Psychoterapia w Sądzie Najwyższym – wielki finał!

Pewien mój znajomy zwykł był mawiać: „Jeśli ktoś twierdzi, że wyrósł ci ogon, puść tę uwagę mimo uszu. Jeśli jednak mówią ci to wszyscy wokół, przyjrzyj się sobie uważnie”. To dość cenna rada, lecz chyba nie wszyscy dojrzeli na tyle, aby z niej zastosować. Z pewnością zalicza się do nich pewien terapeuta – J.O. Mimo tego, że sędziowie z którymi miał dotychczas do czynienia, psychologowie, etycy i terapeuci, którzy zabierali głos w tej sprawie jednoznacznie stwierdzali, że nie ma racji, postanowił ścigać swoją pacjentkę przez wszystkie instancje wymiaru sprawiedliwości aż po Sąd Najwyższy. Kto wie zresztą, czy na tym zakończy?

W 2020 roku temu w artykule O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej szczegółowo pisałem o uniewinniającym wyroku w trwającej ponad trzy lata sprawie, w której terapeuta oskarżył swoją byłą pacjentkę o pomówienie z art. 212 § 1 i 2 k.k. Był to dopiero początek historii, która kolejną osłonę miała kilka miesięcy później, bo terapeuta odwołał się od wyroku do kolejnej instancji, o czym pisałem w poście zatytułowanym O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta. I tym razem sąd okazał się nieczuły na „krzywdę” terapeuty, który mimo to postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego o kasację wyroku.

Warto też przy okazji tej sprawy wspomnieć, że, na potrzeby Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym ten sam terapeuta w procesie jawnym (jeszcze w pierwszej instancji – za to razem z wieloosobowym stowarzyszeniem, do którego należy i ośrodkiem psychoterapeutycznym) przekonuje za pomocą prawnika o tym, że kodeksy etyki nie mają wiążącej mocy prawnej, a psychoterapia była dobra (szczegóły tej sprawy opisywałem tutaj: Dziesięć przykazań i psychoterapia i Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach). Opinie do procesów jawnych sporządziło pięciu psychologów, trzech terapeutów(w tym współautor uznanego podręcznika psychoterapii), jedna komisja naukowo dydaktyczna, jedno towarzystwo terapeutyczne, a nawet profesor etyki. W odpowiedzi na te wszystkie głosy z drugiej strony pada jednak stanowcze stwierdzenie: „przedstawiane przez powódkę opinie są sporządzane na jej wniosek przez osoby nieznające całości sprawy, przyjmujące bezrefleksyjnie stanowisko powódki (na jej zlecenie).”

8 listopada 2022 r.

SĄD NAJWYŻSZY

na rozprawie jawnej postanowił:

  1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
  2. obciążyć kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne oskarżyciela prywatnego J.O.

Pełna treść orzeczenia

Zanim jednak SN ogłosił swoje postanowienie, oskarżający zdołali skompromitować zarówno siebie jak i psychoterapię. Ponieważ posiedzenie było jawne, warto ukazać w pełnym świetle przynajmniej niektóre jego fragmenty. I tak na przykład pełnomocnik terapeuty przed obliczem SN oskarżył mnie o działania przestępcze:

„(…) świadek Tomasz Witkowski, który jest też znanym psychologiem, publicystą, na swoim blogu pisze Psychoterapia w Sądzie Najwyższym – o dzisiejszej rozprawie – gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości, a zaczyna kompromitacja. I tak naprawdę ten tekst jest dalszą częścią tego co pani Sylwia robiła i robi, to znaczy buduje bardzo dobrze skonstruowane działania, moim zdaniem działania przestępcze (…) I nad tym faktem, Wysoki Sądzie też Sąd Rejonowy przeszedł całkowicie  do porządku dziennego, a Sąd Okręgowy to podtrzymał.”

Czy to przypadkiem nie jest publiczne pomówienie? A może mieści się w granicach etyki adwokackiej zalecającej umiar i nieprezentowanie osobistych opinii co do osób biorących udział w postępowaniu? Z pewnością mieści się w wyobrażeniu o etyce przemawiającego pełnomocnika, bo i pacjentkę oskarżył o przestępstwo a sądy o stronniczość:

„W tak sprytnie, Wysoki Sądzie, zaplanowanym przestępstwie jakie pani Sylwia… robiła w mojej ocenie sądy naprawdę (…) miały możliwość to wychwycić, nie zrobiły tego. (…)

„Uzasadnienie Sądu Rejonowego, wielostronicowe, jest tak naprawdę skopiowaniem tez, które pani Sylwia… stawia odnośnie, pod zarzutem psychoterapii. I to jest zadziwiające (…) To jest tak naprawdę w ogóle nierozpoznanie istoty tej sprawy.”

Wzruszająca była też mowa terapeuty J.O.:

„No, dowiaduję się, że kolejna osoba nie rozmawiając ze mną wydaje na mój temat opinie (…) w tej chwili dowiedziałem się, że Pan Starowicz. To wielkie nazwisko… Nikt ze mną nie rozmawia, oczywiście  (…)  ja bym nie mógł nawet się bronić bo to jest tajemnica terapii. I to jest właśnie to, co dzieje się w moim życiu. (…) Jakby to wszystko jest bez kontekstu podawane i ja ciągle  dowiaduję się, że coś złego zrobiłem (…). Idąc tutaj, wiem, że to zabrzmi może poetycko, ale tu jest taki napis, że „podstawą krzywdy nie może być czyjś podstęp „ (…) i to się mnie dotyczy, to się mnie dotyczy. Po prostu jest podstęp i  postępowanie które jest obliczone na moją krzywdę wieloletnią.”

