Rozmowa w podcaście Menthly, który zwykle promuje pracę z energią: o jasnowidzach, nagrodzie za zdolności paranormalne, „traumach rodowych”, epigenetyce i ustawieniach Hellingera.
Dzisiaj rozmowa z Konradem Ślusarczykiem, w podcaście, który raczej propaguje zjawiska, które zwykle demaskuję, a więc kij w mrowisko. Zapraszam do wysłuchania!
O czym rozmawialiśmy
Tym razem usiadłem naprzeciwko gospodarza kanału, który na co dzień rozmawia z ludźmi pracującymi „z energią”, emocjami zapisanymi w ciele i programami rodowymi. Opowiadam o Klubie Sceptyków Polskich i jego akcjach – od publicznego „przedawkowania” leków homeopatycznych po nagrodę za udowodnienie w kontrolowanych warunkach zdolności paranormalnych, której nikt dotąd nie zdobył. Podobną nagrodę przez dziesięciolecia oferował James Randi i również nikt jej nie odebrał.
Parapsychologia ma własne czasopismo od 1937 roku i przez niemal 90 lat nie dostarczyła przekonującego dowodu na istnienie jasnowidzenia. Gdyby ktoś je udowodnił, byłaby to rewolucja na miarę odwrócenia strzałki czasu – byłbym pierwszy, by to badać. Tymczasem „cuda” wyjaśnia zwykle zmienna czasu: przeziębienie mija samo, wiele kłopotów psychicznych też, a zasługę przypisujemy temu, co akurat stosowaliśmy – terapii, syropowi albo miksturze babci.
Trauma oznacza trwałą zmianę w psychice, z bezsennością i natrętnymi wspomnieniami. Dziś traumą nazywa się wszystko, łącznie z tym, co „babcia coś tam miała”. Tymczasem około 85–90% ludzi, którzy przeżyli wydarzenie traumatyczne, wychodzi z niego bez żadnej interwencji. Rozmywanie tego pojęcia krzywdzi przede wszystkim tych, którzy naprawdę z traumą żyją.
„Traumy rodowe” i epigenetyczne dziedziczenie przeżyć przodków nie mają oparcia w badaniach: u ssaków ślady środowiskowe w DNA ulegają przy zapłodnieniu całkowitemu resetowi. Epigenetykę w tym wydaniu i ustawienia Hellingera nazywam więc jednym słowem – szarlatanerią. Religię traktuję inaczej: umysł człowieka jest z natury religijny, bo szuka przyczyn i intencji nawet tam, gdzie ich nie ma.
Na koniec mówię, co działa zamiast pracy z energią: wzięcie odpowiedzialności za własne życie. Sami jesteśmy najlepszymi specjalistami od siebie, a pomoc z zewnątrz nie polega na tym, że płacę i wychodzę naprawiony. Wspominam też o „Tryptyku haniebnym”, który jest w pewnym sensie alegorią tego wszystkiego, o czym mówię w tej rozmowie.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!
Mimo błyskawicznego rozwoju medycyny, wciąż miliony ludzi wierzą w pseudoterapie – od homeopatii po generatory plazmowe. Dlaczego? Jak wyjaśnia psycholog dr Tomasz Witkowski, źródła tego zjawiska są złożone: od „głodu cudów” i potrzeby nadziei, przez emocje i ignorancję, aż po kryzys autorytetów i system edukacji, który zamiast krytycznego myślenia często wzmacnia irracjonalizm. To właśnie w takich lukach rozwija się szarlataneria, nierzadko zagrażająca zdrowiu i życiu pacjentów.
Katarzyna Matusewicz: Dlaczego zjawisko pseudonaukowych metod terapii wciąż zyskuje na popularności, mimo że medycyna oparta na faktach rozwija się tak dynamicznie?
Tomasz Witkowski: To nie jest nic nowego – takie praktyki istniały zawsze. Kiedyś ludzie poszukiwali np. „proszku z rogu jednorożca” czy innych cudownych specyfików na różnego rodzaju dolegliwości. Odbywało się to zwykle na targach, dziś przybiera to bardziej zorganizowaną formę. Szarlatani najczęściej działają w internecie. I mimo, że medycyna rzeczywiście ma niezwykłe osiągnięcia, to faktem pozostaje, że jesteśmy istotami śmiertelnymi. Wciąż istnieją choroby nieuleczalne czy bardzo trudne do leczenia. To właśnie te obszary – tam, gdzie medycyna nie ma gotowych odpowiedzi ani skutecznych terapii – najczęściej zagospodarowują szarlatani.
