Przemysł wydobywczy autentyzmu grzebiącego w „ja”

To tytuł rozmowy, którą dla serwisu PAP przeprowadziła ze mną red. Beata Igielska. Pretekstem do rozmowy była moja najnowsza książka Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje. Zapraszam do lektury!

Źle dobrany terapeuta może solidnie zaszkodzić. Bywa, że pacjenci zwodzeni są „problemami psychosomatycznymi”, a tymczasem mają poważne schorzenia fizyczne skutkujące objawami ze strony psychiki. O pułapkach psychologicznych mitów i pop-psychologii opowiada  dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, autor zbioru esejów o przewrotnym tytule „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje”.

Niezmiennie od lat punktujesz pseudonaukę w psychologii. Czym na poziomie indywidualnym grozi pseudopsychologia?

Najmniejsze konsekwencje to strata czasu i pieniędzy. Poważniejsze, o których pisałem w „Psychoterapii bez makijażu”, to rozwój nieleczonej choroby a nawet śmierć. Bo jeśli pójdziemy na psychoterapię, podczas której psychoterapeuta będzie przekonywał nas, że cierpimy na dolegliwości psychosomatyczne, a tymczasem w naszym mózgu będzie się rozwijał guz, który będzie dawał określone objawy interpretowane jako psychosomatyka, to w rezultacie może się to skończyć śmiercią. Znam co najmniej jeden taki przypadek. Inny to sytuacja człowieka, który był przekonywany, że cierpi na zaburzenia psychosomatyczne, podczas gdy przyczyną jego stanu była niedoczynność tarczycy, rozwinął się rak, musiano mu tarczycę usunąć. Nie wiem, jakie są jego dalsze losy.
 
Konsekwencje są więc od najprostszych, jak stracony czas i pieniądze, czego nikomu nie można zabronić, po te ostateczne, z całym spektrum po drodze.

I zamętem w głowie.

Oczywiście. Ale mogą też pojawić się uzależnienia. Znam pacjentów, którzy zaczęli pić w czasie psychoterapii albo uzależnili się od terapeuty. W wyniku terapii rozpadła się niejedna rodzina.

Spróbujmy w takim razie nakreślić portret dobrego psychologa lub psychoterapeuty. Od razu powiem, że większość ludzi nie rozróżnia tych profesji.

Idealny model pomocy w razie problemów psychicznych należałoby porównać do modelu obowiązującego w medycynie. Jeśli boli nas brzuch, nie idziemy do chirurga, nie prosimy o operację, tylko idziemy najpierw do internisty, on wysyła nas na badania, które umożliwiają postawienie diagnozy różnicowej. Może przypuszczać, że bóle są związane np. z woreczkiem żółciowym albo z wyrostkiem robaczkowym, wrzodami żołądka itd. Postawiwszy hipotezy, kieruje nas na badania, stawia wstępną diagnozę i dopiero kieruje nas do specjalisty: endokrynologa, chirurga, lub gastrologa.
 
W przypadku problemów psychicznych Polacy często od razu udają się do terapeuty, który specjalizuje się w określonych rodzajach terapii wykorzystujących określoną modalność. Nie ma więc tak szerokiej wiedzy jak dobry psycholog kliniczny, często pomija etap diagnozy albo stawia diagnozę bardzo uproszczoną i zabiera się do roboty. Tu jest błąd na wejściu.
Problem jest też taki, że te usługi są płatne. Jeśli od razu idziemy do terapeuty, może się zdarzyć, że on będzie stawiał taką diagnozę, która może być dla niego korzystna finansowo.

Czyli podsumowując, lepiej zacząć od wizyty u dobrego psychologa klinicznego?

Tak. On ma dobrą orientację ogólną, dysponuje narzędziami diagnostycznymi, może nas odesłać do lekarza, jeśli podejrzewa np. niedoczynność tarczycy, dającej bardzo podobne objawy jak depresja. Psycholog kliniczny skieruje do specjalisty, który może nam najlepiej pomóc.

Dlatego powinniśmy przepędzać guru i np. się nie „samorealizować”?

Zwróć uwagę, że psychologia, psychoterapia zaczyna pełnić od dłuższego już czasu rolę religii, według której przychodzimy na świat w stanie grzechu pierworodnego i dążymy do świętości. Żeby zasłużyć sobie na życie wieczne, powinniśmy się modlić, umartwiać, doskonalić. Współczesny człowiek nie za bardzo akceptuje te wskazania. Jest zanurzony w życiu doczesnym i w teraźniejszości. Niemniej schemat jest ten sam: guru psychoterapeutyczni czy psychologiczni obiecują, że jeżeli odkryjesz w sobie potencjał i zrealizujesz go, wejdziesz na wyższy poziom życia – analogicznie, jak dążenie do świętości. Przy czym jest to założenie metafizyczne – samorealizacja zakłada, że w każdym z nas jest zdeponowany jakiś potencjał. Ktoś, coś, jakaś tajemnicza siła, być może to jest genetyka – zdeponowało w nas talenty – nie wyjaśniają owi guru, czym ta siła jest. Powinniśmy swój potencjał odkryć, pomnożyć, jak w przypowieści o dwóch sługach, z których jeden zakopał swój talent, a drugi go pomnażał. Jeśli tego nie zrobimy, będziemy żyli marnym, niespełnionym życiem. Współcześni guru powołują się na znanych artystów, ludzi o wielkich dokonaniach. Tymczasem większość z nas jest bardzo, bardzo przeciętna, co pokazuje nauka. Nie mamy jakiegoś nadzwyczajnego potencjału w sobie, więc nie ma co odkrywać ani co realizować. Jesteśmy jacy jesteśmy.

Czytaj dalej bez paywalla klikając TUTAJ

Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.

Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:

Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.

Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.

Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.

Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.f

Ludzie próbują zrozumieć siebie i  cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu.  Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.

Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science

Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.

Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory

W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.

Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill

Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.

Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja

W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.

Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul

Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.

Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology

Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.

Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression

Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.

Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly

Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.

Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)

Książka została także przetłumaczona na język koreański.

Posty poświęcone książce:

Spotkanie autorskie w Warszawie

„Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć” – rozmowa o mojej nowej książce w Radiu Tok Fm

Moja nowa książka! – przedpremierowe spotkanie autorskie w Sopocie.


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.