Po tej przemowie ma się ochotę przytulić tego głęboko skrzywdzonego człowieka. Pozostawiony sam sobie, nikt z nim nie rozmawia, ofiara podstępów i działań przestępczych obliczonych na jego krzywdę! Pamiętajmy jednak, że to on jest oskarżycielem, a oskarżoną jego pacjentka, która szukała u niego pomocy. Miejmy na uwadze również i to, że w najbliższy dzień roboczy ten człowiek zasiądzie w swoim gabinecie i będzie zajmował się kolejnymi pacjentami szukającymi, podobnie, jak ongiś oskarżana pacjentka, jego pomocy w rozwiązaniu ich życiowych problemów i ulgi w cierpieniu.

W tym miejscu kłębią się pytania: Czy ten terapeuta przeszedł terapię własną? Z jakim skutkiem? Gdzie są superwizorzy tego terapeuty? Czy i oni nie dostrzegli, że „wyrósł mu ogon” w postaci fantazji o krzywdzie? A może ten, tak bardzo zachwalany, mechanizm kontroli psychoterapii po prostu nie działa?

SN nie wzruszył się jednak przemową J.O. tak jak ja i wydał oświadczenie, jak zacytowałem wyżej. W przypadku oddalenia kasacji SN nie sporządza pisemne go uzasadnienia. W ustnym natomiast stwierdził m.in.:

„Proszę stron, kasacja okazała się oczywiście bezzasadna (…) w części ta kasacja balansuje na granicy niedopuszczalności. (…) Sąd Najwyższy nie pochyla się nad rozstrzygnięciem sądu odwoławczego. Ma zupełnie inne zadanie i funkcje procesowe. Rolą Sadu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym jest skontrolowanie wyłącznie sądu odwoławczego. (…) Chodzi o zarzuty rażącego naruszenia prawa. Tych wymogów, w żadnym stopniu nie spełnia (kasacja – przyp. mój) Ta część kasacji jest niedopuszczalna (…) jest to powtórzenie apelacji. (…) Należy powiedzieć, że Sąd odwoławczy (…) nie tylko nie dopuścił się naruszenia prawa, a już nie mówiąc o tym, że miałby się dopuścić rażącego naruszenia prawa bo słusznie oddalił (…) wnioski dowodowe. (…) o przesłuchanie dziennikarki (…) jako niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Otóż Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, które zostało następnie zaaprobowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie (…) to znaczy, że odpowiedzialność karna z art 212 jest odpowiedzialnością osobistą w tym sensie, że… (…) były cytowane pewne wypowiedzi zanonimizowane przez autorkę artykułu, no to stawianie zarzutu piętrowego czy szkatułkowego, że w tym artykule pojawiły się wypowiedzi oskarżonej, to wszystko było anonimowe…no to tym samym nie można mówić o odpowiedzialności za zniesławienie ze względu na anonimizację i niemożność rozpoznania tych osób (…)”

Mam stuprocentową pewność, że w komentarzach do tego wpisu przeczytam argument, który słyszałem już kilkaset razy i usłyszę co najmniej drugie tyle: „W każdym zawodzie zdarzają się czarne owce.” Każdorazowe jego wypowiedzenie jest usprawiedliwianiem praktyk podobnych, do opisanych wyżej i zgodą na nie, bo o ile w każdym zawodzie zdarzają się czarne owce, to tylko w niektórych zawodach jest tak daleko posunięta tolerancja dla nich i tak bezmierne poczucie bezkarności.

W czasie kiedy piszę te słowa toczy się publiczna debata nad próbą uregulowania zawodu terapeuty w naszym kraju. Większość głosów przedstawicieli tego środowiska jest jej przeciwna, a w sążnistych uzasadnieniach wychwalane są zalety obecnego stanu rzeczy. Ale obecny stan rzeczy to przyzwolenie na to, aby bohaterowie historii podobnych do opisanej przeze mnie, bez przeszkód krzywdzili swoich pacjentów, a jeśli ci odważą się o swojej krzywdzie mówić, ścigali ich aż za próg Sądu Najwyższego.

Posty o podobnej tematyce: 

Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

O nadstawianiu drugiego policzka

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

Więcej w mojej książce: 

Zamów książkę



Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?

Jest taki stary wyświechtany dowcip, w którym stawia się pytanie: „Ilu terapeutów potrzeba aby wkręcić żarówkę?”. Odpowiedź brzmi: „Jeden, tylko żarówka musi chcieć”. Śledząc opisywaną tutaj historię narzucało mi się pytanie „Ilu potrzeba sędziów, psychologów i terapeutów aby przekonać innego terapeutę, że nie ma racji?” Cóż, wygląda na to, że w tym przypadku, podobnie, jak w przypadku żarówki, siła oddziaływania zewnętrznego nie ma specjalnego znaczenia jeśli terapeuta nie zamierza zmienić zdania.

W demokratycznym praworządnym państwie każdemu przysługuje niezbywalne prawo do szukania sprawiedliwości jeśli czuje się pokrzywdzony a instytucje zajmujące się wymierzaniem sprawiedliwości powinny z uwagą przyglądać się sytuacjom, w których łamanie prawa szkodzi komuś. Kiedy jednak ktoś, kogo poczucia krzywdy nie uznano, nadal szuka sprawiedliwości wytrwale odwołując się do kolejnych instancji nasuwają się dwa podejrzenia – albo prawo jest tak niedoskonałe, że nie chroni przed ewidentną krzywdą, albo mamy do czynienia z, kimś, kto nie jest zdolny przyjąć innych racji niż swoje własne.

