Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?

Jest taki stary wyświechtany dowcip, w którym stawia się pytanie: „Ilu terapeutów potrzeba aby wkręcić żarówkę?”. Odpowiedź brzmi: „Jeden, tylko żarówka musi chcieć”. Śledząc opisywaną tutaj historię narzucało mi się pytanie „Ilu potrzeba sędziów, psychologów i terapeutów aby przekonać innego terapeutę, że nie ma racji?” Cóż, wygląda na to, że w tym przypadku, podobnie, jak w przypadku żarówki, siła oddziaływania zewnętrznego nie ma specjalnego znaczenia jeśli terapeuta nie zamierza zmienić zdania.

W demokratycznym praworządnym państwie każdemu przysługuje niezbywalne prawo do szukania sprawiedliwości jeśli czuje się pokrzywdzony a instytucje zajmujące się wymierzaniem sprawiedliwości powinny z uwagą przyglądać się sytuacjom, w których łamanie prawa szkodzi komuś. Kiedy jednak ktoś, kogo poczucia krzywdy nie uznano, nadal szuka sprawiedliwości wytrwale odwołując się do kolejnych instancji nasuwają się dwa podejrzenia – albo prawo jest tak niedoskonałe, że nie chroni przed ewidentną krzywdą, albo mamy do czynienia z, kimś, kto nie jest zdolny przyjąć innych racji niż swoje własne.

Kiedy niecały rok temu w artykule O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej szczegółowo pisałem o uniewinniającym wyroku w trwającej ponad trzy lata sprawie, w której terapeuta oskarżył swoją byłą pacjentkę o pomówienie z art. 212 § 1 i 2 k.k., do głowy mi nie przyszło, że to dopiero początek historii, która będzie miała tak wiele odsłon. Kolejna nastąpiła zaledwie kilka miesięcy później, bo terapeuta odwołał się od wyroku do kolejnej instancji, o czym pisałem w poście zatytułowanym O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta. I tym razem sąd okazał się nieczuły na krzywdę terapeuty, który postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o kasację wyroku.

Z kolei, na potrzeby Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym ten sam terapeuta w procesie jawnym (jeszcze w pierwszej instancji – za to razem z wieloosobowym stowarzyszeniem, do którego należy i ośrodkiem psychoterapeutycznym) przekonuje za pomocą prawnika o tym, że kodeksy etyki nie mają wiążącej mocy prawnej, a psychoterapia była dobra (szczegóły tej sprawy opisywałem tutaj: Dziesięć przykazań i psychoterapia i Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach). Opinie do procesów jawnych sporządziło pięciu psychologów, trzech terapeutów(w tym współautor uznanego podręcznika psychoterapii), jedna komisja naukowo dydaktyczna, jedno towarzystwo terapeutyczne, a nawet profesor etyki. W odpowiedzi na te wszystkie głosy z drugiej strony pada jednak stanowcze stwierdzenie: „przedstawiane przez powódkę opinie są sporządzane na jej wniosek przez osoby nieznające całości sprawy, przyjmujące bezrefleksyjnie stanowisko powódki (na jej zlecenie).”

Tak jest kwitowany trud i nieodpłatne poświęcenie osób, m.in. uznanych autorytetów polskiej psychoterapii, które w trosce o jej dobro postanowiły podzielić się swoją wiedzą. Czy nie należą im się raczej podziękowanie za to, że wyjaśniają co w psychoterapii jest dobrą praktyką, a co nie? W sytuacji, w której zawód psychologa i psychoterapeuty nie opiera się na normach prawnych, ale wyłącznie na dobrych praktykach, zasadach etycznych i przede wszystkim na dążeniu do posługiwania się rzetelną wiedzą naukową, ich zaangażowanie wydaje się bezcenne.

