Collegium Minus, Wydział Humanistyczny UMK w Toruniu będzie gospodarzem kolejnego spotkania autorskiego poświęconego mojej najnowszej książce „Psychoterapia bez makijażu” 14 czerwca 2018 roku o godzinie 18:00. Zapraszam serdecznie na to spotkanie. To jedyna i niepowtarzalna okazja, aby porozmawiać o trudnych problemach poruszanych w książce bez pośrednictwa mediów społecznościowych – twarzą w twarz, tak, jak jeszcze do niedawna ludzie rozmawiali ze sobą.
Spotkanie poprowadzi dziennikarz „Gazety Wyborczej” – Grzegorz Giedrys.
W trakcie spotkania będzie możliwość kupienia książki i otrzymania autografu.
Miejsce spotkania:
Tych, którzy chcieliby pohejtować, zapraszam do lektury mojego Zwięzłego poradnika dla hejterówi komentowanie przy pomocy numerków. Szkoda ścierać palce na klawiaturze!
Parę wspomnień z ostatniego spotkania autorskiego we Wrocławiu:
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Cierpię męki, kiedy widzę pobrużdżone czoła moich krytyków od lat odkrywających na potrzeby chwili, setki razy sprawdzone stare metody deprecjacji ludzi, którzy wykonali jakąś pracę (o wymiarze dla owych krytyków najczęściej niewyobrażalnym). Co prawda temu wysiłkowi umysłowemu towarzyszy czasem satysfakcja i rodzaj samozachwytu nad własną „błyskotliwością”, ale są one dość przelotne, dlatego uznałem, że ulżę Wam zestawiając krótki podręczny katalog takich metod. Ulżę też sobie – nie będę musiał czytać Waszych oskarżeń – wystarczy, że wymienicie mi swoje ulubione numery.
Sposoby ogólne (dla wszystkich):
Przede wszystkim zacznijcie jak najszybciej i nie przejmujcie się faktem, że nie widzieliście książki na oczy. Najlepsi z Was skrytykowali książkę już w momencie, kiedy tylko autor wyjawił zamysł jej napisania. Im szybciej zaczniecie, tym więcej osób zniechęcicie do jej lektury.
Nie czytajcie książki, bo to strata czasu. Wybierzcie sobie jakąś publiczną wypowiedź autora, wyjmijcie ją z kontekstu i na jej podstawie krytykujcie, to co robi – to naprawdę sprawdzony i skuteczny sposób. Większość odbiorców Waszej krytyki też nie czyta grubych książek, a jedną wypowiedź może nawet zapamięta.
Nie przejmujcie się tym, że książka zawiera fakty z życia wielu ludzi i odniesienia do wyników badań. Nazwijcie to, co przez kilka lat robił jej autor jego POGLĄDAMI i atakujcie! Z faktami czasem trudno dyskutować, z poglądami uda się to bezsprzecznie.
Korzystajcie z emocjonalnego języka. Nazwijcie pracę autora KRUCJATĄ, WOJNĄ lub ATAKIEM. Od razu znajdziecie się po właściwej stronie jako ktoś, kto przeciwstawia się przemocy, a autor będzie musiał się tłumaczyć.
Dokonujcie zgeneralizowanych ocen moralnych stwierdzając na przykład, że to, co robi autor jest ZŁE. Uzasadnienie nie musi być wyrafinowane, wystarczy, że stwierdzicie np. „bo zniechęca innych do korzystania z pomocy”. Nie obawiajcie się, że ktoś sprawdzi czy macie podstawy, żeby nazywać to, czego bronicie pomocą a nie przemocą (do tej pory nikt tego nie próbował zrobić). Stwierdzenie, że ktoś zniechęca innych do szukania pomocy ma tak silny wydźwięk moralny, że odbiorca Waszej krytyki będzie od razu przygotowany na kolejną ocenę np. „to, co robi autor powoduje, że ma krew na rękach!”. Prawda, że mocne?
Stawiajcie głośno pytanie: CO AUTOR PROPONUJE W ZAMIAN? Nie, nie przejmujcie się, że ktoś odkryje głupotę tego pytania i odwróci je pytając Was dlaczego mielibyśmy szukać zamienników przemocy wobec kobiet, korupcji, nadużywania seksualnego dzieci itp. Wierzcie mi, że zadziała wdrukowany w mózgi Waszych odbiorców dogmat, że nic, nie może być lepsze od czegoś.
Bez względu na ogrom przytaczanych przez autora faktów, powinniście stanowczo stwierdzić, że POTRZEBNA JEST DALSZA DYSKUSJA. Nawet jeśli nie znacie żadnych faktów, albo wypowiecie dowolnie idiotyczne twierdzenia, kompletnie sprzeczne z prawidłowościami matematyki, logiki, prawami chemii, wynikami prowadzonych przez dziesięciolecia badań, broniąc ich i będąc w narożniku, pozbawieni jakichkolwiek argumentów powinniście bezwzględnie stwierdzić – „nie można tak jednoznacznie czegoś przekreślać, z pewnością potrzebna jest dalsza rzeczowa dyskusja na ten temat”. Dzięki temu znowu dokonuje się cudowna przemiana niedouczonego ignoranta w osobę otwartą na argumenty, skłonną do kompromisu i ugodową, a osobnika wykształconego i wyposażonego w wiedzę przeobraża w zamkniętego na dyskusję i pozbawionego tolerancji fanatyka. Aby to przeobrażenie wzmocnić, warto jeszcze rzeczowe argumenty nazwać DOGMATYCZNYMI, choćby nawet to określenie miało dotyczyć twierdzeń matematycznych lub innych dobrze znanych praw odkrytych przez naukę.
Sposoby szczegółowe (tylko dla wnikliwych, chcących sprawiać wrażenie, że widzieli tekst książki):
Zarzućcie autorowi, że ludzie, którzy się do niego zgłaszają to grupa ludzi zaburzonych niereprezentatywna dla zjawiska, jakim jest psychoterapia. Oczywiście nie musicie się martwić tym, że nie macie pojęcia, kto się do niego zgłasza (bo niby skąd mielibyście je mieć?), a już tym bardziej tym, że nie macie jakichkolwiek podstaw, żeby wnioskować o tym, co jest reprezentatywne. Was nikt nie będzie sprawdzał – skoncentrują się na autorze i na Waszym zarzucie.
Podkreślcie raz jeszcze wyraźnie, że jego rozmówcy (pacjenci), to osoby ZABURZONE. Przecież zaburzonym nie można wierzyć, prawda? To rewelacyjny sposób, bo dzięki niemu jesteście w stanie zdeprecjonować każdego, kto jest niezadowolony z terapii. A jeśli trafił na terapię to przecież musiał być zaburzony, prawda?
Posądźcie autora o nieuczciwość przy wyborze przypadków do analizy. Gdyby był uczciwy, to powinien analizować również przypadki pozytywne. Wiem, wiem, że nawet dziecko może zapytać czy dla zbadania przyczyn jakiejś choroby powinniśmy badać ludzi zdrowych czy chorych? Nie obawiajcie się jednak – wasi odbiorcy dawno stracili żywość umysłu przynależną dzieciom.
Nie życzę Wam tego, ale gdyby przydarzyło się Wam stracić grunt pod nogami dyskutując o zjawisku psychoterapii, zawsze możecie dokonać uniku stwierdzając: MOŻE TO NIE JEST DOSKONAŁA METODA, ALE JEST NAJLEPSZĄ, JAKĄ MAMY. Uważajcie tylko, aby tego co mówicie nie brać sobie za bardzo do serca, bo w praktyce może się zdarzyć, że będziecie musieli poruszać się po Londynie korzystając z planu Berlina, bo będzie to najlepsza mapa jaką będziecie akurat mieli.
Kiedy już naprawdę nie będziecie wiedzieli co powiedzieć, przybierzcie wyraz intelektualnej troski, pokiwajcie głową i z wyrazem zatroskania oznajmijcie: SZKODA, ŻE NIEMOŻLIWA JEST KONSTRUKTYWNA DYSKUSJA…
Sposoby personalne (mające doprowadzić do nokautu)
Z tego co autor mówi i pisze wyraźnie wynika, że NIE PRZESZEDŁ WŁASNEJ TRAPII. Nie martwcie się, że nie wszyscy uważają fakt odbycia własnej psychoterapii za coś, co przenosi ludzi na wyższy poziom duchowy. Jeśli nawet tak nie myślą i sami nie przeszli własnej terapii, a wypowiecie to stwierdzenie wystarczająco zdecydowanie i pewnie, to zaczną się zastanawiać, czy ktoś, kto nie poddał się terapii ma prawo o niej cokolwiek mówić.
NAJWYRAŹNIEJ FACET MA ZE SOBĄ JAKIŚ PROBLEM. Ta prosta diagnoza o oczywistych implikacjach bywa twórczo modyfikowana na różne sposoby.
I wreszcie na zakończenie możecie przypisać autorowi najbardziej niecne motywy, jakie nim kierują – chciwość, mściwość, narcyzm, zawiść i co tylko jeszcze zagra w duszy rozgrzanego hejtera. Pamiętajcie, im więcej błota rzucicie, tym więcej go przylgnie!
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Jedyna w swoim rodzaju księgarnia wrocławska „Tajne komplety” będzie gospodarzem spotkania autorskiego poświęconego mojej najnowszej książce „Psychoterapia bez makijażu” 21 maja 2018 roku o godzinie 18:00. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów i Klub Sceptyków Polskich. Zapraszam wszystkich czytelników mojego bloga na spotkanie. To jedyna i niepowtarzalna okazja, aby porozmawiać o trudnych problemach poruszanych w książce bez pośrednictwa mediów społecznościowych – twarzą w twarz, tak, jak jeszcze do niedawna ludzie rozmawiali ze sobą.
Szczegóły wydarzenia na FB: https://www.facebook.com/events/177471016416906/
Więcej o mojej książce TUTAJ.
Tych, którzy chcieliby pohejtować, zapraszam do lektury mojego Zwięzłego poradnika dla hejterówi komentowanie przy pomocy numerków. Szkoda ścierać palce na klawiaturze!
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
W Studio Kultura Rozmowy Małgorzata Niecicka-Mac rozmawia ze mną na temat „Psychoterapii bez makijażu”. Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia.
Na rynku pojawiła się nowa książka, o której będzie głośno. „Psychoterapia bez makijażu” obala mit, że psychoterapia zawsze jest tylko dobrym pomysłem. Autor, dr Tomasz witkowski, który sam jest psychologiem, zdradza, dlaczego napisał taką książkę…
W Studio Kultura Rozmowy Małgorzata Niecicka-Mac rozmawia ze mną na temat „Psychoterapii bez makijażu”. Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia.
Więcej na temat książki TUTAJ.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Rozmawialiśmy o „Psychoterapii bez makijażu” i jej formule: po rozmowie z osobą, która czuje się skrzywdzona przez terapię, następuje rozmowa z wybitnym terapeutą, bo oddawanie głosu wyłącznie pacjentom nie byłoby uczciwe wobec psychoterapii. Nie narzucam czytelnikom wniosków, choć swoich rozmówców stawiam czasem w narożniku, żeby wyczerpująco odpowiedzieli na pytania.
W kilku rozmowach przewija się analogia między psychoterapią a religią – jeden z moich rozmówców po latach terapii stwierdził wprost, że psychoterapia jest religią. Opowiedziałem anegdotę o Michale Aniele, który rzeźbił, odrzucając zbędne elementy marmuru; psychologia i psychoterapia przypominają bryłę, która wciąż się powiększa o kolejne koncepcje. Mówiliśmy też o modzie na samorozwój.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
– „Nieudana” terapia to szeroki i złożony problem, bo wiele zależy od punktu widzenia i perspektywy. Miernikiem jest często zadowolenie pacjenta, ale także to, na ile ustąpiły symptomy, z którymi pacjent się zgłosił – mówił ekspert, dr Tomasz Witkowski, psycholog i pisarz. – Ostrożne szacunki mówią o 5-10 proc. osób, dla których psychoterapia kończy się źle.
Co zrobić, gdy pacjent zaczyna przejmować wartości, wyznawane przez terapeutę, i zmienia sposób komunikowania się z bliskimi. Jakie niebezpieczeństwa czyhają na ludzi oddających swój los w ręce terapeutów? Jak odnaleźć się w gąszczu psychoterapeutycznych ofert i czym kierować sie, wybierając terapeutę? O tym w nagraniu rozmowy ze studia Czwórki.
Posłuchaj podcastu na stronie radiowej Czwórki klikając w obrazek:
Tytuł audycji:„Strefa prywatna”Prowadzi Jakub JamrozekGość: dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, założyciel Klubu Sceptyków Polskich („Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”)
Data emisji: 13.04.2018
Godzina emisji: 20.08
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Powiem ci ze wstydem, patrząc z dzisiejszej perspektywy, ja i wielu „kandydatów na pomagaczy” byliśmy nieco zarozumiali. Metodologia badań psychologicznych i analiza statystyczna – baza psychologii naukowej – budziły naszą niechęć, a fascynowały niebazujące na badaniach, raczej filozoficzne, wynurzenia psychoanalityków lub psychologów humanistycznych. I uznawaliśmy, że to właśnie jest prawdziwą psychologią.
Rafał Żak w najnowszej książce – Sztuka błądzenia – przedstawia historię prokuratora Michaela McGratha, któremu aktywiści „Projektu Niewinność” dzięki przeprowadzonym ponownie badaniom DNA udowodnili, że skazany za gwałt na małej dziewczynce na 40 lat pozbawienia wolności Jimmy Bromgard jest niewinny. McGrath był prokuratorem, który doprowadził do skazania Bromgarda na podstawie zeznań dziewczynki i błędnych (z naruszeniem zasad metodologii badawczej) badań włosów łonowych, które znaleziono na miejscu popełnienia przestępstwa. Pomimo że ponowne badania wykluczyły ponad wszelką wątpliwość winę Bromgarda, McGrath nie przyjął tego do wiadomości i w procesie o uniewinnienie uparcie wyszukiwał coraz to nowych powodów, dla których przesłanki do orzeczenia o winie były solidne. A to próbował dowieść, że napastnik jest chimerą i składa się z różniących się genetycznie komórek, co zostało zweryfikowane i odrzucone w toku postępowania; później stwierdził, że to, że ofiara zidentyfikowała oprawcę na 60% i na pytanie o to, czy jest pewna, odpowiedziała, że nie bardzo, jest wystarczająco mocnym dowodem w sprawie i powinno wystarczyć do skazania Bromgarda.
Dla wszystkich postronnych obserwatorów zdumiewająca była nie tylko upartość trwania przy swoim zdaniu wbrew nowym dowodom, ale także generowanie niemal naprędce nowych teorii, które miały potwierdzać, że niewinnie skazany Bromgard jest winny, a nowe dowody niczego nie przesądzają, nawet jeśli są tak solidne w porównaniu z tymi, które doprowadziły do wyroku skazującego. Gdyby to był odosobniony przypadek, można by było uznać, że oto prokurator nie nadaje się do swojej pracy, a jego postawa jest wyjątkiem w oceanie dobrych, racjonalnych i rzetelnych działań innych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Niestety tego typu zachowania nie są odosobnione i nie ograniczają się jedynie do zachowań na salach sądowych czy w pokojach przesłuchań.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
W najnowszym TVP TYGODNIK rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu„przeprowadzona ze mną przez Ewelinę Pietrygę. Zapraszam do lektury rozmowy.
TYGODNIK.TVP.PL: Pranie mózgu, próba samobójcza, drenaż kieszeni. Trudno uwierzyć by psychoterapia mogła szkodzić, a jednak po lekturze pańskiej nowej książki psychoterapeutów aż strach się bać …
TOMASZ WITKOWSKI: Przedstawione tam historie rzeczywiście są dość szokujące, ale to jedynie kilka z wielu przypadków nieudanej psychoterapii, do których dotarłem. A zajmuję się badaniem jej negatywnych skutków od wielu lat. Zdarza się bowiem, że źle prowadzona psychoterapia poważnie szkodzi. Może nie tylko unieruchomić pacjenta w kłopotach czy chorobie, ale nawet doprowadzić do tragedii i zmarnować mu życie.