I myślę, że to się nie zmieni, nawet kiedy medycyna rozwinie się nieporównanie bardziej niż dziś. Zawsze znajdą się ludzie, którzy będą chcieli zatrzymać młodość, spowolnić starzenie się, a nawet poszukiwać nieśmiertelności. To naturalny trend, z którego korzystają pseudoterapeuci. Trzeba też pamiętać, że mamy w sobie potrzebę nadziei, „głód cudów”. Nawet jeśli leczymy się zgodnie z zaleceniami lekarzy, często myślimy: „może jest jeszcze coś, co mogę zrobić”. I właśnie to „coś jeszcze” bardzo często staje się polem działania osób polecających pseudonaukowe metody terapii.
K.M.: Wiadomo, jaka jest obecnie skala tego problemu w Polsce? Ilu pacjentów może korzystać z usług naturopatów czy bioenergoterapeutów?
T.W.: Trudno jest określić dokładną skalę tego zjawiska. Nie wiem, czy ktokolwiek przeprowadził rzetelne badania dotyczące liczby pacjentów korzystających z takich praktyk. Pamiętam jednak analizę sprzed kilkunastu lat, która dotyczyła wartości rynku ezoterycznego – wróżek, jasnowidzów i podobnych działalności. Już wtedy szacowano go na około dwa miliardy złotych rocznie! Można przypuszczać, że dziś ta wartość jest znacznie wyższa.
Autorem recenzji jest Michał Chudoliński – filmoznawca i znawca amerykańskiej kultury masowej. Recenzja ukazała się na blogu Gotham w deszczu. Zapraszam do lektury!
Nowa książka Tomasza Witkowskiego nie jest zwykłym zbiorem felietonów o psychologii. To prowokacyjny esej wielogłosowy, w którym autor – od lat znany jako „enfant terrible” polskiej psychologii – stawia pytania o granice nauki, rolę autorytetu i iluzje, w jakie uwikłane jest współczesne społeczeństwo. Zawracanie statków głupców i inne eseje to zarazem kontynuacja wcześniejszych sporów Witkowskiego z psychoterapią i pseudonauką, jak i próba napisania podręcznika krytycznego myślenia na XXI wiek.
Zawracanie statków głupców i inne eseje Tomasza Witkowskiego ukazuje się nakładem wrocławskiego wydawnictwa Bez Maski w 2025 roku. To oficyna, która od lat specjalizuje się w literaturze racjonalistycznej i krytycznej wobec pseudonauki, publikując m.in. wcześniejsze tomy autora, jak trylogia Zakazana psychologia czy Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć. Najnowsza książka wpisuje się w ten program, ale jednocześnie go poszerza – nie jest bowiem wyłącznie polemiką z psychoterapią czy naukami społecznymi, lecz szeroką panoramą współczesnych mitów kulturowych. Jej geneza wiąże się z większym projektem eseistycznym: jak zaznacza Roy F. Baumeister w przedmowie, pierwotnie teksty miały tworzyć jedną całość, dopiero w procesie wydawniczym zostały rozdzielone na dwa tomy. Takie rozwiązanie pozwoliło uzyskać lepszą spójność tematyczną – Przepędźcie guru skupiło się na guru codzienności, zaś Zawracanie statków głupców koncentruje się na fałszach kultury, nauki i psychologii. Kontekst wydawniczy obejmuje również żywy międzynarodowy odbiór – rekomendacje takich badaczy jak Elizabeth Loftus czy Brian Nosek sugerują, że nie jest to wyłącznie polska interwencja publicystyczna, ale element globalnej dyskusji o granicach nauki i odpowiedzialności intelektualistów.
