To tytuł rozmowy, którą dla podcastu Praktyczna strona treningu przeprowadził ze mną Artur Mohr. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.
O czym rozmawialiśmy
Na początku opowiadam o mniej znanej części mojej pracy: przy wyprawie na Morze Rossa przygotowywałem kryteria doboru załogi i strategię zarządzania zespołem w sytuacjach kryzysowych. Latami szkoliłem też ludzi biznesu – ze sprzedaży, negocjacji, a przede wszystkim z motywowania i zarządzania zespołami. Jedno wiem na pewno: ludźmi nie da się zarządzać wyłącznie kijem. Motywacja oparta na strachu przed utratą pracy prędzej czy później kończy się strajkiem włoskim i wewnętrzną dywersją.
Jeśli to relacja z drugim człowiekiem jest tym, co leczy, to po co nam psychoterapeuta? Wtedy jest on po prostu zawodowym przyjacielem, któremu płacimy, bo przyjaciół nie mamy albo nie chcemy się przed nimi otwierać. Można tak robić, ale dlaczego nazywamy to psychoterapią?
Słowo „psychosomatyka” bywa jednym słowem na tysiące braków w naszej wiedzy – wygodnym, piłatowym umyciem rąk. Przez lata stres uważano za przyczynę choroby wrzodowej żołądka, a gdy okazało się, że odpowiada za nią bakteria Helicobacter pylori, środowisko medyczne stawiało taki opór, że jeden z odkrywców połknął ją, by udowodnić to na sobie. Opór wobec niewygodnych faktów jest w psychoterapii jeszcze silniejszy. Dlatego tak ważne są replikacje: pojedyncze badanie to dopiero pierwszy krok, a nie prawo obowiązujące zawsze i wszędzie.
Historie pacjentów, którym terapia zaszkodziła, zebrałem w „Psychoterapii bez makijażu”, a o tym, dlaczego wiele metod nie przechodzi naukowej weryfikacji, piszę w „Zakazanej psychologii”.
Inne rozmowy i wywiady poświęcone podobnej problematyce:
Nie każdy potrzebuje psychoterapii
Psychologia popularna jest pełna przekłamań. Które mity psychologiczne szkodzą najbardziej?
„Giganci psychologii” – relacja wideo ze spotkania autorskiego
Epidemia samotności – czy to fakt?

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Bardzo ciekawy wywiad. Racja: szczęście to pojęcie chyba najbardziej złożone i względne, jakie istnieje. Jak pięknie śpiewa Anna Maria Jopek „Szczęście to piórko na dłoni”, a jak napisał jeszcze piękniej Jan Twardowski w „Odzie do rozpaczy”, parafrazując „Biedna rozpaczy, uczciwy potworze, strasznie Ci tu dokuczają…lekarze przepisują proszki, żebyś sobie poszła, a przecież bez Ciebie byłbym stale uśmiechnięty jak prosię w deszcz, wpadłbym w zachwyt nieludzki…”
No właśnie, pracuję na uczelni i nigdy nie narzekałam na pensję. Mam to szczęście, tak po prostu jest, że nie przywiązuję wagi do pieniędzy i rzeczy materialnych. Gdzie indziej mam środek ciężkości. Nie mam dzieci, więc też potrzebuję tych pieniędzy mniej. Nie mam drogich pasji. Wydałabym prędzej na aparaturę badawczą niż na np. wycieczkę egzotyczną, itp. Stąd jak początkowo (ok. 20 lat temu) zarabiałam 1300 zł na miesiąc, byłam bardzo szczęśliwa. I naprawdę jestem ze swojej pensji bardzo zadowolona. Tylko kasę chcę na badania, nie potrzebuję na wynagrodzenie. Ale inaczej bym mówiła, gdybym miała drogą pasję lub dzieci.
Pan Artur Mohr przeprowadzający wywiad pracuje m. in. z pilotami akrobacyjnymi. Trudno, żeby oni byli zadowoleni z pensji uczelnianej, bo ich pasja wymaga bardzo dużych nakładów finansowych.
