Ewolucja moralności – wykład wygłoszony podczas X Wrocławskich Dni Darwina

Mój wykład z X Wrocławskich Dni Darwina: czy ludzka moralność jest wyjątkowa, czy jest kontynuacją zachowań moralnych zwierząt – od opieki nad potomstwem po empatię i pojednanie.

Czy moralność podlega procesom ewolucji? Co ją kształtuje – dobór naturalny czy tylko kultura? Czy zwierzęta są moralne? A może tylko bywają? A jeśli tak, to czy wolno nam również mówić o moralności roślin? Ile biologii jest w Dekalogu? Jak wiele kwestii moralnych potrafi wyjaśnić neurobiologia? Czy pozbawieni kamiennych tablic pogrążymy się w anarchii a nasza natura ulegnie zezwierzęceniu? Jaka będzie przyszłość moralności?

To tylko niektóre z pytań, na które starałem się odpowiedzieć w swoim wykładzie wygłoszonym podczas  dziesiątych-jubileuszowych Wrocławskich Dni Darwina organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, Instytut Biologii Uniwersytetu Wrocławskiego i Klub Sceptyków Polskich z okazji urodzin wielkiego przyrodnika. Zapraszam do wysłuchania!

O czym jest ten wykład

Czy ludzka moralność jest czymś jakościowo nowym, czy tylko kontynuacją tego, co widzimy w świecie zwierząt? W wykładzie zachęcam słuchaczy, by sami spróbowali na to odpowiedzieć, i daję im materiał do namysłu. Orangutanice wychowują młode przez siedem–osiem lat, a dorosłe dzieci odwiedzają matkę jeszcze jako kilkunastolatki. U magotów gibraltarskich pozycja samca w stadzie zależy od zaangażowania w opiekę nad potomstwem. Mangusty opiekują się młodym, które choruje po ukąszeniu węża, a papugi szare przekazują partnerowi żetony do wymiany na jedzenie, nie oczekując niczego w zamian.

W klasycznych, dziś porzuconych eksperymentach małpy rezusy przez wiele dni odmawiały pociągnięcia łańcucha, który dawał im jedzenie, ale raził prądem towarzysza. Frans de Waal przeciwstawia teorii „fasadowej” moralności – cienkiej warstwy kultury na zwierzęcej naturze – model matrioszki. W jego środku jest zakażenie emocjonalne, wokół niego empatia poznawcza, a na zewnątrz pełne przyjęcie cudzej perspektywy. Zwierzęta znają też gesty pojednania po konflikcie.

Systemy etyczne, które spisujemy na tablicach, mogą mieć bardzo różne uzasadnienia, a mimo to ich nakazy są zaskakująco podobne. Być może są po prostu sformułowaniem biologicznych skłonności, które zastaliśmy w świecie. Tym, co rzeczywiście może nas wyróżniać, jest zasięg grupy, wobec której stosujemy normy moralne – kultura pozwala nam poszerzać go daleko poza własne stado.

Te wątki rozwijam w zbiorach esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć” i „Zawracanie statków głupców”.

Wpisy o podobnej tematyce:

Uroda, moda i wygoda. Memetyka jako przymiarka teorii Darwina do kultury. Zapraszam do obejrzenia mojego wykładu wygłoszonego podczas VII Wrocławskich Dni Darwina

Ewolucja sztucznej inteligencji – wykład wygłoszony podczas V Wrocławskich Dni Darwina

Ewolucyjne korzenie kultury ofiar

O dziedziczeniu traumy i przeżyć naszych przodków – epigenetyczny „przełom” w teorii dziedziczenia

Ewolucja boga w naszych umysłach – wykład

Miłość, ewolucja, matematyka


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Ewolucja moralności. Zapraszam na X Wrocławskie Dni Darwina

The Status of the Decalogue

W tym roku będę miał zaszczyt wystąpić ze swoim wykładem podczas kolejnych dziesiątych-jubileuszowych Wrocławskich Dni Darwina organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, Instytut Biologii Uniwersytetu Wrocławskiego i Klub Sceptyków Polskich z okazji urodzin wielkiego przyrodnika. Tym razem tematem mojego wykładu będzie:

Ewolucja moralności

Czy moralność podlega procesom ewolucji? Co ją kształtuje – dobór naturalny czy tylko kultura? Czy zwierzęta są moralne? A może tylko bywają? A jeśli tak, to czy wolno nam również mówić o moralności roślin? Ile biologii jest w Dekalogu? Jak wiele kwestii moralnych potrafi wyjaśnić neurobiologia? Czy pozbawieni kamiennych tablic pogrążymy się w anarchii a nasza natura ulegnie zezwierzęceniu? Jaka będzie przyszłość moralności? – Już niedługo podejmę próbę przeprowadzenia słuchaczy przez ten gąszcz pytań.