Kiedy niecały rok temu w artykule O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej szczegółowo pisałem o uniewinniającym wyroku w trwającej ponad trzy lata sprawie, w której terapeuta oskarżył swoją byłą pacjentkę o pomówienie z art. 212 § 1 i 2 k.k., do głowy mi nie przyszło, że to dopiero początek historii, która będzie miała tak wiele odsłon. Kolejna nastąpiła zaledwie kilka miesięcy później, bo terapeuta odwołał się od wyroku do kolejnej instancji, o czym pisałem w poście zatytułowanym O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta. I tym razem sąd okazał się nieczuły na krzywdę terapeuty, który postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o kasację wyroku.

Z kolei, na potrzeby Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym ten sam terapeuta w procesie jawnym (jeszcze w pierwszej instancji – za to razem z wieloosobowym stowarzyszeniem, do którego należy i ośrodkiem psychoterapeutycznym) przekonuje za pomocą prawnika o tym, że kodeksy etyki nie mają wiążącej mocy prawnej, a psychoterapia była dobra (szczegóły tej sprawy opisywałem tutaj: Dziesięć przykazań i psychoterapia i Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach). Opinie do procesów jawnych sporządziło pięciu psychologów, trzech terapeutów(w tym współautor uznanego podręcznika psychoterapii), jedna komisja naukowo dydaktyczna, jedno towarzystwo terapeutyczne, a nawet profesor etyki. W odpowiedzi na te wszystkie głosy z drugiej strony pada jednak stanowcze stwierdzenie: „przedstawiane przez powódkę opinie są sporządzane na jej wniosek przez osoby nieznające całości sprawy, przyjmujące bezrefleksyjnie stanowisko powódki (na jej zlecenie).”

Tak jest kwitowany trud i nieodpłatne poświęcenie osób, m.in. uznanych autorytetów polskiej psychoterapii, które w trosce o jej dobro postanowiły podzielić się swoją wiedzą. Czy nie należą im się raczej podziękowanie za to, że wyjaśniają co w psychoterapii jest dobrą praktyką, a co nie? W sytuacji, w której zawód psychologa i psychoterapeuty nie opiera się na normach prawnych, ale wyłącznie na dobrych praktykach, zasadach etycznych i przede wszystkim na dążeniu do posługiwania się rzetelną wiedzą naukową, ich zaangażowanie wydaje się bezcenne.

Wygląda na to, że wśród terapeutów można spotkać osoby,którym głęboko leży na sercu szacunek i prestiż uprawianego przez nich zawodu. Piszą rzetelne książki popularyzujące podejścia oparte na dowodach, przestrzegają przed niebezpieczeństwami psychoterapii i zwracają uwagę na kwestie etyczne związane z praktyką terapeutyczną. Inni egzekwują swój autorytet pozwami sądowymi, nie wahając się nawet przed publicznymi zapowiedziami odwetu na pacjentach oraz wyrażając się publicznie o autorytetach innych niż oni sami w sposób skrajnie lekceważący. Czytelnikom pozostawiam ocenę, która droga będzie bardziej efektywna i pożyteczna dla psychoterapii, a także to, czy w opisywanej sytuacji mamy do czynienia z jawną niesprawiedliwością, której ofiarą padł terapeuta, czy też z kompromitującym ten zawód pieniactwem?

Psychoterapia jest zawodem szczególnym, bo jej marketing opiera się na zapewnieniach o poufności i wyjątkowości relacji terapeutycznej. W przekazach mających zachęcić do udziału w niej podkreśla się dobro pacjenta i wyjątkową empatię terapeutów. Ich przygotowanie do zawodu zakłada najczęściej terapię własną i długotrwały trening w rozumieniu zachowań innych ludzi. Zachęcony tymi obietnicami pacjent najpewniej czuje się bezpiecznie w takiej relacji. Tylko czy ma świadomość tego, że żadna z tych obietnic nie daje mu jakiejkolwiek gwarancji? Wszak kodeksy etyki nie są wiążące, opinie autorytetów bezrefleksyjne, a decyzje kolejnych instancji sądowych bezwartościowe. Czy zawód zaufania społecznego, a przecież do takiego miana pretenduje psychoterapia, może pozwolić sobie na to, aby jej przedstawiciele walczyli o prestiż dla zawodu w sposób, jaki tutaj opisałem?

Czytając tę historię warto jeszcze przez moment przyjąć perspektywę pacjenta, który najczęściej trafia do gabinetu terapeutycznego w nienajlepszym stanie. Jeśli coś idzie w terapii nie tak i przerywa ją, często bywa w gorszym stanie, niż wówczas kiedy na nią trafił. Czy terapeuta pozywający swojego pacjenta nie ma takiej świadomości? Czy traktuje go jak przeciętny usługodawca swojego klienta, którego zachowanie mu się nie spodobało? A może wprost przeciwnie, może doskonale sobie zdaje sprawę z tego, jak łatwo zniszczyć człowieka kruchego i nie waha się tego zrobić przygotowując obławę i kontynuując ją przez wiele lat? Czy pozywając pacjenta uznaje, że został zwolniony z tych wszystkich postulatów psychoterapii, które na plan pierwszy wysuwają dobro pacjenta i głoszą to na swoich sztandarach?

Kiedy pisałem o pierwszym wyroku w tej sprawie, nie spodziewałem się wieloodcinkowego serialu. Dzisiaj stawiam dolary przeciwko orzechom, że Sąd Najwyższy odrzuci kasację, a terapeuta będzie kompromitował swój zawód przed organami międzynarodowymi, bo odpowiedź na pytanie „Ilu potrzeba sędziów, psychologów i terapeutów aby przekonać innego terapeutę, że nie ma racji?” prawdopodobnie brzmi: „Nie ma ich tylu, żeby tego dokonać, jeśli terapeuta uważa, że ma rację”.