Jakie to piękne, że tak się wszyscy różnimy.
Jestem przekonana, że można w każdej pracy odnaleźć szczęście i bardzo walczę o nienobilitowanie niektórych zawodów, a dewaluację innych. Jak to pięknie pisał Abraham Maslow, parafrazuję, „Więcej pasji jest w pysznej zupie niż w bez pasji namalowanym obrazie.” Sprzątać też trzeba się nauczyć, a na odpadach i ich recyklingu zarabia się ogromne pieniądze. Jeden dzień strajku firm wywożących odpady, no, kilka, i dopiero byśmy ich docenili. 🙂
Rozmowę pzesłuchałem i całkiem ciekawa, ale chciałem zapytać o inną kwestię.
Chodzi o jatrogeniczny charakter szeroko pojętego psycho biznesu-terapii/psychoedukacji itd…
Ebigale Shrier wydala ostatnio nową książkę pt „Bad Therapy” gdzie krytykuje miedzy innymi roznego rodzaju treningi profilaktyczne, które implementuje się np: w szkołach itd…ale problem wydaje się szerszy. Mnożą się obecnie różnego rodzaju zaburzenia, które sprawiają wrażenie czysto jatrogenicznych jak np: ROCD i tym podobne. Chodzi głownie o problemy z zakresu ruminacji czy tak zwanych pure O czyli OCD bez czynności fizycznych mających neutralizować lęk.
Jak się zacznie to czytać, przeglądać to ma się wrażenie że całe społeczeństwa są jakby przerażone, przytłoczone różnego rodzaju lękami generowanymi przez psychologie.
ROCD czyli relationship obsesive rompulsice disorder jest opisywane jako zaburzenie które pojawiło się na początku drugiej dekady XXI wieku. No ale jak się spojrzy na psychologiczne kanały na YouTube to tak jest w 30% o narcyzach i borderline. ROCD to tylko przykład, ale tego jest znacznie więcej. Psychoterapeuci zajmujący się młodzieżą mówią ze różnego rodzaje luminacje to problem nr 1 z jakim dziś młodzież trafia do gabinetów. Ów ruminacje przecież są objawem depresyjnym i przyjmuje się ze jeśli się pojawiają, to w kilka mięs po nich mogą się pojawić stany depresyjne.
Czy Pan się tym interesuje, lub czy ktokolwiek się tym interesuje? Bo to już nie jest kwestia tego czy w gabinecie psychodynamicznego terapeuty dziej się coś sensownego i taka interwencja przyniesie klientowi ulgę. Dziś to wyglada jakby kultura terapii której przewodzą psycho specjaliści generowała masy klientów i ludzi z problemami.
Jatrogennym oddziaływaniem psychologii i psychoterapii zajmuję się od lat, problem w tym, że publikacji i badań na ten temat można szukać ze świecą, a przejawów tej jatrogenii jest cała masa. Zgadzam się z Panem całkowicie, kultura terapeutyczna generuje coraz to nowe rzesze zaburzonych. Ewidentnie jatrogenny wpływ (i to nawet na umieralność) ma pompowanie ludziom do głów informacji o szkodliwości stresu, wtórna traumatyzacja poprzez ciągłe przypominanie o traumach, swoisty marketing traumy. Ale proszę zwrócić jeszcze uwagę i na to, że sprzyja temu kultura ofiar. Im bardziej cierpimy, im bardziej wyjątkowe nasze cierpienie, tym bardziej centralne miejsce znajdujemy w polu uwagi otoczenia, więc mamy kolejne fale diagnoz ADHD i czego tam jeszcze. Tak, psychologia i psychoterapia ma niezwykłe osiągnięcia w kreowaniu nieszczęść. Odwrotnie proporcjonalne do skuteczności ich rozwiązywania.
