwom Cyrila Burta poświęciłem cały rozdział w pierwszym tomie Zakazanej psychologii. [3] Tak przynajmniej wynika z zestawienia z 2002 roku, w którym Jerome Kagan zajął 22 pozycję powyżej Carla Junga (23) i Ivana Pawłowa (24). Spośród żyjących psychologów na tej liście wyprzedza go tylko Albert Bandura. https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

Zaczynamy zastępować psychologią religię – dr Tomasz Witkowski, autor „Zakazanej psychologii”. O zakazanej psychologii, o cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych z red. w. Zapraszam do wysłuchania podcastu audycji lub lektury transkrypcji rozmowy.

Zaczynamy zastępować psychologią religię – dr Tomasz Witkowski, autor „Zakazanej psychologii”

O zakazanej psychologii, o cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych z red. Hanna Zielińska w Radio TOK FM. Zapraszam do wysłuchania podcastu audycji lub lektury transkrypcji rozmowy.  Posłuchaj podcastu klikając na ikonkę poniżej.

Książka wydana przez Wydawnictwo Bez Maski już w przedsprzedaży TUTAJ!

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o trylogii „Zakazana psychologia” – każdy tom jest osobną całością – i o dekadzie mojej pracy na rzecz psychologii jako nauki. Czy było warto? Książki pomogły pojedynczym czytelnikom, którzy piszą, że otworzyły im oczy, ale psychobiznes nadal kwitnie.

Mówiłem o kryzysie replikacji: uczeni zwracali uwagę na problemy psychologii od kilkudziesięciu lat, a działania podjęto dopiero niedawno. Rozmawialiśmy też o tym, że sprostowania mają mniejszą siłę niż sensacje – cenimy strażaka, który ratuje ludzi z płomieni, a nie inspektora, dzięki któremu do pożarów w ogóle nie dochodzi – oraz o współpracy naukowców z dziennikarzami.

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. Rozmowa na temat książki w radiu TOK FM poprowadzona przez red. Cezarego Łasiczkę. Posłuchaj podcastu klikając na ikonkę poniżej.

Zakazana psychologia

O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych

Rozmowa na temat książki w radiu TOK FM poprowadzona przez red. Cezarego Łasiczkę. Posłuchaj podcastu klikając na ikonkę poniżej.  

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o trzecim tomie „Zakazanej psychologii” tuż przed jego premierą. Przytaczałem dane o liczbie zaburzeń psychicznych w kolejnych wydaniach podręcznika DSM: w ciągu 60 lat wzrosła ona ponad trzy i pół raza, do 374. Opowiadałem też, że planowałem jedną książkę o nadużyciach i mitach psychologii, a materiału starczyło na trzy tomy – i dzieło wciąż nie jest ukończone.

Mówiłem o trudnym związku psychologii z maszynami: od lat 40. psychologowie odrzucają wsparcie metod statystycznych i komputerów, choć bywają one trafniejsze w diagnozie, a dziś pojawiają się także aplikacje terapeutyczne. Porównywałem też dorobek psychologii z osiągnięciami fizyki.


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak bardzo jest zdeprawowana psychologia akademicka?

Rozmowa w anglojęzycznym podcaście o korupcji w psychologii akademickiej: publikuj albo zgiń, paradoks pogarszających się statystyk zdrowia psychicznego, śmieciowa nauka i moja prowokacja w stylu Sokala.

To tytuł, jaki nadał naszej rozmowie Danny Whittaker, autor bloga My Own Worst  Enemy. Można jej posłuchać w formie podcastu: Lub obejrzeć i posłuchać w Youtube:

O czym rozmawialiśmy

Rozmowa w anglojęzycznym podcaście była kontynuacją wcześniejszych odcinków ze Scottem Lilienfeldem i Williamem Epsteinem, ale tym razem dotyczyła nie tylko nieskuteczności, lecz także jawnych kłamstw i korupcji w psychologii. Badacz musi publikować albo zginie. Łatwiej więc wyizolować dwa–trzy czynniki i opublikować nieistotny wynik, niż mierzyć się ze złożonością ludzkiego umysłu. Narzędzia do badania tej złożoności mamy, tylko wybraliśmy inną drogę.