Pogłębić alkoholizm, zmienić system wartości, skłonić do porzucenia kariery czy obranej drogi życiowej. Także uwikłać w niszczącą relację seksualną. Nie znaczy to jednak, że namawiam, by się jej bać. Proponuję tylko by zastosować wobec psychoterapii myślenie krytyczne.
W książce rozmawia pan z Włodkiem. Jak to możliwe, że młody, zdrowy psychicznie człowiek poddany szkoleniowej psychoanalizie skończył jako kaleka, żyjąc dziś dzięki dializie i przeszczepowi wątroby?
Jak widać, przestępując próg gabinetu psychoterapeuty nie zdajemy sobie sprawy, co może nam grozić. Tym bardziej, że nie przeczytamy o tym ani w popularnym poradniku psychologicznym ani w pracach naukowych. To fakt, że w wielu dziedzinach wiedzy, m.in. medycynie czy farmacji, bada się skutki uboczne sposobów leczenia czy samych leków. Inaczej jednak jest w psychoterapii: tu nieliczni tylko terapeuci i naukowcy są zainteresowani negatywnymi konsekwencjami takiego leczenia.
Dlaczego tak pan uważa?
Podam przykład: W 2014 ukazało się studium przeglądowe 132 prac poświęconych efektywności psychoterapii. Aż w 79% analizowanych badań nie uwzględniono nawet rubryki, by wspomnieć o ewentualnych negatywnych skutkach. Rzetelnie opisano je w zaledwie 3% prac. A gdy przygotowując moją książkę zwróciłem się do 48 znanych polskich terapeutów, większość odmówiła lub zignorowała moją propozycję. Rozmowy ze mną zakończyło tylko pięciu z nich.
Co czyha na nas w gabinecie psychoterapeuty?
To zależy. W wielu z nich pracują dobrze przygotowani, empatyczni terapeuci skłonni nam pomóc. W innych zaś obojętni na nasz los zawodowi wypaleńcy, ignoranci lub wyrachowani naciągacze. Nie znamy ich wzajemnych proporcji. W gabinetach tej drugiej grupy trzeba liczyć się przede wszystkim z nietrafną diagnozą lub jej brakiem.
Włodek, o którym pani wspomniała, był młodym psychologiem. Rozpoczął właśnie terapię szkoleniową. Czuł się jednak ustawicznie zmęczony i przygnębiony. Dokuczało mu też poczucie beznadziei spowodowane, jak okazało się w tragicznym finale, niedoczynnością tarczycy. Niestety, terapeuta zamiast rozpocząć leczenie od wykluczenia przyczyn somatycznych czyli zlecenia badań laboratoryjnych, poddał go psychoanalizie.
Czytaj dalej…
Tych, którzy chcieliby pohejtować, zapraszam do lektury mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów i komentowanie przy pomocy numerków. Szkoda ścierać palce na klawiaturze!
Premiera książki 16 kwietnia 2018 roku!
O książce napisali również:
Tomasz Witkowski udowadnia po raz kolejny, że zdrowy rozsądek jest największym skarbem człowieka, a wiedza wciąż stanowi pewną lokatę.
Bartosz Panek, Polskie Radio 2, Laureat Prix Italia w 2014 r.
Wstrząsające opowieści o złowrogiej rzeczywistości, której na co dzień nie mamy możliwości zobaczyć. Non-fiction, choć chciałoby się wierzyć, że to tylko literacka fikcja.
Konrad Szołajski – reżyser i scenarzysta
Psychoterapia jest działalnością wyjętą w Polsce spod prawnych regulacji i społecznej kontroli. Na szczęście jest Tomasz Witkowski. W tej książce znowu tropi terapeutyczne nadużycia. Oddaje głos zarówno ich ofiarom, jak i wybitnym psychoterapeutom, z którymi krytycznie omawia każdy przypadek. Ktokolwiek chce uczciwie uprawiać psychoterapię – albo się jej poddać – musi skonfrontować się z tym, co na kartach tej książki opisano.
Tomasz Stawiszyński, filozof, eseista, autor książki Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii
Czy psychoterapia rzeczywiście stanowi remedium na współczesne problemy człowieka? Czy może, jak podnosi w swojej książce Tomasz Witkowski, potrafi być pozbawionym logiki i odpowiedniej wiedzy narzędziem do krzywdzenia i tak już skrzywdzonych ludzi? Publikacja Witkowskiego w przejmujący sposób ukazuje rozdźwięk pomiędzy medialno-marketingowym optymistycznym wizerunkiem psychoterapii a rzeczywistością, w której ludzkie odpady są pozostawione samym sobie. To zapis bezsilnego krzyku ludzi słabych i poranionych za przyzwoleniem większości. Must read nie tylko dla tych, którzy mają cokolwiek wspólnego z psychoterapią.
Anna Szulc, dziennikarka społeczna „Newsweeka”,
laureatka Grand Press w kategorii reportażu
Witkowski otwiera przed czytelnikami mroczne tajemnice szczelnie zamkniętego środowiska psychoterapeutów. Stawia tezy, dając jednocześnie szansę na własną interpretację ciemnej strony psychoterapii. To lektura nie tylko dla „wtajemniczonych“, ale też doskonały przewodnik dla literatów i filmowców. Kontrowersyjne i mocne.
Robert Wichrowski, reżyser, wykładowca, dr sztuki filmowej
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
To tytuł artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze RZECZPOSPOLITA PLUS MINUS. Napisałem go podstawie doświadczeń zebranych podczas pracy nad książką „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”, która w kwietniu ukaże się nakładem Wydawnictwa Bez Maski. Zapraszam do lektury!
Od lat spotykam ludzi, którzy psychoterapeutom przypisują winę za zniszczone zdrowie, zmarnowane lata życia, rozbite relacje rodzinne. Nie chcę oceniać, czy ich gorycz jest uzasadniona. Wiem jednak, że w ich głos należy się wsłuchać ze szczególną uwagą, bo to oni płacą najwyższą cenę za udział w eksperymentach, które ktoś nazwał psychoterapią.
Stara indyjska przypowieść opowiada o sześciu ślepcach, którzy postanowili dowiedzieć się czegoś o słoniu. Jeden z nich natknął się na twardą skórę słonia, stwierdzając, że jest on murem. Drugi dotknął kła i ocenił, że ma do czynienia z włócznią. Trzeci, pomacawszy trąbę, doszedł do przekonania, że to gatunek węża. Czwarty, natknąwszy się na kolano słonia, zawyrokował, że jest on drzewem. Doświadczywszy podmuchów powietrza powodowanych przez uszy słonia, piąty ślepiec nazwał go wachlarzem. I wreszcie szósty, chwyciwszy zwierzę za ogon, skonkludował, że jest ono zwykłą liną. Wszyscy ślepcy, posiadłszy swoje racje, nie potrafili uznać odmiennych przekonań swoich towarzyszy, pozostali skłóceni i nigdy nie zdobyli pełnej wiedzy o wyglądzie słonia.
Prawda płynąca z tej opowieści zdaje się być truizmem ilekroć przyglądamy się ślepcom z pozycji obserwatora. Staje się jednak aż nazbyt często nieosiągalna, kiedy sami możemy dotknąć jedynie części słonia. Łamy gazet, głośniki radiowe, ekrany telewizorów, komputerów, tabletów i smartfonów przepełniają kłótnie ślepców. W wielu gramy rolę jednego z nich. W niektórych ciągle niemożliwe jest stworzenie obrazu całości. Są wreszcie i takie, gdzie ktoś odnosi korzyści, jeśli przyjmiemy jego wizję rzeczywistości.
UKRYTY KONFLIKT INTERESÓW
Skrupulatne studia nieodmiennie doprowadzają nas do przekonania, że obszarem ludzkiej działalności, który, podobnie jak słoń ślepcom, wymyka się poznaniu, jest działalność człowieka nazwana psychoterapią. Dzisiaj nikt nie jest uprawniony do wypowiadania sądów ogólnych na temat jej stanu. A przynajmniej sądów opartych na pewnych faktach. To kategoryczne stwierdzenie wynika z tego prostego faktu, że nie dysponujemy podstawowymi liczbami dotyczącymi tego zawodu. Nie wiemy, i to nawet w przybliżeniu, ilu dzisiaj terapeutów praktykuje w Polsce (podobne wątpliwości dotyczą znacznej części świata, ale dla ścisłości, w dalszej części wywodu ograniczę się tylko do naszego kraju). Czy nie znając tej liczby, możemy wydawać jakikolwiek sąd na temat jakości, skuteczności lub szkodliwości świadczonych przez nich usług? Wszak każda taka opinia wywodzić się będzie wyłącznie z dostępnych nam wyrywkowych subiektywnych danych.
Nie wiemy też, ilu pacjentów jest poddawanych psychoterapii, ilu ją ukończyło i z jakim skutkiem. Danych tych szukałem zarówno ja sam, jak i kilku znajomych doktorantów przez wiele lat. Pytałem o nie terapeutów, urząd statystyczny, przeszukiwałem źródła. Bez skutku. Możemy co prawda szacować liczbę terapeutów zrzeszonych w różnych stowarzyszeniach, ale nie mamy pojęcia, jaka to jest część wszystkich praktykujących w tym zawodzie. Możemy zebrać jakieś liczby dotyczące psychoterapii refundowanych, ale wiemy z całą pewnością, że jest to tylko wycinek dużo większej całości. Prawdopodobnie mały ułamek wszystkich prowadzonych terapii, choć nie wiemy, jak mały.
Tych, którzy chcieliby pohejtować, zapraszam do lektury mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów i komentowanie przy pomocy numerków. Szkoda ścierać palce na klawiaturze!
Premiera książki 16 kwietnia 2018 roku!
O książce napisali również:
Tomasz Witkowski udowadnia po raz kolejny, że zdrowy rozsądek jest największym skarbem człowieka, a wiedza wciąż stanowi pewną lokatę.
Bartosz Panek, Polskie Radio 2, Laureat Prix Italia w 2014 r.
Wstrząsające opowieści o złowrogiej rzeczywistości, której na co dzień nie mamy możliwości zobaczyć. Non-fiction, choć chciałoby się wierzyć, że to tylko literacka fikcja.
Konrad Szołajski – reżyser i scenarzysta
Psychoterapia jest działalnością wyjętą w Polsce spod prawnych regulacji i społecznej kontroli. Na szczęście jest Tomasz Witkowski. W tej książce znowu tropi terapeutyczne nadużycia. Oddaje głos zarówno ich ofiarom, jak i wybitnym psychoterapeutom, z którymi krytycznie omawia każdy przypadek. Ktokolwiek chce uczciwie uprawiać psychoterapię – albo się jej poddać – musi skonfrontować się z tym, co na kartach tej książki opisano.
Tomasz Stawiszyński, filozof, eseista, autor książki Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii
Czy psychoterapia rzeczywiście stanowi remedium na współczesne problemy człowieka? Czy może, jak podnosi w swojej książce Tomasz Witkowski, potrafi być pozbawionym logiki i odpowiedniej wiedzy narzędziem do krzywdzenia i tak już skrzywdzonych ludzi? Publikacja Witkowskiego w przejmujący sposób ukazuje rozdźwięk pomiędzy medialno-marketingowym optymistycznym wizerunkiem psychoterapii a rzeczywistością, w której ludzkie odpady są pozostawione samym sobie. To zapis bezsilnego krzyku ludzi słabych i poranionych za przyzwoleniem większości. Must read nie tylko dla tych, którzy mają cokolwiek wspólnego z psychoterapią.
Anna Szulc, dziennikarka społeczna „Newsweeka”,
laureatka Grand Press w kategorii reportażu
Witkowski otwiera przed czytelnikami mroczne tajemnice szczelnie zamkniętego środowiska psychoterapeutów. Stawia tezy, dając jednocześnie szansę na własną interpretację ciemnej strony psychoterapii. To lektura nie tylko dla „wtajemniczonych“, ale też doskonały przewodnik dla literatów i filmowców. Kontrowersyjne i mocne.
Robert Wichrowski, reżyser, wykładowca, dr sztuki filmowej
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Don’t leave me… (fragment) Tomasz Witkowski: Podjęła pani kolejną terapię? Sylwia: Kolejny kontakt. T.W. Może pani o tym opowiedzieć? S. Nie ma tu nic do powiedzenia, oprócz mojej głupoty.
Don’t leave me…
(fragment)
Tomasz Witkowski: Podjęła pani kolejną terapię?
Sylwia: Kolejny kontakt.
T.W. Może pani o tym opowiedzieć?
S. Nie ma tu nic do powiedzenia, oprócz mojej głupoty. On tak pięknie pisał w Internecie, z takim zrozumieniem o kimś takim jak ja. Chciałam doświadczyć tego zrozumienia. Jak poczułam, tak zrobiłam. Przypadkowo go zobaczyłam w tym. Empatią mnie zafascynował i tłumaczeniem prostym rzeczy, do których inni dorabiali teorie.
T.W. Bardzo enigmatycznie pani o tym opowiada. Kim jest ów tajemniczy „on”, poza tym, że to ktoś dotychczas nieznany pani, na kogo przypadkiem natknęła się w Internecie?
S. Psychoterapeutą i człowiekiem lubiącym wyzwania. Tak powiedział. Prywatnym. Mnie w końcu przyjmował bez pieniędzy jednak. Obiecał, że nie zrobi mi tego, co zrobił ten poprzedni. Nie porzuci, nie wezwie policji. Od wejścia z drzwi podałam mu moją diagnozę oraz opisałam historię z poprzednim terapeutą nie zatajając niczego. Chciałam by zanim się weźmie za mnie wiedział kogo bierze i jak trudno mu może być z tym. Zależało mi żeby mnie potem nie skrzywdził jak mu już zaufam i będę bezbronna wobec niego. Powiedział, że się podejmie. Przytulał, głaskał, rozmawiał. Dzwonił, pisał. To trwało. Potem przestało trwać. Żona się zdenerwowała, ja przesadziłam. Uznał, że Mount Everest nie dla niego. Zapomniał, że ma w terapii człowieka, a nie wyzwanie, którego zresztą podjął się z pełną wiedzą i odpowiedzialnością, jak mniemam.
T.W. Z pani opisu wnioskuję, że rozpoczęła pani kolejną terapię, ale aby to doprecyzować, proszę powiedzieć, czy przed rozpoczęciem tego, jak to pani nazywa, „kontaktu” ustaliliście wzajemnie, czy to jest po prostu bezpłatna psychoterapia, czy też relacja dwojga dorosłych osób bez żadnych zobowiązań wobec siebie?
S. On mnie przyjął na psychoterapię. Tylko dla mnie to była relacja.
T.W. Rozumiem. Jak długo trwała wasza relacja?
S. Około 1,5 roku
T.W. Wcześniej wspomniała pani, że terapeuta panią przytulał i głaskał. Po jakim czasie od rozpoczęcia terapii doszło do kontaktów cielesnych?
S. Po kilkunastu tygodniach.
T.W. Czy te kontakty zainicjował on czy pani?
S. Nie wiem już. Za rękę to ja go próbowałam brać. On potem ustalił to jako część kontraktu. To ja go wkurzyłam, ale to on uderzył mnie z całej siły w twarz, uprzednio złapawszy za szyję po wybiegnięciu z gabinetu. Była też taka sytuacja, że go wyprowadziłam z równowagi przez telefon. Nawrzeszczał na mnie nazywając dziewczynką, która sobie pozwala i że zobaczę co mi zrobi jak nie przestanę. Przeżyłam spory szok bo to był pierwszy raz. Sprowokowało mnie to bym przyszła na sesję i położyła mu głowę na kolanach. On mnie wtedy pogłaskał po tym głupim łbie. Jak Pan uważa, kto w tym całym pomieszaniu kogo prowokował i inicjował cokolwiek? Bo ja czuję tylko zagubienie jak o tym myślę
T.W. Czy doszło również między wami do kontaktów seksualnych?
