Wielu uczonych woli pozostawać w mętnych wodach niejednoznaczności, nadając niemal religijny wymiar wierze w wyższość niejednoznaczności i reagując lękowo na sytuacje wymagające od nich kategorycznej jednoznaczności. W tej pułapce tkwi większość nauk społecznych.
Pochwała jednoznaczności
Tomasz Witkowski
Wszyscy kiedyś umrzemy i wszyscy musimy płacić podatki. Poza tą wyświechtaną konstatacją nie da się sformułować zbyt wielu innych prawdziwych sądów zawierających kwantyfikatory ogólne, takie jak „wszyscy”, „zawsze”, „każdy” czy „nikt”. Bezwzględne wyjątki, wbrew potocznym opiniom, nie potwierdzają reguły, lecz stanowczo ją kompromitują. Dlatego lepiej unikać jednoznacznych i kategorycznych sądów, szczególnie kiedy formułujemy je w odniesieniu do złożonej rzeczywistości społecznej. To elementarz krytycznego myślenia, którym posługuje się większość wykształconych ludzi, a na tych, którzy jeszcze go nie opanowali, patrzymy z pewnym dystansem, jak na niezbyt dobrze wychowanych. Formułowanie jednoznacznych ogólnych sądów uchodzi dzisiaj wśród ludzi inteligentnych za rodzaj nietaktu.
A jednak, kiedy zaczynamy bezrefleksyjnie posługiwać się jakąkolwiek zasadą, choćby była to zasada krytycznego myślenia, narażeni jesteśmy na pułapki, z których trudno się wydostać bez utraty twarzy. Rzeczywistość bowiem nie jest bezwzględnie niejednoznaczna.
Więcej w elektronicznym i drukowanym wydaniu FA.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Jamesie Randim, gościu honorowym Europejskiego Kongresu Sceptyków we Wrocławiu: uczciwy iluzjonista, milion dolarów za zdolności paranormalne i dlaczego nikt go nie wygrał.
Niemal dokładnie dwa lata po 17. Europejskim Kongresie Sceptyków, który odbył się we Wrocławiu, rozmawiamy z Jackiem Tabiszem na temat gościa honorowego tego Kongresu oraz wybitnego sceptyka – Jamesa Randiego. The Amazing Randi, jak bywa często nazywany skończył w tym roku 91 lat. Zapraszam serdecznie do obejrzenia i wysłuchania rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
James Randi był iluzjonistą najwyższej klasy, który zawsze uczciwie mówił, że to, co robi, jest sztuczką: wykorzystuje błędy naszej percepcji, żeby pokazać coś, co w rzeczywistości nie istnieje. Tę samą wiedzę obrócił przeciwko tym, którzy udawali, że ich sztuczki są prawdziwe. Publicznie demaskował zginanie łyżeczek siłą woli, czytanie w myślach i przepowiadanie przyszłości, kontynuując tradycję uczciwych magików, którzy już w XIX wieku zwalczali oszustów.
Przez dziesięciolecia jego fundacja oferowała milion dolarów każdemu, kto w kontrolowanych warunkach udowodni zdolności paranormalne. Nikt nigdy nie wygrał. Zachwyciła mnie prostota tego przekazu, gdy pierwszy raz o nim przeczytałem: zwykły człowiek nie musi czytać artykułów naukowych, wystarczy, że wie, że milion leży na stole i nikt go nie potrafi wziąć. Klub Sceptyków Polskich też przez rok ogłaszał podobną próbę – i nikt nie spełnił warunków.
Czy to, że szarlatanów nie ubywa, mogło Randiego zniechęcić? Nie sądzę. Sceptycy wiedzą, że to praca bez końca, bo zawsze znajdą się chętni, by oszukiwać innych dla pozycji czy pieniędzy. Ulubiona wymówka „magów” – że sceptyk w pobliżu zaburza ich moce – najlepiej obnaża swoją absurdalność, gdy potraktować ją poważnie: wtedy wystarczy jeden wystarczająco silny sceptyk, by zablokować zjawiska paranormalne na całym świecie.
Rozmowę z Jamsem Randim, którą przeprowadził podczas Kongresu jego biograf Massimo Polidoro, można obejrzeć tutaj:
Kuluarową rozmowę z tego samego Kongresu przeprowadzoną przez Diego Fontanive relacjonuje również Racjonalista.tv:
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Zapraszam do lektury artykułu, w którym miałem swój spory udział. Autorką jest Ewa Biernacka, a publikacja ukazała się w lutowym wydaniu magazynu „Służba Zdrowia”. Aby przeczytać całość, proszę kliknąć tutaj: 00_Algorytmy.pdf.Artykuł przedrukował również:
Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną redaktor Ewa Biernacka dla magazynu „Służba Zdrowia”. Aby przeczytać całość, proszę kliknąć tutaj: 61-63 Sztuczna inteligencja.
Podczas 17th European Skeptic Congress, który miał miejsce we Wroclawiu 22-24 września 2017 odbyła się dyskusja panelowa poświęcona zagadnieniom związanym z psychologią sceptyczną. Susane Blackmore, Scott Lilienfeld, Zbynek Vybiral i Tomasz Witkowski dyskutowali na temat słabości psychologii, odpowiadali na pytania publiczności. Cały panel psychologii sceptycznej oraz dyskusję prowadził Michael Heap. Dzięki uprzejmości portalu Racjonalista.tv możemy obejrzeć dyskusję na nagraniu video. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!