Prowadzący zwrócił uwagę na paradoks: im więcej badań, psychologów i terapeutów, tym gorsze statystyki zdrowia psychicznego. Odpowiadam, że takich statystyk nie można traktować jak pomiarów temperatury czy masy, bo żadnego zaburzenia psychicznego nie da się dziś stwierdzić za pomocą biologicznego markera. Ich wzrost w dużej mierze odzwierciedla to, jak definiujemy i diagnozujemy problemy. Rozmawiamy też o „śmieciowej nauce”: dziwacznych, bezużytecznych badaniach, które dostają finansowanie, bo czasopisma i grantodawcy chcą oryginalnych wyników.

Opowiadam o mojej prowokacji sprzed lat, zainspirowanej mistyfikacją Alana Sokala. Pod pseudonimem napisałem artykuł o wymyślonej, kompletnie bzdurnej terapii, okraszony fizyką kwantową i „polami morficznymi” Ruperta Sheldrake’a, i wysłałem go do popularnego pisma psychologicznego, które miało radę naukową. Tekst opublikowano. Chciałem sprawdzić, co przechodzi przez sito redakcji pism, które trafiają do umysłów potencjalnych pacjentów. Na koniec zdradzam, jaką książkę zabrałbym na bezludną wyspę: „Starego człowieka i morze” Hemingwaya.

Całą historię tej prowokacji opisałem w „Zakazanej psychologii”; zapis znajdziesz też w zakładce „Historia pewnej prowokacji” w menu.

Zapraszam również do lektury bardzo interesującego bloga Danny’ego: My Own Worst Enemy
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Led Astray” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof.

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627346090 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: https://www.amazon.com/Psychology-Led-Astray-Science-Therapy/dp/1627346090 Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof. Jamesa Alcocka a obszerna recenzja autorstwa dr Harriet Hall ukazała się na opiniotwórczym portalu Science Based Medicine. Dostrzegli ją również redaktorzy „Observera” i umieścili na październikowej liście Books to Check Out.  Będę niezmiernie wdzięczny, jeśli Wy Drodzy Czytelnicy tego bloga, wesprzecie moje działania kupując tę książkę. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. Każda choćby jednozdaniowa recenzja czytelnicza umieszczona w Amazonie lub innej księgarni internetowej jest dla mnie bardzo cenna. Tym, którzy podejmą wysiłek przeczytania tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo pewnie nie jest przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przybiera formy kultu cargo w psychologii, a co przesłania prawdziwe jej oblicze. 3


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak (bardzo) nauka może być nienaukowa?

22 kwietnia 2016 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat wolności naukowców i naukowych oszustw, replikacji, ujawniania wyników badań, nauki gorącej i zimnej, mówiliśmy też o społecznym systemie kontroli nauki i ostatnich w nim zmianach.  A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/gosc/Tomasz-Witkowski/622# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O wolności uczonych i sposobach korzystania z niej