S. Lizałam go po rękach, po szyi. Swojego członka mi pokazał. To są kontakty seksualne czy nie? Naprawdę nie wiem.
T.W. Pani Sylwio, ja osobiście uważam, że to są kontakty seksualne, i że terapeuta wykroczył daleko poza swoje uprawnienia, ale nie moja opinia jest tutaj najważniejsza, bardziej istotne jest to, jak ocenią to inni psychoterapeuci i czytelnicy tej książki. Wcześniej wspomniała pani, że wasza relacja zdenerwowała żonę terapeuty i to była przyczyna jej zakończenia. Może pani opowiedzieć co dokładnie się wydarzyło?
S. Wysłałam mu od cholery sms-ów m.in. takich, gdzie pisałam o mojej cipce, o naszej relacji, o moich uczuciach, coś z sesji wspominałam, etc. Jego żona sobie przeczytała i spytała go o jakie tu cipki chodzi. Powiedział mi to jak siedzieliśmy na trawniku, jak już poszła sobie policja. Powiedział mi wtedy także, że go to wszystko zalewa. Tak się wyraził. Że żona mówi mu żeby się wycofał z relacji ze mną. Powiedział, że ucina kontakt telefoniczny i sms-owy, ale sesje zostawia. Jest sens mówić dalej?
T.W. Skąd znowu ta policja? Nic pani wcześniej o niej nie wspominała.
S. Przyszłam parę razy pod gabinet totalnie wykończona, zrozpaczona i prosiłam o łagodniejszy sposób zakończenia naszego kontaktu telefonicznego, – przypomniałam, że gdy się podejmował pracy ze mna, obiecał mnie tak nie odciąć. Wtedy wezwał policję chyba czterokrotnie w ciągu tygodnia, twierdząc, że już nie chce ze mną rozmawiać. Wzywał też policję podczas wcześniejszych kłótni, bo myślał, że to mnie spacyfikuje i przestanę mu pyskować. Jak już przyjeżdżały służby, odsyłał ich, a my sobie dalej siedzieliśmy na trawniku na przemian wyznając sobie miłość i nienawiść.
T.W. Wróćmy do momentu, kiedy siedzieliście razem na trawniku po tym jak odjechała już policja. Zaakceptowała pani odcięcie kontaktu telefonicznego i kontynuowanie sesji terapeutycznych?
S. Nie. Byłam przerażona perspektywą odcięcia. To było dla mnie totalne porzucenie. Głowa mi pękała z bólu a momentami nic do mnie nie docierało. Tego nawet nie da się opisać. Coś mówiliśmy, ale to było bez znaczenia. Słowa po prostu płynęły, a ja się czułam jak odrealniona. Cały czas myślałam, że wszystko skończy się dobrze. Przecież obiecywał, że mnie nie zostawi.
T.W. Co wydarzyło się później?
S. Później był weekend, kiedy nie dzwonił do mnie, a ja zamknęłam się w domu w stanie obłędu. W poniedziałek zjawiłam się w gabinecie, chyba nieumówiona, ale czekałam aż skończy sesję z kimś i próbowałam mu powiedzieć, że ja tak nie daję rady. Jak już miał w zwyczaju, wezwał policję, tłumacząc, że się „do niego zbliżam”, a on sobie nie życzy, i że złożył już w komendzie wniosek o zakaz zbliżania. Wezwał też pogotowie, tłumacząc im przez słuchawkę, że pacjentka co prawda nie zachowuje się agresywnie, ale on już jej nie chce tutaj widzieć, bo przerwał terapię, a policja nie chce mnie usunąć na dobre, ja wracam, no a to kłopot. Poinformował zebrane służby o czym rozmawialiśmy na sesji, czyli sam się zwolnił z tajemnicy zawodowej. Policja odjechała. Pogotowie zawiozło mnie na izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego tłumacząc, że to proforma bo oni nie wiedzą co w sumie zrobić, ale zaraz mnie puszczą. Tak też się stało, wkurzona ordynator kazała mi wracać skąd przyszłam, bo diagnoza borderline nie uprawnia do korzystania z usług wariatkowa. Wpisała: „zalecana psychoterapia ambulatoryjna”. Po tej akcji byłam tak wściekła, że kolejnego dnia weszłam na jego sesję z jakąś pacjentką, doszło do pyskówki. Potem trzy miesiące wyjęte z życia. Spałam. Prawie 24/24. Rzeczywistość mieszała mi się ze snem. Dzwoniłam do niego, a może już nie, to też mi się mieszało. Gdzieś wcześniej jeszcze rozmawiałam z nim przez telefon. Prosiłam, że jeśli naprawdę nie może tego kontaktu kontynuować to chociaż zakończmy to jak ludzie bo ja jestem w terapii i on wiedział o moich problemach z separacją, przecież uzgadnialiśmy, że nie zakończy się to w ten sposób z jego strony… Wyznaczył jakiś proces zakończenia. Za 5 minut zadzwonił i powiedział, że odwołuje, bo „uległ mojej presji”. Że trudno, jeśli łamie zasady terapii. (W kodeksie etycznym psychoterapeuty jest zapis o tym jak należy kończyć terapię by nie skrzywdzić pacjenta.)
T.W. I to był definitywny koniec kontaktów z tym terapeutą?
S. Czasem wysyłam mu sms-a zawsze z jednym i tym samym pytaniem, dlaczego mnie skrzywdził. Nie wiem, po co to robię. Odpowiedzi nie będzie. Jest to na pewno definitywny koniec moich kontaktów z ludźmi, w tym terapeutami. To tylko krzywdzenie ludzi.
T.W. Gorzka konstatacja jak na osobę, która wielokrotnie próbowała uporządkować swoje życie przy pomocy terapii. Pani Sylwio, pozostaje mi podziękować pani za rozmowę i życzyć, aby spotykała pani na swojej drodze ludzi mądrych i dobrych.
S. Liczę, że książka zostanie szybko wydana bo czeka już zbyt długo. Ja również dziękuję Panu za rozmowę, wsparcie psychiczne i realne dla moich działań.
Całość rozmowy dostępna w książce już 16 kwietnia 2018 r.
Zamów książkę już dzisiaj
Tomasz Witkowski udowadnia po raz kolejny, że zdrowy rozsądek jest największym skarbem człowieka, a wiedza wciąż stanowi pewną lokatę.
Bartosz Panek, Polskie Radio 2, Laureat Prix Italia w 2014 r.
Wstrząsające opowieści o złowrogiej rzeczywistości, której na co dzień nie mamy możliwości zobaczyć. Non-fiction, choć chciałoby się wierzyć, że to tylko literacka fikcja.
Konrad Szołajski – reżyser i scenarzysta
Psychoterapia jest działalnością wyjętą w Polsce spod prawnych regulacji i społecznej kontroli. Na szczęście jest Tomasz Witkowski. W tej książce znowu tropi terapeutyczne nadużycia. Oddaje głos zarówno ich ofiarom, jak i wybitnym psychoterapeutom, z którymi krytycznie omawia każdy przypadek. Ktokolwiek chce uczciwie uprawiać psychoterapię – albo się jej poddać – musi skonfrontować się z tym, co na kartach tej książki opisano.
Tomasz Stawiszyński, filozof, eseista, autor książki
Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii
Czy psychoterapia rzeczywiście stanowi remedium na współczesne problemy człowieka? Czy może, jak podnosi w swojej książce Tomasz Witkowski, potrafi być pozbawionym logiki i odpowiedniej wiedzy narzędziem do krzywdzenia i tak już skrzywdzonych ludzi? Publikacja Witkowskiego w przejmujący sposób ukazuje rozdźwięk pomiędzy medialno-marketingowym optymistycznym wizerunkiem psychoterapii a rzeczywistością, w której ludzkie odpady są pozostawione samym sobie. To zapis bezsilnego krzyku ludzi słabych i poranionych za przyzwoleniem większości. Must read nie tylko dla tych, którzy mają cokolwiek wspólnego z psychoterapią.
Anna Szulc, dziennikarka społeczna „Newsweeka”,
laureatka Grand Press w kategorii reportażu
Witkowski otwiera przed czytelnikami mroczne tajemnice szczelnie zamkniętego środowiska psychoterapeutów. Stawia tezy, dając jednocześnie szansę na własną interpretację ciemnej strony psychoterapii. To lektura nie tylko dla „wtajemniczonych“, ale też doskonały przewodnik dla literatów i filmowców. Kontrowersyjne i mocne.
Robert Wichrowski, reżyser, wykładowca, dr sztuki filmowej
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Premiera książki 16 kwietnia 2018 roku. Już dzisiaj jednak kolejny fragment rozmowy ze znanym i uznanym psychoterapeutą – prof. Jackiem Bombą.
Premiera książki 16 kwietnia 2018 roku. Już dzisiaj jednak kolejny fragment rozmowy ze znanym i uznanym psychoterapeutą – prof. Jackiem Bombą. Pretekstem naszej rozmowy była historia Michała zatytułowana Psychoterapia jest religią, a której fragment zamieściłem w jednym z wcześniejszych wpisów.
Jacek Bomba, psychiatra, psychoterapeuta, superwizor psychoterapii. Urodzony w 1941 roku w Skawinie. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego im. Augusta Witkowskiego w Krakowie w 1958 roku i Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika w Krakowie w 1964 roku. Od 1966 do przejścia na emeryturę w 2011 roku związany z Katedrą Psychiatrii UJ CM. Emerytowany profesor zwyczajny w Uniwersytecie Jagiellońskim, były kierownik Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży. Katedry Psychiatrii i Katedry Psychoterapii UJ CM. Czynny zawodowo w Centrum Psychoterapii w Krakowie i w Fundacji Haubenstoków. Kształcenie podyplomowe: Katedra Psychiatrii UJ CM ( pod kierunkiem Antoniego Kępińskiego, Ewy Broszkiewiczowej i Marii Orwid), Institute of Psychiatry, London UK (Maudsley and Bethlem Royal Hospitals), State University of New York, Stony Brook, NY. Kształcenie w psychoterapii: Katedra Psychiatrii UJ CM, Sekcja Naukowa Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Główny temat zainteresowań badawczych: psychopatologia okresu dorastania. Opublikował ponad 200 opracowań. Publikował też prace upowszechniające wiedzę o człowieku i jego rozwoju. Certyfikat Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Certyfikat Superwizora Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Prowadzi szkolenia superwizji psychoterapii. Stosuje psychoterapię, jako integralną część leczenia, od blisko 50 lat. Superwizuje psychoterapie od ponad 30 lat.
Foto Mirosław Sikorski
Psychoterapia jest leczeniem
Miarą skuteczności pomocy jest jej wynik. W profilaktyce jest to uniknięcie choroby, w leczeniu – ustąpienie zaburzenia, w rehabilitacji – poprawa jakości życia.
T.W.: Panie profesorze, dziękuję, że zgodził się pan na tę rozmowę. Myślę, że dzięki niej czytelnicy będą mogli spojrzeć na historię Michała z perspektywy profesjonalnego terapeuty. Jest ona dość nietypowa. Czy po przeczytaniu wywiadu przyznałby pan Michałowi prawo do nazywania siebie ofiarą psychoterapii?
J.B.: Nie mogę i nie chcę wypowiadać się w tej kwestii. Wymagałoby to oceny stanu zdrowia pańskiego rozmówcy, a orzekanie o stanie zdrowia musi poprzedzać badanie lekarskie. Jestem psychiatrą i psychoterapeutą. Traktuję psychoterapię jako istotną część opieki nad zdrowiem psychicznym. Jak każde leczenie, psychoterapia może zamiast oczekiwanych korzyści, doprowadzić do szkód. Rozstrzyganiem tego, czy niekorzystny wynik leczenia wynika z błędów popełnionych przez leczącego, czy jest niezawiniony, zajmują się powołane w tym celu instancje. Między innymi sądy koleżeńskie Izby Lekarskiej, czy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Z lektury rozmowy panów wywnioskowałem, że podstawowa kwestia to leczenie człowieka, który leczenia nie wymaga. I tego właśnie, czy pański interlokutor wymagał leczenia nie mogę ocenić nie badając go osobiście.
T.W.: Czy on jednak w ogóle był leczony? Pacjent prosił o diagnozę, nigdy jej od terapeuty nie uzyskał. Czy taka sytuacja jest w ogóle dopuszczalna?
J.B. Sądzę, że terapia to synonim leczenia. Leczenie zaś obejmuje też zapobieganie i rehabilitację, oraz – obecnie dość często – utrzymanie lub poprawę jakości życia u osób cierpiących na zaburzenia przewlekłe i nieuleczalne. Jestem zdania, że psychoterapia jest leczeniem w tym rozumieniu. Nie podzielam często spotykanego poglądu, że może służyć także doskonaleniu sprawności osób zdrowych. Podejmując leczenie, a więc i psychoterapię formułuję rozpoznanie, w formie hipotezy, i weryfikuję ją (hipotezę diagnostyczną) w trakcie leczenia. Mówię pacjentom o tych przypuszczeniach, upewniam się, czy jestem rozumiany, pytam o zgodę na kroki diagnostyczne i terapeutyczne. Staram się też informować o zmianach rozpoznania. Muszę przy tym dodać, że uważam obowiązujący system diagnostyczny za ułomny, a dziewiętnastowieczną koncepcję choroby za wyczerpaną. Kiedy proponuję psychoterapię jako główny sposób leczenia potrzebuję oddzielnej, indywidualnej diagnozy do psychoterapii. Uczę też takiego postępowania.
T.W.: Kwestia oddziaływań, które nazywa się obecnie psychoterapią i niezwykłego rozciągnięcia granic tego pojęcia jest niezwykle interesująca i powrócę jeszcze do niej w toku naszej rozmowy. Wcześniej jednak, chciałbym skupić się na tych wydarzeniach, o których rozmawiałem z Michałem. Wskazał on wiele mechanizmów manipulacyjnych, które mogły zadziałać wtedy, kiedy rozpoczynał psychoterapię i nakłonić go do uczestnictwa w niej. Wymienił m. in. siłę autorytetu, znaczenie przemilczeń, niechęć do stawiania diagnozy, dezinformację. Domyślam się, że odmówi pan jednoznacznego zajęcia stanowiska w tym konkretnym przypadku, dlatego też zadam od razu pytanie ogólne. Czy siła oddziaływania tych mechanizmów może w rzeczywistości być tak duża, jak opisał to Michał?
J.B.: Zacznę może od autorytetu, bo to jest raczej cecha nadana. Autorytetem się nie jest, lecz musi się być uznanym za taki. Pozostałe są zachowaniami (jeśli „niechęć do stawiania diagnozy” potraktujemy nie jako przypisaną postawę – niechęć, a jako unikanie). Wśród nich udzielanie fałszywych informacji trudno akceptować, chociaż i tu są wyjątki. Etyka lekarska dopuszcza nieudzielanie informacji na wyraźne życzenie pacjenta. W psychoterapii opartej na dążeniu do wglądu i przepracowania (czy łagodniej mówiąc, na zmianie racjonalizacji dysfunkcjonalnych na funkcjonalne) terapeuta jest odpowiedzialny za podawanie informacji (interpretacji) tylko wtedy, kiedy pacjent może je przyjąć. Ujęcie, jakie pan przyjął w pytaniu grupuje techniki używane przecież w reklamie i propagandzie i uważane za skuteczne.
T.W.: Panie profesorze, te techniki na przykładzie konkretnych zachowań swojego terapeuty zidentyfikował pacjent, nie ja. Ja tylko w imieniu czytelników, z których być może część rozważa udział w psychoterapii (a niektórzy może próbują zidentyfikować przyczyny niepowodzenia własnej terapii), próbuję się dowiedzieć, na ile groźne może być dla nich oddziaływanie podobne do tego, które opisał Michał opowiadając o początkach własnej terapii.
