„Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć” – rozmowa o mojej nowej książce w Radiu Tok Fm

30 lipca 2024 r. o godz. 10:00 w audycji OFF Czarek prowadzonej przez redaktora Cezarego Łasiczkę w  Radio TOK FM rozmawialiśmy na tematy  poruszone w mojej najnowszej książce.  Zapraszam do wysłuchania audycji!

Dowiedz się więcej o książce klikając na okładkę: 
 
 
 

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o moim zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”. Nie dzielę rzeczywistości na tematy do opisania – piszę raczej w reakcji na mody i dyskusje, które toczą się wokół nas. Najbardziej niepokoi mnie dziś pośpiech w korekcie płci u dzieci i młodzieży; jestem zwolennikiem ostrożności i sądzę, że za kilkanaście lat będziemy się z tego rozliczać.

Mówiłem o kulturze ofiar – im więcej fałszywych ofiar, tym bardziej cierpią ofiary rzeczywiste – i o gwałtownym wzroście liczby uczniów z różnymi diagnozami i zwolnieniami, któremu nie towarzyszą tak drastyczne zmiany w ich otoczeniu. Rozmawialiśmy też o problemie, który opisuję w książce: o marketingu i romantyzacji samobójstw.

O wynikach Many Labs 2 w „Skeptical Inquirer”

W ostatnim numerze (Marzec/Kwiecień) Skeptical Inquirer ukazał się kolejny mój artykuł poświęcony wynikom dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2 opublikowanym jesienią 2018 roku. Is the Glass half Empty or Half Full? Latest Results in the Replication Crisis in Psychology.

W ostatnim numerze (Marzec/Kwiecień) Skeptical Inquirer ukazał się kolejny mój artykuł poświęcony wynikom dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2 opublikowanym jesienią 2018 roku.

Is the Glass half Empty or Half Full? Latest Results in the Replication Crisis in Psychology

For years a chorus of voices has spoken of a replication crisis in psychology, particularly social psychology. In November 2018, the results of another large replication project were published, which demonstrated that in half of known psychological experiments it is possible to generate results that are similar to—but slightly lower than—the original results. Over a period of several years, 186 researchers from sixty different laboratories on six different continents representing thirty-six different nationalities conducted replications of twenty-eight well-known studies. Over 7,000 participants from diverse cultures took part in each of them. By comparison, the average number of participants in the original studies was 112. The results demonstrated clearly that replicability of experiments is not dependent on cultural context. Brian Nosek from the Center for Open Science, who helped to coordinate the study, claims that their results could prove even more significant than those of the 2015 Reproducibility Project, in which a mere 36 percent of experiments were successfully reproduced.

Read more in pdf file

Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem również m. in. tutaj:

Psycholog: naukowcy powinni dostarczać nam bezpiecznej wiedzy

Co wyszlo z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

A także w swoich książkach:

 

Psycholog: naukowcy powinni dostarczać nam bezpiecznej wiedzy

Znalezione obrazy dla zapytania nauka w polsceTo tytuł rozmowy ze mną, którą przeprowadziła red. Aleksandra Piasta na temat wyników dużego psychologicznego projektu replikacyjnego Many Labs 2, którego wyniki opublikowano w listopadzie 2018 roku. Rozmowę opublikował portal „Nauka w Polsce PAP”. Zapraszam do lektury. Fot. Fotolia

Oczekiwałbym, żeby naukowcy dostarczali nam tzw. bezpiecznej wiedzy. Bezpieczna wiedza to taka, która jest dobrze sprawdzona, zweryfikowana – mówi PAP Tomasz Witkowski doktor psychologii, pisarz i założyciel Klubu Sceptyków Polskich w rozmowie o kryzysie replikacyjnym, kryzysie w psychologii i możliwościach polepszenia jakości badań psychologicznych.

