Zapraszam do lektury najobszerniejszego jak do tej pory opracowania poświęconego naukowym nadużyciom Hansa Eysencka, które napisałem wraz z Maciejem Zatońskim: A miracle cancer prevention and treatment? Not necessarily as the analysis of 26 articles by legendary Hans Eysenck shows.
Zapraszam do lektury najobszerniejszego jak do tej pory opracowania poświęconego naukowym nadużyciom Hansa Eysencka, które napisałem wraz z Maciejem Zatońskim:
opublikowanego w:
It is currently estimated that at least one in four readers of this article will die of cancer. This rather simple statistic leads rational readers to consider such cause of their death as quite likely. As a result, some of us will make conscious efforts to follow certain lifestyle that could potentially minimize the above risk. The fact is that we are not able to influence the vast majority of known factors that contribute to our individual risks of developing cancer, not mentioning the causes that still remain unknown. Despite the progress made in medical oncology in the last two decades, many of us will receive a death sentence long before it will be actually carried out. Unlucky diagnosis of certain malignancies, or other currently untreatable and unmanageable conditions, can constitute such a sentence for many of us. In such moments, support that we receive from those that surround us is of exceptional importance. Some of us consider doctors to be oracles, and we can often be inclined to perceive capabilities of physicians as superhuman; at the right moment, a nurse can transform into an angel of hope. MORE
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Skandal w świecie nauki: Hans Eysenck, wybitny psycholog, kłamał w swoich badaniach. Data emisji: 2020-01-17 23:00 Audycja: Wieczór Radia TOK FM Prowadzący: Hanna Zielińska W studio: dr Tomasz Witkowski Czas trwania: 48:07 min. Aby posłuchać podcastu kliknij ikonkę play poniżej.
Skandal w świecie nauki: Hans Eysenck, wybitny psycholog, kłamał w swoich badaniach
Aby posłuchać podcastu kliknij ikonkę play poniżej.
O czym rozmawialiśmy
Rozmawialiśmy o skandalu wokół Hansa Eysencka – jednego z najczęściej cytowanych psychologów – którego badania nad związkiem osobowości z zachorowaniem na raka okazały się niewiarygodne. Opowiadałem o wynikach przedstawianych z rzekomo matematyczną precyzją, m.in. że osoby o „osobowości skłonnej do raka” chorują ponad sto razy częściej, oraz o broszurach, które miały pomóc pacjentom zmienić osobowość.
Na tych badaniach opierano programy wsparcia dla pacjentów onkologicznych, a chorym wmawiano, że umysłem mogą wpłynąć na przebieg choroby – szkody są więc bardzo poważne. Mówiłem też o prawidłowości, którą pół żartem nazywam swoim prawem: tolerancja uczonych wobec oszustw rośnie wraz z pozycją oszusta, zwłaszcza gdy jego wyniki są zgodne z tym, w co ludzie chcą wierzyć.
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł mojej obszernej analizy nadużyć w badaniach prowadzonych przez Hansa Eysencka, która ukazała się w listopadowym numerze FORUM AKADEMICKIEGO. Zapraszam do lektury!
Czy legendarny psycholog Hans Eysenck zostanie głównym bohaterem jednego z najgorszych naukowych skandali wszech czasów?
Naukowcy określają wyniki badań nad przyczynami raka i metodami jego leczenia jako „niebezpieczne” (unsafe ). Co to dokładnie oznacza? Czy zagrażają zdrowiu ludzi, którzy się nimi kierują? Czy wprowadzają w błąd lekarzy? A może innych naukowców? Takim właśnie, dość dyplomatycznym przymiotnikiem, w wyniku przeprowadzonego przez siebie dochodzenia, King’s College w Londynie opatrzyło 26 artykułów opublikowanych przez Hansa Jürgena Eysencka, jednego z najwybitniejszych psychologów wszech czasów, który w 1997 roku, w chwili swojej śmierci, był najczęściej cytowanym psychologiem na świecie.
Więcej w elektronicznym i drukowanym wydaniu FA.
