Psycholog: naukowcy powinni dostarczać nam bezpiecznej wiedzy

Znalezione obrazy dla zapytania nauka w polsceTo tytuł rozmowy ze mną, którą przeprowadziła red. Aleksandra Piasta na temat wyników dużego psychologicznego projektu replikacyjnego Many Labs 2, którego wyniki opublikowano w listopadzie 2018 roku. Rozmowę opublikował portal „Nauka w Polsce PAP”. Zapraszam do lektury. Fot. Fotolia

Oczekiwałbym, żeby naukowcy dostarczali nam tzw. bezpiecznej wiedzy. Bezpieczna wiedza to taka, która jest dobrze sprawdzona, zweryfikowana – mówi PAP Tomasz Witkowski doktor psychologii, pisarz i założyciel Klubu Sceptyków Polskich w rozmowie o kryzysie replikacyjnym, kryzysie w psychologii i możliwościach polepszenia jakości badań psychologicznych.

Pod koniec listopada 2018 roku opublikowano rezultaty dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2, który miał na celu powtórzenie 28 popularnych badań psychologicznych. Badania te dotyczyły różnych aspektów funkcjonowania człowieka, m.in. altruizmu, moralności czy tzw. efektu atrybucji. Były prowadzone z dużą dbałością o szczegóły w 60 laboratoriach świata przez 186 naukowców. PAP: W projekcie udało się potwierdzić wyniki 50 proc. badań. Pana zdaniem to dużo, mało? Dr Tomasz Witkowski: Zależy, jak na to spojrzeć. Z perspektywy naukowca to bardzo dużo. Nie spodziewałem się tak dobrego wyniku, bo w poprzednim projekcie replikacyjnym udało się zreplikować tylko 36 proc. badań. Z perspektywy praktyka to jednak dramatycznie mało. Wynik oznacza dla mnie, że co druga kartka w podręczniku do psychologii społecznej może zawierać nieprawdziwe informacje. To mocno zatrważające. PAP: Jaki wynik byłby dla pana jako praktyka zadowalający? T.W.: Ja bym oczekiwał, żeby naukowcy dostarczali nam tzw. bezpiecznej wiedzy. Bezpieczna wiedza to taka, która jest dobrze sprawdzona, zweryfikowana. Oczekiwałbym 90 proc. PAP: Sądzi pan, że to realne, osiągalne? T.W.: Myślę, że tak. Chociaż przy obecnej kulturze „publish or perish” (publikuj lub giń – PAP), pogoni za liczbą cytowań, to nierealne. Z nauki zrobił nam się jarmark. Jest też kwestia podziału na nauki gorące i zimne. Nauki gorące to np. genetyka, fizyka, nanotechnologia. Tam wyniki badań replikuje się często w ciągu 24 godzin. W psychologii właściwie nie ma takich wyników, które by natychmiast sprawdzano. Publikuje się je, przyjmuje do wiadomości, pisze o nich w prasie, ale nikt nie replikuje tego na bieżąco. Weźmy pod uwagę słynny eksperyment więzienny Zimbardo. Prawie pół wieku minęło od czasu jego przeprowadzenia aż okazało się, że został po prostu sfałszowany. Z paroma innymi słynnymi eksperymentami jest bardzo podobnie.
Czytaj dalszy ciąg rozmowy w otwartym dostępie TUTAJ Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem m. in. tutaj:

Co wyszlo z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Strzeż się psychologów!” – rozmowa w Polskim Radiu 24

Rozmowa w Polskim Radiu 24: dlaczego przestrzegam przed psychologią, czemu profilaktyka przegrywa z naprawianiem, jak bzdury trafiają do pism popularnonaukowych i gdzie psychologia naprawdę ratuje życie.

15 marca 2015 roku na antenie PR 24 została wyemitowana rozmowa przeprowadzona ze mną przez red. Paulinę Kozion. Tematem rozmowy były nadużycia psychologii. Zapraszam do wysłuchania audycji. Część I

O czym rozmawialiśmy

Przestrzegam przed współczesną psychologią, bo zdobyła o człowieku wiedzę wciąż niepewną i wątpliwą, a pochopne przenoszenie jej do życia społecznego często kończy się katastrofą. Historycznym przykładem jest eugenika: zaczęła się od twierdzeń naukowych, a skończyła na setkach tysięcy niepotrzebnych sterylizacji. Dziś psychologowie wytworzyli w nas poczucie braku sprawczości i odpowiedzialności za własne życie. Skutkiem niepotrzebnych wizyt w gabinetach bywa zależność od terapeuty i nieumiejętność podejmowania decyzji.

Psychologia mogłaby robić więcej w profilaktyce: budować odporność psychiczną, zamiast naprawiać szkody. Współpracowałem z Uniwersytetem Maltańskim, który wdrożył w szkołach program budowania odporności oparty na wynikach badań. U nas ciężar wciąż spoczywa na naprawianiu, a nie na zapobieganiu. Uważam też, że absolwent psychologii powinien przez kilka lat praktykować pod okiem doświadczonego psychologa, podobnie jak lekarz na specjalizacji. Opowiadam także o mojej prowokacji z 2007 roku, gdy pod pseudonimem opublikowałem w „Charakterach” pseudonaukowy tekst, by pokazać, jak łatwo bzdury trafiają do obiegu popularnonaukowego.

Pacjent wybiera dziś spośród kilkuset podejść terapeutycznych, których nie jest w stanie ocenić nawet psycholog z trzydziestoletnim stażem. Ale psychologia to nie tylko psychoterapia. Gdy zajmuje się zmianą zachowania, osiąga ogromne efekty, bo prawie połowa przyczyn śmierci zależy od naszego postępowania. Najlepszym przykładem jest lotnictwo: metoda Crew Resource Management, opracowana przez psychologów na podstawie analizy błędów załóg, sprawiła, że samolot stał się najbezpieczniejszym środkiem transportu.

O tym, czego strzec się w psychologii, piszę w „Zakazanej psychologii”; historię prowokacji znajdziesz w zakładce „Historia pewnej prowokacji”.

  Część II
 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.