Druga rozmowa w Kolasińska Podcast: Freud jako sukces marketingowy, testy projekcyjne w sądach, dlaczego nauka nie umie odejmować błędnej wiedzy, czy jesteśmy przeterapeutyzowani – i po co psychologowi powieści.
Zapraszam do wysłuchania drugiej już rozmowy ze mnną w kanale Kolasińska Podcast. Poza tradycyjnie psychologiczno-terapeutycznymi tematami rozmawiamy również o moich powieściach 01:13:25–01:19:39 – Defekt i Tryptyk haniebny, a także o tym, po co psychologowi fikcja i literatura.
O czym rozmawialiśmy
Psychologia rozmyła się w mediach społecznościowych tak bardzo, że trudno dziś powiedzieć, czym właściwie jest – a jednocześnie wszyscy się na niej znają. Przypomina to Stańczyka, który z obwiązaną twarzą przeszedł przez krakowski rynek i od każdego przechodnia dostał radę na ból zęba. Dobrzy naukowcy rzadko popularyzują naukę, bo system ocen nagradza ich za punkty, a nie za prostowanie bzdur. Tę lukę wypełniają więc ci, którzy wiedzą najmniej.
Freud odniósł przede wszystkim sukces marketingowy. Dał ludziom wygodne usprawiedliwienie: skoro moje złe czyny wypływają z nieświadomego „id”, nie do końca za nie odpowiadam. Tak samo tłumaczy się dziś masowe zbrodnie „tłumionymi emocjami”, choć za strzałami stoi decyzja sprawcy, nie tłumienie. A osoby chore psychicznie nie popełniają takich przestępstw częściej niż zdrowe.
Nauka ma narzędzia do dodawania wiedzy, ale prawie nie ma narzędzi do jej odejmowania. Za nowe publikacje dostaje się punkty, za wykazanie, że coś nie działa – nic. Dlatego nikt nigdy oficjalnie nie wycofał psychoanalizy, testu Rorschacha ani innych testów projekcyjnych. Wciąż uczy się ich na słabszych uczelniach i stosuje w sądach, gdzie mogą łamać ludziom życie. Wariograf, choć budzi nieufność, wykrywa kłamstwo z trafnością nieosiągalną dla najlepszych testów psychologicznych.
Rozmawiamy też o tym, czy nie staliśmy się „przeterapeutyzowani” – jeszcze niedawno wstydziliśmy się terapii, dziś dziwny jest ten, kto na nią nie chodzi – oraz o algorytmach, które już kilka lat temu przewidywały próby samobójcze trafniej niż klinicyści.
Osobna część rozmowy dotyczy moich powieści. „Tryptyk haniebny” to moja dwudziesta książka i pierwsza powieść, rozgrywająca się w czternastowiecznej Europie Środkowej, a „Defekt” dzieje się współcześnie. Choć to fikcja, zajmuję się w nich tym samym, o czym zawsze pisałem: dylematami moralnymi i tym, jak otoczenie społeczne próbuje narzucić nam swoje rozwiązania.
O psychoanalizie, testach projekcyjnych i szarlatanerii w psychologii piszę w „Zakazanej psychologii”.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma…
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.
Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.
Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?
Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?
Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?
Tryptyk haniebnyjest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…
Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.
Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.
Nie szukamy prawdy, lecz sensu. Dlatego łatwo nas oszukać – przeczytaj rozmowę o Tryptyku haniebnym klikając na logo poniżej
To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.
Trójka bohaterów i trzy odmiany hańby? Sięgnijcie po książkę, bo odpowiedź na to skojarzenie, to nie tylko rozwinięcie tytułów poszczególnych rozdziałów: Żądza, Zło, Pogarda, ale też podążanie za narracją, która dyskretnie i celnie analizuje uniwersalne ludzkie namiętności. Bo Żądza (Część I) to nie tylko pobudzone zmysły, żarliwość w wypełnianiu i spełnianiu pragnień, czy skrajne zaangażowanie w egoistycznie pojmowane miejsce w społeczności, ale także namysł nad tym, czym ta ludzka namiętność jest. Podobnie Zło (Część II) to nie tylko ludzkie draństwo, ba, nikczemność, którą trudno wytrzymać (nawet) w lekturze, ale to również próba oceny, jakie skutki/szkody przynosi. I wreszcie Pogarda (Część III) to nie tylko brak szacunku, nieopanowana pycha, traktowanie innych wyłącznie za pomocą przemocy i zniewag, lecz także przestroga. Bardzo bardzo współczesna. Na tu i teraz. Tryptyk. Trzy historie. Trzy ludzkie namiętności. A wszystko zajmująco połączone. Bardzo sprawną narracją debiutanta. Inspirowaną dodatkowo malarstwem.