Informacja dla cierpliwych – FORUM AKADEMICKIE po pewnym czasie od publikacji (chyba po 3 miesiącach) udostępnia pełne wersje tekstów.
*****
O problemach związanych z badaniami Eysencka pisałem wcześniej tutaj:
Rozmawiałem także na ten temat z Jackiem Tabiszem, a rozmowę nagrał i udostępnił Racjonalista.tv:
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o nadużyciach Hansa Eysencka: 26 prac uznanych za niewiarygodne, badania finansowane przez przemysł tytoniowy i to, dlaczego środowisko naukowe tak długo milczało.
Kolejna rozmowa wyemitowana w Racjonalista.tv stanowi rodzaj suplementu do ostatniego tomu mojej Zakazanej psychologii.
Hans Eysenck to jeden z filarów światowej psychologii. Na jego prace powołują się niemal wszyscy badacze zagadnień ludzkiej psyche, dr Witkowskiego nie wyłączając. Ostatnio jednakże okazało się, że Eysenck sfałszował część swoich badań. Stawiają one ważne wnioski – na przykład o wpływie charakteru na zachorowalność na raka.
Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
Hans Eysenck był w chwili śmierci w 1997 roku najczęściej cytowanym żyjącym psychologiem na świecie, a wśród wszystkich badaczy nauk społecznych ustępował tylko Marksowi i Freudowi. Opublikował ponad 900 artykułów i kilkadziesiąt książek. W 2019 roku King’s College London uznał za niewiarygodne 26 artykułów, które napisał wspólnie z Ronaldem Grossarthem-Maticekiem, dotyczących wpływu osobowości na zachorowania na raka i choroby serca.
Wątpliwości zgłaszano od dawna. Już w 1991 roku jedno z czasopism poświęciło cały numer krytyce tych prac i nieudanym próbom ich powtórzenia – i przez prawie 30 lat nikt tego nie podjął. Badania finansował w dużej mierze przemysł tytoniowy, któremu wnioski o „osobowości nowotworowej” były bardzo na rękę. Anthony Pelosi przez trzy lata szukał wydawcy dla rzetelnej analizy tych nadużyć, bo czasopismo założone przez Eysencka ją odrzuciło. Gdy w końcu się ukazała, redaktor David Marks wezwał do zbadania łącznie 61 prac.
Ta historia pokazuje ciemniejszą stronę nauki: gdy ktoś zdobywa tak silną pozycję, podważanie jego prac oznacza narażenie się dużej części środowiska. Jeden oszust pociąga za sobą rzesze badaczy, którzy budowali na jego wynikach. Ja sam cytowałem w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii” jedną z prac objętych dziś śledztwem. Zarazem teoria osobowości Eysencka, budowana w jego głównym nurcie badań, wciąż jest solidnym fundamentem współczesnej wiedzy – nadużycia dotyczyły jego pobocznych, kontrowersyjnych zainteresowań.
Ta rozmowa jest suplementem do ostatniego tomu „Zakazanej psychologii”, w którym piszę o fałszerstwach i nadużyciach w nauce.
O problemach związanych z badaniami Eysencka pisałem wcześniej tutaj:
Wkrótce ukaże się również mój obszerniejszy tekst na ten temat w Forum akademickim, o publikacji którego oczywiście napiszę na blogu.
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Tytuł tego posta jest parafrazą ostatniego zdania opowiadania Marka Twaina „Jak kandydowałem na gubernatora”. Co prawda ja nie wysuwałem swojej kandydatury w żadnych wyborach politycznych i daleko mi do dramaturgii przeżyć opisanych przez Twaina, ale zdecydowałem się zabrać publicznie głos w kilku ważnych, moim zdaniem, sprawach. A to wszystko w ciągu zaledwie niecałych dwóch tygodni. W połowie listopada w toruńskim wydaniu „Gazety Wyborczej” ukazała się drukiem rozmowa przeprowadzona przez red. Grzegorza Giedrysa na temat mojej książki Psychoterapia bez makijażu, nad którą pracowałem cztery lata, a do której bardzo długo wybierałem tytuł. Zależało mi na tym, aby nie sugerować czytelnikom wniosków. Usiłowałem także uniknąć agresywnego języka, tak charakterystycznego w dzisiejszych przekazach medialnych. Wspólnie z wydawcą doszliśmy do wniosku, że usunięcie makijażu nie jest ani czynnością brutalną, ani obliczoną na sensację. W wyniku tej czynności może się bowiem okazać, że twarz osoby, którą zdobił makijaż, jest ładniejsza i bardziej naturalna bez niego. Częściej pewnie ta twarz okaże się zwyklejsza i mniej wyrazista. Czasami, po usunięciu grubych warstw podkładu i pudru rzeczywistość może nas niemile zaskoczyć. O tym jednak, jaki jest rezultat tej czynności zadecyduje sam czytelnik, po lekturze książki.