J. B.: Problem w tym, że nie mam możliwości oceny trafności osądu pańskiego rozmówcy. Mogę jedynie dyskutować z panem.
T.W.: Cóż, ja też nie mam takiej możliwości, traktuję relację Michała jako pretekst do rozważań na tematy, które uwypukla. Nie będę jednak nalegał, pozostawmy czytelnikom ocenę możliwości wystąpienia w trakcie procesu terapeutycznego wymienionych przez niego manipulacji. Myślę jednak, że relacja Michała jest także dobrym pretekstem aby porozmawiać o niektórych konkretnych procedurach terapeutycznych, w tym sytuacji zmiany terapeuty. Czy w tym zakresie obowiązują jakieś standardy? W opowiadanych przez pacjentów historiach uderza to, że z reguły pacjenci są pozostawiani sami sobie.
J.B.: Pytanie o standardy jest pozornie proste. A odpowiedź bardzo trudna. Dla mnie głównie dlatego, że polegam raczej na wrażliwości indywidualnej niż standardach narzucanych. Zdaję sobie sprawę z tego, że jest to postawa odmienna od powszechnej tendencji w rozumieniu profesjonalizmu. Jestem przywiązany do idei podmiotowości pacjenta i dbaniu o jego swobodną decyzję w wyborze sposobów leczenia, w tym zmiany leczącej go osoby. Kształtowałem się w warunkach pracy w zespole, w którym indywidualną terapię podejmował ten terapeuta, z którym pacjent nawiązywał najlepszy kontakt. Zespół pozwala też na możliwie łagodną zmianę terapeuty w przypadkach losowych. Pacjent nie jest zostawiany „samemu sobie”. Jestem świadom ryzyka swobodnego wyboru metody leczenia, a także osoby leczącej. Zagrożenie zdrowia czyni nas bezradnymi, a nasze kompetencje w materii leczenia są chyba mniejsze niż przy wyborze gatunku chleba. Jeśli pacjent informuje mnie, że był wcześniej w terapii, pytam o to czy terapię zakończył, czy przerwał, oraz czy i jak rozstał się z poprzednim terapeutą. Tej zasady staram się przestrzegać. Wolę, kiedy się rozstaje i wyjaśnia terapeucie dlaczego kończy terapię. Staram się też o to, żeby moi pacjenci mnie nie porzucali, ale kończyli terapię. Czasem jednak odchodzą bez pożegnania i muszę się z tym godzić. W przeszłości, kiedy leczyłem głównie dorastających (adolescentów) najlepiej się czułem słysząc: „nic mi Pan nie pomógł, sam sobie poradziłem”. Ale ma pan rację, problemy zakończenia psychoterapii, lub skierowania pacjenta do innego terapeuty, są dla psychoterapeutów trudne.
T.W.: Zadając to pytanie chciałem się po prostu dowiedzieć, czego uczą się terapeuci podczas przygotowania do zawodu, a więc dowiedzieć o minimum przyzwoitości. Zdarza się, że podobnie jak inni ludzie, terapeuci chorują, zachodzą w ciążę, zmieniają miejsce zamieszkania, a nawet umierają. To zdarzenia na tyle częste, że trudno ich nie przewidzieć. Tymczasem opowieści moich pacjentów, nie tylko Michała, skłaniają do wniosku, że większość w ogóle sobie tym nie zaprząta głowy. Jakiego minimum przyzwoitości przy zmianie terapeuty powinni oczekiwać pacjenci?Ciąg dalszy rozmowy z prof. Jackiem Bombą w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie kwietnia 2018 roku. Zamów książkę już dzisiaj!
W poprzednich wpisach zamieściłem fragment rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, w którym omawialiśmy problemy poruszone przez pierwszego pacjenta. Następnie opublikowałem fragment rozmowy z pacjentką Paulą i rozmowę z Mają Filipiak komentującą przypadek Pauli. Trzeci przypadek został omówiony w rozmowie przeprowadzonej z Andrzejem Śliwerskim – psychoterapeutą behawioralno-poznawczym. Kolejne odsłony wkrótce!
O książce napisali m.in.:
Tomasz Witkowski udowadnia po raz kolejny, że zdrowy rozsądek jest największym skarbem człowieka, a wiedza wciąż stanowi pewną lokatę.
Bartosz Panek, Polskie Radio 2, Laureat Prix Italia w 2014 r.
Wstrząsające opowieści o złowrogiej rzeczywistości, której na co dzień nie mamy możliwości zobaczyć. Non-fiction, choć chciałoby się wierzyć, że to tylko literacka fikcja.
Konrad Szołajski – reżyser i scenarzysta
Psychoterapia jest działalnością wyjętą w Polsce spod prawnych regulacji i społecznej kontroli. Na szczęście jest Tomasz Witkowski. W tej książce znowu tropi terapeutyczne nadużycia. Oddaje głos zarówno ich ofiarom, jak i wybitnym psychoterapeutom, z którymi krytycznie omawia każdy przypadek. Ktokolwiek chce uczciwie uprawiać psychoterapię – albo się jej poddać – musi skonfrontować się z tym, co na kartach tej książki opisano.
Tomasz Stawiszyński, filozof, eseista, autor książki
Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii
Czy psychoterapia rzeczywiście stanowi remedium na współczesne problemy człowieka? Czy może, jak podnosi w swojej książce Tomasz Witkowski, potrafi być pozbawionym logiki i odpowiedniej wiedzy narzędziem do krzywdzenia i tak już skrzywdzonych ludzi? Publikacja Witkowskiego w przejmujący sposób ukazuje rozdźwięk pomiędzy medialno-marketingowym optymistycznym wizerunkiem psychoterapii a rzeczywistością, w której ludzkie odpady są pozostawione samym sobie. To zapis bezsilnego krzyku ludzi słabych i poranionych za przyzwoleniem większości. Must read nie tylko dla tych, którzy mają cokolwiek wspólnego z psychoterapią.
Anna Szulc, dziennikarka społeczna „Newsweeka”,
laureatka Grand Press w kategorii reportażu
Witkowski otwiera przed czytelnikami mroczne tajemnice szczelnie zamkniętego środowiska psychoterapeutów. Stawia tezy, dając jednocześnie szansę na własną interpretację ciemnej strony psychoterapii. To lektura nie tylko dla „wtajemniczonych“, ale też doskonały przewodnik dla literatów i filmowców. Kontrowersyjne i mocne.
Robert Wichrowski, reżyser, wykładowca, dr sztuki filmowej
Przeczytaj wywiad z autorem w:
Posłuchaj i obejrzyj rozmowę o książce:
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
W internetowym wydaniu NEWSWEEK-a rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu„przeprowadzona ze mną przez Rafała Gęburę. Zapraszam do lektury rozmowy.
Newsweek: – Czy psychoterapia może zaszkodzić?Dr Tomasz Witkowski: – Tak. Od lat zajmuję się efektywnością psychoterapii i jej negatywnymi skutkami. W tym czasie zgłosiło się do mnie bardzo wiele osób, które twierdzą, że zostały skrzywdzone przez różnego rodzaju psychoterapie. Uznałem, że muszę coś zrobić, aby ich głos został usłyszany. Pokazać, jak to w rzeczywistości wygląda i zastanowić się wspólnie z psychoterapeutami, czy można przeciwdziałać podobnym sytuacjom.
Jakie to są historie?
– Ola, jedna z bohaterek mojej książki, została uwiedziona przez swojego psychoterapeutę. Terapeucie nie wolno przekraczać pewnych barier. Jeśli widzi, że pacjent żywi do niego uczucie, powinien to przerwać. W tym przypadku nie zrobił nic. Pacjentka zakochiwała się w nim coraz bardziej. Co więcej, mówiła mu o swoim uczuciu, a on ciągnął to dalej.
Jak to się skończyło?Czytaj dalej…
Tych, którzy chcieliby pohejtować, zapraszam do lektury mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów i komentowanie przy pomocy numerków. Szkoda ścierać palce na klawiaturze!
Premiera książki 16 kwietnia 2018 roku!
O książce napisali również:
Tomasz Witkowski udowadnia po raz kolejny, że zdrowy rozsądek jest największym skarbem człowieka, a wiedza wciąż stanowi pewną lokatę.
Bartosz Panek, Polskie Radio 2, Laureat Prix Italia w 2014 r. Wstrząsające opowieści o złowrogiej rzeczywistości, której na co dzień nie mamy możliwości zobaczyć. Non-fiction, choć chciałoby się wierzyć, że to tylko literacka fikcja.
Konrad Szołajski – reżyser i scenarzysta
Psychoterapia jest działalnością wyjętą w Polsce spod prawnych regulacji i społecznej kontroli. Na szczęście jest Tomasz Witkowski. W tej książce znowu tropi terapeutyczne nadużycia. Oddaje głos zarówno ich ofiarom, jak i wybitnym psychoterapeutom, z którymi krytycznie omawia każdy przypadek. Ktokolwiek chce uczciwie uprawiać psychoterapię – albo się jej poddać – musi skonfrontować się z tym, co na kartach tej książki opisano.
Tomasz Stawiszyński, filozof, eseista, autor książki Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii
Czy psychoterapia rzeczywiście stanowi remedium na współczesne problemy człowieka? Czy może, jak podnosi w swojej książce Tomasz Witkowski, potrafi być pozbawionym logiki i odpowiedniej wiedzy narzędziem do krzywdzenia i tak już skrzywdzonych ludzi? Publikacja Witkowskiego w przejmujący sposób ukazuje rozdźwięk pomiędzy medialno-marketingowym optymistycznym wizerunkiem psychoterapii a rzeczywistością, w której ludzkie odpady są pozostawione samym sobie. To zapis bezsilnego krzyku ludzi słabych i poranionych za przyzwoleniem większości. Must read nie tylko dla tych, którzy mają cokolwiek wspólnego z psychoterapią.
Anna Szulc, dziennikarka społeczna „Newsweeka”,
laureatka Grand Press w kategorii reportażu
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Czy terapia jest religią, czy raczej subtelną manipulacją? Czy może zniszczyć życie i pasję młodego zdrowego człowieka? W jaki sposób myślenie kategoriami terapeutycznymi przenika nasz umysł? Jakie to niesie ze sobą konsekwencje?
Czy terapia jest religią, czy raczej subtelną manipulacją? Czy może zniszczyć życie i pasję młodego zdrowego człowieka? W jaki sposób myślenie kategoriami terapeutycznymi przenika nasz umysł? Jakie to niesie ze sobą konsekwencje? To tylko niektóre z niezwykle intrygujących pytań poruszonych podczas kolejnej mojej rozmowy z pacjentem. Już dzisiaj można przeczytać jej fragment w postaci kolejnej odsłony mojej nowej książki „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Zapraszam do lektury!
Psychoterapia jest religią
Gdyby nie romans z psychoterapią byłbym w zupełnie innym miejscu w życiu, w miejscu, do którego nigdy już nie dotrę, bo nie da się cofnąć czasu.
T. W.: Poznaliśmy się dość nietypowo, bo zwróciłeś kiedyś uwagę na moje błędy w krytyce wykorzystania mediany w badaniach nad przeżywalnością pacjentów chorych na raka, o których pisałem w II tomie Zakazanej psychologii. Dopiero dużo później dowiedziałem się, że uważasz się również za ofiarę terapii. Myślę jednak, że twoja sytuacja zupełnie nie przystaje do sytuacji osób, z którymi prowadziłem dotychczas rozmowy.
Michał H.: Tak, jestem ofiarą psychoterapii, chociaż zdaję sobie sprawę, że udowodnienie tego graniczy z niemożliwością. Psychoterapia jest iluzją tak powszechnie akceptowaną i uświęconą, że próba ukazania tej iluzji może być równie trudna jak przekonanie na przykład wszystkich katolików, że żyją ułudą.
T. W.: Chcesz przez to powiedzieć, że uważasz psychoterapię za religię?
M. H.: Ona jest religią, choć nie ma w niej osobowego boga i innych elementów ludycznych, są za to dogmaty, rytuały i inne elementy, które sprawiają, że jest religią w sensie doktrynalnym i rytualnym.
T. W.: W 1977 r. Paul Vitz opublikował książkę zatytułowaną Psychology as Religion, w której dowodził, że „selfism” (jak nazwał dominujący trend w psychologii) zastąpił religię. Z kolei William Epstain napisał książkę Psychotherapy as Religion. Czy takie rozumienie psychoterapii masz na myśli?
M. H.: Nie znam tych książek, ale chętnie je przeczytam. Ja do swoich wniosków dochodziłem sam, doświadczając wszystkiego na własnej skórze i słono za to płacąc. Dużo później przeczytałem jeszcze drugi tom Zakazanej, w której jednoznacznie określiłeś rytualno-religijny charakter psychologii i wywodzących się z niej terapii.
T. W.: Kiedy się zna twoją sytuację, trudno wyobrazić sobie, w jaki sposób psychoterapia uczyniła z ciebie ofiarę – dobrze zarabiający konsultant w renomowanej firmie doradczej, świetne perspektywy, szczęśliwa rodzina, zdrowy i wysportowany, czego jeszcze można więcej chcieć od życia?
M. H.: Gdyby nie romans z psychoterapią byłbym w zupełnie innym miejscu w życiu, w miejscu, do którego nigdy już nie dotrę, bo nie da się cofnąć czasu i odzyskać zmarnowanych lat.
T. W.: Tak może powiedzieć każdy z nas wskazując na jakąś zewnętrzną przyczynę – chorobę, rodzinę czy miejsce urodzenia. Czy to nie jest zwykłe szukanie wymówek?
M. H.: Nie, gdybym ich szukał, robiłbym to na co dzień i nie występowałbym anonimowo. Od żadnego z moich znajomych, członków rodziny czy współpracowników nie dowiesz się, że Michał usprawiedliwia swoją zmarnowaną przeszłość. Wprost przeciwnie, większość z nich, podobnie jak ty uważa, że nie mam najmniejszych powodów do narzekania.
T. W.: Co zatem chcesz osiągnąć poprzez tę rozmowę?
M. H.: To samo, co prawdopodobnie ty robisz pisząc swoje książki – dać szansę przejrzenia na oczy tym, którzy stoją na progu i jeszcze go nie przestąpili lub pomóc otrząsnąć się tym, którzy już wtopili.
T. W.: Zacznijmy zatem od początku, jak wyglądał twój pierwszy kontakt z psychoterapią?
M. H.: Żeby to dobrze przedstawić muszę ci trochę o sobie z tamtego czasu opowiedzieć. Zawsze byłem troszkę nerdem. Nie jakimś kompletnym odludkiem, w miarę poprawnie funkcjonowałem w szkole, dawałem radę w sporcie, ale zawsze wolałem książki, kontakt z jakąś głębszą myślą, lubiłem szukać odpowiedzi na trudne intelektualnie pytania. Moi koledzy umawiali się na pierwsze randki, spędzali czas na imprezach, poznawali swoje pierwsze dziewczyny, a ja w tym czasie pracowałem. W rezultacie zająłem znaczące miejsca w kilku olimpiadach przedmiotowych, potem dostałem prestiżową nagrodę za swój licencjat, ale coraz częściej słyszałem uwagi, że jestem inny, że brakuje mi kompetencji społecznych. Nie chodziło tu nawet o kontakty z płcią przeciwną, tutaj już w międzyczasie coś zaczęło się dziać, dawano mi po prostu do zrozumienia, że jest to moja słaba strona.