No ale czy ci ludzie nie maja krzty rozsądku? Przecież to dekady temu mieliśmy już do czynienia z helikopterowymi rodzicami. I nikt nie doszedł do wniosku ze ci ludzie są w zasadzie ofiarami współczesnej kultury medialno/terapeutycznej?
Dziś mamy wysyp tych tak zwanych pub O, które w zasadzie mogą dotyczyć wielu rzeczy, no ale skąd to się wzięło? No przecież nie z powietrza.
No przecież kwestia dotyczącą zaburzeń osobowości to jest po prostu skandal. Ci ludzie nie potrafią tych zaburzeń leczyć w zasadzie wcale, to sie ze swoją wiedza przenieśli na odcinek straszenia zdrowych ludzi owymi narcyzami, borderline, do tego stopnia ze teraz mamy rożnego rodzaju zaburzenia dotyczące relacji. Ja sam trafiłem na kanał jednej pani edukatorki/terapeutki która na kanale przez 7 lat! wyprodukowała kilkaset filmików i wszystkie dotyczące tylko narcyzmu i boderline. Potem ci sami ludzie robią filmiki o tym jak przestać ruminowic ze nasz partner jest narcyzem. A równolegle my jako podatnicy wydajemy pieniądze na kampanie „nie stygmatyzuj”. No przecież to jest dom wariatów. To już zaczyna przypominać groteskę. A teraz jeszcze ci ludzie maja tafia masowo do szkół.
Te kampanie przeciwko stygmatyzacji dotyczą chyba tylko chorób psychicznych, nie zaburzeń osobowości w rodzaju narcyzmu czy borderline.
@Joanna
Ok. No ale co chce Pani powiedzieć? Ze depresji nie stygmatyzujemy, ale stygmatyzujemy narcyzów, histrionikow, bordeline itd..? No a czy to jest w naszym, społecznym interesie? Jak ci ludzi potem maja się udać do terapeuty, skoro ci terapeuci maja o nich takie zdanie? Jakie kompetencje w pomaganiu maja psychoterapeuci, skoro taktują tych ludzi jak trendowatych?
No i czemu w takim razie nie mielibyśmy stygmatyzować ludzi z depresją, czy chorobami psychicznymi? No przecież to tez może się wiązać z problemami dla otoczenia i innych ludzi
Chodziło mi o to, że kampanie przeciwko stygmatyzacji dotyczą chorób psychicznych, w tym zwłaszcza schizofrenii. Ludzie z diagnozą schizofrenii są znacznie bardziej stygmatyzowani niż ci z diagnozą zaburzeń osobowości. Proszę zwrócić uwagę na to, jak niewiele osób ujawnia diagnozę schizofrenii. Np. są badania, według których tylko 26% osób zgodziłoby się, by ktoś z tą diagnozą był ich bliskim sąsiadem.
Pyta Pan, dlaczego nie mielibyśmy stygmatyzować ludzi z chorobami psychicznymi. Przecież to, że ktoś zachorował psychicznie, nie jest winą tej osoby. Nie jest powodem, by ją odrzucać i wykluczać. Dodajmy, że nawet w przypadku osób z diagnozą schizofrenii może być tak, że taka osoba przez większość życia normalnie czy prawie normalnie funkcjonuje.
Pisze Pan, że choroby psychiczne mogą się wiązać z problemami dla otoczenia i innych ludzi. Mogą, ale nie muszą. To mit, że osoby chore psychicznie są zwykle agresywne i groźne dla otoczenia. Ten mit utrzymuje się właśnie dlatego, że wielu spokojnych, łagodnych ludzi ukrywa tę diagnozę, bojąc się odrzucenia.
A co do tego, że terapeuci nie powinni być uprzedzeni do pacjentów z diagnozą zaburzeń osobowości, oczywiście się zgadzam.
Chodziło mi o to, ze skandalem jest, ze ludzie którzy maja leczyć, stygmatyzują. Psychoterapeuci nie powinni tych ludzi stygmatyzować.