Pod koniec listopada 2018 roku opublikowano rezultaty dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2, który miał na celu powtórzenie 28 popularnych badań psychologicznych. Badania te dotyczyły różnych aspektów funkcjonowania człowieka, m.in. altruizmu, moralności czy tzw. efektu atrybucji. Były prowadzone z dużą dbałością o szczegóły w 60 laboratoriach świata przez 186 naukowców. PAP: W projekcie udało się potwierdzić wyniki 50 proc. badań. Pana zdaniem to dużo, mało? Dr Tomasz Witkowski: Zależy, jak na to spojrzeć. Z perspektywy naukowca to bardzo dużo. Nie spodziewałem się tak dobrego wyniku, bo w poprzednim projekcie replikacyjnym udało się zreplikować tylko 36 proc. badań. Z perspektywy praktyka to jednak dramatycznie mało. Wynik oznacza dla mnie, że co druga kartka w podręczniku do psychologii społecznej może zawierać nieprawdziwe informacje. To mocno zatrważające. PAP: Jaki wynik byłby dla pana jako praktyka zadowalający? T.W.: Ja bym oczekiwał, żeby naukowcy dostarczali nam tzw. bezpiecznej wiedzy. Bezpieczna wiedza to taka, która jest dobrze sprawdzona, zweryfikowana. Oczekiwałbym 90 proc. PAP: Sądzi pan, że to realne, osiągalne? T.W.: Myślę, że tak. Chociaż przy obecnej kulturze „publish or perish” (publikuj lub giń – PAP), pogoni za liczbą cytowań, to nierealne. Z nauki zrobił nam się jarmark. Jest też kwestia podziału na nauki gorące i zimne. Nauki gorące to np. genetyka, fizyka, nanotechnologia. Tam wyniki badań replikuje się często w ciągu 24 godzin. W psychologii właściwie nie ma takich wyników, które by natychmiast sprawdzano. Publikuje się je, przyjmuje do wiadomości, pisze o nich w prasie, ale nikt nie replikuje tego na bieżąco. Weźmy pod uwagę słynny eksperyment więzienny Zimbardo. Prawie pół wieku minęło od czasu jego przeprowadzenia aż okazało się, że został po prostu sfałszowany. Z paroma innymi słynnymi eksperymentami jest bardzo podobnie.
Czytaj dalszy ciąg rozmowy w otwartym dostępie TUTAJ Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem m. in. tutaj:

Co wyszlo z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co wyszło z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Naukowcy powtórzyli 28 słynnych eksperymentów psychologicznych. Tylko w połowie przypadków udało się uzyskać podobne wyniki. Szklanka jest do połowy pełna czy w połowie pusta?
Z powodzeniem zreplikowano eksperyment Daniela Kahnemana, laureata Nagrody Nobla z ekonomii, który wraz z Amosem Tverskym odkrył tzw. efekt framingu.
Forum
O tzw. kryzysie replikacyjnym w psychologii, szczególnie społecznej, mówi się już od kilku lat. Chodzi o problem powtarzalności wyników eksperymentów: czy rezultaty uzyskane przez jedną grupę naukowców otrzymają także w powtórce badania inne zespoły psychologów. Jeśli nie, może to oznaczać, że ogłoszony efekt w ogóle nie występuje i był wynikiem przypadku lub błędów metodologicznych, a w skrajnych sytuacjach nawet oszustwa. Wielokrotne replikacje są podstawowym narzędziem nauki. Wyniki kolejnego tego typu dużego projektu – Many Labs 2 – opublikowano pod koniec 2018 r. Ciąg dalszy mojego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze „POLITYKI” przeczytasz TUTAJ.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

W najnowszym numerze 2/2019 „Forum Akademickiego” ukazała się rozmowa, którą przeprowadziłem z dr. Konradem Bocianem – jednym ze współautorów projektu replikacyjnego Many Labs 2. Wyniki tego projektu opublikowano w listopadzie 2018 roku. Porażka jest stałym elementem pracy naukowca.

W najnowszym numerze 2/2019 „Forum Akademickiego” ukazała się rozmowa, którą przeprowadziłem z dr. Konradem Bocianem – jednym ze współautorów projektu replikacyjnego Many Labs 2. Wyniki tego projektu opublikowano w listopadzie 2018 roku.