Replication Naukowcy, podobnie jak artyści, cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością. Sami decydują o tym co i w jaki sposób będą badać i czemu poświęcać swoje życie. Sami tworzą system kontroli, któremu się poddają. Jeśli ktokolwiek patrzy im na ręce, to są to najwyżej inni naukowcy. Ten wielki przywilej wolności wykorzystują w różny sposób. Są tacy, którzy pokonują kolejne bariery poznania przynosząc nam oszałamiające odkrycia i wynalazki, inni bez specjalnego wysiłku fałszują wyniki badań wspinając się po kolejnych szczeblach naukowej kariery. Są też i tacy, którzy cieszą się tą wolnością i korzystają z życia uprawiając, dość powszechną wśród uczonych, „turystykę konferencyjną”. Kiedy jednak ktoś pilniej przygląda się temu, co robią, stają się nerwowi, tak jak w głośnym ostatnio przypadku ogłoszenia wyników badań przez zespół Open Science Framework kierowany przez Briana Nosek’a z Uniwersytetu Wirginii, który wykazał, że spośród 100 powtórzonych eksperymentów psychologicznych, aż w 61 nie udało się uzyskać podobnego rezultatu. W środowisku zawrzało, media podchwyciły temat, psychologia znów stała się ciemną gwiazdą medialną. W rzeczywistości, dla kogoś, kto przygląda się nauce bez różowych okularów, całe to zamieszanie przypomina przerażenie rodziców rozpuszczonego nastolatka, którego uważali za najsłodsze i najbardziej niewinne stworzenie, a który okazał się być narkomanem wplątanym w działalność gangu młodocianych przestępców. Znając metodologię prowadzenia badań psychologicznych, ich wszelkie słabości i problemy, jakie napotykają badacze należałoby raczej ogłosić tryumfalnie – aż 36 (plus trzy niepewne wyniki) udało się powtórzyć! To wielki sukces w przypadku dość byle jak uprawianej nauki, jak ma to miejsce w przypadku psychologii. A jednak uczeni pod wpływem tej medialnej presji częściej przyznają się raczej do porażki niż sukcesu i angażują całą swoją inteligencję do obrony bylejakości zamiast wykorzystać sytuację do gruntownego zrewidowania tego, co robią. Przykładem takiej pełnej retoryki, a nawet demagogii, obrony jest artykuł trójki psychologów społecznych – Adriana Wójcika, Aleksandry Cisłak i Dariusza Dolińskiego zatytułowany Psychologia to nie ściema, który ukazał się w portalu Wyborcza.pl 19 września 2015 roku. W pierwszym zdaniu zadają retoryczne pytanie: „Czy sprawny kłamca i różnice w wynikach badań mogą ośmieszyć naukę?”. Rozsądny i myślący człowiek nie może udzielić innej odpowiedzi niż przecząca: „Nie, nie mogą”. Nie jest ona jednak w żaden sposób miarodajna, bowiem samo pytanie zawiera ukryte tezy, które fałszują rzeczywistość, próbując narzucić czytelnikowi punkt widzenia autorów. Jeden sprawny kłamca i różnice w wynikach badań nie mogą ośmieszyć nauki, ale wielu sprawnych kłamców i zrezygnowanie z powtarzania wyników badań (replikacji) nie tylko ośmieszają naukę, ale stanowią dla niej ogromne zagrożenie. Autorzy artykułu wskazują  przykład Diederika Stapela, który sfałszował wyniki większości swoich badań (ponad 50 wycofanych z druku prac) i przyczynił się w znaczący sposób do nadszarpnięcia medialnego wizerunku psychologii. Oczywiście nie sposób przejść obok tego obojętnie, ale rzecz w tym, że Stapel nie jest jedynym kłamcą, jak sugerują autorzy artykułu, a już na pewno nie sprawnym, bo tacy pozostają niewykryci. Rok wcześniej za fałszowanie wyników badań wydalono z Uniwersytetu Harvarda prominentnego psychologa amerykańskiego – Marca Hausera. Z kolei rok później, w 2012 roku Dirk Smeesters, psychology społeczny belgijskiego pochodzenia w wyniku zarzutów o fałszowanie wyników badań zmuszony został do rezygnacji ze swojego stanowiska w Erasmus University. Wkrótce później, Lawrence Sanna po odnalezieniu podejrzanych powtarzalnych schematów w jego obliczeniach statystycznych zrezygnował ze swojego stanowiska w University of Michigan w Ann Arbor. Niemal co rok demaskowani są kolejni oszuści. Wszystkich tych, których interesują takie przypadki odsyłam do prywatnego bloga Retraction Watch, który systematycznie publikuje informacje o kolejnych