Takich dylematów nie miała jednak redakcja toruńskiego wydania „Gazety Wyborczej”, która zatytułowała rozmowę ze mną na temat książki: Polska psychoterapia jest dzika i drapieżna. Pacjenci często ofiarami terapeutów. Oczywiście, to nie jest cytat z moich wypowiedzi. To wniosek redakcji. W ten sposób zostałem prześladowcą terapeutów, bo tak określili mnie czytelnicy tekstu, którzy poprzestali na lekturze tytułu (wszak wiadomo, że od czytania oczy się psują a przekonanie o własnej wysokiej inteligencji wystarcza zamiast lektury). Zresztą, komu przyjdzie do głowy, że redakcje najczęściej w „twórczy” sposób upiększają tytułami prace swoich dziennikarzy?
Nie zdążyłem się jeszcze otrząsnąć z tego, co zobaczyłem w „Wyborczej”, gdy jeszcze tego samego dnia przeczytałem ze zdumieniem o sobie na stronie Programu II Polskiego Radia: „Szarlatan” to jedno z najważniejszych określeń w słowniku Tomasza Witkowskiego, który od lat tropi nieuczciwe zachowania w świecie psychologii. Cóż, być może, mimo mojej dbałości o język, nieopacznie nadużywałem tego słowa i oto skrupulatny dziennikarz przyłapał mnie na takiej niedbałości? Sprawdziłem: w najnowszym, trzecim tomie mojej Zakazanej psychologii, która liczy sobie 442 strony, a o której miała być zapowiadana w tak osobliwy sposób audycja użyłem tego słowa 2 razy, co daje średnią raz na 221 stron. W Psychoterapii bez makijażu, mojej poprzedniej książce, która jest zapisem rozmów z pacjentami i terapeutami użyłem tego słowa 3 razy stawiając pytania moim rozmówcom. Tyle w ciągu ponad pięciu lat pracy. Być może pojawiło się to słowo jeszcze raz lub dwa w jakimś artykule czy poście na moim blogu. Czy to zbyt często? Nie wiem, być może. Chyba jednak niewystarczająco często, aby stwierdzić, że „to jedno z najważniejszych określeń w moim słowniku”. Zresztą, dowiedziałem się jeszcze więcej równie zadziwiających rzeczy o sobie podczas samej audycji. Wystarczy jej posłuchać TUTAJ.
Przyjąłem te wydarzenia, jako jakiś niefortunny zbieg okoliczności i z ufnością patrzyłem w przyszłość, kiedy przeczytałem maila od znajomego psychologa. Jego zdaniem ogłosiłem w „Polityce”, najbardziej poczytnym tygodniku w Polsce, Koniec legendy badacza osobowości Hansa Eysencka! Zdębiałem. Co prawda napisałem artykuł o nadużyciach w badaniach Eysencka, ale jeszcze tydzień wcześniej sprawdzałem pdf artykułu złożonego do druku pod ładnym, zaproponowanym przez redakcję, tytułem Nadpalony autorytet, którym zastąpiono moją, bardziej banalną propozycję Rysy na pomniku. Czy w ciągu tego tygodnia, od sprawdzenia artykułu do momentu jego publikacji, redakcja odkryła jakieś nowe wstrząsające fakty? Sprawdziłem. Nie. Mój artykuł opisuje badania Eysencka, które stanowią ok. 7% jego dorobku i osobiście nie uważam, aby to był koniec jego legendy. Jego wkład w rozwój psychologii jest niezaprzeczalny, a wyniki wielu jego badań zbyt dobrze sprawdzone, aby ogłaszać jego koniec. Zresztą, ten koniec legendy, to chyba czyjś dość chaotyczny pomysł, bo w wydaniu papierowym „Polityki” artykuł ukazał się pod tytułem Nadpalony autorytet, choć w spisie treści tego samego wydania widnieje tytuł Koniec legendy… W ten sposób zostałem psychologożercą, jak wdzięcznie określił mnie jeden z czytelników.