Nie kojarzę kardiologa, którego wiedza nie wystarcza żeby leczyć chorobę wieńcową, więc zaczyna ludzi zdrowych nią straszyć obiecując, ze jak naucza się ją sami diagnozować u innych to będą mogli uniknąć związku z partnerem, który przedwcześnie przejdzie na rentę czy cokolwiek…
To Norek w ranczo do kogoś powiedział ze tylko frajerzy zaspokajają popyt. Prawdziwy biznesmen sam ten popyt tworzy. No i w tym przypadku tak to trochę wyglada.
Tu się oczywiście z Panem zgadzam, terapeuci nie powinni stygmatyzować osób, które do nich przychodzą. Natomiast te filmiki o narcyzach czy borderach są tak popularne chyba dlatego, że wielu ludzi ma autentycznie złe doświadczenia w związkach. Jeśli ktoś obsesyjnie rozważa, czy jego partner może być narcyzem czy borderem, to oczywiście nie jest zdrowa sytuacja, ale nie brakuje też osób, które rzeczywiście się nacierpiały i chcą zrozumieć swoje doświadczenia.
No tu się z Panią nie zgadzam.
1.Jesli maja złe doświadczenia, to no właśnie…to wiedza co się stało i to rozumieją. Jeśli z poziomu emocjonalnego przejda na poziom intelektualny, to ulegają tylko złudzeniu ze dowiadują się czegoś więcej. To jest tylko inflacja pojęciowa. To jest intelektualizowanie doświadczenia emocjonalnego. Szum, mający ukoić nasze lęki.
2.Juz samo sugerowanie, ze jakiś obcy człowiek z pozycji intelektualnych, teoretyzując ogólnie o typach osobowości jest w stanie powiedzieć nam „coś więcej” i pomoże „zrozumiec co się stało” jest absurdalne. Po prostu. Jak ktokolwiek kto nie był częścią doświadczenia, związku może nam cokolwiek pomoc wyjaśnić? No jeśli ten ktoś jest postrzegany w sposób magiczny to można w to wierzyć.
3.Są ludzie co trafiają na obserwacje psychiatryczną. Nie do terapeuty, tylko do szpitala, gdzie obserwuje ich grupa specjalistów przez miesiąc. Wychodzą z diagnoza X…a jak tafia na inna obserwacje to potrafią wyjść z diagnoza Y. Można dodać do tego jeszcze inne diagnozy jakie otrzymują w takcie rutynowych relacji terapeutycznych.
Diagnozowanie kogoś nie jest proste. Po co więc uczyć przez internet diagnozowania innych ludzi? Po co gadać rzeczy typu „narcyz zawsze robi z siebie ofiarę”? itd…Wielu ludzi często obi z siebie ofiary, ale to nie jest objaw nacyzmu.
4.Jesli jest się kobietą, to ma się wszystkie, ale tez dokładnie te narzędzia, których się potrzebuje, żeby oceniać potencjalnego partnera i jego charakter. Kobiety są w tym świetne, choć nie doskonale.
Niestety. Dziś kobiety(ale tez mężczyźni) są ograbiane z poczucia kompetencji w tym zakresie, które to poczucie niekompetencji potem jest po postu spieniężane. Tak niestety działają terapeuci. Oni zanim sprzedadzą nam swój czas, najpierw muszą nas OGRABIC Z POCZUCIA KOMPETENCJI. Czy to rodzicielskiego, czy życiowego, czy emocjonalnego, społecznego, czy jak w tym przypadku kompetencji do budowania zdrowego związku.
Na yutube jest Pan Gibas który dziś chyba spienięża te lęki najlepiej w Polsce. Napisał książki o narcyzmie, żeby „tym określenie nie szafować” lol…i w rozmowie z jedna, młoda Panią redaktor mógł usłyszeć, ze ona po przeczytaniu jego książki jest w szoku, ze tego narcyzmu jest „aż tak wiele”, bo w książce został opisany miedzy innymi ty nacyzmu utajonego. Czyli narcyz przez lata udaje i maskuje swój narcyzm. HAHAHAH…no przecież to jest piękne! Bądźmy szczerzy. Takim ludziom należy się szacunek. No przecież po czymś takim 95% kobiet które to usysza są przerażone, a jednyna deska ratunku jest Pan Gibas i tacy jak on. Perpettum mobile. To tak jakby miodek sam przychodził do misia. A to ze On potem sprzedaje same iluzje to już bez znaczenia. Ważne ze klientom się wydaje ze robi coś realnego.