Ciekaw jestem, czy kiedy terapeuta zakończy już pisanie scenariuszy kolejnych odcinków, następny sezon otworzy odcinek napisany przez pacjentkę? Czyż bowiem człowiek skrzywdzony w wyniku wieloletnich bezpodstawnych oskarżeń nie zasługuje na takie samo prawo do szukania sprawiedliwości z jakiego korzysta obecnie terapeuta?

Posty o podobnej tematyce: 

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

O nadstawianiu drugiego policzka

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

Więcej w mojej książce: 

Zamów książkę



Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta

Jesienią pisałem o jawnym wyroku uniewinniającym pacjentkę oskarżoną przez swojego byłego terapeutę o pomówienie z art. 212§ 1 i 2 k.k. Wyrok zapadł po trzech latach postępowania (Historia opisana ze szczegółami tutaj: O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej). Mogłoby się wydawać, że taki werdykt sądu terapeuta przyjmie z pokorą. Nic z tego! Zanim wyrok się uprawomocnił, złożył apelację. A zatem przed pacjentką i jej terapeutą kolejne kilka lat rozpraw sądowych. To kolejne nieprzespane noce i dramaty psychiczne serwowane przez uzdrawiający proces psychoterapii toczony przed obliczem Temidy z woli przedstawiciela zawodu ratującego zdrowie psychiczne. To kolejne, niemałe koszty pracy Sądu, płacone także przez nas, podatników.

Co ciekawe, jedynie pacjentka została oskarżona. Terapeuta nie postawił przed sądem wydawców, którzy publikowali artykuły o jego działalności, dziennikarzy, którzy je pisali. Dlaczego nie powołał do odpowiedzialności Komisji Etyczno-Mediacyjnej wypowiadającej się o jego błędach? Dlaczego na ławie oskarżonych znalazł się najsłabszy element – pacjent, który nie mogąc poradzić sobie z własnym życiem uwierzył w uzdrawiającą moc psychoterapii? 

O procesie będę donosił systematycznie tyle akurat, ile będzie to zgodne z prawem i postanowieniami sądu. To zapowiedź kilkuletniego serialu, którego reżyser, podobnie, jak dotychczas będzie robił wszystko, aby ukryć jego kolejne odcinki przed widzami.  

Co to oznacza dla Was, pacjentów? Cóż, najlepiej będzie, jeśli powstrzymacie się z dzieleniem się z kimkolwiek tym, co wydarzyło się w czterech ścianach gabinetu. Może to i dmuchanie na zimne, kiedy wszystko idzie dobrze, ale gdyby coś poszło nie tak… Szlak został już przetarty przez pewnego terapeutę. W psychoterapii reklamującej otwarte mówienie o wszystkim i wyrażanie swoich najgłębszych odczuć – przynależna nam wszystkim, gwarantowana prawem wolność słowa nie istnieje – możesz czuć się albo dobrze albo wcale. Mówić nie powinieneś. 

Przy okazji w głowie pojawiają się dziesiątki pytań nawiązujących do kodeksów etycznych stowarzyszeń terapeutycznych, w których tak bardzo eksponuje się dobro pacjenta i troskę o niego. I dodatkowo to jedno do tych wszystkich, którzy od lat zarzucają mi, że zniechęcam ludzi do korzystania z pomocy. Jak myślicie, czy podobne działania podejmowane przez terapeutów zachęcają ludzi do korzystania z usług terapeutów? A może powinni je podejmować, lecz grzechem jest tylko pisanie o nich?  

P.S. Opisany tutaj terapeuta cały czas prowadzi komercyjną działalność terapeutyczną. Przedstawione wydarzenia w żaden sposób nie wpłynęły na możliwości wykonywania przez niego pracy i z tego, co się orientuję, nigdy nie wpłyną. 

 

Posty o podobnej tematyce: 

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

O nadstawianiu drugiego policzka

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

 

Więcej w mojej książce: 

Zamów książkę


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

A czy kiedyś nie było wolno? Cóż, z psychoterapią jest trochę tak jak z kierownictwem Związku Radzieckiego – zawsze wolno było o nim mówić, pod warunkiem, że dobrze. Nieprzestrzeganie tej zasady groziło sporymi kłopotami. Przekonała się o tym dość dotkliwie Sylwia, która o swoich nieudanych psychoterapiach opowiedziała dziennikarzom, blogerce zajmującej się nadużyciami w psychoterapii i napisała na forum internetowym. Nie pomogło jej to, że opowieści były anonimowe, ani fakt, że Komisja Etyki stowarzyszenia, do którego należał terapeuta zajęła stanowisko  o popełnieniu przez niego dziewięciu podstawowych błędów w procesie terapeutycznym. Psychoterapeuta, który najwyraźniej nie poradził sobie z pacjentką w gabinecie ani myślał nawet przeprosić. Co więcej, tenże przedstawiciel biznesu (notabene lukratywnego – pacjentka zapłaciła ok 30 tyś zł za terapię) postanowił prowadzić dalej leczący proces, ale już przy pomocy sądu.

Oskarżył swoją byłą pacjentkę o pomówienie z art. 212§ 1 i 2 k.k, a także złożył zawiadomienie do prokuratury  i pozew do Sądu cywilnego. Oto, co dzieje się dalej – Sąd karny dnia 14 grudnia 2017 roku (sygn. akt III K 716/17) publicznie ogłasza orzeczenie – umorzyć postępowanie wobec oskarżonej albowiem zarzucany jej czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Jednak wrażliwe ego psychoterapii dalej domaga się ścigania pacjentki i powoduje wznowienie sprawy, co powoduje trzy lata procesu, koszty (które częściowo zapłaci pozywający terapeuta, a częściowy my, podatnicy) i niezliczone godziny nieprzespanych przez oskarżoną nocy, które w końcu doprowadziły do wyroku uniewinniającego, stwarzając w ten sposób precedens w prawie polskim (Wyrok).  Wyrok z mocy samego prawa jest jawny.  Niestety, detale tego tyleż dramatycznego, co interesującego dla środowiska psychoterapii, procesu, zeznania świadków oraz uzasadnienie wyroku z woli terapeuty-oskarżyciela pozostaną okryte tajemnicą. To kolejny raz, kiedy psychoterapia pokryje milczeniem swoje tajemnice.