T. W.: I z tego powodu udałeś się na trapię?
M. H.: Nie, nie tak szybko. Z tego powodu postanowiłem wziąć udział w warsztatach doskonalących umiejętności komunikacji. Wiesz, taka fajna rozwojowa sprawa w gronie rówieśników, ale oczywiście warsztaty prowadził terapeuta. Oni są zresztą wszędzie, podobnie jak kiedyś agenci bezpieki. Czy zapisujesz się na kurs doskonalenia komunikacji, czy zamawiasz dla firmy szkolenie ze sprzedaży lub zarządzania, w CV prowadzącego znajdziesz informację, że zajmował lub zajmuje się psychoterapią albo jest psychologiem klinicznym. A jeśli nie, to został przez takich wyszkolony i przygotowany do pracy z ludźmi. Obłęd!
T. W.: No, ale to jeszcze nie jest powód, aby mówić źle o terapii i krytykować terapeutów!
M. H.: Niezupełnie, bo fakt, że oni są tak wszędobylscy może świadczyć o tym, jak są ekspansywni w zajmowaniu kolejnych nisz rynkowych. To, że szkolenia ze sprzedaży są prowadzone przez psychologów a nie przez doświadczonych sprzedawców świadczyć może o tym, że ci pierwsi przekonali klientów kupujących takie szkolenia, że są do tego zadania bardziej predystynowani. Mało tego, jeśli pogadasz z trenerami, którzy prowadzą szkolenia, a nie są psychologami, to przekonasz się, że większość z nich ma kompleks braku wykształcenia psychologicznego, a wielu podejmuje studia zaocznie albo robi jakieś podyplomówki. W mojej firmie spotykam się z tym na co dzień. To również dowód na to z jaką siłą perswaduje się ludziom znaczenie psychologii.
T. W.: To może być również dowód na rzeczywistą wagę wykształcenia psychologicznego.
M. H.: Chyba żartujesz? Mówisz tak, jakbyś to nie ty był autorem dwóch tomów Zakazanej psychologii, prowokacji w Charakterach i innych działań, które pokazują słabości tej wiedzy!
T. W.: Zostawmy na razie kwestię domniemanej sprawności marketingowej psychoterapeutów i psychologów, może powrócimy do niej później, tymczasem porozmawiajmy o dalszym ciągu twojej historii, bo nasi czytelnicy mogą pogubić się w nadmiernych dygresjach. Co takiego wydarzyło się podczas tych warsztatów?
M. H.: Podczas samych warsztatów nic takiego, co utkwiłoby mi w pamięci. Ot, fajna zabawa, czasami może nieco zbyt infantylna, przynajmniej jak dla mnie.
T. W.: Gdzie tu więc początek psychoterapii?
M. H.: W ramach opłaty za warsztat, każdy miał możliwość odbycia godzinnej sesji feedback-owej z prowadzącym i ja z tej możliwości skorzystałem.
T. W.: I?
M. H.: Wyobraź sobie dwudziestoparoletniego chłopaka, który spotyka się z dojrzałym mężczyzną posiadającym ileś tam certyfikatów wiszących na ścianie, uznanym za autorytet w swojej dziedzinie, zdystansowanym do rzeczywistości niczym Budda, panującym perfekcyjnie nad emocjami, z ogromną troską zaglądającym ci do duszy.
T. W.: Cóż takiego zrobił ów mężczyzna podczas tej godzinnej sesji?
M. H.: Najśmieszniejsze jest to, że wówczas, po rozmowie, z perspektywy chłopaka interesującego się fizyką i chemią, powiedziałbym, że nic takiego, nic ważnego, ale dzisiaj po dziesiątkach lektur na ten temat, po szkoleniach, w których uczestniczyłem i z całym moim doświadczeniem, jakie zdobyłem, wiem, że był to majstersztyk manipulacji, które pchnęły mnie w ten religijny obłęd, z którego dopiero parę lat temu się ocknąłem.
T. W.: Na czym te manipulacje polegały?
M. H.: Na wykorzystaniu siły swojego autorytetu do wzbudzenia we mnie niepokoju. Ja byłem w jego gabinecie zupełnie bezbronny. Jego wiedzę traktowałem jako tak samo pewną, jak fizykę, czy chemię, którymi się pasjonowałem. Otoczenie wmawiało mi, że coś ze mną jest nie tak, a on nie przeczył, zadawał dodatkowe, niepokojące pytania. Niektóre moje pytania pozostawiał bez odpowiedzi, co też zastanawiało. A przy tym wszystkim nie wywierał na mnie jakiejkolwiek presji, nic nie sugerował, na bezpośrednie pytania o radę jak zdarta płyta odpowiadał, że to jest moje życie i tylko ja za nie odpowiadam. Pewnie dokładnie tak czują się pacjenci, u których zdiagnozowano jakąś okropną chorobę, a lekarz robi wszystko, aby nie mówić o istocie diagnozy. Jego informacje zwrotne dotyczące moich zachowań podczas warsztatów były zdawkowe i powierzchowne. Miałem wrażenie, że przy pomocy swojej wiedzy prześwietlił mnie, zobaczył we mnie jakąś okropność, a jedynie jakość tego prześwietlenia powodowała, że zadawał dodatkowe pytania, aby upewnić się z czym dokładnie ma do czynienia. Po wyjściu z gabinetu byłem tak skołowany, że nawet nie pamiętam jak wróciłem do domu.
T. W.: Co było dalej?
M. H.: Ze swoim zacięciem do książek zacząłem sam szukać odpowiedzi na pytanie, co jest ze mną nie tak. Wpadły mi w ręce jakieś podręczniki psychiatrii, neurologii, zacząłem stawiać sobie diagnozy i, pewnie wiesz doskonale, jak to jest, odnalazłem w sobie całe mnóstwo „zaburzeń”. Im dalej w las tym było gorzej. W końcu po wielu dniach otrząsnąłem się nieco i postanowiłem poszukać odpowiedzi u źródła, czyli wrócić do niego. Umówiłem się na prywatną wizytę. To był drugi fatalny krok w moim życiu.
T. W.: Dlaczego?
M. H.: Naczytawszy się wcześniej podręczników diagnostycznych poprosiłem go o postawienie diagnozy. Chciałem to po prostu mieć za sobą i jeśli coś było nie tak, zabrać się za naprawienie tego. Tymczasem zamiast diagnozy usłyszałem, wykład na temat różnic w leczeniu dolegliwości somatycznych i psychicznych, dowiedziałem się, że do uzyskania pewnego poziomu samoświadomości, który można uznać za tożsamy z diagnozą, potrzebna jest praca na procesie i że wymaga to dłuższego czasu, że on podchodzi do takich spraw holistycznie. Na konkretne pytania, co powinienem zrobić odpowiadał mgliście, że może zaproponować rozpoczęcie procesu terapeutycznego, który może doprowadzić mnie do takiego poziomu samoświadomości, ale że to oczywiście musi być moja samodzielna i autonomiczna decyzja. A wszystko to robił z takim namaszczeniem, spokojem i dystansem, że miałeś wrażenie, że jesteś małym miotającym się zwierzątkiem u boku jakiegoś olbrzyma. Przy tym znowu, żadnej perswazji sprzedażowej, która mogłaby obudzić moją czujność, żadnych obietnic. Gdybym wziął do ręki wszystkie kodeksy etyczne psychoterapeutów jakie kiedykolwiek napisano, to prawdopodobnie nie udałoby mi się znaleźć jednego gestu, jednego wyrażenia, które byłyby z nimi niezgodne. Ja myślę, że nawet on sam wierzył we własną doskonałość.
T. W.: Rozpocząłeś ten proces?
M. H.: A ty byś nie rozpoczął?…
Ciąg dalszy rozmowy z Michałem H. w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
W poprzednich wpisach zamieściłem fragment rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, w którym omawialiśmy problemy poruszone przez pierwszego pacjenta. Następnie opublikowałem fragment rozmowy z pacjentką Paulą i rozmowę z Mają Filipiak komentującą przypadek Pauli. Trzeci przypadek został omówiony w rozmowie przeprowadzonej z Andrzejem Śliwerskim – psychoterapeutą behawioralno-poznawczym. Kolejne odsłony wkrótce!
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Już dzisiaj można przeczytać kolejny fragment mojej nowej książki „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Tym razem początkowa część wywiadu z terapeutą behawioralno-poznawczym – Andrzejem Śliwerskim.
Już dzisiaj można przeczytać kolejny fragment mojej nowej książki „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”.Tym razem początkowa część wywiadu z terapeutą behawioralno-poznawczym – Andrzejem Śliwerskim. Podczas rozmowy analizujemy to co zdarzyło się w trakcie terapii Oli, o której pacjentka opowiadała w poprzedniej odsłonie książki. Zapraszam do lektury!
Andrzej Śliwerski, doktor psychologii i certyfikowany terapeuta poznawczo-behawioralny (certyfikat terapeuty PTTPB nr 267). Od 2007 roku pracuje w Zakładzie Psychopatologii i Psychologii Klinicznej Instytutu Psychologii Uniwersytetu Łódzkiego, na którym prowadzi m.in. zajęcia z interwencji kryzysowej oraz z etyki zawodu psychologa. Naukowo zajmuje się badaniem teorii podatności poznawczej na zaburzenia emocjonalne, sprawdzając jakie czynniki aktywują negatywne style myślenia rozpoczynające epizody depresji. Od 2008 roku pracuje jako terapeuta w Pracowni Psychologicznej w Łodzi, gdzie prowadzi terapię pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi. Początkowo poddawał swoją pracę indywidualnej superwizji u dr Joanny Michałowskiej (certyfikat terapeuty PTTPB nr 8). Wraz z rozwojem placówki jest uczestnikiem superwizji zespołowych (11 terapeutów i 1 psychiatra), które odbywają się w Pracowni Psychologicznej raz w miesiącu. Od 2013 roku jest terapeutą-dydaktykiem w Centrum Terapii Poznawczo-Behawioralnej. W ramach szkoły psychoterapii prowadzi zajęcia, które przygotowują przyszłych terapeutów do uzyskania certyfikatu terapeuty poznawczo-behawioralnego. Prowadzone przez niego kursy obejmują terapię PTSD, depresji i tendencji samobójczych, zaburzeń psychosomatycznych i interwencji kryzysowej.
Większość terapeutów nie działa po omacku
Trzeba mocno weryfikować pracę wszystkich terapeutów. Jeśli ktoś nadużywa swojej roli i wykorzystuje sytuację terapeutyczną powinien odpowiadać za to przed sądem dokładnie tak samo jak lekarze.
T. W.: Dziękuję, że zgodziłeś się na tę, prawdopodobnie niełatwą, rozmowę. Jakie były twoje pierwsze refleksje po przeczytaniu wywiadu z p. Olą?
Andrzej Śliwerski: Moja pierwsza myśl była taka, że to nie powinno w ogóle się zdarzyć. Jest mi niezmiernie przykro, że osoba, która doznała w swoim życiu wiele cierpienia została skrzywdzona przez ludzi, którzy mieli z zasady być dla niej pomocni.
T. W.: W historii p. Oli można wyróżnić trzy etapy, z którymi wiążą się różne problemy. Etap pierwszy, to to, co działo się zanim trafiła do terapeuty gestalt. Etap drugi, to właśnie ta terapia i relacje jakie rozwinęły się pomiędzy terapeutą i pacjentką. Trzeci etap, to to, co działo się z pacjentką po przerwaniu terapii gestalt, próby poszukiwania zadośćuczynienia i wyjścia z kryzysu, w jakim się znalazła. Pozwolisz, że zacznę od pytań dotyczących tego pierwszego okresu?
A. Ś.: Jasne.
T. W.: Przede wszystkim powiedz mi, czy bulimię się leczy? Oczywiście nie chodzi mi tutaj o twoje doświadczenia, ale stan wiedzy na temat efektywności psychoterapii w leczeniu bulimii.
A. Ś.: Oczywiście, że się leczy. Badania pokazują, że skuteczność psychoterapii w tym zakresie jest dobra. Problem z badaniem efektywności polega jednak na tym, że wybiera się do nich osoby, które cierpią na „czystą” bulimię bez zaburzeń współwystępujących. Jeśli więc na samą bulimię nakładają się np. zaburzenia osobowości wszystko się komplikuje. Ważne jest też, aby postawić dobrą diagnozę przed terapią. To ogromna różnica, czy mamy do czynienia z bulimią, czy też z anoreksją bulimiczną. Mimo, że oba zaburzenia znajdują się w jednej grupie „zaburzeń odżywiania”, to są to dwa bardzo różne problemy, które leczy się w zupełnie inny sposób. Badania pokazują, że terapia poznawczo-behawioralna ma dobrą skuteczność w leczeniu bulimii, natomiast słabą w przypadku anoreksji.
T. W.: Sumując wszystkie doświadczenia terapeutyczne, pacjentka uczęszczała na terapię ponad 12 lat i nie przygotowało jej to do samodzielnego życia. Czy na podstawie tych informacji, jakie zebrałem w wywiadzie i biorąc pod uwagę dodatkowe komplikacje, byłbyś w stanie określić po ilu latach powinna by się zakończyć terapia w tym przypadku?
A. Ś.: Nie jestem w stanie tego określić – byłoby to wróżenie z fusów. Bez pełnej diagnozy i kontaktu z nią jest to szalenie trudne. Jednak 12 lat to strasznie długo. O wiele za długo. Biorąc pod uwagę, że część tych terapii była prowadzona 2-3 razy w tygodniu jest to okres, który mnie przeraża.
T. W.: Rozumiem, ta odpowiedź w zupełności mnie satysfakcjonuje, nie chcę wymuszać precyzyjnych odpowiedzi formułowanych na podstawie niewystarczających przesłanek. Pani Ola jednak kilkakrotnie podczas rozmowy stwierdzała, że bulimia wraca, że nie da się jej wyleczyć, że przypadki, w których udało się tego dokonać należą do rzadkości. Kiedy zestawiam to z tym, o czym ty mówisz, a o czym również czytałem i wspominałem w rozmowie z pacjentką, nasuwa się pytanie, czy to jej przekonanie nie jest przypadkiem wynikiem indoktrynacji terapeutycznej?
A. Ś.: Aż tak daleko posuniętego wniosku bym nie postawił. Rozumiem, że ona ma poczucie, że po tylu latach terapii bulimia wraca. Wierzę w to, że w jej przypadku leczenie nie było skuteczne. Trudno mi określić dlaczego. Wielu pacjentów zgłaszając się do terapii z problemem jako cel stawiają sobie zlikwidowanie tego problemu. Mam lęki – nie chcę mieć lęku; mam depresję – nie chcę się smucić; mam zaburzenia odżywiania – nie chcę w ogóle o tym myśleć itd. Żaden z tych celów nie jest realny do osiągnięcia, bo przecież wszyscy odczuwamy lęk i smutek. Ogromna liczba ludzi przejmuje się swoim wyglądem, a jednak nie spełnia kryteriów zaburzenia odżywiania. To czego więc w tym wywiadzie mi brakuje, to celów jakie chciała zrealizować w terapii i określenia, które z tych celów nie zostały osiągnięte.
T. W.: Relacjonując swoją pierwszą, trwającą 8 lat terapię psychodynamiczną, pacjentka mówi o tym, że pomogła jej poradzić sobie z bulimią, stwierdza nawet, że wspólnie z terapeutką uratowały jej życie, ale kosztem wytworzenia neurozy, który określa mianem haraczu, jaki trzeba zapłacić za uzyskane efekty. Myślę, że wielu czytelników może się zastanawiać nad tym, czy w podobnych przypadkach zawsze trzeba płacić taki haracz? Czy decydując się na psychoterapię powinni brać pod uwagę możliwość takich skutków?
A. Ś.: A co to jest neuroza? Pytam całkiem serio. W żadnej klasyfikacji zaburzeń psychicznych jej nie znajdziesz. Chciałbym, żeby było to jasne, że nie śmieję się z pacjentki. Ktoś jej powiedział, że ma neurozę – czyli co?