5. Ja na koniec opisze Pani swoim językiem moje doświadczenie z osoba, która miała diagnozę zaburzeń osobowości.
Z czymś takim nigdy nie mialem do czynienia i byłem nieświadomy, ze tacy ludzi, tak funkcjonujący mogą istnieć. W pewnym momencie byłem cala kwestia przytłoczony.
Jeśli relacje z drugim człowiekiem można określić jako emocjonalną przestrzeń, to ta przestrzeń miedzy nami, była jak próżnia, w której nie ma dla mnie żadnej przestrzeni. Była tylko przestrzeń na wbicie się w gorset wyobrażeń i oczekiwać jakie wobec mnie miała druga strona. Jakbym był nawet nie aktorem w cudzym przedstawieniu, ale wręcz rekwizytem.
Najstraszniejsze było to, ze ta osoba nie sprawiała ważenia nieświadomego niewolnika takich postaw wobec mnie, ale wręcz przeciwnie. Jakby na pewnym poziomie była świadoma tego wszystkiego i po postu realizowała swoje potrzeby. Podle, straszne, toksyczne potrzeby.
Trochę tak jakby mieć do czynienia z wampirem, ale szczególnego typu. Wampir żywi się cudza enegią, ale po prostu przemocą ją odbiera. No to ta dziewczyna jakby żądała ode mnie złożenia samego siebie w ofierze i zaoferowania swojej energii, uwagi…nie wiem generalnie siebie. I im więcej poświęcę siebie dla relacji nią, tym z jej perspektywy relacja jest bardziej wartościowa. Im więcej będą z nią cierpiał, dlal o jej emocje, brał na siebie problemy i im mniej będę dlal o siebie tym lepiej. itd…
Kłamstwo dla niej było jak lusterko w torebce. Zawsze pod ręką. Manipulacja to typowy styl komunikacji, załatwiania spraw. Nawet jak nie musiała to to robiła.
Niech mi Pani teraz powie. W którym momencie ja potrzebuje klinicznej łatki żeby być kompetentny do oceny tej relacji i postawy tej osoby? Nie pisze tego, żeby napisać…tylko żeby pokazać, ze człowiek jest w pelni kompetentny żeby oceniać swoje samopoczucie i postawy innych. Ja napisałem tylko z 10% ale wie Pani o co chodzi.
Bardzo Panu współczuję doświadczeń z toksyczną partnerką. Natomiast to wcale nie jest tak, że kobiety są świetne, jeśli chodzi o ocenę charakteru mężczyzn. Wcale nie musi tak być, zwłaszcza jeśli kobieta ma małe doświadczenie i sama jest szczerą osobą o dobrym sercu. Ludziom może być trudno uwierzyć, że ktoś kieruje się zupełnie innymi zasadami i ma zupełnie inne cele niż oni. Nieraz uparcie chcą widzieć dobro tam, gdzie go nie ma.
Ktoś, kto ma złe doświadczenia, może mieć potrzebę, by długo przetrawiać to, co jego czy ją spotkało. To może być kojące. Poza tym są pewne zjawiska, które warto zrozumieć na poziomie intelektualnym, np. tak zwana triangulacja narcystyczna czy wściekłość narcystyczna. Poczucie, że zachowanie partnera/partnerki mogło wynikać z zaburzeń osobowości, może pomóc i zmniejszyć ból.