Jawny charakter wyroku pozostawia jednak nadzieję, że mówienie o psychoterapii nie będzie automatycznie narażone na represje ze strony terapeutów, że o tym, co wydarzyło się w gabinecie terapeutycznym można mówić tak, jak o tym, jak zostaliśmy potraktowani przez mechanika samochodowego.

Czy rzeczywiście groźba tych represji jest tak paraliżująca? Podobnie jak w przypadku wielu niekorzystnych zjawisk takich, jak przemoc w rodzinie, korupcja, mobbing itd., których nie da się badać wprost, dane są fragmentaryczne. Z moich doświadczeń zdobytych podczas pracy nad książką Psychoterapia bez makijażu, jak również z codziennych kontaktów z pacjentami wynika, że lęk przed odwetem ze strony terapeutów jest przemożny. Nie znam jednak w Polsce ludzi, którzy byliby bardziej niż ja zainteresowani gromadzeniem podobnych danych, więc muszę polegać jedynie na swoich doświadczeniach.

Ci poszukujący pomocy w gabinetach terapeutycznych, których poznałem, nadszarpnęli już swój budżet i są najczęściej są w gorzej sytuacji finansowej niż terapeuci, więc nie są w stanie ryzykować konieczności pokrycia kosztów sądowych, nawet tych bieżących związanych z prowadzeniem sprawy. Terapeuci z racji swoich rozlicznych kontaktów nierzadko znają prawników , którzy chętnie im doradzą, podczas gdy pacjenci to często osoby wyizolowane społecznie. Wreszcie, kondycja psychiczna niezbędna do tego, aby przystąpić do wieloletniego sporu, w przypadku pacjentów jest najczęściej w opłakanym stanie. Wszystko to powoduje, że jeden na kilkunastu pacjentów decyduje się o tym, aby anonimowo ale publicznie zacząć mówić o swoich psychoterapeutycznych doświadczeniach. Nigdy nie spotkałem pacjenta, który zdecydowałby się zrelacjonować je zaświadczając własną twarzą i nazwiskiem. Dotyczy to oczywiście tylko przypadków terapii zakończonych niepowodzeniem. Świadectwa pacjentów zadowolonych są mile widziane i powszechne. Lęk pacjentów przed angażowaniem się w spory sądowe, jak widać ma racjonalne podstawy.

W tym konkretnym przypadku psychoterapeuta nie pozwał, tak, jak to jest w zwyczaju na całym świecie, gazet i ludzi, którzy opublikowali niekorzystne dla niego informacje lecz osobę, która była tylko jednym z wielu źródeł informacji. A przecież to dziennikarz decyduje o tym, ile wrażliwych informacji zamieścić w swoim tekście, a redaktor akceptujący jego tekst przyzwala na to. Czyżby terapeuta spodziewał się uzyskać wyższe odszkodowanie od osoby pozbawionej zasobów materialnych (do pozbawienia których sam się również przyczyniał żądając zapłaty  honorariów) w porównaniu z tym, które mogłaby mu wypłacić bogata spółka, właściciel wiodących mediów w Polsce, jakim jest Agora lub pozostałe firmy – właściciele mediów, w których ukazywały się wymienione w pozwie publikacje? Jeśli czuł, że mimo negatywnego stanowiska Komisji Etyki prawo stoi po jego stronie, to dlaczego nie zdecydował się skonfrontować tego przekonania z profesjonalnymi prawnikami zatrudnianymi przez spółkę medialną, lecz ze swoją byłą pacjentką wspieraną przez przydzielonego jej z urzędu adwokata?

Opisywany tutaj przypadek pokazuje, że próby odwetu terapeutów mogą być niezwykle dotkliwe. Myliłby się jednak ktoś, kto sądziłby, że wyrok uniewinniający jest happy endem tej historii. Zanim jeszcze rozpoczęła się sprawa, która zakończyła się omawianym wyrokiem uniewinniającym, przedstawiciele ośrodka, w którym odbywała się terapia i sam terapeuta złożyli kilka zawiadomień  o popełnieniu rzekomych przestępstw przez pacjentkę. Ponieważ były one umarzane przez organa ścigania, pacjentce założono kilka innych spraw – karnych i cywilną, które nadal się toczą, a rozstrzygnięcie których zajmie kolejnych kilka lat, kilkadziesiąt, lub nawet kilkaset godzin rozpraw, spowoduje znaczne koszty sądowe i niewyobrażalne koszty psychologiczne. Czy tak się kończy psychoterapia? Czyżby zdobyte na salach sądowych i trzymane w ukryciu doświadczenia pomagały terapeutom w lepszym prowadzeniu przyszłych psychoterapii? A może ten przypadek jest tylko kolejnym, pojedynczym zgniłym jabłkiem w koszu zdrowych i dorodnych owoców psychoterapii?

P.S. Opisany tutaj terapeuta cały czas prowadzi działalność terapeutyczną. Przedstawione wydarzenia w żaden sposób nie wpłynęły na możliwości wykonywania przez niego pracy.

 

Posty o podobnej tematyce: 

O nadstawianiu drugiego policzka

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

 

Więcej w mojej książce: 

Zamów książkę


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O nadstawianiu drugiego policzka

Zaiste! Trzeba być niezwykle gruboskórnym lub świętym aby sprostać temu zaleceniu. Chociaż moi znajomi uważają mnie za dość odpornego na wszelki rodzaj hejtu, to jednak chyba nikt za świętego.