Porażka jest stałym elementem pracy naukowca

Tomasz Witkowski: Many Labs 2 to jeden z największych projektów replikacyjnych jakie przeprowadzono w historii psychologii. Byłeś jego współautorem. Dlaczego niektórzy uczeni uważają, że są to jedne z najdonioślejszych wyników badań jakie uzyskano w tej dziedzinie nauki w ostatnich kilkudziesięciu latach? Konrad Bocian: Przede wszystkim ze względu na wyniki oraz wysiłek włożony w ich replikację. Projekt Many Labs 2 wykazał, że o sukcesie replikacji danego badania decydowała głównie wielkość odkrytego pierwotnie efektu, czyli to, jak duże różnice między grupami wykryto w pierwszym badaniu. Czynniki kulturowe, kolejność prezentowania zadań czy miejsce badania miały mniejsze znaczenie. T.W.: Udało wam się zreplikować dokładnie połowę badań, które wzięliście na warsztat. To dużo, czy mało? K.B.: Nie potrafię jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ nie mamy skali porównawczej. Pierwsza edycja, Many Labs 1, zreplikowała 10 z 13 efektów. T.W.: A Reproducibility Project 36 ze 100. Czy to nie wystarczy aby mówić o jakimś obrazie naszej dyscypliny? Pytając o to, czy to dużo, czy mało pytałem w zasadzie o twoją interpretację tego wyniku. Czy powinniśmy się cieszyć, że aż 50% badań udało się z powodzeniem zreplikować, czy martwić, że tylko 50%? No i jak odbierają to inni autorzy tego projektu? K.B.: Nie rozpatrywałbym tych wyników w kategoriach radości czy smutku. Wyniki replikacji nie mówią o tym, że badania zostały źle przeprowadzone czy zaprojektowane, raczej wskazują, że uzyskane efekty nie są tak silne, jak wcześniej zakładano. Ta wiedza to największa wartość każdego projektu replikacyjnego. Wyniki replikacji mogą być odbierane jako porażka psychologii czy nawet samej nauki, jednak zarówno ja jak i pozostali autorzy uważamy, że jest to dowód na to, że nauka zachowuje się tak, jak powinna, czyli jest sceptyczna i szuka ciągłych sposobów na doskonalenie dyscypliny. Można powiedzieć, że właśnie obserwujemy proces autokorekty wiedzy psychologicznej, którego celem jest jej weryfikacja. Jak na tak młodą dyscyplinę jak psychologia, myślę, że świadczy to o dużej dojrzałości naukowców, którzy ją reprezentują. T.W.: W jaki sposób ty sam trafiłeś do projektu Many Labs 2? K.B.: Zostałem zaproszony przez głównego pomysłodawcę Ricka Kleina, którego poznałem w USA na konferencji i z którym współpracowałem przy pierwszej części projektu: Many Labs 1. T.W.: Do niedawna replikowanie badań innych oznaczało dla naukowców stratę czasu, a nawet zagrożenie dla rozwoju własnej kariery. Czy to się zmieniło? Udział w tym projekcie pomoże ci w rozwoju naukowej kariery, czy będzie przeszkodą? K.B.: Wiadomości z pogróżkami nie otrzymuję. A na poważnie, to udział w projekcie wiąże z rozwojem naukowym. Przede wszystkim dzięki projektowi nawiązałem wiele nowych kontaktów z innymi naukowcami, a projekt Many Labs 1 to najwyżej cytowana praca w mojej karierze. Poza tym udział w projekcie był ciekawym doświadczeniem badawczym. Od etapu zapoznania się z badaniami, poprzez przygotowanie materiałów aż po przeprowadzenie eksperymentów. Więcej w elektonicznym i drukowanym wydaniu FA.   dr Konrad Bocian – jeden z sześciu badaczy polskich zaangażowanych w projekt Many Labs 2, psycholog społeczny, adiunkt na Uniwersytecie SWPS w Sopocie, członek sopockiego Centrum Badań nad Poznaniem i Zachowaniem, dziennikarz naukowy. Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Autor międzynarodowych publikacji z zakresu poznania społecznego. W latach 2013-2016 dyrektor ds. nauki w firmie Quantum Lab, gdzie odpowiadał za teorię oraz walidację danych, na podstawie których powstały główne produkty firmy. Na co dzień zgłębia tajniki ludzkiej moralności oraz zajmuje się popularyzacją nauki.   Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem m. in. tutaj:

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Zapraszam do lektury artykułu, który ukazał się 21 stycznia 2019 r. w magazynie „Plus Minus Rzeczpospolita”. Jest to felieton zawierający moje refleksje na temat ogłoszonych w listopadzie ub.

Zapraszam do lektury artykułu, który ukazał się 21 stycznia 2019 r. w magazynie „Plus Minus Rzeczpospolita”. Jest to felieton zawierający moje refleksje na temat ogłoszonych w listopadzie ub. roku wyników dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2 oraz stanu współczesnej psychologii, a w szczególności ogłoszonej przez American Psychological Association jej niezwykłej popularności.

Dr Tomasz Witkowski: Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Zaledwie pół roku temu świat obiegła informacja, że Philip Zimbardo sfałszował słynny stanfordzki eksperyment więzienny. Teraz nie zdołano powtórzyć kilkunastu kolejnych badań, na których opierają się podręczniki psychologii. Dlaczego więc usługi i studia psychologiczne cieszą się coraz większą popularnością?
Ile fałszywych banknotów w obiegu powoduje, że waluta staje się bezużyteczna? Jaki odsetek fałszywych haseł w Wikipedii doprowadziłby do całkowitej kompromitacji tego źródła informacji? Jaki procent bubli w produkcji sprawia, że ludzie przestają kupować produkty konkretnej firmy? Ile nieprawdziwych informacji może opublikować gazeta, zanim zacznie tracić zaufanie czytelników? 10 procent? 20? Czy jedna czwarta to już zbyt wiele? Jedna trzecia? A co powiecie o połowie? Przypuszczalnie większość czytelników odrzuci ostatnie propozycje, a dla znacznej części nawet 10 proc. wyda się możliwością zbyt przesadzoną. Są jednak dziedziny oferujące nam połowę bubli spośród swoich dokonań i one nie tylko nie tracą na popularności, ale zdobywają w coraz większe uznanie. Z pewnością należy do nich psychologia. Jeszcze dobrze nie opadł kurz po skandalu, jaki wybuchł w 2015 roku po ogłoszeniu wyników Reproducibility Project, w którym na 100 powtórzonych… Czytaj dalej: TUTAJ
 
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Podobny obraz– Psychologia ma na swoim koncie bardzo dużo ciekawych, cennych odkryć i osiągnięć. W przestrzeni społecznej zajmuje się jednak bardzo wieloma problemami i nie zawsze rzetelnie. Otwartym pytaniem jest, jak wiele to obszarów – mówił w Dwójce dr Tomasz Witkowski.eksp Gościem audycji „O wszystkim z kulturą” był autor książki „Psychoterapia bez makijażu„, a punktem wyjścia do dyskusji nowe wydanie magazynu „Plus-minus” poświęconego próbie odpowiedzi na pytanie o psychologię. Coraz więcej pojawia się opracowań, że to jednak nie jest nauka. O naukowości jakiejś dziedziny decyduje powtarzalność eksperymentów. Jak to wygląda w przypadku psychologii? W jakim stopniu psychoterapia może zmienić życie człowieka? Czy psychologia zastępuje w ponowoczesnych społeczeństwach religię? O tym w nagraniu audycji. *** Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą Prowadzi: Michał Szułdrzyński Gość: dr Tomasz Witkowski (autor książki „Psychoterapia bez makijażu”) Data emisji: 17.01.2019 Godzina emisji: 17.30 Żeby posłuchać audycji kliknij ikonę poniżej:
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

We wtorek 11 grudnia o godz. 10:00 w audycji OFF Czarek prowadzonej przez redaktora Cezarego Łasiczkę w radiu Radio TOK FM rozmawialiśmy na temat wyników najnowszego psychologicznego projektu replikacyjnego Many Labs 2, kryzysu replikacyjnego i tego wszystkiego, co z tego wynika. Zapraszam do wysłuchania audycji!