Te wydarzenia miały miejsce pomiędzy 15 a 26 listopada. Niecałe dwa tygodnie. Ta intensywność uświadomiła mi i przypomniała, jak systematycznie i powoli media (i to, zdawało by się wcale nie tabloidowe) zamieniają mnie z „niegdyś porządnego człowieka” w oszołoma, który z obłędem w oczach prześladuje bogu ducha winnych psychologów, rzuca oszczerstwa na psychoterapeutów i toczy pianę z ust przy każdej nadarzającej się okazji, kiedy można wgryźć się w łydkę jakiemuś uczonemu.
Podobno kiedy próbuje się ugotować żabę wrzucając ją do wrzątku, ta natychmiast wyskoczy z garnka. Jest jednak sposób na to, aby ja ugotować. Wystarczy włożyć ją do zimnej woli i powoli podgrzewać. Chyba podobnie jest z przerabianiem komuś twarzy na potrzeby zwiększenia klikbajtowości. Wystarczy robić to powolutku. Mi chyba ostatnio ktoś zbyt gwałtownie zwiększył temperaturę w garnku.
Z szacunkiem,
Tomasz Witkowski
niegdyś porządny człowiek, dziś… wpiszcie sobie sami co Wam tylko podsunie wyobraźnia.
A to krótka i wyrywkowa zaledwie historia tego, jak powoli próbowano mnie ugotować. Lata temu ze względu na łamania zasad rzetelności dziennikarskiej zerwałem współpracę z tygodnikiem WPROST:
OSKARŻAM TYGODNIK WPROST O ŁAMANIE PODSTAWOWYCH ZASAD RZETELNOŚCI DZIENNIKARSKIEJ I ŁAMANIE PRAWAEGZEGEZA „MOICH WYPOWIEDZI” CYTOWANYCH PRZEZ WPROST
Wytykałem dziennikarzom przy różnych okazjach powierzchowność:
DO DZIENNIKARZY
… i żerowanie na tragedii:
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Pod takim tytułem akceptowałem pdf artykułu złożonego do druku w „Polityka” Musiało się w ciągu tych paru dni od akceptacji do druku sporo wydarzyć, bo redakcja ogłosiła „Koniec legendy…” Przeraża mnie ten pęd do klikalności.
Pod takim tytułem akceptowałem pdf artykułu złożonego do druku w „Polityka” Musiało się w ciągu tych paru dni od akceptacji do druku sporo wydarzyć, bo redakcja ogłosiła „Koniec legendy…” Przeraża mnie ten pęd do klikalności. Osobiście nie uważam, aby to był koniec legendy Eysencka. Jeszcze chyba długo nie. Mimo wszystko zapraszam do lektury, bo poza tytułem, cała reszta, to moje słowa.
Czarne chmury zebrały się nad spiżową postacią Hansa Jürgena Eysencka, jednego z najwybitniejszych psychologów wszech czasów. Wygląda na to, że działał nieuczciwie i nieetycznie.
Eysenck był zamieszany w „jeden z najgorszych skandali w historii nauki” – stwierdził prof. Anthony Pelosi z Priory Hospital w Glasgow. W wyniku analizy przeprowadzonej przez King’s College w Londynie 26 jego artykułów uznano za niebezpieczne. Od Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego zażądano zaś przeprowadzenia dochodzenia obejmującego 61 publikacji, w tym ponad 40 artykułów, 10 rozdziałów książek i 2 książki, z których każda miała trzy wydania. Powodem prześwietlania działalności psychologa są jego niejasne relacje z koncernami tytoniowymi.