A Ja wam powiadam: Nie stawiajcie oporu złemu: lecz jeśli cię ktoś uderzy w prawy policzek, nadstaw mu i drugi. Temu, kto chce prawować się z tobą i wziąć twoją szatę, odstąp i płaszcz. Zmusza cię ktoś, żeby iść z nim tysiąc kroków, idź dwa tysiące. (Mt. 5.39-41)
Zaiste! Trzeba być niezwykle gruboskórnym lub świętym aby sprostać temu zaleceniu. Chociaż moi znajomi uważają mnie za dość odpornego na wszelki rodzaj hejtu, to jednak chyba nikt za świętego. Przyjmowanie obelg, kłamstw i oszczerstw pod swoim adresem poza realizacją chrześcijańskich ideałów ma jednak dodatkowe konsekwencje – ośmiela owych urągających nam i utwierdza w bezkarności. Mało tego, zachęceni brakiem konsekwencji mogą swe niecne sposoby praktykować na innych, a wówczas nasza bierność w ich przyjmowaniu obciąża nas pewną odpowiedzialnością za to, co owych bliźnich spotyka. Gdybym zebrał wszystkie obelgi, kłamstwa i oszczerstwa, jakie rzucono w moim, dość już długim, życiu, to pokaźna ich część (a być może nawet ich większość) pochodziła od terapeutów. Zwykle nie robiłem z tego widowiska, myśląc – cóż, trudno aby nie reagowali emocjonalnie, kiedy ktoś podważa sens tego co robią. A jednak ostatnio uznałem, że chyba zostały przekroczone pewne granice, a moja obojętność może w rezultacie przyczynić się do czyjejś krzywdy. Oto bowiem psychoterapeuta, któremu przyszło kontynuować uzdrawiający proces terapii na sali sądowej, wynajmuje człowieka w todze, który podczas publicznej rozprawy stwierdza:
Pan Witkowski napisał książkę w której oczernia różnych terapeutów bez jakichkolwiek dowodów …są tam inne osoby…to wyszło w tych zeznaniach przed Sądem Rejonowym również dla mst. Warszawy…[1]
Ponad cztery lata rozmów z pacjentami, terapeutami, gromadzenia i studiowania dokumentów, wyników badań zostało podsumowane jedną krótką wypowiedzią przez pracownika najemnego, który prawdopodobnie ani jej nie przeczytał, ani nie miał jej nigdy w ręku. Pomijam zawarty w tej opinii ogrom grubiaństwa wobec cierpienia ludzi opisanego na kartach tej książki, tak charakterystyczny ze strony środowiska terapeutycznego w reakcji na tę publikację. Czy jednak człowiekowi w todze wolno wypowiadać takie oceny bez konieczności ich uzasadnienia? Czy adwokat, którego przed odpowiedzialnością karną za zniesławienie chroni immunitet, może (korzystając z tej ochrony) deprecjonować wieloletnią pracę innego człowieka? Czy jego ocena mojej pracy nie może zostać wykorzystana przez innych prawników w podobnych sprawach, w których pacjenci będą próbowali poszukiwać zadośćuczynienia? Moje ostrożne odpowiedzi na te pytania są mocno intuicyjne i pesymistyczne, dlatego w ślad za nimi pojawiają się kolejne. Czy zważywszy na fakt, że rozprawa była publiczna, mogę, a nawet powinienem, ujawnić dane personalne owego kapłana prawa tak zwięźle recenzującego moją pracę? A dane jego mocodawcy? Czy takie rzucanie oszczerstw powinno być zasłaniane kurtyną prawa, zważywszy na to, że toczy się w przestrzeni publicznej? Czy tajemnica psychoterapii, która chroni pacjenta wtedy, gdy wszystko idzie po jego myśli, ale obraca się przeciwko niemu, kiedy dzieje mu się krzywda, powinna rozciągać się na salę sądową? W całej tej historii tkwi jeszcze jeden smaczek. Stwierdzenie adwokata: „…to wyszło w tych zeznaniach przed Sądem Rejonowym również dla mst. Warszawy”[2], odnosi się do moich zeznań w innej rozprawie, która nie była rozprawą publiczną. Oczywiście, osoby, które to stwierdzenie przeczytają, muszą polegać na słowach mecenasa, bo przecież nigdy nie będą miały wglądu w tamte, niepubliczne zeznania. Dlaczego jednak są one