Więcej o wynikach Many Labs 2 i ich konsekwencjach w jednym z moich poprzednich wpisów:

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o wynikach projektu replikacyjnego Many Labs 2 i o kryzysie replikacji w psychologii. Część porażek da się wyjaśnić zmianą warunków – dzieci wychowują się dziś inaczej niż dwadzieścia lat temu – ale charakterystyczne jest coś innego: im silniejszy był efekt w pierwotnym badaniu, tym lepiej się replikował. Problemem jest więc publikowanie badań o słabych efektach i małej mocy statystycznej, na co psychologowie zwracali uwagę już od lat 60.

Mówiłem też o paradoksie: mimo kolejnych skandali popularność psychologii jako kierunku studiów i zawodu wciąż rośnie, oraz o pracach nad ustawą o zawodzie psychologa.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

Wyniki kolejnego dużego projektu replikacyjnego pokazały, że zaledwie w przypadku połowy znanych eksperymentów psychologicznych udaje się uzyskać te same wyniki.

Wyniki kolejnego dużego projektu replikacyjnego pokazały, że zaledwie w przypadku połowy znanych eksperymentów psychologicznych udaje się uzyskać te same wyniki. Przez kilka lat 186 badaczy z 60 różnych laboratoriów, z 6 różnych kontynentów, reprezentujący 36 różnych narodowości, skupionych w Many Labs 2 prowadziło replikację 28 głośnych badań. W każdym z nich wzięło udział około 7000 osób badanych z różnych kultur. Dla porównania, w replikowanych badaniach przeciętnie było 112 osób. Wyniki jednoznacznie pokazały, że replikowalność eksperymentów nie zależy od kontekstu kulturowego. Brian Nosek twierdzi, że mogą okazać się one nawet ważniejsze niż ogłoszone w 2015 roku rezultaty prowadzonego przez niego Reproducibility Project, w ramach którego udało się zreplikować zaledwie 36% eksperymentów. Prace wybierano do replikacji na podstawie szeregu kryteriów, wśród których uwzględniono częstość cytowań pokazująca wpływ danej pracy na całą psychologię. Innym, bardziej technicznym kryterium była możliwość przeprowadzenia badań online, za pomocą Internetu na platformie, do której mogli mieć dostęp badacze z wszystkich 60 laboratoriów. Wśród eksperymentów, których nie udało się potwierdzić znalazł się ten, w wyniku którego odkryto efekt Lady Makbet polegający na tym, że podobnie jak bohaterka dramatu Szekspira prześladowana wspomnieniami własnych zbrodni była przekonana, że na jej rękach widać ślady krwi, tak badani proszeni o przypomnienie sobie jakiegoś swojego zachowania związanego z naruszeniem norm moralnych mieliby mieć silniejszą tendencję do zachowań związanych z przywracaniem i utrzymywaniem fizycznej czystości. Nie uzyskano również potwierdzenia wyników, które pokazywały, że ludzie wychowujący się z rodzeństwem są bardziej altruistyczni od jedynaków. Zawiodły próby potwierdzenia wyników eksperymentów, podczas których wykazano, że badani wykonujący zadania związane z wykorzystywaniem słów określających ciepło są bardziej skłonni do wiary w globalne ocieplenie niż ci, którzy wykonywali zadania związane z wykorzystaniem słów określających zimno. Weryfikacji nie przeszedł również słynny eksperyment Yoela Inbara z 2009 roku, pokazujący, że ludzie, którzy najpierw doświadczyli uczuć odrazy byli później bardziej homofobiczni od osób badanych z grupy kontrolnej. Z powodzeniem natomiast zreplikowano badania Daniela Kahnemana, laureata nagrody Nobla, który wraz z Amosem Tversky’m odkrył tzw. efekt framingu polegający na