oszustach. Co ciekawe, żadna instytucja naukowa nie prowadzi podobnego wykazu. Badania Lesli Johna i jego współpracowników przeprowadzone na 2155 psychologach naukowcach publikujących w czasopiśmie Psychological Science pokazują, że co najmniej 7% z nich fałszowało wyniki badań, a 66,5% przyznało się do innych poważnych nadużyć. Podobne rezultaty uzyskują również inni autorzy badający nadużycia uczonych. Warto przy tym zaznaczyć, że większość wyników badań szacujących nadużycia, podobnie jak korupcję, przestępczość itp. niekorzystne zjawiska jest mocno zaniżona. Sugerowanie, że przypadek Diederika Stapela jest przykładem zgniłego jabłka w beczce pełnej zdrowych owoców, nie tylko stwarza fałszywy obraz problemu, lecz, co gorsza, pomaga tym naprawdę sprawnym kłamcom pozostać niewykrytymi. Różnice w wynikach badań tego samego zjawiska były i są czymś naturalnym. Pomagają się zastanowić nad błędami, które popełniają naukowcy, doskonalić metody badawcze, dlatego też replikacja – powtarzanie tych samych eksperymentów – jest podstawowym narzędziem nauki. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej, tym bardziej możemy być pewni rezultatów. A jednak w psychologii replikacja badań to mit. (Zainteresowanych odsyłam do lektury 6 rozdziału The Myth of Replication mojej książki Psychology Gone Wrong, gdzie zestawiłem szczegółowe dane i cytuję pełną literaturę). Czasopisma wprost odmawiają publikacji badań, które są replikacjami. Większość wyników publikuje się na podstawie pojedynczych eksperymentów a wnioski wyciągane na ich podstawie trafiają do podręczników. Brian Nosek i jego zespół podjęli pierwszą na taką skalę próbę replikacji znanych eksperymentów, dlatego jej wyniki tak mocno wstrząsnęły światkiem psychologów. Ale nie liczby są tutaj najważniejsze. Przede wszystkim obnażyły one fakt, że w psychologii niemal w ogóle nie replikuje się eksperymentów. A to już ośmiesza naukę i jest jej ogromnym zagrożeniem. Kolejne argumenty autorów artykułu Psychologia to nie ściema, których celem jest wyjaśnienie czytelnikowi niezbyt dobrego stanu tej nauki, przypominają trochę wyjaśnienia ucznia, który nie odrobił pracy domowej. Uważają, że mimo młodego wieku (nieco ponad 100 lat) psychologia i tak osiągnęła wiele. Być może nie zauważyli co osiągnęła w czasie niecałych 100 lat genetyka, mechanika kwantowa, biologia molekularna? Nanotechnologia dla osiągnięcia tak niezwykłego poziomu zaawansowania, jaki dzisiaj obserwujemy potrzebowała zaledwie około 50 lat. Przykłady można mnożyć i w zależności od kontekstu wypadać korzystniej lub mniej korzystnie, co też autorzy robią, bo kolejny ich argument to powołanie się na zły stan medycyny, w której trudno uzyskać 50-procentową powtarzalność wyników badań. Przypomina to do złudzenia argumentację wielu Polaków z lat 80. kiedy pocieszaliśmy się nawzajem, że nie jest w naszym kraju tak źle, bo przecież zawsze gorzej było w Albanii, a jeśli liczby pokazywały coś innego, zawsze można było liczyć na Rumunię. Fatalny poziom powtarzalności badań medycznych świadczy o złym stanie medycyny. Tylko i wyłącznie. W żaden sposób nie świadczy to na korzyść psychologii. Wyliczanie wad, jakie można znaleźć w badaniach przeprowadzonych przez Open Science Framework również nie przyczyni się do poprawy wizerunku psychologii. Z całą pewnością natomiast przyczyniłaby się do tego ich wielokrotna replikacja. I to nie replikacja jeden do jednego, w której staramy się wiernie powtórzyć najdrobniejszy szczegół badania, ale właśnie replikacja w zmieniających się warunkach, kontekstach, bo jeśli odkryte prawidłowości pretendują do roli praw opisujących rzeczywistość, to nie powinny się ulatniać przy subtelnej zmianie warunków. Byłbym pozytywnie zaskoczony, gdyby po tak przeprowadzonych replikacjach udało się utrzymać powtarzalność wyników na tak wysokim poziomie, jaki uzyskał Open Science Framework. Zgadzam się z autorami, że wieszczenie końca psychologii i sugerowanie, że cała wiedza psychologiczna jest niewiele warta, to tania sensacja. Stałem i stoję na stanowisku, że psychologia to nauka, która ma swoje wybitne osiągnięcia, często zupełnie nieznane opinii publicznej. Protestuję jednak przeciwko tworzeniu przez media i niektórych uczonych wizerunku Nosek’a, jego zespołu i podejmowanych przez nich działań, jako nieprofesjonalnych, niepełnych obliczonych na sensację. Nosek nie jest rewolucjonistą, jest naukowcem z krwi i kości, który zainicjował i przeprowadził projekt wymagający ogromu pracy. Pracy niewdzięcznej, bo przynoszącej uczonym dużo mniej korzyści niż badanie nowych, ale kompletnie banalnych zjawisk. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że zmasowany atak, którego stał się ostatnio celem nie zniechęci ani jego, ani jego naśladowców do wykonywania tej niewdzięcznej pracy. Różnię się również z autorami artykułu poziomem optymizmu w ocenie tego, na ile psychologia jest świadoma własnych problemów. Piszą oni, o zdominowaniu badań przez amerykańskich uczonych a także o tym, że psychologia próbuje sobie radzić z wynikającymi z tego  słabościami poprzez prowadzenie badań w wielu kulturach. Rzeczywiście, mała grupa uczonych to robi, ale ogromna większość bada studentów psychologii w bogatych, demokratycznych i zindustrializowanych społeczeństwach. Podobnie jak dzisiaj Nosek ujawnia problem powtarzalności wyników, tak pięć lat temu obnażyli te problemy Joseph Heinrich, Steven Heine i Ara Norenzayan z University of British Columbia w głośnym artykule zatytułowanym The weirdest people in the world (Najdziwaczniejsi ludzie świata). Pokazali oni, że współczesna psychologia w rzeczywistości dotyczy egzotycznej grupy społeczeństw, które nazwali WEIRD. Mamy tu do czynienia z grą słów, bowiem przymiotnik weird tłumaczymy jako dziwny, dziwaczny, ale jednocześnie jest to akronim utworzony z kilku przymiotników: Western, Educated, Industrialized, Rich i Democratic (zachodnie, wykształcone, zindustrializowane, bogate i demokratyczne). Analiza prac publikowanych w wiodących magazynach psychologicznych, przeprowadzona przez Heinricha i jego kolegów, pokazała, że 96% osób badanych pochodziło z uprzemysłowionych krajów Zachodu, które stanowią zaledwie 12% populacji świata. W tym aż 68% ze Stanów Zjednoczonych. Wśród Amerykanów uczestniczących w badaniach 67% było studentami psychologii, co sprawia, że szanse, iż obiektem badań był losowo wybrany amerykański student są cztery tysiące razy większe niż to, że był nim ktoś spoza kręgu cywilizacji zachodniej. W latach 2003–2007 w badaniach opublikowanych w sześciu najważniejszych czasopismach psychologicznych studenci stanowili 80% badanej populacji. W rezultacie nasza wiedza o prawidłowościach dotyczących ludzkiej natury opiera się na grupce, którą badacze określili mianem WEIRD. Brak reprezentatywności badań psychologicznych nie jest jednak głównym powodem zmartwienia, wszak może się okazać, że w wielu aspektach natura ludzka jest podobna i to, w jaki sposób spostrzegamy np. proporcje, jest niezależne od tego czy żyjemy w Stanach Zjednoczonych czy też na stepach Kaukazu. Autorzy nie poprzestali wyłącznie na podważeniu braku reprezentatywności publikowanych badań. Przeprowadzili również analizę porównawczą wyników uzyskanych w badaniach prowadzonych w kilku różnych obszarach, takich jak percepcja wzrokowa, uczciwość, współpraca, wyobraźnia przestrzenna, style poznawcze i typy umysłów, osądy moralne czy rozumienie pojęcia „ja”. Okazało się, że ludzie określani mianem WEIRD mocno różnią się od innych populacji, często też uzyskują skrajne wyniki. Co najbardziej zaskakujące, nawet zdawałoby się tak podstawowe procesy poznawcze, jak percepcja wielkości czy kształtów różnią się w rozmaitych kulturach, a to już wymaga gruntownej rewizji podręczników psychologii. Gdyby wszyscy psychologowie badacze na całym świecie po publikacji tego artykułu w 2010 roku  zrewolucjonizowali swoje podejście i zaczęli prowadzić wyłącznie badania na przedstawicielach innych kultur i badania porównawcze, to jeszcze przez wiele lat psychologia nie uwolni się od tego zafałszowania. Nic takiego jednak się nie stało. Uczeni nadal najchętniej