niejawne? Otóż, postępowanie toczące się przy drzwiach zamkniętych może być jawne tylko wówczas, kiedy psychoterapeuta skarżący pacjentkę, zgodzi się na jawność procesu. Jeśli o mnie chodzi, nie mam powodu bać się jawności rozprawy na której zeznawałem. Z tego, co mi wiadomo, oskarżona również wnosi o jawność spraw sądowych w których uczestniczy. Komu zatem służy utajnienie procesu? Pacjenci trafiający na psychoterapię są najczęściej w złym stanie psychicznym. Pacjenci po nieudanej psychoterapii przypominają wraki ludzi. Niezmiernie rzadko wracają do takiego stanu, aby znaleźć w sobie dość siły, by szukać zadośćuczynienia, a jeśli nawet to się zdarza, brak im środków na wynajęcie gwiazd palestry, które pomogłyby im w zmaganiu się z podobną do opisanej erystyką. Zapraszam do dyskusji! [1] Chodzi o moją książkę Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach, wydaną nakładem Wydawnictwa Bez Maski w 2018 roku. Transkrypcja e-protokół rozprawy z dnia 14 luty 202 przed Sądem Okręgowym w Warszawie I C 465/17, 02:23:18. [2] Tamże.
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Strasznie dużo jest zamieszania w kwestii etyki pracy terapeuty. Ciągle mówi się o jakichś kodeksach, zasadach, podobno szkoli się z tego terapeutów. Ja sam napisałem na ten temat kilka artykułów w języku polskim (np. Nie leczyć czy leczyć źle?) i angielskim (np. The Primum non nocere principle in psychotherapy: A science based approach). Tymczasem okazuje się, że sprawa jest dużo prostsza niż by się mogło zdawać. Oto jak celnej wykładni etyki terapeutycznej dostarczyła nam niezwykle doświadczona, 67-letnia lekarz psychiatra, psychoterapeutka i superwizorka psychoterapii podczas rozprawy sądowej dotyczącej superwizowanej przez niej nierzetelnej psychoterapii. Oto krótki, ale jakże wymowny fragment jej zeznań:
Pacjent: Pod jakim kodeksem etyki pani pracuje? Superwizor : (dłuższa cisza) No, chrześcijańskim. P.: Czyli stowarzyszenia psychologów chrześcijańskich mam rozumieć? S.: No, ja jestem chrześcijanką no i mam jakieś swoje sumienie, swoje dziesięć przykazań. Adwokat: Nie, to bardziej pytanie o kodeks towarzystwa. S.: Raz przeczytałam bo musiałam, więcej już do tego nie wracam. P.: Ale który to jest kodeks proszę świadka? S.: Yyy… no, jakiś tam… Nie wiem, nie pamiętam, taki który dawali do przeczytania.
Jakżeż niezwykła obezwładniająca lekkość twierdzenia w obliczu zagadnień tak ciężkich i przytłaczających, jak etyka. Na tak solidnym fundamencie rozstrzyganie bardziej szczegółowych kwestii etycznych nie stanowi już najmniejszego problemu.
P.: A proszę powiedzieć czy obowiązuje zasada po pierwsze nie szkodzić S.: To na pewno. P.: Proszę ją objaśnić sadowi. Na czy miałoby to polegać w psychoterapii? A.: To za daleko idące pytanie. Sąd: Niech pani odpowie. S.: To znaczy, że yyyy… nie szkodzić… nie stosować metod o których terapeuta jest głęboko przekonany, że zaszkodzą. No, jeżeli… no ja wiem? Terapeuta uważa, że alkohol szkodzi nie powinien go zalecać.
Po tak przenikliwej interpretacji zasady primum non nocere, rozumienie odpowiedzialności superwizora także nie wydaje się być jakimś ogromnym dylematem.
P.: A proszę powiedzieć, czy istnieje jakaś dodatkowa odpowiedzialność kiedy superwizuje pani osobę która jest w procesie certyfikacji? S.: Nie wiem o jakiej odpowiedzialności pani myśli, natomiast mogę powiedzieć, że superwizja jest rzeczą dobrą samą z siebie.
Podobnie zresztą jak psychoterapia.
S.: Wydaje mi się że każda terapia jest dobrem.
A mnie się wydaje, jakby ktoś ściągał ze starej, znanej książki:
A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre.

