To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze tygodnika Polityka 46.2020 (3287) z dnia 08.11.2020; Nauka i cywilizacja; s. 66.
Zapraszam do lektury!
Czy odejście z tego świata wielkich uczonych może napędzać postęp nauki?
Nauka bada procesy umierania równie uważnie jak zjawiska będące przejawami życia. Jednym z nich jest ważny dla ewolucji proces wymierania gatunków. Zachodzi wówczas, kiedy jakiś gatunek utracił zdolność przetrwania w istniejącym środowisku, przemieszczenia się w inne, korzystniejsze dla niego lub możliwości reprodukcji. Wymieranie umożliwia lepiej przystosowanym gatunkom zajęcie siedlisk, które wcześniej okupował gatunek wymarły, a co za tym idzie – ich ekspansję. W procesie ewolucji sporadycznie, w wyniku katastrof ekologicznych, zdarza się masowe wymieranie, podczas którego ginie wiele gatunków w krótkim czasie.
Czytaj dalej klikając TUTAJ

Ten temat rozwijam w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Niestety Pana artykuł o regule Plancka zdradza brak znajomości historii mechaniki kwantowej. Pisze Pan:
Max Planck, jeden z pionierów mechaniki kwantowej i laureat Nagrody Nobla, sfrustrowany niechęcią i oporem środowiska naukowego, a zwłaszcza Alberta Einsteina, w stosunku do teorii kwantów, oświadczył: „Nowa prawda naukowa nie zwycięża przez przekonanie swoich przeciwników i zmuszenie ich do zobaczenia światła, ale raczej dlatego, że jej oponenci w końcu umierają i wyrasta nowe pokolenie, które zdążyło ją już poznać”.
Ten cytat, z książki M. Planck, (1950). Scientific Autobiography and Other Papers. New York: Philosophical library, odnosi się do refleksji Plancka nad powolną zmianą jego własnych przekonań. W skrócie historia wygląda tak:
Planck w 1900 roku podał swój słynny wzór na promieniowanie ciała doskonale czarnego, ale ideę kwantyzacji uważał za matematyczny trik. Dokładniejszy opis jest tu:
https://physicsworld.com/a/max-planck-the-reluctant-revolutionary/
Einstein w 1905 roku napisał pracę o efekcie fotoelektrycznym i dostał za nią Nagrodę Nobla. Potraktował kwanty poważnie.
Planck, Rubens, Nernst, i Warburg napisali rekomendację dla Einstaina by go zaprosić do Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie list z 12.06.1913:
That [Einstein] may occasionally have missed the mark in his speculations, as for example with his hypothesis of lightquanta, ought not be held too much against him, for it is impossible to introduce new ideas, even in the exact sciences, without taking risk. (Quoted in Kahan, Archives internationales d’histoire des sciences, 15, 337–342, 1962.
To Einstein wierzył w kwanty, Planck się do nich powoli przekonywał. Z Pana artykułu można odnieść dokładnie odwrotne wrażenie. Spór o interpretację mechaniki kwantowej i zastrzeżenia Einsteina do interpretacji Kopenhaskiej to całkiem inna historia.
Włodzisław Duch
Szanowny Panie Profesorze, przede wszystkim cieszę się, że mój artykuł spotkał się z Pana zainteresowaniem. Rzeczywiście nie jestem specjalistą w zakresie historii fizyki kwantowej, dlatego Pana komentarz zaniepokoił mnie. Sprawdziłem jednak w kilku źródłach (np. tutaj: https://blogs.scientificamerican.com/observations/einstein-and-the-quantum/ lub tutaj: http://www.deltami.edu.pl/temat/fizyka/fizyka_kwantowa/2016/02/01/Czy_mechanika_kwantowa_jest/) i upewniłem się, że większość historyków jednak określa Einsteina mianem przeciwnika mechaniki kwantowej, a Plancka uważa za jej pioniera. Być może jest to jakiś błąd interpretacyjny, z rodzaju tych, od których roi się w renomowanych nawet podręcznikach. Nie czuję się jednak upoważniony do weryfikowania tego, czy powszechny pogląd na temat postawy Einsteina w stosunku do fizyki kwantowej jest poprawny, a już najmniej do przekonywania o tym czytelników „Polityki”. Cytat z autobiografii Plancka pojawił się ponieważ stanowił motyw przewodni badań nad zależnościami śmierci uczonych i rozwojem ich dyscyplin, które były głównym przedmiotem mojego zainteresowania.
Pana uwagi wskazują mi jednak po raz kolejny, że nie należy ufać źródłom bez dogłębnego ich sprawdzenia. Dziękuję zatem za nie.
Pozdrawiam serdecznie,
T.W.