Czytaj dalej klikając TUTAJ.
O sprawie Eysencka pisałem wcześniej:
Myślę, że odkryłem prawo, które decyduje o karierze w psychologii. Brzmi ono:
Wraz ze wzrostem pozycji naukowej, autorytetu i sławy psychologa poziom tolerancji dla jego oszustw rośnie do nieskończoności.
Wstyd się przyznać, ale zajęło mi to blisko 13 lat, bo tyle zajmuję się badaniem naukowych oszustw i nadużyć. Przez cały ten czas leżało gdzieś na wyciągnięcie ręki, a ja przechodziłem obok, nie zwracając na nie uwagi. Prawo to jest odporne na wszelkie mechanizmy samokorygujące w nauce, o których naukowcy z dumą opowiadają. Mechanizmy te mają co najwyżej charakter samoretuszujący! Pomagają upiększyć rzeczywistość. Wiem, wiem, to moja naiwność sprawiła, że zajęło mi to tyle czasu i że wielu z Was już dawno o tym wiedziało. Po tych trzynastu latach mam jednak tę pewność, że nie sformułowałem swojego wniosku zbyt pochopnie i jest on mocno ugruntowany. Kilka historii doprowadziło mnie do sprecyzowania „prawa tolerancji”.
Philip Zimbardo
W tej, ciągnącej się kilkadziesiąt już lat, historii pojawił się niedawno nowy element – reakcja uczonych, a w zasadzie jej brak, na publikację w „American Psychologist” recenzowanego artykułu Thibault Le Texiera zatytułowanego Debunking the Stanford Prison Experiment. Jego autor jest jednocześnie autorem książki Histoire d’un mensonge (Historia kłamstwa), w której ujawnił kulisy słynnego eksperymentu więziennego, zwanego również eksperymentem stanfordzkim, przeprowadzonego w 1971 roku przez Philipa Zimbardo. Książka ta wywołała skandal, o którym pisałem rok temu na tym blogu w czerwcu, potem w lipcu w „Newsweeku”, rozmawiałem dwukrotnie w radiu TOK FM, w lipcu z red. Karoliną Głowacką, a następnie w sierpniu z red. Janem Stradowskim. Poświęciłem tej sprawie również cały rozdział swojej książki Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. Dość głośno było również w światowych mediach, do których linki podawałem przy wcześniejszych publikacjach.
Kiedy skandal wybuchł, pisałem, że zaczyna się jeden z najciekawszych eksperymentów w historii psychologii. I choć zaczynał się ciekawie, skończył jak większość – krótką wrzawą, próbami obrony, w których więcej było retoryki niż rzeczowych argumentów a później długą ciszą, która dla naszej dziedziny ma kolosalne znaczenie. Ale po kolei…
Odwiedzając rok temu oficjalną stronę eksperymentu prisonexp.org można było przeczytać wiadomość od prof. Zimbardo, jak na zrzucie ekranu poniżej:
Z niejakim zażenowaniem czytałem w wiadomości określenie „several bloggers”. Aż nazbyt dobrze pamiętam jak „garstką wichrzycieli” lub „podjudzaczy” określano setki strajkujących robotników w Polsce. Ale po co daleko szukać, wystarczy obejrzeć wiadomości TVP relacjonujące liczbę osób biorących udział w demonstracjach pod sądem, pod sejmem, aby zobaczyć dokładnie ten sam mechanizm umniejszania. Kiepski chwyt propagandowy. Wśród zdecydowanych krytyków eksperymentu Zimbardo jest chyba tylko jeden liczący się bloger – Ben Blum (jego artykuł tutaj: https://medium.com/s/trustissues/the-lifespan-of-a-lie-d869212b1f62). Są za to: wspomniany wcześniej francuski dokumentalista Thibault Le Texier: (https://www.contretemps.eu/entretien-texier-experience-stanford/), co najmniej kilku naukowców (zobacz np. artykuł w „The Psychologist”: https://thepsychologist.bps.org.uk/time-change-story i zamieszczone w nim linki), kilku liczących się dziennikarzy i przede wszystkim, uczestnicy eksperymentu oraz jego konsultant Carlo Prescott. Niezbyt dobrze to świadczy o uczciwości i otwartości autora eksperymentu w obliczu poważnej krytyki. Ale czyż taka krytyka może być silniejsza od „prawa tolerancji”?