T. W.: Stan, który opisała pacjentka, nie chcę tutaj sprawdzać, czy trafiła w klasyfikację. Dla niej neuroza, to: „Nowa osobowość, dziwaczność, nadwrażliwość, neurotyczność. Fala nowych objawów. Nerwica natręctw, jakieś lęki, płaczliwość, skrajny pesymizm, myśli samobójcze, i egocentryzm, rozrost osobowości do granic możliwości, dekadencja, umiejętność słuchania ciągłego słuchania, i wielka samotność, wszystko na około i nie do zniesienia.” To jej zdaniem haracz, jaki trzeba zapłacić za uzyskane efekty, a ja chciałbym wiedzieć, czy zawsze trzeba płacić taki haracz?
A. Ś.: Ale to ważne pytanie. To trochę tak, jakby lekarz powiedział „ma Pan chory układ pokarmowy i będziemy to leczyć”. Ale co jest chore – żołądek, wątroba, jelita? Jak dobrać leczenie skoro nie określiliśmy co jest nie tak? Przecież pod stwierdzeniem neuroza może kryć się wszystko. Wracając do Twojego pytania. Nie trzeba płacić haraczu. Terapia ma poprawiać stan funkcjonowania, a nie go pogarszać – szczególnie po 8 latach terapii. Pytanie jednak, czy jej stan to rzeczywiście haracz. Miałem kiedyś pacjentkę, która zgłosiła się z biegunkami psychogennymi. Za każdym razem kiedy chciała wyjść z domu musiała szybko biec do toalety. Gastrolodzy przebadali ją na wszystkie sposoby i powiedzieli, że problem jest natury psychicznej. W terapii udało się opanować jej biegunki. Pacjentka zaczęła więc robić wszystko to, czego nie mogła przez swoje schorzenie. Gdy „wyszła do ludzi” okazało się, że boi się ich oceny i obawia się odrzucenia. Czy to konsekwencja terapii? Czy też przez koncentrację na objawie i walczenie z nim nie miała możliwości zobaczenia jak naprawdę wchodzi w relacje z innymi? Zdarza się więc tak, że pracując w terapii z jednym zaburzeniem okazuje się, że u podłoża leży zaburzenie osobowości. Czy tak było w przypadku Twojej bohaterki? Nie wiem. Jestem w stanie sobie wyobrazić, że 8 lat terapii może rzeczywiście dużo namieszać w psychice człowieka.
T. W.: Nie boisz się, że tym ostatnim zdaniem możesz odstraszyć pacjentów od terapii?
A. Ś.: Jeśli odstraszę ich od terapii, które trwają 8 lat to super.
Ciąg dalszy rozmowy z Andrzejem Śliwerskim w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
W poprzednich wpisach zamieściłem fragment rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, w którym omawialiśmy problemy poruszone przez pierwszego pacjenta. Następnie opublikowałem fragment rozmowy z pacjentką Paulą i rozmowę z Mają Filipiak komentującą przypadek Pauli. Omawiany powyżej przez Andrzeja Śliwerskiego przypadek został udostępniony tydzień temu. W sumie stanowią one sześć z piętnastu rozmów, które składają się na książkę.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Następny akt terapeutycznej tragedii wypełniającej książkę „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach” zawiera fragment rozmowy z Olą, pacjentką, która szukając ulgi w swoim cierpieniu natrafiła na pozbawionego skrupułów psychoterapeutę – uwodziciela.
Następny akt terapeutycznej tragedii wypełniającej książkę „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach” zawiera fragment rozmowy z Olą, pacjentką, która szukając ulgi w swoim cierpieniu natrafiła na pozbawionego skrupułów psychoterapeutę – uwodziciela. Zachęcam do tej, w gruncie rzeczy, niełatwej lektury!
Terapia to eksperyment
Im lepiej umiem żyć dzięki terapii tym bardziej chcę-muszę umrzeć.
T. W.: Pani Olu, dziękuję, że zgodziła się pani na rozmowę ze mną. Proszę mi na początek powiedzieć jak długo jest pani w procesie terapeutycznym?
Ola: Na terapiach spędziłam właściwie całe moje dorosłe życie. Mam 30 lat, zaczęłam się leczyć jako 18 latka. Chorowałam na bulimię. Pochodzę z małej miejscowości, za czasów mojej wczesnej młodości nie było w moich okolicach żadnych specjalistów. Pierwsza terapia psychodynamiczna, Więc na sensowną terapię zaczęłam chodzić dopiero kiedy przyjechałam na studia w wieku 19 lat. prawie 8 lat, prawdę mówiąc uratowałyśmy wspólnie moje życie, ważyłam wtedy 36-38 kg. Ale kiedy moje życie zmierzało do zaprogramowanego mieszczańskiego wzorca i terapeutka chciała wsadzić mnie na kozetkę – odeszłam – oczywiście w awanturach. Byłam nowym człowiekiem, już nie bulimiczką ale popierdoloną -za przeproszeniem – neurotyczką.
T. W.: Chce pani przez to powiedzieć, że ta pierwsza terapia wyleczyła panią z bulimii ale jednocześnie wytworzyła nerwicę?
O.: Wyleczyła to za duże słowo. Bulimia wraca i mija, człowiek po prostu tworzy sposoby i taktyki jak z nią żyć wystarczająco dobrze. Miesiącami a czasem latami jest ok. A potem jakaś wpadka. Trzeba to przegadać, znaleźć sposób albo wziąć leki. Ale największym problemem jest neuroza. Nowa osobowość, dziwaczność, nadwrażliwość, neurotyczność. Fala nowych objawów. Nerwica natręctw, jakieś lęki, płaczliwość, skrajny pesymizm, myśli samobójcze, i egocentryzm, rozrost osobowości do granic możliwości, dekadencja, umiejętność słuchania, ciągłego słuchania, i wielka samotność, wszystko na około i nie do zniesienia. No właściwie to był bardzo ciekawy eksperyment intelektualno-emocjonalny, po którym człowiek czuje się gorzej-trochę żartuję a trochę nie. To najważniejsze wydarzenie w moim życiu, potężna ingerencja, wiem że to się mogło stać tylko wtedy, kiedy byłam cieniem człowieka w pędzie autodestrukcji. I za ten nowy nawyk analitycznego myślenia i przenikliwości i umiejętności grzebania w swojej głowie jak w kablach trzeba zapłacić haracz w postaci neurozy, dygotu. Ja jestem w ciągłym dygocie, nieustannej konfrontacji od czasu zerwania z moją analityczką.
T. W.: Czy ta zmiana została świadomie zaplanowana i przeprowadzona przez terapeutkę?
O.: Nie wiem do końca. Ewidentnie chciała mojego szczęścia pod koniec, to mnie niepokoiło. Kozetka i taka nauczycielska troska, która się pojawiła w niej bardzo mnie zaskoczyła wtedy pomyślałam, że działa według jakiegoś planu, dlatego odeszłam. ale to był tylko ten jeden moment. Przez poprzednie lata nigdy tego w niej nie widziałam.
T. W.: Uciekła pani zaniepokojona troską o pani szczęście?
O.: Raczej wizją, konkretną wizją szczęścia. Np.: dlaczego spotykam się z facetem który nie może mi pomóc finansowo i zapłacić za sesję na kozetce i jeszcze do tego ma dziecko i musi płacić alimenty? To czy ja wybieram takiego mężczyznę podświadomie, który nie będzie mnie wspierał…itp itd. Nagle całe moje życie zaczęło kręcić dookoła kozetki i dodatkowych sesji. Dlaczego np.: nie chcę poprosić o pomoc finansową mojego prawie 100 letniego dziadka – pytała moja terapeutką. No a ja nie chciałam eksploatować rodziny tylko po to żeby iść na kozetkę. No więc dlaczego nie chcę iść do pracy w której więcej zarobię, jedyną szansą wówczas byłaby dla mnie korporacja. A ja nie chciałam do korporacji. Chciałam się rozwijać, pisać. No więc terapeutka kazała mi się zastanowić dlaczego jakiś wyimaginowany rozwój jest ważniejszy niż ten konkretny rozwój w gabinecie itd. Kozetka opętała moją terapeutkę.
T. W.: Kozetka, czy dochody z niej czerpane?
O.: Nie wiem. Wydaje mi się, że kozetka. Myślę, że gdyby chodziło o pieniądze walczyłaby o to żebym została na dwóch sesjach w tygodniu kiedy widziała, że chcę odejść pod wpływem nacisku na trzy.
T. W.: Mówi pani o tej kozetce w sensie metaforycznym, czy dosłownym, tak jak jest ona rozumiana w psychoanalizie?
O.: Nie, mówię o kozetce w sensie dosłownym.
T. W.: Jak terapeutka zareagowała na pani decyzję o przerwaniu terapii?
O.: Kiwała głową w kierunku góra dół i marszczyła brwi a potem bez końca pytała dlaczego nie chcę czegoś co przecież wiem, że jest dla mnie dobre. A jak mówiłam, że nie przyjdę za tydzień to odpowiadała: będę na panią czekać za tydzień. A jak ja mówiłam: może pani czekać, ale ja nie przyjdę. To ona odpowiadała: to pani godzina, będę na panią czekać.
T. W.: Jak się pani wtedy czuła?
O.: Czułam, że się zapędziła, że została przekroczona granica z jej strony. Poczułam jakbym była u surowej matki, która mówi, że wie lepiej. Pomyślałam, że jej trochę odbiło. Byłam wściekła wtedy. Czułam, że chce mnie zmusić, wywrzeć presję. Ale dziś nie wspominam tego tak katastroficzne. Chociaż miałam takie etapy kiedy zastanawiałam się czy ona nie miała racji, że widziała we mnie coś czego ja nie widziałam i chciała dobrze. Ale po roku, może półtora te wątpliwości minęły.
T. W.: Co było potem?
O.: Trafiłam do terapeutów : behawioralnego, NLP, procesu – łącznie 2 lata. No i do psychiatry- 2 lata. Mając lat 29, miałam dobrą pracę, 3 letni związek.
T. W.: Domyślam się, że te trzy terapie ocenia pani zatem pozytywnie?
O.: Behawioralna i proces były bardzo ok. Behawioralną prowadziła dziewczyna chyba niewiele starsza ode mnie, to było dla mnie ważne, wsparcie kogoś młodego, zastąpiła mi siostrę chyba. Ale wypełnianie tabelek po takiej analitycznej terapii to brzmi jak żart. Ale dopasowałam się z ciekawości.
T. W.: Ile czasu trwała ta terapia?
O.: Siedem miesięcy.
T. W.: Z jakiego powodu pani ją przerwała?
O.: Nie przerwałam, skończyłyśmy za porozumieniem stron. Nic się nie pojawiało. Nie miałam nic do wniesienia. Nie było chyba jakiejś pełnej satysfakcji ale rozmawiałyśmy, że udało nam się coś zrobić to było cenne i to było na ten czas wszystko co mogłyśmy zrobić. Więc pożegnałyśmy się.
T. W.: Rozumiem, a terapia procesowa?
O.: Proces prowadziła taka działaczka ruchu pro kobiecego, to było super, była taką akceptującą macicą. Zarówno od tej poprzedniej, jak i tej wiele dostałam, tak jakby coś na drogę. No i nie zdzierały kasy.
T. W.: A jest pani w stanie sprecyzować co to takiego było, co pani dostała od nich?
O.: Chyba wsparcie kobiet, miałam w życiu tego bardzo mało. Żyłam przez wiele lat w potężnym deficycie kobiet, wręcz we wrogości, patologicznych relacjach z kobietami, w odrzuceniu przez kobiety. One mi pomogły w konkretnych zagadnieniach, bo z jedną i drugą zajmowałam się konkretnym problemem, dały mi dużo czasu i przestrzeni na rozpacz dotyczącą konkretnej rzeczy z mojej przeszłości. Można powiedzieć, że załatwiłam temat. Z jedną moją opiekunkę, która mnie zostawiła bez słowa z drugą byłą partnerką mojego faceta.
T. W.: A terapia NLP?
O.: NLP wydało mi się dość nieprzyzwoite, kiedy terapeutka kazała mi wypełniać moją mamę w wyobraźni kolorem czerwonym to pomyślałam, że to jednak przekracza granice przyzwoitości.
T. W.: Dlaczego?
O.: Bo miałam stworzyć od nowa swoją przeszłość. Stworzyć ze swoich marzeń i potrzeb nową mamę i napełniać ją kolorami, które budzą konkretne skojarzenia, nadawać jej nową twarz, nową fryzurę, nowe ubrania itp. No zmieniać przeszłość tak dosłownie po to żeby być szczęśliwym? Bo rozumiem, że mam samą siebie oszukać. To przesada.
T. W.: Po jakim czasie przerwała pani tę terapię?
O.: Po 6-7 sesjach.
T. W.: I głównym powodem było to, że terapeutka zmuszała panią do samooszukiwania się?
O.: Nie zmuszała mnie, to była po prostu jej metoda. Powiedziałam, że dla mnie to jest po prostu niemoralne. Miała kilka innych propozycji ale dość podobnych właściwie więc zrezygnowałam, NLP to taka usługa więc ta rezygnacja to właściwie wyglądało jak oddanie spodni w sklepie, które nie leżą.
T. W.: Wspominała pani też coś o psychiatrze. Czy te dwa lata u psychiatry to też była psychoterapia?
O.: Do psychiatry chodzę nadal. Też byłam u kilku na przestrzeni lat. Nie, to nie były terapie. Ale raz trafiłam do psychiatry, który był jednocześnie psychoanalitykiem. Bardzo mnie to rozbawiło. Swoją drogą straszny arogant, bardzo znany terapeuta w Warszawie. Nieprawdopodobny buc.
T. W.: Skąd aż tak brutalna ocena tego człowieka?
O.: Bo przytyłam po lekach. Sporo – 8 kg w dwa miesiące, a bardzo pilnowałam żeby nie przytyć. I byłam zła, przygnębiona i nie mogłam tego znieść. A on mówił, że to niemożliwe, że się nie tyje po antydepresantach. Mówiłam mu, że niech poczyta fora, że wszędzie ludzie piszą, że się tyje niestety. On na to, że ja go oskarżam, że on chciał żebym ja przytyła i żebyśmy się temu przyjrzeli. Odmówiłam przyglądaniu się temu. No i powiedział, że może przytyłam z innego powodu. Zapytałam z jakiego, on na to, że nie wie, po prostu to mu przyszło do głowy. Po chwili zapytał ile jestem w związku, mówię że mniej więcej 2 lata, no to powiedział, że pewnie dlatego, że przyszła pierwsza faza stabilizacji w związku i dlatego przytyłam. I tym sposobem wybrnął – poradził sobie z tym, że zapomniał, że w skutkach ubocznych tego leku jest napisane, że się od nich tyje.
T. W.: Z tego, co pani mówi wnioskuję, że kontakt z psychiatrami był pani potrzebny, aby wspomagać psychoterapię lekami?
O.: Psychiatrzy to chyba inaczej nazywają tzn., że leczenie farmakologiczne wspomaga się terapią.
T. W.: Jakkolwiek to nazwiemy, czy to połączenie psycho- i farmakoterapii odbywało się za porozumieniem psychiatry i psychoterapeuty?
O: Tak.
T. W.: I jakie to dawało efekty?
O.: Hmm, kilka razy odstawiałam leki, bez nich rzeczywiście jest gorzej. Mam ten syndrom, że kiedy czułam się lepiej albo po prostu ok to odstawiałam leki bo myślałam, że ich nie potrzebuję no i okazało się, że jednak czuję się lepiej dzięki nim między innymi. Dziś mam za sobą wiele prób, dużo leków w historii diagnostycznej. Nie mam złudzeń co do leków. Stabilizatory nastroju to rzeczywiście dobry wynalazek.
T. W.: Coś jednak pchało panią do kolejnego gabinetu psychoterapeutycznego?
O.: Tak, bo radziłam sobie z bulimią ale zaczęłam się ciąć.