Mietek Kowalcze, LUDZKIE PRAGNIENIA I NAMIETNOŚCI – Zapraszam do lektury recenzji klikając na link: Moja Brama
To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.
Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.
Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.
Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.
Sięgając po tą książkę nie miałam żadnych oczekiwań. Autora znam z zupełnie innej literatury, ale skusiłam się z ciekawości, nie żałuję. (…) Jest to książka napisana na bardzo wysokim poziomie.
To bardzo sprawnie napisana powieść, w której średniowiecze stanowi jedynie tło dla opowieści o sprawach ponadczasowych. Wraz z rozwojem fabuły pojawiają się pytania o naturę człowieka, o rolę uczuć i żądz, o znaczenie prawdy, kłamstwa, uczciwości i niesprawiedliwości. Książka skłania również do refleksji nad tym, jak oceniamy innych ludzi i jak często nasze sądy okazują się mylne. To powieść inteligentna, autorefleksyjna i nienachalnie zmuszająca do myślenia. Szczerze polecam.
„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej
W dniu 24 lipca o godzinie 18:00 we Wrocławiu, w bibliotece Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego mieszczącej się w budynku Sky Tower (wejście od ul Gwiaździstej 66) odbędzie się spotkanie poświęcone mojej najnowszej powieści Tryptyk haniebny w ramach Akademickiego Klubu Książki WSKZ. Serdecznie zapraszam!
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.
Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.
Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?
Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?
Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?
Tryptyk haniebny jest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…
Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.
Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.
Nie szukamy prawdy, lecz sensu. Dlatego łatwo nas oszukać – przeczytaj rozmowę o Tryptyku haniebnym klikając na logo poniżej
To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.
Trójka bohaterów i trzy odmiany hańby? Sięgnijcie po książkę, bo odpowiedź na to skojarzenie, to nie tylko rozwinięcie tytułów poszczególnych rozdziałów: Żądza, Zło, Pogarda, ale też podążanie za narracją, która dyskretnie i celnie analizuje uniwersalne ludzkie namiętności. Bo Żądza (Część I) to nie tylko pobudzone zmysły, żarliwość w wypełnianiu i spełnianiu pragnień, czy skrajne zaangażowanie w egoistycznie pojmowane miejsce w społeczności, ale także namysł nad tym, czym ta ludzka namiętność jest. Podobnie Zło (Część II) to nie tylko ludzkie draństwo, ba, nikczemność, którą trudno wytrzymać (nawet) w lekturze, ale to również próba oceny, jakie skutki/szkody przynosi. I wreszcie Pogarda (Część III) to nie tylko brak szacunku, nieopanowana pycha, traktowanie innych wyłącznie za pomocą przemocy i zniewag, lecz także przestroga. Bardzo bardzo współczesna. Na tu i teraz. Tryptyk. Trzy historie. Trzy ludzkie namiętności. A wszystko zajmująco połączone. Bardzo sprawną narracją debiutanta. Inspirowaną dodatkowo malarstwem.
Mietek Kowalcze, LUDZKIE PRAGNIENIA I NAMIETNOŚCI – Zapraszam do lektury recenzji klikając na link: Moja Brama
To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.
Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.
Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.
Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.
Sięgając po tą książkę nie miałam żadnych oczekiwań. Autora znam z zupełnie innej literatury, ale skusiłam się z ciekawości, nie żałuję. (…) Jest to książka napisana na bardzo wysokim poziomie.
To bardzo sprawnie napisana powieść, w której średniowiecze stanowi jedynie tło dla opowieści o sprawach ponadczasowych. Wraz z rozwojem fabuły pojawiają się pytania o naturę człowieka, o rolę uczuć i żądz, o znaczenie prawdy, kłamstwa, uczciwości i niesprawiedliwości. Książka skłania również do refleksji nad tym, jak oceniamy innych ludzi i jak często nasze sądy okazują się mylne. To powieść inteligentna, autorefleksyjna i nienachalnie zmuszająca do myślenia. Szczerze polecam.