Nie sądzę. Przemawiają za tym oświadczenia niektórych naukowców, które jak na naukowców przystało opierają się w znacznej mierze na… wierze. Wybitny psycholog Gordon Bower, obecnie emerytowany profesor Uniwersytetu Stanfordzkiego kończy swoje oświadczenie w obronie Zimbardo następującym stwierdzeniem:
„Bez względu na wszystko, pozostaję wierny swojemu przekonaniu o solidności i uczciwości kariery naukowej dr. Zimbardo w psychologii społecznej i czuję (feel), że ataki kierowane na niego i jego naukę są bezpodstawne”.
Podobnych wypowiedzi było dużo więcej i większość z nich miała podobnie silne podstawy.
Le Texier napisał artykuł naukowy i drobiazgowo przedstawił w nim zarówno swoje zarzuty ,jak i dowody po to, aby dyskusję o nadużyciach Zimbardo przenieść, z przypisanej jej kategorii „krytyki kilku blogerów”, do świata akademickiego. Nie udało się. Zarówno autor eksperymentu więziennego, jak i inni naukowcy biorący udział w tych dyskusjach zareagowali milczeniem. Podobnie potraktowali inny artykuł naukowy[1], który także ukazał się w tym roku. Zupełna ignorancja. Systematycznie natomiast ukazują się publikacje, w których eksperyment więzienny opisuje się w sposób zaproponowany prawie 50 lat temu przez Zimbardo. Wygląda na to, że legenda jest nie do ruszenia. A już na pewno nie przez argumenty naukowe.
Obojętność środowiska akademickiego wobec nadużyć Philipa Zimbardo, poparcie udzielone mu przez niektórych uczonych, a następnie cisza wokół publikacji naukowych na ten temat dają do zrozumienia, że tego typu praktyki cieszą się przyzwoleniem. Co więcej, oznaczają, że eksperyment więzienny pozostanie na stronach większości podręczników akademickich, a studenci nadal będą uczyć się rozumienia rzeczywistości w wersji wymyślonej przez Zimbardo. To wszystko świadczy o tym, że psychologia wyretuszowała swój wizerunek. Ale przede wszystkim oznacza to konieczność postawienia pytania, czy dziedzina, w której zamiast korygować nadużycia retuszuje się je, pozostanie godna miana nauki?
Hans Jürgen Eysenck
W maju tego roku w wyniku przeprowadzonego przez siebie dochodzenia, King’s College w Londynie udostępniło raport, w którym dyplomatycznym mianem „niebezpiecznych” (unsafe) określiło 26 artykułów opublikowanych przez Hansa Jürgena Eysencka, jednego z najwybitniejszych psychologów wszech czasów, który w 1997 roku, w chwili swojej śmierci, był najczęściej cytowanym na świecie psychologiem. W rankingu najczęściej cytowanych uczonych reprezentujących wszystkie nauki społeczne zajmował trzecie miejsce – zaraz za Zygmuntem Freudem i Karolem Marksem, który był numerem jeden tego zestawienia. Dzisiaj nadal trudno znaleźć ranking, w którym nie zajmowałby jednej z czołowych pozycji.