T. W. Czy te samookaleczenia pojawiły się wtedy po raz pierwszy?
O.: Nie, pierwsze cięcie się było jak miałam 22 lata, ale to był pojedynczy epizod. Wróciły dopiero po latach nie jako epizod ale fala, to właśnie z tego powodu trafiłam do terapeuty gestalt. Po moim wieloletnim doświadczeniu wydawał mi się wystarczająco przekonujący i silny żeby dźwignąć mnie i moją historię. Niemal od razu był pod wrażeniem mojej osoby. Był inteligentny i zabawny, ironiczny. Bardzo przenikliwy i elegancki. Powiedział, że jeśli będę chciała się ciąć to mam do niego dzwonić nawet w środku nocy. nie dzwoniłam ale pisałam smsy, nawet o 5 rano, zawsze odpisywał po kilku minutach. pisał nawet fragmenty prozy Cortazara porównując mnie do Kronopii – nie wiem, to jakieś delikatne niewinne istoty, które tańczą i wszyscy lubią na nie patrzeć. Byłam pewna, że mnie uwodzi. Był bardzo blisko mnie. Nie rozumiałam tego. Po kilku miesiącach powiedziałam, że zakochałam się w nim i uważam, że powinnam zmienić terapeutę. On stwierdził, że to chwilowe i absolutnie nie powinniśmy nic zmieniać.
T. W.: Uwierzyła mu pani?
O.: Tak, zaczęłam się stroić, chodzić w szpilkach, flirtować przez sms-y, na co on odpowiadał, na przykład, jak świetnie wyglądam albo, że mam twarz jak lalka z porcelany i, że jestem piękną kobietą…
Ciąg dalszy rozmowy z Olą w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
W poprzednich wpisach zamieściłem:
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Kolejna odsłona mojej nowej książki „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach” zawiera fragment rozmowy ze znaną terapeutką – Mają Filipiak. Podczas rozmowy staramy się przyjrzeć terapii Pauli, o której pacjentka opowiadała mi w poprzednim wywiadzie.
Kolejna odsłona mojej nowej książki „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach” zawiera fragment rozmowy ze znaną terapeutką – Mają Filipiak. Podczas rozmowy staramy się przyjrzeć terapii Pauli, o której pacjentka opowiadała mi w poprzednim wywiadzie. Zapraszam do lektury!
Maja Filipiak, psycholog, psychoterapeuta. Ukończyła Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego w 1997 r., gdzie jeszcze podczas studiów rozpoczęła pracę w Katedrze Psychopatologii i Psychoterapii w Akademickim Ośrodku Psychoterapii należącym do tejże Katedry. Przez 5 lat współpracowała z prof. Jadwigą Rakowską w kierowanych przez nią projektach badawczych dotyczących uwarunkowań skuteczności strategicznej psychoterapii krótkoterminowej. Od 2002 roku pracuje na Uniwersytecie SWPS, w Akademickim Centrum Psychoterapii i Rozwoju Uniwersytetu SWPS (ACPIR), gdzie od kilku lat pełni funkcje kierownika klinicznego. W 2005 roku otrzymała certyfikat terapeuty poznawczo-behawioralnego Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (PTTPB). Kieruje programem podyplomowych staży szkoleniowych dla psychologów realizowanym w ACPIR, prowadzi zajęcia dydaktyczne zarówno dla studentów studiów magisterskich, jak i podyplomowych, realizuje w zespole naukowym badania dotyczące uwarunkowań rozwoju kompetencji klinicznych. Specjalizuje się problematyce standardów diagnozy psychologicznej. Jest współautorką wielu publikacji (artykułów naukowych, rozdziałów w książkach) dotyczących problematyki diagnozy psychologicznej, ustawicznego kształcenia w obszarze psychologii, a także psychoterapii. Od wielu lat prowadzi działalność na rzecz promowania dobrych praktyk w środowisku zawodowym psychologów: m.in. organizuje sympozja i konferencje naukowe, a także aktywnie działa na rzecz wypracowania przez psychologów standardów realizowania usług diagnostycznych w różnych obszarach praktyki. Od 2013 roku kieruje pracami Ogólnopolskiej Sekcji Diagnozy Psychologicznej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
Obowiązkiem terapeuty jest dbać o dobro pacjenta
Żaden terapeuta nie jest na tyle wszechstronny, by skutecznie móc pracować z każdym człowiekiem nad każdym problemem w dowolnym momencie własnego życia i w oderwaniu od tego, jakie kontrakty terapeutyczne równocześnie realizuje.
T. W.: Bardzo dziękuję, że zgodziła się pani na tę rozmowę. Proszę powiedzieć, jakie są pani ogólne wrażenia po przeczytaniu wywiadu z panią Paulą?
M. F.: Trudno mi uogólnić wrażenia. Myślę, że w państwa rozmowie pojawiały się niezwykle istotne kwestie merytoryczne: potrzeba transparentności usług psychoterapeutycznych, świadomość standardów świadczeń zdrowotnych realizowanych w ramach NFZ, problematyka standardów diagnozy, potrzeba wstępnej diagnostyki psychologicznej, na podstawie której formułowane są wskazania i przeciwwskazania do określonego sposobu pomagania, czy wreszcie standardy szkolenia psychoterapeutów, czy superwizji w psychoterapii. Odniosłam też wrażenie, że w części pana pytań przewijał się negatywny stereotyp psychoterapeuty – przedstawiciela „tych terapeutów” (czyli jeśli dobrze sobie wyobrażam: „kliki wzajemnej adoracji”), który wykorzystuje materialnie pacjenta dysponując umiejętnościami wywierania wpływu, dewaluuje przy tym rozsądek pacjenta, odmawia mu prawa do refleksyjności czy potrzeby kontroli i jednocześnie nie czuje własnej odpowiedzialności (ja bym powiedziała współodpowiedzialności) za dobrostan osoby, od której bierze pieniądze za usługę. Jestem też pod wrażeniem metafory psychoterapii, którą pan przywołał odwołując się do wypowiedzi profesora Aleksandrowicza. Nie znam szerszego kontekstu tej wypowiedzi, ale w pana wywiadzie z panią Paulą opresyjność tego porównania mocno mnie uderzyła. W żaden sposób nie umiem znaleźć analogii miedzy rzeźnikiem a psychoterapeutą.
T. W.: Bardzo dużo kwestii pani dostrzegła, myślę że podczas naszej rozmowy będziemy w stanie większość z nich osobno przeanalizować. Zacznę od tego, że wielu terapeutów komentując przykłady negatywnych skutków terapii wskazuje na błędy pacjentów w wyborze terapeuty. pani Paula wybrała terapeutę, o którym sama napisała, że może być „szczytem marzeń” – certyfikat Polskiego Towarzystwa Psychologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej, renomowany ośrodek terapeutyczny, pozycja superwizora, rekomendacje fachowców. Czy to wszystko nie gwarantuje jeszcze jakości psychoterapii?
M. F.: Po pierwsze wydaje mi się, że sformułowanie „błędy pacjentów w wyborze terapeuty” nie jest zbyt fortunne. W oczywisty sposób pacjent ma prawo dokonywać wyboru, ale ma także prawo, by od specjalistów uzyskać informacje jaki typ pracy, jak realizowany – z punktu widzenia współczesnej wiedzy – można mu polecić, a jaki jest potencjalnie obarczony największym ryzykiem porażki, czy wręcz byłby błędem w sztuce. Dopiero dysponując takimi informacjami można dokonywać względnie świadomego wyboru. Dostępne informacje o terapeutach nie pozwalają na rozeznanie w tym zakresie. Żaden terapeuta nie jest na tyle wszechstronny, by skutecznie móc pracować z każdym człowiekiem nad każdym problemem w dowolnym momencie własnego życia i w oderwaniu od tego, jakie kontrakty terapeutyczne równocześnie realizuje. Dostępność wiedzy o certyfikatach będzie w tym zakresie mało wnosząca. Osobiście jestem zdania, że w tej sprawie wiele jest jeszcze do zrobienia – sądzę, że zarówno pacjenci mają niewielką świadomość tego, że nie warto samemu szukać terapeuty kierując się „tylko” formalnymi kryteriami, czy „poczta pantoflową” dotyczącą jakichś postaci ze świata psychoterapeutów, ale także psychologowie i psychoterapeuci mają nierzadko zbyt małą świadomość tego, że należy dopasować usługę do pacjenta i jak to zrobić. Wydaje mi się (choć mam nadzieję, że się mylę), że bardziej powszechna jest wciąż usługa polegająca na diagnozie pt. „czy ten pacjent się do mnie nadaje” (a jak nie, to „proszę szukać gdzie indziej”).
T. W.: Prawdopodobnie w czasie kiedy rozmawiamy, wielu ludzi zastanawia się do jakiego terapeuty się udać. Jakimi kryteriami powinni się kierować, jeśli nie można polegać na formalnych kryteriach a już tym bardziej na rekomendacjach znajomych? Jak się w tym gąszczu oferowanych usług psychoterapeutycznych odnaleźć?
M. F.: Jeśli ktoś chce skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty może najpierw postarać się od specjalisty dowiedzieć się, jaki rodzaj pomocy w jego przypadku byłby rekomendowany w pierwszej kolejności, z punktu widzenia wiedzy specjalistycznej. Czy jest coś, w charakterze tej pomocy, co jest szczególnie wskazane lub przeciwwskazane, a także czy można choć w przybliżeniu określić czas, jaki może być potrzebny na uzyskanie zmiany, którą jesteśmy zainteresowani. Takich informacji powinien udzielić psycholog realizujący usługę diagnozy wstępnej (poprzedzającej właściwą interwencję a podejmowaną właśnie w celu dobrania interwencji docelowej). Wyposażeni w taką wiedzę będziemy mogli poszukiwać właściwej osoby do współpracy z nami. Poza formalnymi kryteriami, czy rekomendacjami znajomych dostaniemy dodatkowe narzędzie do wykorzystania przy wyborze osoby, która ma nam pomóc. Formalne kryteria są informacją, że osoba, z którą rozmawiamy ubiegała się w środowisku zawodowym o weryfikacje jej kompetencji i została przez innych specjalistów rozpoznana jako kompetentna do świadczenia usług psychoterapeutycznych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że posiada ona kompetencje do pracy z każdym klientem, dowolnymi technikami. Zazwyczaj preferuje jakiś styl pracy i posiada zróżnicowaną wiedzę i doświadczenie w odniesieniu do różnych typów problemów, czy grup klientów. Podobnie, jeśli jakiś psychoterapeuta był niezwykle skuteczny w pracy z jedną osobą, nie oznacza to, że z pewnością będzie równie skuteczny w pracy z inna osobą. Można mieć taką nadzieję, warto jednak sprawdzać, czy jego styl pracy i doświadczenie jest dopasowane do stylu interwencji, jaki jest dla nas rekomendowany. Sprawą równie istotną jest osobiste obciążenie terapeuty innymi kontraktami terapeutycznymi i sprawami życiowymi, tego jednak sami nie zweryfikujemy. Jeśli zgłosimy się do ośrodka, w którym uzyskać możemy diagnozę wstępną, będziemy mogli także otrzymać informację o przykładowych osobach, które określoną usługę mogłyby dla nas wykonać. Jeśli szukamy w prywatnym gabinecie – należy liczyć na to, że psycholog, czy psychoterapeuta powie nam, czy jest gotów podjąć się pracy z nami. Jeśli odmówi – proponuje nie nalegać, ponieważ taka odmowa może najzwyczajniej być umotywowana dbaniem o nasze dobro, a nie chęcią pozbycia się nas. Warto jednak dopytać i uzyskać informację, kogo szukać, jakimi wskazówkami się kierować, o co pytać kolejnych terapeutów, by wybrać właściwie.
T. W.: Brzmi to bardzo logicznie obawiam się jednak, że swoją wypowiedzią narazi się pani wielu terapeutom.
M. F.: Dziękuję za troskę. Uważam, że otwarta wymiana poglądów to nic zdrożnego.
T. W.: Żeby zobrazować co mam na myśli zacytuję fragment komentarza umieszczonego na moim blogu „Kochani, proszę zacznijcie odróżniać psychologów od psychoterapeutów. Psycholog to zwyczajny mgr po studiach (…) nawet nie musi mieć własnej terapii. (…) Niestety nawet w placówkach medycznych często zatrudnia się‚ tylko psychologów bez własnej terapii, którym często wydaje się, że wiedzą już wszystko i psują rynek.”
M. F.: No cóż, nie każdy certyfikowany psychoterapeuta ma za sobą własną psychoterapię. Własna psychoterapia to element szkolenia w zawodzie psychoterapeuty, ale nieuprawnionym uproszczeniem jest traktowanie jej jako czynnika, za pomocą którego można odróżnić osobę kompetentną od niekompetentnej w zakresie pomocy psychologicznej, czy psychoterapeutycznej.
T. W.: Podobnych opinii, do tej cytowanej wcześniej, spotkałem bardzo wiele, wielu jest również w Polsce terapeutów, którzy nie mają ani wykształcenia psychologicznego ani medycznego i uważają, że nie jest ono potrzebne. Tymczasem pani stawia psychologa w bardzo ważnym miejscu, jako osobę decydującą o tym czy i jaki rodzaj pomocy powinien otrzymać pacjent. Nie obawia się pani sprzeciwu wobec takiej propozycji?
M. F.: Nie stawiam psychologa na miejscu osoby, która ma decydować o tym, jaki rodzaj pomocy otrzymać powinien pacjent. Widzę go raczej, jako specjalistę, który posługując się swoimi kompetencjami w diagnostyce psychologicznej może pacjentowi dostarczyć informacji na temat tego jaki rodzaj pomocy można by uznać za optymalny dla niego ze względu na zgromadzoną do tej pory wiedzę psychologiczną i badania nad procesem psychoterapii. To pacjent decyduje, czy i jak wykorzysta te informacje. Poza tym uważam, że samo ukończenie pięcioletnich studiów z zakresu psychologii nie jest wystarczające do tego, by kompetentnie realizować jakąkolwiek usługę diagnostyczną związaną z diagnozą stanu zdrowia psychicznego drugiego człowieka. Zawód psychologa jest zawodem, który wymaga ustawicznego kształcenia, studia to dopiero początek tej drogi, a nie jej kres.[1] Podobnie jest z zawodem psychoterapeuty. Nie wystarczy więc pójść do dowolnego psychologa z zamówieniem na usługę diagnozy wstępnej, bo nie każdy psycholog będzie miał kwalifikacje, żeby ją wykonać. Uważam, że nie ma żadnych podstaw do tego, by uznać przedstawiciela któregokolwiek z tych zawodów za kompetentniejszego tylko na podstawie faktu, że przynależy do jednej lub drugiej grupy. Szkolenie w każdym z tych kierunków daje podstawy do specjalizowania się w zakresie określonych kompetencji. Bez uwzględnienia rodzaju aktywności i przygotowania do podejmowania tejże aktywności przez danego człowieka nie sposób wymiernie ocenić jego profesjonalizmu.
T. W.: Boję się, że teraz potencjalnym pacjentom jeszcze bardziej skomplikowaliśmy sytuację wyboru, bo o ile wcześniej zastanawiał się jakiego terapeutę wybrać i na jakiej podstawie, teraz jeszcze będzie musiał ocenić kompetencje diagnostyczne psychologa, który będzie pośredniczył w wyborze psychoterapeuty. Jak ma tego dokonać ktoś, kto z psychologią miał dotychczas do czynienia wyłącznie za pośrednictwem kolorowej prasy i Internetu?Ciąg dalszy rozmowy z Mają Filipiak w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
W poprzednich wpisach zamieściłem inne fragmenty rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, które składają się na książkę. Zawiera ona przeprowadzone przeze mnie wywiady z ludźmi, którzy czują się skrzywdzeni przez psychoterapię oraz z neutralnymi terapeutami wyjaśniającymi i komentującymi problemy poruszone w rozmowie z pacjentem.