tym, że ludzie mając te same dane, podejmują różne decyzje w zależności od kontekstu, w jakim te dane im zaprezentowano. Many Labs 2 potwierdziło wyniki badań z 2007 roku nad tzw. dylematem wagonika. Podobnie jak w pierwotnym eksperymencie, tak i tym razem większość badanych uznała za niedopuszczalne wepchnięcie jednej osoby na tory, aby zatrzymać wagonik mogący zabić pięć innych osób. Trudy replikacji przetrwały również eksperymenty nad podstawowym efektem atrybucji polegającym na tendencji do wyjaśniania zachowania obserwowanych osób w kategoriach przyczyn wewnętrznych i stałych (np. cech charakteru) przy jednoczesnym niedocenianiu zewnętrznych wpływów sytuacyjnych. Wszystkim autorom biorącym udział w projekcie należą się ogromne wyrazy szacunku i uznania. Zrezygnowali oni z powszechnej pogoni za oryginalnością i uprawianiem swojej wąskiej działki na rzecz sprawdzenia solidności naszej wiedzy. Narazili się wielu przedstawicielom psychologii, którzy, podobnie jak miało to miejsce w 2015 roku, nie omieszkają zdeprecjonować ich wysiłków. Jakkolwiek ich praca jest kroplą w powodzi codziennie publikowanych nowych wyników, to jest to kropla, która pozwala mieć nadzieję na to, że nasza dziedzina nie pogrąży się w chaosie. Za chwilę z pewnością usłyszycie wiele usprawiedliwień takiego stanu psychologii w jakim się znalazła. Wiele z nich mieliśmy szansę już poznać[1]. Nie wątpię też, że wielu naukowców będzie starało się wykazać, że wysiłki Many Labs 2 niczego nie dowodzą. Nie wierzcie tym uczonym! Idę w zakład, że będą was zwodzić starymi sprawdzonymi chwytami retorycznymi, których nie zmieniają od lat. Pamiętajcie, że wyjaśnienia, które Wam zaoferują pochodzą od ludzi, których rzetelność pracy została właśnie podważona. Zresztą, czy uwierzylibyście uczniom, którzy kolejny raz nie odrobili zadania domowego? Albo więźniom wyjaśniającym przyczyny kryzysu i buntu w więzieniu? Stawiam dolary przeciwko orzechom, że interpretując wyniki zespołu Many Labs 2 uczeni wykorzystają następujące „żelazne” argumenty:
  1. Psychologia to bardzo młoda nauka, dlatego nie można od niej oczekiwać tak silnych rezultatów, jakich oczekujemy od innych nauk.
  2. W innych naukach jest nie lepiej, a bywa nawet gorzej, np. w medycynie. Dlaczego wszyscy atakują psychologię?
  3. Przedmiotem badań psychologii jest najbardziej złożony obiekt z jakim nauka w ogóle może mieć do czynienia, dlatego trudno oczekiwać jednoznacznych i stabilnych wyników badań.
  4. Fakt, że zweryfikowano tak wiele eksperymentów i ujawniono słabość wyników świadczy o sile nauki, o jej samokorygującym charakterze, a nie o słabości.
  5. 50% procent to bardzo dużo i świadczy o sile nauki, nie o jej słabości (szklanka jest do połowy pełna).
  6. Projekt Many Labs 2 zawiera błędy metodologiczne.
  7. Dodatkowo inicjatorm projektu przypną łatkę czarnych owiec, które podważają (i tak już nadszarpnięte!) zaufanie do nauki.
Pierwszy z nich odwołuje się do faktu, że psychologia to bardzo młoda nauka i bywał już nie raz wykorzystywany do usprawiedliwiania jej porażek.
Po pierwsze, psychologia jest stosunkowo młoda (naukowa ma niewiele ponad 100 lat, a społeczna – mniej więcej 70), w dodatku do niedawna zaliczano ją do humanistyki. Mimo to formułuje ogólne prawidłowości dotyczące ludzkiej psychiki, opierając się na danych empirycznych gromadzonych za pomocą rozbudowanego aparatu badawczego[2].