Wygląda na to, że wśród terapeutów można spotkać osoby,którym głęboko leży na sercu szacunek i prestiż uprawianego przez nich zawodu. Piszą rzetelne książki popularyzujące podejścia oparte na dowodach, przestrzegają przed niebezpieczeństwami psychoterapii i zwracają uwagę na kwestie etyczne związane z praktyką terapeutyczną. Inni egzekwują swój autorytet pozwami sądowymi, nie wahając się nawet przed publicznymi zapowiedziami odwetu na pacjentach oraz wyrażając się publicznie o autorytetach innych niż oni sami w sposób skrajnie lekceważący. Czytelnikom pozostawiam ocenę, która droga będzie bardziej efektywna i pożyteczna dla psychoterapii, a także to, czy w opisywanej sytuacji mamy do czynienia z jawną niesprawiedliwością, której ofiarą padł terapeuta, czy też z kompromitującym ten zawód pieniactwem?

Psychoterapia jest zawodem szczególnym, bo jej marketing opiera się na zapewnieniach o poufności i wyjątkowości relacji terapeutycznej. W przekazach mających zachęcić do udziału w niej podkreśla się dobro pacjenta i wyjątkową empatię terapeutów. Ich przygotowanie do zawodu zakłada najczęściej terapię własną i długotrwały trening w rozumieniu zachowań innych ludzi. Zachęcony tymi obietnicami pacjent najpewniej czuje się bezpiecznie w takiej relacji. Tylko czy ma świadomość tego, że żadna z tych obietnic nie daje mu jakiejkolwiek gwarancji? Wszak kodeksy etyki nie są wiążące, opinie autorytetów bezrefleksyjne, a decyzje kolejnych instancji sądowych bezwartościowe. Czy zawód zaufania społecznego, a przecież do takiego miana pretenduje psychoterapia, może pozwolić sobie na to, aby jej przedstawiciele walczyli o prestiż dla zawodu w sposób, jaki tutaj opisałem?

Czytając tę historię warto jeszcze przez moment przyjąć perspektywę pacjenta, który najczęściej trafia do gabinetu terapeutycznego w nienajlepszym stanie. Jeśli coś idzie w terapii nie tak i przerywa ją, często bywa w gorszym stanie, niż wówczas kiedy na nią trafił. Czy terapeuta pozywający swojego pacjenta nie ma takiej świadomości? Czy traktuje go jak przeciętny usługodawca swojego klienta, którego zachowanie mu się nie spodobało? A może wprost przeciwnie, może doskonale sobie zdaje sprawę z tego, jak łatwo zniszczyć człowieka kruchego i nie waha się tego zrobić przygotowując obławę i kontynuując ją przez wiele lat? Czy pozywając pacjenta uznaje, że został zwolniony z tych wszystkich postulatów psychoterapii, które na plan pierwszy wysuwają dobro pacjenta i głoszą to na swoich sztandarach?

Kiedy pisałem o pierwszym wyroku w tej sprawie, nie spodziewałem się wieloodcinkowego serialu. Dzisiaj stawiam dolary przeciwko orzechom, że Sąd Najwyższy odrzuci kasację, a terapeuta będzie kompromitował swój zawód przed organami międzynarodowymi, bo odpowiedź na pytanie „Ilu potrzeba sędziów, psychologów i terapeutów aby przekonać innego terapeutę, że nie ma racji?” prawdopodobnie brzmi: „Nie ma ich tylu, żeby tego dokonać, jeśli terapeuta uważa, że ma rację”.

Ciekaw jestem, czy kiedy terapeuta zakończy już pisanie scenariuszy kolejnych odcinków, następny sezon otworzy odcinek napisany przez pacjentkę? Czyż bowiem człowiek skrzywdzony w wyniku wieloletnich bezpodstawnych oskarżeń nie zasługuje na takie samo prawo do szukania sprawiedliwości z jakiego korzysta obecnie terapeuta?

Posty o podobnej tematyce: 

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

O nadstawianiu drugiego policzka

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

Więcej w mojej książce: 

Zamów książkę



Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

2 myśli na temat “Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?”

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.