„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej
Nie dajemy się oszukać wyłącznie dlatego, że ktoś mówi przekonująco. Często sami szukamy opowieści, która uspokoi lęk, nada życiu sens i pozwoli wierzyć, że istnieje proste rozwiązanie. Tomasz Witkowski, autor „Tryptyku haniebnego” w rozmowie z Patrycją Krzeszowską, tłumaczy, dlaczego od średniowiecznych alchemików po współczesnych sprzedawców cudów wciąż działa na nas ten sam mechanizm.
Patrycja Krzeszowska: Jest pan psychologiem i autorem wielu książek naukowych. Skąd pomysł na napisanie powieści historycznej Tryptyk haniebny?
Prof. Tomasz Witkowski: Literatura jest dla mnie symulatorem rozwiązań dylematów moralnych. O ile teksty naukowe czy popularnonaukowe opisują i wyjaśniają rzeczywistość, o tyle literatura piękna, której bardzo dużo czytam i którą niezwykle sobie cenię, jest sposobem myślowego eksperymentowania z rzeczywistością.
„Symulator” to dobre słowo, określające miejsce, gdzie można bezkarnie próbować rozwiązywać bardzo trudne sytuacje, nierzadko graniczne, z którymi w życiu wcale, lub rzadko mamy do czynienia. A co za tym idzie: uczuć, emocji, pasji, afektów towarzyszących konfrontacji z dylematami, które sami rzadko przeżywamy. Dzięki literaturze dojrzewamy moralnie.
W Tryptyku haniebnym średniowiecze wydaje się bardziej lustrem współczesności niż rekonstrukcją historyczną. Co chciał Pan przekazać o dzisiejszym człowieku, opowiadając historię osadzoną sześćset lat temu?
To, na czym znam się najlepiej i o czym piszę od lat, to hipokryzja i obłuda. Hipokryzję naukowców, terapeutów i szerzej, ludzi, którzy deklarują, że chcą pomagać innym, piętnuję również w pozostałych swoich książkach. Historia opowiedziana w Tryptyku haniebnym jest uniwersalna.
Dlaczego dzieje się sześćset lat temu? Dlatego, że współczesność, przynajmniej ta, którą znamy w Europie Środkowej na przełomie XX i XXI wieku, oferuje stosunkowo niewiele sytuacji granicznych.
Średniowiecze, ze względu na ówczesne kontrasty i ogromne trudności codziennego życia, walkę o przetrwanie wśród ludzi i w przyrodzie, stanowi tło pozwalające silniej uwypuklić ludzkie dylematy, dzięki czemu stają się wyrazistsze niż w naszych obecnych wyborach.
Zaryzykuję stwierdzenie, że większość przedstawicieli współczesnego pokolenia, żyjącego w Europie Środkowej, przez całe swoje życie nie stanie przed choćby połową dylematów tak trudnych, jak te, z którymi mierzą się bohaterowie mojej książki.
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.
Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.
Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?
Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?
Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?
Tryptyk haniebny jest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…
Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.
Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.
To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.
To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.
Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.
Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.
Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.
Sięgając po tą książkę nie miałam żadnych oczekiwań. Autora znam z zupełnie innej literatury, ale skusiłam się z ciekawości, nie żałuję. (…) Jest to książka napisana na bardzo wysokim poziomie.
To bardzo sprawnie napisana powieść, w której średniowiecze stanowi jedynie tło dla opowieści o sprawach ponadczasowych. Wraz z rozwojem fabuły pojawiają się pytania o naturę człowieka, o rolę uczuć i żądz, o znaczenie prawdy, kłamstwa, uczciwości i niesprawiedliwości. Książka skłania również do refleksji nad tym, jak oceniamy innych ludzi i jak często nasze sądy okazują się mylne. To powieść inteligentna, autorefleksyjna i nienachalnie zmuszająca do myślenia. Szczerze polecam.