Znalezione obrazy dla zapytania michał anioł stworzenie

Wszystkie cytaty (z wyjątkiem ostatniego) pochodzą z:

I C 465/17 TRANSKRYPCJA E- PROTOKOŁU SĄD OKRĘGOWY W WARSZAWIE ROZPRAWA dn. 30.07.19 r.

Więcej podobnie interesujących wypowiedzi terapeutów na sali sądowej m. in. tutaj: 

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Siłę przyjaźni najwyraźniej uwydatnia nieszczęście, trwałość więzów rodzinnych – choroba, lojalność zespołu – porażka, a jakość produktu – proces reklamacji. A wartość psychoterapii? Cóż, podobnie, jak poprzednio – sytuacja, kiedy coś pójdzie nie tak.

Siłę przyjaźni najwyraźniej uwydatnia nieszczęście, trwałość więzów rodzinnych – choroba, lojalność zespołu – porażka, a jakość produktu – proces reklamacji. A wartość psychoterapii? Cóż, podobnie, jak poprzednio – sytuacja, kiedy coś pójdzie nie tak. Sala sądowa z reguły bywa miejscem, gdzie spadają maski zatroskania o dobro pacjenta a bywa, że etyka okazuje się dość kiepską marketingową politurą. Słucham nagrania z pewnej rozprawy sądowej i nie wierzę własnym uszom, sprawdzam w transkrypcji, czy się nie przesłyszałem. Nie – wszystko się zgadza. Kuriozalne zachowania, które miłośnikom wszelkiego rodzaju transmisji z przesłuchań komisji sejmowych dostarczyłyby więcej rozrywki, niż wykręty polityków-aferzystów. Tyle, że to, co dla niektórych może być rozrywką, dla biorących w tym udział staje się absurdalną groteską. W sprawie cywilnej pacjentki przeciwko terapeucie oraz terapeuty przeciwko pacjentce (podwójny spór ma jednej sali sądowej – lecz nie jedyny- psychoterapeuta oskarżył pacjentkę także w Prokuraturze oraz w sądzie karnym z wielu paragrafów) zawisłej przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygnaturą I C 465/17, sąd powołał na świadka panią E.M., psychoterapeutkę z czterdziestoletnim doświadczeniem, której Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Psychologów Chrześcijańskich powierzyło zaszczytną i odpowiedzialną funkcję przewodniczenia KomisjiEtyczno-Mediacyjnej. Komisja ta rozpatrując skargę przeciwko pozwanemu terapeucie uznała 9 naruszeń etyki terapeutycznej, co potwierdziła pismem wystosowanym do terapeuty podpisanym przez 5-ciu członków Komisji. W rozmowie z pacjentką Komisja również przyznała jej rację, co zostało udokumentowane dokonanymi za obopólną zgodą nagraniami audio. Pani przewodnicząca, poza swoim ogromnym doświadczeniem jest również wykładowcą akademickim i biegłą sądową, na sali sądowej zdawała się jednak nie pamiętać zbyt wiele z posiedzenia Komisji, któremu przewodniczyła:
K.K. (adwokat pacjentki): Proszę powiedzieć Wysokiemu Sądowi w jakim celu była powołana komisja wówczas względem pana J.O. (oskarżanego terapeuty – przyp. mój). Co miała ta komisja zrobić? E.M.: Ze usłyszeliśmy jedną wersję…. i potrzeba było nam drugiej strony wysłuchać. KK.: Proszę powiedzieć sądowi czy jakieś ustalenia w zakresie nieprawidłowości czy błędów komisja podjęła. Było jakieś pismo oficjalne może w którym państwo zwracaliście się do pana psychologa? Jakie ustaliliście efekty tych prac? EM.: Nie. Tylko wyjaśnienie po prostu żeby pan O. wyjaśnił. Właściwie powiedział ze swojej strony jak to wyglądało. Natomiast to był taki moment, że trzeba  było to po prostu zamknąć z obu stron tę terapię bo to nawet już nie była potem terapia… Sąd: Czyli to doszło do takiego stanu? EM.: Takiego punktu, że to trzeba było po prostu jak najszybciej przerwać. KK.: Nie było takiego pisma w którym komisja stwierdzała jakieś nieprawidłowości w pracy psychologa? EM.: Coś…coś mogło być, nie pamiętam… coś tam było… KK.: Prośba aby pokazać świadkowi (…) dowód – pismo Komisji Etyczno-Mediacyjnej z  6 lutego 2017 roku. To jest pismo proszę sądu w którym wprost komisja stwierdza te nieprawidłowości.
Cóż, problemy z pamięcią miewał mój dobry kolega z podstawówki, który niezmiennie z kamienną stanowczością, przez osiem lat swojej edukacji na pytanie: „Bogdan, dlaczego nie odrobiłeś zadań domowych?” – odpowiadał – „Zapomniałem, psze pani”, co ostatecznie jednak nie przeszkodziło mu skończyć szkoły. Szczególna plaga niepamięci dotyka osoby zeznające w sprawach kolejnych afer polityczno-gospodarczych. Dlaczego mieliby się uchronić przed nią psychoterapeuci? Odświeżenie pamięci za pomocą dokumentu podpisanego przez zeznającą przewodniczącą komisji nie na wiele się jednak zdało. Okazuje się, że całkowita zmiana własnego osądu dotyczącego dziewięciu poważnych naruszeń kodeksu etycznego przez terapeutę nadal jest możliwa, jeśli uwzględnimy kolejny proces psychologiczny:
KK. A może Pani powiedzieć w takim razie co wpłynęło obecnie na zmianę pani decyzji względem ustaleń z 6 lutego 2017 roku. Jakie nagłe zdarzenia wystąpiły, że pani uważa, że to nie był jednak błąd, to co pani wskazała w piśmie… EM. Albo może nie taki… po prostu… Emocje. Ja myślę, że byliśmy tak owładnięci wtedy emocjami, że coś się toczyło, były telefony, były jakieś dziennikarskie…yyyy…też i dziennikarka dzwoniła, były jakieś ..także to..to to były sprawy bardzo emocjonalne. A w tej chwili mówię bardziej racjonalnie (wyróżnienie moje).
Cóż za lekkość! Jaki prosty i niewymuszony styl! Czy to nie wyjaśnia całkowitej zmiany własnych sądów? Nawet mój kolega Bogdan nigdy nie wpadł na tak genialne w swej prostocie wyjaśnienie. To jednak nie koniec ekwilibrystyki umysłowej, jaka miała miejsce na sali sądowej. W równie nieskrępowanym stylu wypowiadał się pełnomocnik oskarżonego terapeuty, który przyszedł w sukurs pani przewodniczącej stwierdzając:
AG. Ja bym wnosił aby to zaprotokołować Wysoki Sądzie bo to jest dosyć istotne, ponieważ te kodeksy etyczne tak naprawdę są, tak jak nazwa wskazuje, kodeksami etycznymi i one nie mają wiążącej mocy prawnej (…).
Wiele osób zarzuca mi, że wykorzystuję każdą okazję, aby czepiać się terapeutów. Spieszę wyznać, że już dojrzałem i zrozumiałem ich zachowanie. Nie ganię go. Dzisiaj, w czasach ponowoczesnych nic nie stoi na przeszkodzie, aby zachowywać się postprzyzwoicie. Chwilę mi zajmie przyzwyczajenie się do tego, ale jestem już na najlepszej drodze do akceptacji i zrozumienia. Szkoda tylko, że mój kolega Bogdan rozpoczynał swoją edukację w czasach przednowoczesnych (a przynajmniej tak wówczas nam i naszym nauczycielom się wydawało). Skończył naukę w górniczej zawodówce, z której trafił wprost do pracy pod ziemią. Dzisiaj mógłby zostać kimś naprawdę poważanym. Opisywana sprawa nosi sygnaturę I C 465/17 nadaną przez Sąd Okręgowy w Warszawie Al. Solidarności 127. Wcześniej o doświadczeniach pacjentki pisał m.in. „Duży Format”:

Co wolno psychoterapeucie?

Zaowocowało to dalszą publiczną dyskusją:

Tylko małe dzieci wierzą, że jeśli zakryją oczy, to stają się niewidoczne dla innych

Zachęcałem do udziału w rozprawie również tutaj:

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

O wielu innych trudnych terapiach rozmawiam z pacjentami i terapeutami w swojej ostatniej książce Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. 
Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.