Aktualności związane z tegorocznymi Dniami Darwina można śledzić na stronach FP Wrocławskich Dni Darwina:

https://www.facebook.com/dnidarwina/

  • Kiedy?
     
    14 lut od 10:30 – 15 lut do 14:30
     
  • Gdzie?
    ulica Henryka Sienkiewicza 21, 50-335 Wrocław, 

Duża Sala Wykładowa Wydziału Nauk Biologicznych UWr.

PROGRAM X WROCŁAWSKICH DNI DARWINA
SOBOTA, 15 lutego 2025
10:30 Otwarcie
10:45-11:45 Prof. dr hab. Ewa Bartnik (UW i PAN), Człowiek modyfikowany.
Przerwa 15 min
12:00-13:00 Dr Tomasz Witkowski, prof. WSKZ (KSP i PSR), Ewolucja moralności.
13:00-14:00 Prof. Katarzyna Kaszycka (UAM), Czy istnieją rasy ludzkie?
Przerwa 20 min
14:20-15:20 Dr hab. Krzysztof Kolenda (UWr.), Pułapki ewolucyjne i jak w nie (nie) wpaść.
15:20-16:20 Prof. dr hab. Marta Wrzosek (UW), Cały las z perspektywy mrówki – badania mikrobiomów rudych mrówek leśnych Formica polyctena.
Przerwa 20 min
16:40 Ogłoszenie wyników Konkursu Darwinowskiego.
16:45-18:15 Debata „Ewolucja sztucznej inteligencji – szansa czy zagrożenie”. Udział wezmą: dr Bartosz Borczyk (UWr.), Jacek Tabisz (PSR), dr Tomasz Witkowski, prof. WSKZ.
NIEDZIELA, 16 lutego 2025
11:00-12:00 Dr. Susan Blackmore, Universal Darwinism for 2025 (wykład w języku angielskim)*
Przerwa 20 min
12:20-13:20 Dr Adrian Stencel (UJ), Jak ewolucja zmienia indywidualność? Od komórki eukariotycznej do eusocjalnych owadów.
13:20-14:20 Dr Karolina Królikowska (UPWr.), „Obyś żył w ciekawych czasach” – czy dotknęło nas przekleństwo antropocenu i Szóstego Wielkiego Wymierania?
14:30 Wycieczka po Muzeum Przyrodniczym**
Wstęp wolny. Serdecznie zapraszamy!
*wykład poprzez wideorozmowę
**obowiązują wcześniejsze zapisy

Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny!


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Uroda, moda i wygoda. Memetyka jako przymiarka teorii Darwina do kultury. Zapraszam do obejrzenia mojego wykładu wygłoszonego podczas VII Wrocławskich Dni Darwina

Mój wykład z VII Wrocławskich Dni Darwina o memetyce: czy kultura ewoluuje jak geny, czym są memepleksy, dlaczego psychoterapia i religia świetnie się replikują i co zmienia trzeci, cyfrowy replikator.

Co ma wspólnego dziób zięby ze zwyczajami panującymi w amerykańskich więzieniach? Czy ewolucja oka potrafi wyjaśnić nam zjawiska mody? Czy memy kulturowe są równie samolubne jak geny? Dlaczego memy mogą wyrządzić nam krzywdę? Kiedy stajemy się bezwolnymi nośnikami samolubnych memów? Czym jest memplex? Czy memetyka potrafi wyjaśnić zjawiska kulturowe tak dobrze jak genetyka wyjaśnia procesy dziedziczenia? Czym jest inżynieria memowa i przeprogramowanie memetyczne? Jaka jest w tym wszystkim rola wolnej woli i świadomości? Trzeci replikator – odpowiedź na pytanie dlaczego internet ma twarz kota? Czy świetując urodziny Darwina powinniśmy mimo wszystko oddać hołd Lamrckowi? – Mam nadzieję, że mój wykład pomoże w przedzieraniu się ten gąszcz pytań i wątpliwości. 

Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym jest ten wykład

Ewolucja potrzebuje trzech warunków: różnorodności, presji środowiska i replikacji. Elementy kultury spełniają je wszystkie, więc pytam, czy możemy je opisywać tak jak geny. Wiele zjawisk kulturowych nie przynosi korzyści ani ich nosicielom, ani ich genom. Przykładem jest moda na spodnie opuszczone nisko na biodrach: nie jest wygodna i rzadko kto uważa ją za atrakcyjną, a wywodzi się z więziennego kodu, od którego zupełnie się oderwała. Taki element kultury replikuje się po prostu dlatego, że dobrze się replikuje – tak jak samolubny gen Dawkinsa.

Memy łączą się w memepleksy, czyli zespoły idei, które wspierają się nawzajem. Psychoterapia jest takim memepleksem: przekonanie, że osobowość kształtuje się we wczesnym dzieciństwie, świetnie przechodzi z pokolenia na pokolenie terapeutów, niezależnie od wyników badań. Memepleksami są religie, ale także nauka – i to te, które najlepiej znoszą sprawdzanie. Czasem to my wybieramy memy, częściej one wybierają nas.

Susan Blackmore, autorka „The Meme Machine”, idzie dalej: wolna wola w potocznym rozumieniu jest jej zdaniem złudzeniem, podobnie jak „ja”, które składa się z memów, których jesteśmy nosicielami. Mówię też o trzecim replikatorze. Geny kopiują się cyfrowo i bardzo dokładnie, memy przez naśladowanie i podobieństwo, a informacja przetwarzana przez algorytmy znów replikuje się cyfrowo, z precyzją, jakiej kultura dotąd nie znała. Wykład ma być nie ostatecznym wyjaśnieniem, lecz inspiracją do myślenia o kulturze w kategoriach ewolucji.

O tym, jak idee i mody opanowują nasze myślenie, piszę w zbiorach esejów „Zawracanie statków głupców” i „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”.


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Uroda, moda i wygoda. Memetyka jako przymiarka teorii Darwina do kultury. Zapraszam na VII Wrocławskie Dni Darwina

Tradycyjnie jak co roku będę miał zaszczyt wystąpić ze swoim wykładem podczas kolejnych VII Wrocławskich Dni Darwina organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów oraz Uniwersytet Wrocławski z okazji urodzin wielkiego przyrodnika. Tym razem tematem mojego wykładu będzie:

Uroda, moda i wygoda.

Memetyka jako przymiarka teorii Darwina do kultury

Co ma wspólnego dziób zięby ze zwyczajami panującymi w amerykańskich więzieniach? Czy ewolucja oka potrafi wyjaśnić nam zjawiska mody? Czy memy kulturowe są równie samolubne jak geny? Dlaczego memy mogą wyrządzić nam krzywdę? Kiedy stajemy się bezwolnymi nośnikami samolubnych memów? Czym jest memplex? Czy memetyka potrafi wyjaśnić zjawiska kulturowe tak dobrze jak genetyka wyjaśnia procesy dziedziczenia? Czym jest inżynieria memowa i przeprogramowanie memetyczne? Jaka jest w tym wszystkim rola wolnej woli i świadomości? Trzeci replikator – odpowiedź na pytanie dlaczego internet ma twarz kota? Czy świetując urodziny Darwina powinniśmy mimo wszystko oddać hołd Lamrckowi? – Już niedługo podejmę próbę przeprowadzenia słuchaczy przez ten gąszcz pytań. Aktualności związane z tegorocznymi Dniami Darwina można śledzić na stronach wydarzenia na FB: https://www.facebook.com/events/777875972722724/ oraz na FP Wrocławskich Dni Darwina: https://www.facebook.com/dnidarwina/
  • Kiedy?
    15 lut od 11:00 – 16 lut do 17:30
  • Gdzie?
    ulica Henryka Sienkiewicza 21, 50-335 Wrocław, 

Duża Sala Wykładowa Wydziału Nauk Biologicznych UWr.

Tegorocznymi gośćmi festiwalu będą: mgr Anna Apanasewicz, dr Bartosz Borczyk, dr Łukasz Budzicz, mgr Krzysztof Kolenda, dr Jerzy Luty, mgr Michał Misiak, mgr Agata Niezabitowska, dr Wioletta Nowaczewska, mgr Tomasz Skawiński, dr inż. Maciej Szarejko, dr Tomasz Witkowski. Szczegółowy program już wkrótce.

Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny!


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.