„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej
Obejrzyj zdjęcia z premiery książki, która miała miejsce 21 maja 2026 r. w Legnickiej Bibliotece Publicznej im. T. Gumińskiego
Spotkanie z czytelnikami w Kłodzku poświęcone mojej powieści będzie miało charakter niezwykły, bo towarzyszyć będzie mu ekspozycja XVII-wiecznego miecza katowskiego, który należy do zbiorów muzeum. To nie przypadek, bowiem miecz katowski gra w powieści bardzo ważną rolę.
Ile razy wznoszę ten miecz, tyle razy proszę o życie wieczne dla grzesznika
Inskrypcja na mieczu
Zapraszam serdecznie na spotkanie! Szczegóły poniżej:
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.
Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.
Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?
Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?
Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?
Tryptyk haniebnyjest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…
Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.
Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.
To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.
To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.
Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.
Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.
Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.
„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, w którym honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.
Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, gdzie dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. Nie jest to typowa powieść historyczna, lecz wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.
Żądza. Jakub, prosty syn kowala, wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?
Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeobrazi się w demiurga kierującego losami innych?
Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany człowiek w królestwie, a zarazem jedyny pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo nie kryje się w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?
Tryptyk haniebnyjest książką inną niż wszystkie, jest literackim zwierciadłem odbijającym nasze najgłębsze lęki i pragnienia; opowieścią o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…
Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatytułowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.
Ciekawostką związaną z przygotowaniem książki do druku jest fakt, że wykorzystany na okładce obraz Alchemik poszukujący kamienia filozoficznego zaprezentowano publicznie tylko raz, podczas paryskiego Salonu w 1848 roku, w tym samym, w którym został namalowany przez Jeana Hegesippe Vettera. Od tego czasu znajduje się w magazynie francuskiego muzeum.
To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.
To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.
Osadzenie akcji w średniowieczu wydaje się pretekstem do tego aby snuć w gruncie rzeczy aktualne rozważania o kondycji człowieka, pozbawione przy tym jakichkolwiek złudzeń. O tym, że żaden wybór, a przynajmniej te istotne, nie jest zero-jedynkowy. Że często musimy wybierać między złem i…jeszcze większym złem. O tym, że nasze życie składa się w dużej mierze z przypadkowych zdarzeń i naszego złudzenia kontroli nad nimi. Wreszcie, że słowo „człowiek” tylko w nielicznych przypadkach brzmi dumnie, a w pozostałych jesteśmy po prostu platońskimi cieniami na ścianie jaskini, gdzie rzeczywistość w niczym nie przypomina wypowiadanych na głos pustych deklaracji i frazesów. Smutna to książka, ale jakże prawdziwa i poruszająca.
Są to opowieści o różnych powodach odrzucenia przez społeczeństwo przy jednoczesnej wielkiej jego hipokryzji; o konfrontowaniu się przez bohaterów z własną niemocą (wobec pragnienia omnipotencji lub… normalności) i jednoczesnym zdobywaniu władzy. Świetna narracja i język opisów. Wciąga „historyczność” tej powieści (cudzysłów dla podkreślenia klimatu i szczegółów historycznych, które osadzają rzecz w swoim czasie). Niezwykła aktualność. W każdej części można zobaczyć świat współczesny z dylematami ludzkimi oraz haniebną stroną człowieka.
Jest to bardzo uczciwa i wyjątkowa powieść. Wszystko się zgadza – zarówno spójna budowa fabuły jak i wyrazista galeria postaci. Zaskoczyło mnie jak lekko się ją czyta. Książka jest napisana precyzyjnie i elegancko. Jest rytmicznie i estetycznie. Stylizacja językowa mocno osadza czytelnika w fabule. Doceniam subtelnie, według mnie, nakreślone przemiany bohaterów. Nikt nie poczuje się oszukany, natomiast ten kto doświadczył podobnych refleksji poczuje ucisk w mostku. Uwierzyłam w każdą stronę, nawet w te przez które wiodły bogate opisy. Narrator ma wyobraźnię, doświadczenie i dystans cechujące tych nielicznych, którzy to co zawiłe potrafią przekazać w zrozumiały sposób. Czułam się przez większość książki niejako w gotowości, że zaraz wydarzy się coś dramatycznego. I kiedy się zdarzyło, to przeczołgało mnie tak jak lubię. Ta powieść rejestruje zarówno historyczną rzeczywistość jak i to co ponadczasowe.