Niestety, autorzy tego cytatu nie zauważyli (lub nie chcieli zauważyć) tego, co osiągnęła w czasie niecałych 100 lat genetyka, mechanika kwantowa czy biologia molekularna. Nanotechnologia dla osiągnięcia tak niezwykłego poziomu zaawansowania, jaki dzisiaj obserwujemy potrzebowała zaledwie około 50 lat. Przykłady można mnożyć i w zależności od kontekstu wypadać korzystniej lub mniej korzystnie. Ale argument wieku poza swoją elastycznością jest zabiegiem czysto retorycznym. Aby z niego korzystać przyjmuje się założenie, że psychologia narodziła się w 1879 roku kiedy to Wilhelm Wundt otworzył swoje laboratorium w Lipsku, a William James na Harwardzie. Czego można zatem oczekiwać od nauki, która ma zaledwie 139 lat? Jak można porównywać jej osiągnięcia na przykład z astronomią, która sięga czasów Ptolemeusza, a więc liczy sobie prawie dwa tysiące lat? Przyjęcie roku 1879 jako daty narodzin psychologii oznacza zignorowanie dorobku takich myślicieli, jak Kartezjusz, Berkley, Hume czy J.S. Mill, którzy interesowali się kluczowymi problemami psychologii począwszy od XVII wieku. Nie można też nie wspomnieć o odcięciu się od paru starożytnych Greków, w tym od Arystotelesa, który wprowadził do rozważań pojęcie psyche. Jedno z najbardziej monumentalnych dzieł poświęconych melancholii autorstwa Roberta Burtona zostało opublikowane w 1621 roku. I ono powinno konsekwentnie zostać wyrzucone na śmietnik historii przez zwolenników roku 1879, jako roku zerowego w psychologii. W ślad za nim powędrują za burtę odkrycia Helmholtza nad przewodnictwem impulsów nerwowych z połowy XIX wieku oraz wyniki eksperymentów nad hipnozą przeprowadzone przez Paysesegura w 1830 roku we Francji. Izaak Newton, człowiek podobno dość mocno skoncentrowany na sobie, a nawet narcystyczny, w liście do Hooke’a napisał jednak: „Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów”. Co sprawia, że niektórzy przedstawiciele dziedziny, której osiągnięcia nie dorównują temu, czego dokonał Newton, nie pozwala im na dostrzeżenie tego, czyje ramiona depczą? Czy z tych samych powodów nie słyszą również głosów nawołujących od dawna do opamiętania? W najprostszych badaniach, gdzie siłę związku dwóch zmiennych określa się współczynnikiem korelacji, wynikiem jest liczba podana z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. John Hunter w artykule opublikowanym w 2001 roku pod znamiennym tytułem The desperate need for replications[3] wylicza, że aby podać dokładny wynik takiej korelacji powinniśmy dysponować zawrotną liczbą 153 669 osób badanych! Dla uzyskania dokładności do jednego miejsca po przecinku powinniśmy zbadać 1544 osoby. W naukach społecznych niezwykle rzadkie są przypadki nawet takich liczebności, jak ta ostatnia. Aby uzyskać dokładność korelacji do jednego miejsca po przecinku powinniśmy powtórzyć badanie ośmiokrotnie. Jeżeli chcielibyśmy uzyskać dokładność do drugiego miejsca po przecinku, potrzebnych byłoby nam 800 badań po 200 osób każde. A to wszystko przy założeniu, że zostały one zaprojektowane i przeprowadzone w perfekcyjny sposób, nie pozostawiający miejsca na błędy np. wynikające z nielosowego doboru próby. Dodać należy, że analizujemy najprostszy możliwy związek dwóch zmiennych, tak proste badanie, jakich obecnie już się niemal nie prowadzi. W rzeczywistości najczęściej badamy dużo większą ilość zmiennych, a wymagania co do liczebności rosną w postępie niemal geometrycznym. Zdaniem Huntera, stosowanie twórczego podejścia jako