Raport King’s College dotyczył wyłącznie prac poświęconych przyczynom raka, chorób serca i metodom ich leczenia. Wszystkie badania, uznane obecnie za „niebezpieczne”, Eysenck przeprowadził wraz z Ronaldem Grossarth-Matickiem, doktorem socjologii i medycyny, który zajmował się badaniami epidemiologicznymi. W swoich artykułach dowodzili braku związku pomiędzy paleniem tytoniu a rakiem, a także wykazywali znaczący wpływ czynników osobowościowych na zachorowalność na raka i choroby serca. Brytyjskie Towarzystwo Psychologiczne zostało wezwane do przeprowadzenia oficjalnego dochodzenia, w którym zażądano retrakcji lub wniesienie poprawek do 61 publikacji tych dwóch autorów, w tym ponad 40 artykułów, 10 rozdziałów książek i 2 książek, z których każda miała trzy wydania. Udzieliło wymijającej odpowiedzi, stwierdzając, że prowadzenie tego typu dochodzeń leży w gestii instytucji, w których prowadzone były badania.
Kontrowersje, w sprawie opisywanych badań, zgłaszano od 1985 roku. Nikt do tej pory nie zajął się tym poważniej. Jeśli zostaną podjęte kolejne śledztwa i potwierdzą podejrzenia Anthony’ego Pelosiego z Priory Hospital w Glasgow i Davida Marksa, redaktora naczelnego „Journal of Health Psychology”, że 61 publikacji powinno zostać poddanych retrakcji, Hans Eysenck znajdzie się nie tylko w rankingach najczęściej cytowanych psychologów i przedstawicieli nauk społecznych, ale ma szansę zdetronizować króla naukowych oszustów wśród psychologów, którym ciągle jest Diederik Stapel z 58 retraktowanymi pracami. Przyglądając się tej sprawie warto również pamiętać, że dotyczy ona wyłącznie małego wycinka działalności badawczej Eysencka. W ciągu swojego niezwykle aktywnego życia opublikował on ponad 900 artykułów naukowych i ponad 50 książek przetłumaczonych na wiele języków świata.
Sprawę Eysencka, którą Pelosi nazwał „jednym z największych skandali naukowych wszech czasów”, opisuję dokładniej w swoich trzech kolejnych artykułach, które ukażą się wkrótce w:
Tygodniku POLITYKA;
Miesięczniku FORUM AKADEMICKIE;
SCIENCE BASED MEDICINE.
Sir Cyril Burt
Kiedy w latach 70. XX wieku ponad wszelką wątpliwość udowodniono fałszerstwa sir Cyrila Burta, mentora Eysencka i pierwszego psychologa, który za swoje zasługi otrzymał tytuł szlachecki, wydawało się, że jest to wydarzenie bez precedensu w całej historii psychologii. Rozmach, z jakim Burt fałszował wyniki, granicząca z brawurą arogancja, poczucie bezkarności były tak szokujące, że nikomu nie przyszło do głowy, aby ktoś jeszcze odważył się w przyszłości powtórzyć jego machinacje. Szczególnie, że Burt działał w czasach, kiedy na weryfikację pewnych faktów, która dziś zajmuje nam parę godzin, potrzeba było tygodni telefonów, listów, podróży, pobytów w archiwum itp. Jego oszustwom poświęciłem cały rozdział w pierwszym tomie Zakazanej psychologii.
Nawet czciciele Burta, bo za takich należałoby uznać np. Arthura Jensena, kiedy ruszyli do obrony swojego mistrza, byli zmuszeni zmierzyć się z faktami i zaakceptować je. Jensen przyjechał specjalnie do Wielkiej Brytanii, aby zebrać komplet pism Burta i opracować przegląd jego prac. Ku swemu zdziwieniu znalazł on w artykułach Burta aż 20 (!) przypadków jednakowych wartości współczynnika korelacji, mimo iż prace dotyczyły różnych grup osób badanych. Tego w żaden sposób nie dało się wytłumaczyć. A mimo to Jensen i Eysenck uznali, że dane stanowiły dla Burta przypadkową dekorację dla zilustrowania teoretycznych założeń genetyki jakościowej, którą uważał za najważniejszą. Uznali oni, że „pomyłki” w pracach Burta były raczej wynikiem braku uwagi 72-letniego naukowca niż próbą świadomego wprowadzenia w błąd.