prowadzą badania na studentach, czasami na innych grupach ze swojego kręgu kulturowego, a ostatnio coraz częściej na anonimowych użytkownikach Internetu. Dość charakterystyczną cechą mniej „twardych” nauk jest szukanie analogii do nauk „twardych”, takich jak fizyka, chemia, biologia. Bardzo chętnie korzystają z tego wszelkiego rodzaju pseudonauki. Również autorom tego artykułu nie udało się uniknąć tego rodzaju porównań. Podają oni jako analogię do problemu powtarzalności wyników badań w psychologii przykład fizyków, którzy ogłosili fakt rozpędzenia neutrina powyżej prędkości światła, co okazało się wynikiem błędu. Ich opis nie zawiera jednak informacji, że te rewelacje zostały zrewidowane w ciągu kilku dni w wyniku replikacji właśnie. Nie dodają też, że o ile w fizyce i innych naukach „twardych” pewne odkrycia replikuje się w ciągu kilku godzin lub dni od ich dostrzeżenia (nie publikacji!), o tyle w psychologii publikuje się takie wyniki, na replikację czekają czasami kilkadziesiąt lat, a czasami nie następuje ona nigdy. Przedstawiciele wszystkich dyscyplin naukowych popełniają błędy i to ich do siebie upodabnia, jednak to, w jaki sposób te błędy traktują powoduje tak ogromne różnice w rzetelności wiedzy gromadzonej przez uczonych różnych dyscyplin. Nie da się niestety zatuszować tych różnic. Problemy z replikacją, fałszowaniem wyników badań, brakiem ich reprezentatywności, to nie jedyne z jakimi boryka się psychologia. Plagą jest produkowanie przez naukowców tzw. nauki śmieciowej (junk science) – wyników badań, których nikt nigdy nie czyta i nie cytuje. Obecnie szacuje się, że ok. 50% wszystkich publikacji to nauka śmieciowa. Nawet czasopisma z powszechnie uznawanej Listy Filadelfijskiej zawierają ok. 20% junk science. Uczeni bronią się ciągle przed udostępnianiem tzw. danych surowych, a więc tych jeszcze niepoliczonych wyników. Można tylko snuć domysły dlaczego. Poważnym problemem, o którym się niemal nie mówi jest zwyczaj niepublikowania negatywnych wyników badań. Zalegają w szufladach uczonych, bo przyjęto założenie, że negatywne wyniki są rezultatem błędów metodologicznych, podczas gdy mogą one stanowić nieocenione źródło wiedzy o rzeczywistości. I wreszcie problem, który dotyka najnowszej psychologii, to porzucenie badań zachowania ludzi na rzecz badania dokonywanych przez nich samoopisów. Większość psychologów zatem nie bada procesu podejmowania rzeczywistych decyzji, lecz przy pomocy kwestionariusza zadaje ludziom pytanie jakie decyzje podjęliby w określonych warunkach. Nie obserwuje zachowania ludzi, tylko prosi o wypełnienie kwestionariuszy, w których konkretne zachowania deklarują. Na tej podstawie wyciągają daleko idące wnioski o naturze ludzkiej. To tylko niektóre problemy, z których każdy z osobna jest tykającą bombą zegarową zdolną wywołać co najmniej takie zamieszanie, jak ogłoszenie wyników Open Science Framework. Każdy z nich czeka na swojego Briana Nosek’a i każdy będzie wymagał kolejnych zabiegów zmierzających do obrony wizerunku psychologii jako nauki i prawdopodobnie przybierze jedną z dwóch form. Pierwsza,  polega na maskowaniu wad, nakładaniu pudru i zamiataniu pod dywan tego, co nieładnie wygląda. Z pewnością jest to droga, która w stosunku do wielu i na pewien czas może przynieść oczekiwane rezultaty. Jeśli stosują ją ludzie inteligentni, znawcy natury ludzkiej, prawidłowości perswazji, wywierania wpływu i zmiany postaw, te rezultaty mogą być nawet zadziwiająco trwałe. Zawsze jednak liczyć się z tym, że pojawi się jakiś osobnik, który zakrzyknie: Król jest nagi! Druga droga polega na identyfikowaniu własnych wad, konfrontowaniu się z nimi i ciężkiej pracy nad ich usunięciem. Jest trudna, nie zawsze kończy się sukcesem. Ma jednak tę przewagę nad pierwszą, że daje szansę rozwoju. Naukowcy cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością, dlatego też wyłącznie do nich będzie należała decyzja, czy wykorzystają tę wolność do obrony własnych przywilejów, czy też dla przekraczania granic poznania.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie…