głównego kryterium publikowanych prac jest zabójcze dla nauki, stąd wołał o repliki badań. Ale któżby słuchał jego nawoływań? W tym czasie większość uczonych była zajęta produkowanie sexy results, które podchwycą media, które wypromuje się celnym wystąpieniem podczas TED. Do replikacji nawoływał nie tylko zresztą Hunter. Jednak również głos tych pozostałych nielicznych autorów pozostawał niezauważony[4]. Znaczenie ich postulatów podkreśla fakt, że około połowa z 10 milionów wszystkich ukazujących się drukiem artykułów naukowych nigdy nie jest cytowana choćby nawet raz w ciągu roku, od ich ukazania się[5]. Biorąc pod uwagę fakt, że naukowcy powinni cytować wszystkie artykuły, na których opierają swoją pracę, oznacza to, że artykuł, który nigdy nie został zacytowany nie miał żadnego wpływu na jakiegokolwiek naukowca na świecie, a co za tym idzie, nie miał również jakiegokolwiek wpływu na rozwój nauki. Ta niecytowana połowa produkcji społeczności naukowej to liczba ok. 5 milionów artykułów, pozostających niesprawdzonymi, niezreplikowanymi i prawdopodobnie nawet przez nikogo nie czytanymi. Nawet z tak wysoko w świecie naukowym cenionej Listy Filadelfijskiej 20 procent publikacji nie jest cytowana[6]. Jeśli od tego odjęlibyśmy jeszcze tak powszechne wśród naukowców autocytowania i cytowania pojedyncze, często grzecznościowe wynikające z poczucia wzajemności, to naukowy śmietnik rośnie w oczach. Czy nie lepiej byłoby, aby zamiast „twórczo” produkować nieprzydatne nikomu wyniki badań replikować te istniejące i przyczyniać się do stworzenia solidnych podwalin wiedzy, „powiększania zasobu potwierdzonej wiedzy”, jak określał ten proces Robert Merton? Czy w obliczu tak ogromnej rozrzutności energii i marnotrawstwa zasobów uczciwym jest zasłanianie się argumentami odwołującymi się do wieku naszej dziedziny? Kolejne argumenty, które wyliczyłem, a które zostaną z pewnością wykorzystane do usprawiedliwiania kryzysu replikacyjnego wymagają sporo miejsca i uwagi, dlatego zajmę się nimi w miarę możliwości w kolejnych wpisach. Tymczasem czytelników odsyłam do podobnych postów: O wolności uczonych i sposobach korzystania z niej A Scientist Pushes Psychology Journals toward Open Data Jak (bardzo) nauka może być nienaukowa? Problemami poruszanymi w tym wpisie zajmowałem się również w swoich książkach: Zakazana psychologia. Pomiędzy szarlatanerią a nauką. Tom 1 Zakazana psychologia. Nauka kultu cargo i jej owoce. Tom 2 Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy Psychology Led Astray. Cargo Cult in Science and Therapy A także w będącej w druku: Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. Tom 3 [1] Np. https://tomwitkow.wordpress.com/2015/09/26/o-wolnosci-uczonych-i-sposobach-korzystania-z-niej/ [2] http://wyborcza.pl/magazyn/1,124059,18851675,psychologia-to-nie-sciema.html?fbclid=IwAR0QAs7aTsmNVZECC-uQ1hPmvsOFJqBsYw66h20QhLcCnSwxcxPOUPgrUEY [3] „Journal of Consumer Research”, 28, s. 149-158, 2001. [4] Np.: B. Schneider, Building a scientific community: The need for replication. „Teachers College Record”, 106, s. 1471-1483, 2004. [5] J.R. Cole, S. Cole, The Ortega hypothesis. „Science”, 178, s. 368-375, 1972. [6] M.W. Grabski, Uczciwość i wiarygodność nauk. „Osiągnięcia Nauki i Techniki Kierunki Rozwoju i Metody, Konwersatorium Politechniki Warszawskiej”, 7, 1-11. (w:) „Miesięcznik Politechniki Warszawskiej”, 5, 2006.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.