Moim zdaniem tu nie chodzi o żadne uczenie ludzi diagnozowania innych, chodzi o to, by osoba, która jest czy była w toksycznym związku, lepiej się poczuła. A co do sposobu diagnozowania ludzi w szpitalach psychiatrycznych, diagnozy są często wystawiane znacznie bardziej pochopnie niż Pan sądzi…
Jeśli kobieta jest zadowolona ze swojego związku, ale dochodzi do wniosku, że jej partner jest czy też może być narcyzem, bo naoglądała się jakichś filmików, to jest przykład wynajdowania problemów tam, gdzie ich nie ma, przez osoby skłonne do zamartwiania się. Jednak nie brakuje kobiet, które rzeczywiście zetknęły się z toksycznie zachowującymi się mężczyznami, i które mogą poczuć ulgę, oglądając takie filmiki.
Co do psychoterapii, całkowicie się z Panem (i panem Tomaszem Witkowskim) zgadzam, że może znacznie bardziej zaszkodzić niż pomóc.
To nie była moja partnerka, ani nawet koleżanka. Po postu przez pewien czas obracaliśmy się w jednym środowisku i mialem ten zaszczyt ze żagiel na mnie parol
Polecam Pani zapoznać się z kanałem Lisa Leblanc. To jest chyba rekordzistka. No ja uważam ze tacy ludzie po prostu bezrefleksyjnie zarabiają na samym zjawisku. Pan Gibas z tego co widziałem od wydania książki był już chyba w kilku podcastach i opowiadał miedzy innymi o epidemii nacyzmu itd..
Nie znam się na psychologii, ale jak zapoznałam się z terminem ROCD, to stwierdziłam „Nie wierzę. To nie może być prawda.” „Wszyscy mamy źle w głowach, przeżyjemy”, jak to śpiewa Kuba Sienkiewicz. 😉
A czy czytali Państwo książkę Roberta Whitakera „Zmącony obraz”? Porusza problem bardzo ważny rzetelności w psychiatrii.
Cóż, problem obecnie mamy ogólnie z nauką. Badania robi się pod to, żeby się łatwo, szybko publikowały, granty muszą dotyczyć priorytetowych działań. Jak nie ma się odpowiedniej ilości publikacji, to się nawet można pożegnać z etatem na uczelni. Obecnie w chemii nie dostanie się projektu, albo barrrdzo ciężko, jeśli nie będzie dotyczył któryś z działań zrównoważonego rozwoju. Więc naukowcy na siłę wcisną i będą udowadniać założenia Agendy2030, bo inaczej nie dostaną finansowania badań. I kto będzie tym jednym z 12 gniewnych ludzi, który powie „Moje badania wykazują, że ten produkt nie jest ekologiczny”, kiedy już jest założenie w umowach światowych, że ten produkt będzie obowiązkowy i promowany jako ekologiczny? „Słowacki wielkim poetą był, bo tak.” Ostatnio kolega z pracy mi powiedział, że zastanawia się, jak to jest, że wszystkim udaje się robić selektywne sondy molekularne, a on robi i widzi, że to nie takie proste i chciałby zrobić solidne badania, które by wykazały, dlaczego może to nie działać, ale wie, że tego szybko nie opublikuje, o ile w ogóle opublikuje, bo tylko „spektakularne” wyniki się pokazuje, a jak jakieś temu przeczą, to się ich nie pokazuje. W chemii jest problem z Chinami, które napędziły tę lawinę publikacyjną. To jest taka zimna wojna: kto więcej publikuje, ten dostaje projekty, a wtedy jest więcej punktów dla uniwersytetu i wtedy jest on wyżej notowany. To jest wojna na naukę w dyscyplinie chemia między USA, Chinami a Europą. Jak to jest w psychologii, to nie wiem. A wszystko nakręca pieniądz.
Tak, w nauce jest wiele patologii i ma Pani rację co do obsesji na punkcie liczby publikacji. Co do książki Whitakera, bardzo dobrze, że wreszcie ukazała się po polsku, bo u nas bardzo mało się słyszy o krytyce psychiatrii głównego nurtu.