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627345280 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1627345280/ref=nosim/dissertationcomd Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie mi niezmiernie miło. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. To moja pierwsza książka na rynku amerykańskim, dlatego każda recenzja czytelnicza jest dla mnie bezcenna. Tym, którzy podejmą wysiłek lektury tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo nie może być przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przesłania prawdziwą naukę, którą jednak psychologia jest, a przynajmniej bywa.

Gone wrong2


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O „Zakazanej psychologii” w Mile High Sanity Project

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski.,, Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology?

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. slide1

Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski

Alternatives to Thought, Special Guests, Uncategorized Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology? How do we spot bogus entries into popular science publications? And whose responsibility is it to be skeptical? Grab your visas and set a course for Crazy Town on this edition of Alternatives to Thought. – See more and listen to the podcast at:http://milehighsanityproject.com/uncategorized/2014/08/03/episode-45-forbidden-psychology-tomasz-witowski/#.U99DwuN_uE5 – Download podcast: http://media.blubrry.com/milehighsanityproject/p/archive.org/download/ATTPolandFinal/ATT_Poland_Final.mp3

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nonszalancje i nieszczęścia. O następstwach nierzetelności naukowej

Wykład, który wygłosiłem podczas wieczoru naukowego pt. „Nierzetelność w nauce i praktyce”  w ramach inauguracji roku akademickiego Collegium Humanitatis. Warszawa, 18 października 2013 r. Prowadzenie spotkania – prof. Wojciech Pisula.

O czym jest ten wykład

Wykład „Nierzetelność w naukach humanistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem psychologii” wygłosiłem podczas wieczoru naukowego otwierającego rok akademicki Collegium Humanitatis. Przytaczam przykłady nieprawidłowo przeprowadzonych badań i ich konsekwencje – od trwającego do dziś mitu o szpinaku wyjątkowo bogatym w żelazo po błędy i zaniedbania badaczy w psychologii.


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.