„Średniowiecze to tylko kostium”. Tomasz Witkowski po premierze „Tryptyku haniebnego” w Legnicy – przeczytaj wywiad z autorem opublikowany w portalu Lca.pl klikając na zdjęcie poniżej
Zapraszam do lektury rozmowy, którą przeprowadziła ze mną Lilla Sadowska, a która ukazała się w legnickim portalu Lca.pl.
LS: Premiera „Tryptyku haniebnego” odbyła się właśnie w Legnicy. To pana literacki debiut w świecie powieści historycznej. Skąd w ogóle wziął się pomysł na taką książkę?
Tomasz Witkowski: To właściwie nie było planowane. Kilka lat temu odezwał się do mnie młody scenarzysta i zaproponował wspólne napisanie scenariusza filmowego. Pomyślałem wtedy, że to coś zupełnie nowego, czego wcześniej nie robiłem. Napisaliśmy scenariusz, który do dziś nie został zrealizowany, ale właśnie wtedy chyba złapałem bakcyla fikcji literackiej. Potem przyszła pandemia, więcej czasu spędzanego w domu i zacząłem pisać kolejne rzeczy.
Czyli „Tryptyk haniebny” wyrósł trochę ze scenariuszy?
Myślę, że bardzo mocno. Zwłaszcza jeśli chodzi o dialogi. Pisząc scenariusze człowiek musi nauczyć się opowiadać historię rozmową, emocją, atmosferą. Szczególnie trudne są scenariusze audio, gdzie praktycznie wszystko trzeba przekazać dialogiem albo dźwiękiem. Nie można po prostu napisać, że bohater stoi przed czerwonym budynkiem. Trzeba znaleźć sposób, żeby odbiorca sam to poczuł.
W tej książce średniowiecze wydaje się jednak tylko tłem dla czegoś dużo bardziej współczesnego.
Bo dokładnie taki był zamysł. Średniowiecze jest tutaj trochę kostiumem. Zmieniają się stroje, dekoracje i realia, ale człowiek właściwie się nie zmienia. Nadal mamy przesądy, manipulację, łatwe obietnice i ludzi, którzy chcą wierzyć w proste odpowiedzi na trudne pytania. My często myślimy, że zabobony skończyły się setki lat temu. A ja mam wrażenie, że dziś po prostu wyglądają inaczej. W książce są alchemicy, którzy obiecują ludziom rzeczy niemożliwe i budzą ogromne emocje. Dzisiaj też mamy takich współczesnych „alchemików”. Tylko działają w innych przestrzeniach.
Mocno wybrzmiewa też temat hipokryzji.
Bo to chyba najważniejszy temat tej książki. Hipokryzja ludzi. Ona się właściwie nie zmienia od wieków. Zmieniają się tylko kostiumy i narzędzia. Z jednej strony mamy ludzi wykonujących rzetelną pracę, posiadających ogromną wiedzę i kompetencje, a z drugiej strony tych, którzy oferują szybkie recepty na szczęście, sukces czy samorealizację. I bardzo często to właśnie oni dostają największy poklask.
W książce pojawiają się kowale, alchemicy, religijne lęki, strach przed diabłem. Czy podczas pisania dużo czytał pan o średniowieczu?
Tak, chociaż im więcej czytałem, tym bardziej przekonywałem się, że nasze wyobrażenie o średniowieczu jest bardzo stereotypowe. Mówimy „ciemne wieki”, a tymczasem pod wieloma względami tamten świat był zaskakująco otwarty. Ludzie podróżowali po całej Europie, mieli dużą swobodę przemieszczania się. Nawet obyczajowość była momentami bardziej liberalna niż w późniejszych epokach. Oczywiście było też mnóstwo brutalności, przemocy i strachu. Ale człowiek nadal pozostawał człowiekiem. I chyba właśnie to najbardziej mnie interesowało.
Nie obawia się pan, że część czytelników może powiedzieć: „Witkowski przez lata ostrzegał przed manipulacją i pseudonauką, a teraz sam sięga po świat zabobonów”?