W październiku 1976 roku ukazał się w „The Sunday Times” artykuł autorstwa Olivera Gillie, który po gruntownym zbadaniu sprawy Burta doniósł między innymi, że panie M. Howard i J. Conway nigdy nie istniały! Kim były obie panie, że ich istnieniu Gillie poświęcił tak wiele uwagi? Były współautorkami najważniejszych prac Burta, prowadziły w jego imieniu prace badawcze, a w czasie, kiedy był redaktorem „Journal of Statistical Psychology” pisały recenzje i artykuły, w których jednoznacznie wychwalały osiągnięcia Burta, przyznając mu wielokrotnie palmę pierwszeństwa i krytykując zaciekle oponentów. Po ustąpieniu Burta ze stanowiska redaktora pisma recenzje obu pań nie pojawiły się więcej. Te fakty dopełniły całości. Sir Cyril Burt został uznany przez środowisko naukowe za oszusta, który sfałszował większość swoich danych, choć Jensen i Eysenck dalej pozostali wierni swojej opinii o braku uwagi i zaniedbaniach starego badacza[2].
Myliłby się jednak ten kto sądziłby, że wyniki badań Burta ostatecznie trafiły do archiwów naukowej nieuczciwości. Kiedy latem tego roku rozmawiałem z jednym z najwybitniejszych genetyków zachowania – Robertem Plominem spytałem jakie jest jego zdanie na temat tamtych historycznych wydarzeń.
Tomasz Witkowski: Zważywszy na twoją wiedzę i doświadczenie, jesteś kimś, od kogo możemy oczekiwać wiarygodnej oceny pewnego wydarzenia historycznego, które do dziś pozostaje przedmiotem kontrowersji. Mówię o sir Cyrilu Burcie. Uważany za naukowego oszusta, doszedł do dość dokładnych wniosków dotyczących dziedziczenia inteligencji. Czy był mistrzem oszustów, uczonym zbyt leniwym, by prowadzić badania, czy może wymyślił swoje teorie przez przypadek? Co sądzisz o jego pracy?
Robert Plomin: Myślę, że jest to bardzo nieprawdziwe przedstawienie całej historii. To stara sprawa, która została omówiona w trzech książkach. Wcale nie jest jasne, że to było oszustwo – to zwykłe medialne uproszczenie. Jak pokazaliśmy w wielu artykułach, możesz zapomnieć o danych Cyrila Burta, ale nadal uzyskać te same wyniki z przeglądu literatury światowej.
Moje „prawo tolerancji” zostało sformułowane w oparciu o wiedzę, jaką zdobyłem badając naukowe oszustwa popełniane przez psychologów. Nie mam wystarczających danych na to, aby uogólniać je na inne dyscypliny. No i jest jeszcze jeden warunek, który musi zostać spełniony, aby zadziałało. Formułowane przez uczonego oszustwa muszą być zgodne z tym, w co chcą wierzyć inni ludzie. Bardzo trafnie sformułował to w rozmowie ze mną jeden z najwybitniejszych żyjących obecnie psychologów – Jerome Kagan.[3]
Tomasz Witkowski: Jak napisałeś w swojej autobiografii, Birth to Maturity przyniosła sławę zarówno Tobie, jak i twojemu współautorowi Howardowi Mossowi, ponieważ odkryliście coś, w co społeczność naukowa chce wierzyć. Czy w psychologii nadal obowiązuje zasada, że nagradzane są te osiągnięcia, które potwierdzają to, w co większość z nas wierzy?
Jerome Kagan: Tak, to prawda dotycząca wszystkich nauk.
[1] Haslam, S. A., Reicher, S. D., & Van Bavel, J. J. (2019). Rethinking the nature of cruelty: The role of identity leadership in the Stanford Prison Experiment. The American Psychologist. https://doi.org/10.1037/amp0000443[2] Oszustwom Cyrila Burta poświęciłem cały rozdział w pierwszym tomie Zakazanej psychologii.
[3] Tak przynajmniej wynika z zestawienia z 2002 roku, w którym Jerome Kagan zajął 22 pozycję powyżej Carla Junga (23) i Ivana Pawłowa (24). Spośród żyjących psychologów na tej liście wyprzedza go tylko Albert Bandura. https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.