[1] Patrz np. Zalewski, B., Tarnowska. M., Filipiak, M. (2015) Proces profesjonalizacji zawodu psychologa w Europie, w: M. Filipiak, W.J. Paluchowski, B. Zaleski, M, Tarnowska (red.), Diagnoza psychologiczna: kompetencje i standardy. Wybrane zagadnienia, (15-34), Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.;
FILIPIAK,M., TARNOWSKA,M., ZALEWSKI, B., PALUCHOWSKI W.J. (2015). O systemie kształcenia ustawicznego psychologów diagnostów w Polsce, Roczniki Psychologiczne, 18 (2), 159-183.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
W poprzednich wpisach zamieściłem fragmenty rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, które składają się na książkę zatytułowaną „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”.
W poprzednich wpisach zamieściłem fragmenty rozmowy z pacjentem oraz z prof. Jerzym Aleksandrowiczem, które składają się na książkę zatytułowaną „Psychoterapia bez makijażu. Trudne rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Zawiera ona przeprowadzone przeze mnie wywiady z ludźmi, którzy czują się skrzywdzeni przez psychoterapię oraz z neutralnymi terapeutami wyjaśniającymi i komentującymi problemy poruszone w rozmowie z pacjentem. W dzisiejszej odsłonie książki fragment kolejnej rozmowy z pacjentką. Zapraszam do lektury!
Cześć, jestem Paula i piję zawsze w środy…
Moim największym osiągnięciem podczas tej terapii było to, że z niej zrezygnowałam.
Tomasz Witkowski: Na stronach internetowych reklamujących psychoterapię psychodynamiczną przeczytałem, że: „Głównym czynnikiem leczącym jest relacja terapeutyczna, akceptacja, wsparcie, zaangażowanie oraz ciepło terapeuty. Jest to zdrowa relacja, w której pacjenci mogą uczyć się otwartości, kontaktu i bezpiecznej bliskości”. Tymczasem pani dzisiaj kontaktuje się ze swoim terapeutą za pośrednictwem aż dwóch prawników. Nie udało się stworzyć tej „zdrowej leczącej relacji”?
Paula: Dobrze to pan nazwał – reklama. Nic dziwnego więc, że oczekiwałam tego od terapeuty. Podczas ostatniej sesji, na której byłam, usłyszałam wprost: „Ja mogłabym być z panią bardziej ciepła i wtedy lepiej by się pani czuła i też bardziej by pani ceniła tę terapię, ale nigdy nie nauczyłaby się pani inaczej zachowywać”. Dlaczego usłyszałam to dopiero po 2,5 roku spotkań? Dlaczego nikt mnie nie zapytał czy ja zgadzam się na taką formę kontaktu skoro w „reklamie” były zupełnie inne obietnice? Nie będę opisywać ile stanów lękowych przeżyłam przez te kilka lat terapii. Do tej pory, choć od czasu mojej ostatniej wizyty tam minął już ponad rok, nie zapuszczam się w okolice ośrodka, bo mi się nogi uginają i w oczach robi ciemno. Po kilku miesiącach od początku terapii zaczęłam pić po każdej sesji, powiedziałam o tym terapeutce, ale jej to wcale nie przeszkadzało „pracować” ze mną dalej. Po 2,5 roku takiej terapii piłam już codziennie.
T. W.: Brzmi jak streszczenie kolejnego filmu Polańskiego. Cóż takiego zrobiła terapeutka, że doprowadziła panią do takiego stanu?
P.: Moim najtrudniejszym „urazem psychicznym” było to, że rodzice mnie ignorowali, ojciec ze mną nie rozmawiał 5 lat, cały czas będąc przy tym obecny fizycznie (ignorował moje pytania, udawał, że mnie nie ma); natomiast metody pracy terapeuty polegały na milczeniu i komentowaniu przeniesienia negatywnego, czyli szybko poczułam się jak w znanej mi koszmarnej atmosferze (oczywiście, terapeutka wiedziała, że miałam takie a nie inne doświadczenia). Ze wszystkimi wątpliwościami przychodziłam do terapeutki, a ona potrafiła mi nie odpowiadać nawet na pytania typu: „Czy to jest tak, że ja nie nadaję się na terapię psychodynamiczną?” Zaczęłam szukać pomocy na zewnątrz, koleżanka (psychoterapeutka ze Stanów) wysłała mi książkę Andre Greena Martwa matka, gdzie jest wyraźnie i wprost napisane, że jeśli pacjent miał „martwych emocjonalnie” rodziców, czyli fizycznie obecnych i psychicznie niedostępnych, niewskazane jest stosowanie klasycznych metod psychodynamicznych (milczenie i komentowanie przeniesienia negatywnego), gdyż jest zbyt duże ryzyko, że dla pacjenta to będzie tylko i wyłącznie odtwarzaniem traumy. Płakałam nad tymi książkami, miałam wrażenie, że czytam o sobie, zaniosłam je terapeutce, powiedziałam jej, że ja naprawdę chciałabym do niej przychodzić, tylko już nie wytrzymuję tego, co ona robi i że może to nam coś da jeśli ona to przeczyta.
T. W.: Przeczytała?
P.: Nawet nie wzięła tych książek, kolejna rzecz, którą zignorowała.
T. W.: Przerwała pani tę terapię?
P.: Tak, zmieniłam ośrodek terapeutyczny i terapeutkę i już rok czuję się na „prawdziwej” terapii, w moim życiu też dużo się zmieniło. Moja obecna terapeutka mówi, że ona pierwszy raz z czymś takim się spotyka, żeby ktoś wyszedł z terapii w takim stanie jak ja. Oczywiście, teraz musimy przepracowywać nie tylko moje relacje z rodzicami, a jeszcze z moją poprzednią terapeutką. Postanowiłam więc podać poprzednią terapeutkę do sądu. Jesteśmy na etapie negocjacji miedzy prawnikami.
T. W.: Czego pani oczekuje od sądu? Zadośćuczynienia? Pomocy w zemście?
P.: Nie, ja po prostu naprawdę bardzo bym nie chciała, żeby ktokolwiek jeszcze kiedykolwiek przeżył taki horror emocjonalny podczas „terapii”. Metody pracy z XIX wieku, Freud i klasyczna psychoterapia psychodynamiczna mają przeciwskazania i to jest zadanie i odpowiedzialność terapeuty, żeby ocenić czy pacjent może korzystać z danej metody czy nie. Wszystkie kodeksy etyczne o tym mówią.
T. W.: Gdyby udało się pani wygrać proces sądowy, to byłby to nieprawdopodobny precedens.
P.: Też jestem raczej realistką, tym niemniej uważam, że cechą dobrego terapeuty nie jest nieomylność, ale umiejętność wzięcia na siebie odpowiedzialności za ewentualne zaniedbania. Nie muszę wygrać procesu, ale a nuż usłyszę słowo „przepraszam”, chociaż i to pewnie byłoby nieprawdopodobnym precedensem. Poza tym chodzi mi o to, żeby ktoś wytłumaczył mi wreszcie, co się stało i jak mogło dojść do czegoś takiego podczas terapii. Wielokrotnie zadawałam te pytania mojej byłej terapeutce podczas sesji (co ona robi i po co, co ma na celu jej zachowanie, jaki ma sens nieodpowiadanie na pytania) – wszystkie te pytania pozostały bez odpowiedzi. Wydaje mi się że za 7 tysięcy, które jej zapłaciłam jakieś wytłumaczenie mi się należy.
T. W.: Czy to był pani pierwszy kontakt z psychoterapią?
P.: Nie, to była moja druga terapia. Pierwsza trwała krótko, około roku i była w ramach NFZ. Terapeutka była dopiero w trakcie robienia dyplomu, sesje trwały 30 minut, trochę było chaosu i braku systematyczności, ale wtedy został nakreślony problem i spodobały mi się jej koncepcje i sugestie, dlatego po zakończeniu (na terapię finansowaną z NFZ nie można chodzić w nieskończoność) – a doszłyśmy do etapu, że już nie jestem dzieckiem i mam wpływ na sytuację, czyli jak czegoś nie rozumiem to mogę zapytać i tak dalej, a nie umierać ze strachu jak przed milczącym ojcem, stwierdziłam że chcę zgłębić to wszystko prywatnie, z osobą, która ma wszystkie możliwe certyfikaty, no i zgłębiłam… Ona mi rozwaliła wszystko co udało mi się zbudować podczas poprzedniej terapii i nie dała w zamian nic.
T. W.: Terapeuci w rozmowach ze mną podkreślają, że problemy w terapii zaczynają się w momencie wyboru terapeuty. Czy pani wybrała terapeutę rozważnie, czy też na chybił trafił?
P.: Jest certyfikowaną terapeutką Polskiego Towarzystwa Psychologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej, pracuje w renomowanym ośrodku terapeutycznym, oprócz tego uczy tam i, z tego co wiem, jest też superwizorem. Poleciła mi ją koleżanka, która uczyła się u niej w tym ośrodku, w którym pracuje. Wydawało mi się że taki terapeuta to jest szczyt marzeń. Oprócz tego wyglądała na ciepłą i wrażliwą osobę – i też tak się zachowywała na pierwszych trzech sesjach. Jednakże zaczynając od czwartej sesji zmieniła swoje zachowanie i nigdy już mnie do tego ciepła i wrażliwości nie dopuściła, zachowywała się jak maszyna do wydawania informacji, to było bardzo frustrujące. Moja obecna terapeutka nie ma polskiego certyfikatu, ale za to ma certyfikat zagraniczny, oraz ma 25 letnie doświadczenie w pracy, dokształca się także za granicą.
T. W.: Swoją terapię nazwała pani horrorem. Dlaczego kontynuowała pani ten horror aż dwa i pół roku i nie przerwała go pani wcześniej?
P.: No przecież obiecali mi korekcyjne doświadczenia, nie chciałam wyjść bez nich. Nie mogłam uwierzyć, że to wszystko, co się dzieje i jest tą obiecaną mi terapią miałoby być nieprawdą. Cały czas miałam nadzieję, że to tylko jakiś etap, że terapeutka na pewno wie, co robi, że wreszcie kiedyś do czegoś dojdziemy, coś zrozumiem… Obwiniałam się o wszystko. To ja wszystko robię nie tak, to ja jestem taka tępa, że nic nie rozumiem. Skoro wszystkie moje decyzje są złe, to jeśli zrezygnuję to będzie kolejna zła decyzja… Zresztą jak powiedziałam terapeutce, że chcę zrezygnować, usłyszałam: „Ja i tak za tydzień będę czekać na panią, bo uważam, że jest to zła decyzja”. Chyba ufałam jej bardziej niż sobie… Muszę się przyznać samej sobie, że nie umiałam siebie chronić, prawdopodobnie dlatego, że rodzice mnie nie chronili… Widzi Pan, kiedy mój ojciec ze mną nie rozmawiał, moja matka cały czas była obok, widziała to i w ogóle nie reagowała. Nieadekwatne mechanizmy obronne? Cokolwiek to było, to było coś destrukcyjnego, masochistycznego. Dużo czasu zajęło mi dojście do wniosku, że nieudana terapia jest przede wszystkim porażką terapeuty. To, że pacjent ma nieadekwatne mechanizmy obronne lub potrzeby masochistyczne jest zupełnie normalne – dlatego się znalazł na terapii. Natomiast terapeuta nie ma prawa zawierać „paktu” z częścią destrukcyjną pacjenta.
T. W.: Na czym miały polegać te „korekcyjne doświadczenia” i kto je pani obiecał?
P.: Na stronie ośrodka czytamy o tym, że niezwykle ważna jest więź między terapeutą a pacjentem i że zadaniem terapeuty jest stworzenie atmosfery bezpieczeństwa i zaufania tak, żeby dziecięce frustracje doszły do głosu i pacjent mógł je ponownie przeżyć, tym razem w leczącej atmosferze. Co więcej, wybór strategii terapeutycznej przez terapeutę powinien wynikać z diagnozy i być maksymalnie indywidualny.
T. W.: I pani czekała dwa i pół roku na ponowne przeżycie tych dziecięcych frustracji?
P.: Jak już wspominałam, „dziecięce frustracje” pojawiły się praktycznie od razu, ale nie byłam w stanie ich odreagować. Cały czas o tym mówiłam, terapeutka mogła więc z tym pracować. Zamiast tego unieważniała moje uczucia i stany emocjonalne. Nie byłam w stanie np. w jej obecności się rozpłakać, czułam przede wszystkim dziki lęk, który mnie paraliżował, czułam się bezsilna przy niej. Dla mnie samotność w obecności drugiej osoby jest najgorszą formą samotności. Nie czułam ani wsparcia od terapeuty, ani atmosfery bezpieczeństwa. Płakałam natomiast kilka godzin później w towarzystwie alkoholu. Wiedziałam, że potrzebuję terapii. Żaden pacjent nie przychodzi na terapię po to, żeby z niej zrezygnować. Wtedy zostałabym z przekonaniem, że nic w życiu mi nie wyszło, nawet terapia. Wydawało mi się, że jeśli zrezygnuję, świat się zawali, będę mogła „postawić krzyżyk” na swoim życiu. Zresztą okazało się, że nie jest to kwestia rezygnacji z terapii, tylko zmiany terapeuty i „szkoły” psychodynamicznej.
T. W.: Kiedy pani powiedziała swojej terapeutce, że po powrocie z sesji terapeutycznych sięga po alkohol i jak ona na to zareagowała?
P.: Po kilku miesiącach od pierwszego spotkania. Powiedziałam, że zastanawiamy się z koleżanką czy nie powinnyśmy się udać na terapię uzależnień. Ja nie wiedziałam jak wyglądają takie spotkania, a koleżanka mi powiedziała: „Normalnie. Powiesz: Cześć jestem Paula i piję zawsze w środy. Od godziny 11.00. I pierwsze pytanie będzie: A ciekawe co się dzieje w środy przed godziną 11.00? I wtedy powiesz: A, no bo chodzę na psychoterapię psychodynamiczną”. Terapeutka się uśmiała. Następnie powiedziała: „Jeśli pije pani po każdym spotkaniu terapeutycznym, to oznacza to, że to, co pani mogłaby odreagować i zostawić tutaj, wynosi pani na zewnątrz”. Na następnych sesjach opowiadałam jej dużo historii z mojego życia z alkoholem w tle, praktycznie każdą sesję zaczynałam następująco: „po poprzedniej sesji znowu się upiłam i myślałam, że…”. Opowiadałam jej nawet, że czasami mam pomysły samobójcze i że o ile wiem to realne samobójstwo w moim przypadku raczej nie wchodzi w grę, bo nie byłabym w stanie tego zrobić, ale całkiem realne w moim przypadku może być przedawkowanie alkoholu. Zwiększyła mi się tolerancja alkoholu do rozmiarów, których sama się nie spodziewałam. Opowiadałam nawet, że kiedyś podczas „pijackiej” imprezy, zaczęłam się zastanawiać dlaczego wszyscy znajomi idą spać, zamiast nich przychodzą następni, a ja mogę pić i pić z każdą nowo przybyłą grupą i nawet nie czuję się pijana. Znalazłam wtedy w Internecie „przelicznik promili”, wpisałam ile wypiłam, ile ważę itd., i po wciśnięciu „oblicz” strzałka przechyliła się do końca w prawą stronę, daleko za tak zwaną „dawkę śmiertelną”. Zresztą, kiedy pierwszy raz powiedziałam jej, że chcę zrezygnować (pół roku przed faktyczną rezygnacją), to podałam jej to jako powód – że dalej już tak być nie może, bo mam kilka dni wyjętych z życiorysu po każdej sesji, odwołuję wszystkie obowiązki, nie jestem w stanie konstruktywnie myśleć ani pracować i za bardzo mnie to „rozwala”. Natomiast informację zwrotną usłyszałam dopiero na przedostatniej sesji – czyli dwa lata od momentu, kiedy pojawił się problem – „Właściwie, żeby ta terapia miała jakikolwiek sens, powinna pani przestać pić”.
Ciąg dalszy rozmowy z Paulą w książce, która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2018 roku.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.