Ale przecież te mechanizmy nigdy nie zniknęły. One tylko zmieniły formę. Ja się do krytyki już przyzwyczaiłem. Zawsze znajdą się ludzie, którzy będą próbowali wszystko interpretować po swojemu. Ta książka nie jest pochwałą zabobonów. Wręcz przeciwnie. Ona pokazuje, jak bardzo człowiek potrzebuje prostych odpowiedzi, wiary w niezwykłość i tłumaczenia świata emocjami zamiast wiedzą. I mam wrażenie, że dziś nadal działa to dokładnie tak samo.
A czego chciałby pan, żeby czytelnik po tej książce poczuł albo zrozumiał?
Nie chciałbym nikomu niczego narzucać. Najlepiej, kiedy czytelnik sam znajduje w książce własne znaczenia. Ale jeśli miałbym wskazać jedną rzecz, to chyba właśnie refleksję nad tym, jak niewiele się zmieniliśmy przez setki lat.
TRYPTYK HANIEBNY – w ognia blasku czy w mroku nasze przeznaczenie?
Wyobraź sobie obraz tak zatrważający, że trzeba go wymazać z historii. Legenda o zaginionym malowidle polskiego ucznia Hieronima Boscha stała się ramą opowieści o misternie splecionych ze sobą losach bohaterów, w świecie, gdzie honor jest towarem, a sprawiedliwość ma twarz kata.
Tomasz Witkowski zabiera czytelnika w podróż przez czternastowieczną Europę Środkową, w której dym alchemicznych pieców miesza się z fetorem lochów i wonią strachu skazańców. To nie jest typowa powieść historyczna – to wnikliwe studium Żądzy, Zła i Pogardy.
Żądza. Jakub, prosty syn kowala, u boku nieprzeniknionego Maxentiusa Renatusa wkracza na ścieżkę alchemicznej transmutacji. Czy ich pogoń za kamieniem filozoficznym jest poszukiwaniem doskonałości, czy jedynie genialnym oszustwem zaspokajającym pragnienie bogactwa w rządzonym przez chciwość świecie?
Zło. Teofilakt, niziołek o dobrym sercu i twarzy anioła, pragnie służyć Bogu. Odrzucony przez bliskich, sponiewierany jarmarcznym życiem, trafia w wir dworskich intryg i zakazanych namiętności. Czy z żywej zabawki przeistoczy się w demiurga kierującego losami innych.
Pogarda. Kat, najbardziej pogardzany w królestwie, a zarazem jedyny człowiek pozbawiony złudzeń, spisuje swą spowiedź. Spoglądając na świat z wysokości Kruczego Kamienia, odkrywa prawdziwe oblicze natury ludzkiej: największe okrucieństwo kryje się nie w sali tortur, lecz w sercach tych, którzy łaknąc krwi skazańców, jednocześnie drżą przed dotykiem oprawcy. Czy uda mu się odejść na własnych warunkach?
Tryptyk haniebny – książka inna niż wszystkie – literackie zwierciadło odbijające nasze najgłębsze lęki i pragnienia. Opowieść o wewnętrznych zmaganiach, moralnych wyborach i o cyklu wiecznych powrotów, w którym ofiary zamieniają się rolami z oprawcami, a prawda jest warta tyle, ile czysta woda, której nikt nie pożąda…
Spójrz na ten obraz. Rozpoznasz w nim siebie czy jedynie cień?
Napisany na podstawie pierwszej części Tryptyku scenariusz zatutyłowany Kowal i alchemik otrzymał Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w kategorii audio podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro w 2023 roku.
To nie jest powieść historyczna, choć korzysta ze średniowiecznego kostiumu. Tomasz Witkowski pokazuje świat, w którym wiedza staje się narzędziem przemocy, a prawdę można wymusić zamiast odkryć. „Tryptyk haniebny” działa jak mroczny obraz Boscha – symboliczny i niepokojąco aktualny, bo ostatecznie mówi nie o przeszłości, lecz o tym, jak łatwo system usprawiedliwia zadawanie bólu.
To nie jest książka, która zachwyciła mnie formalnym szaleństwem. To raczej książka bardzo dobrze ustawiona: wie, dokąd idzie, nie przeszarżowuje, nie zaciemnia na siłę i nie udaje trudniejszej, niż jest. A potem, kiedy człowiek myśli, że ma do czynienia z dobrą, przystępną opowieścią historyczną, trzecia część dopowiada coś znacznie ciemniejszego: spokojnie, to nie była tylko opowieść. To był akt oskarżenia.