Choć Zawracanie statków głupców nie jest narracją fabularną, tom ma wyraźnie przemyślaną dramaturgię. Cztery części książki tworzą rodzaj intelektualnego spektaklu, w którym czytelnik prowadzony jest od diagnozy naszych błędów poznawczych, przez demaskację instytucji nauki, aż po krytykę mód psychologicznych i kultury terapeutycznej. Pierwszy blok – „Meandry myślenia” – otwiera esej o wartości jednoznaczności, stając się programowym manifestem autora. Drugi – „Za ołtarzem nauki” – rozbiera akademickie rytuały, pokazując, jak celebrytyzacja i oportunizm potrafią zafałszować naukową praktykę. Trzecia część – „Pod dekoracjami pop-psychologii” – analizuje modne zjawiska, takie jak mindfulness czy placebo, które w ujęciu Witkowskiego stają się nowymi mitami. Ostatni blok – „Za fasadą kultury terapeutycznej” – to najcięższy akt, gdzie wątki traumy, psychoterapii i prawa łączą się w ostrą diagnozę systemową. Każdy esej ma własną mini-dramaturgię: zaczyna się anegdotą, rozwija polemikę, a kończy uderzającą puentą. W efekcie książka przypomina serię intelektualnych scen, w których racjonalizm mierzy się z irracjonalnym teatrem współczesności.
Eseje Witkowskiego mają wymiar głęboko psychologiczny, ale zarazem antropologiczny – ukazują człowieka jako istotę podatną na złudzenia, która wciąż poszukuje autorytetów i prostych wyjaśnień. Autor odsłania paradoks: nawet badacze błędów poznawczych sami stają się ich ofiarami, a nauka – zamiast mechanizmu samonaprawczego – bywa wehikułem utrwalania iluzji. Witkowski pokazuje, jak lęk przed jednoznacznością czy obawa przed odpowiedzialnością prowadzą uczonych do kompromisów, które zamieniają krytyczne myślenie w rytuał uniku. Jednocześnie sięga po przykłady z życia codziennego i świata zwierząt – eksperymenty Lorenza z małpami czy metafory chwastów – by uzmysłowić, że mechanizmy konformizmu i ślepego naśladownictwa są wpisane w ewolucję. Antropologiczna perspektywa książki podpowiada, że kultura nie jest systemem kumulacji prawdy, lecz zbiorem opowieści służących przetrwaniu grupy. To właśnie dlatego psychoterapia, coaching czy modne teorie genetyczne tak łatwo stają się świeckimi mitami. Witkowski stawia pytanie: czy potrafimy uwolnić się od tej ewolucyjnej skłonności do wiary, skoro to ona pozwoliła nam przeżyć?
Witkowski w Zawracaniu statków głupców konsekwentnie demaskuje mity, które przenikają do dyskursu naukowego i społecznego pod postacią ideologii. Pokazuje, jak psychologia i kultura terapeutyczna zaczynają pełnić funkcję religijnych systemów – oferują proste odpowiedzi, poczucie wspólnoty i obietnicę uzdrowienia. Mindfulness bywa tu „nowym narkotykiem”, epigenetyka – przełomem, którego znaczenie wyolbrzymiono, a trauma – uniwersalnym kluczem do ludzkiego cierpienia. Autor odsłania, że pod tymi narracjami kryją się mechanizmy kontroli i społecznego zarządzania emocjami. Ideologia wkracza także w naukę – zamiast poszukiwania prawdy pojawia się „intelektualna czkawka” postmodernizmu, gdzie każde twierdzenie uznaje się za równoprawne. Witkowski polemizuje z tym relatywizmem, stając po stronie oświeceniowej tradycji jednoznaczności i falsyfikacji. Jego esej staje się nie tylko krytyką psychologii, lecz także diagnozą społeczeństwa, które łatwiej akceptuje pocieszające fikcje niż twarde dane. W tym sensie książka to akt ikonoklazmu wobec nowoczesnych świeckich religii i przypomnienie, że mit – choć bywa potrzebny – potrafi zamknąć drogę do wiedzy.
Styl Witkowskiego balansuje między publicystyką a esejem naukowym – klarowny, ironiczny, pełen anegdot, które rozładowują ciężar argumentacji, ale zarazem obnażają absurd obiegowych przekonań. Autor nie unika mocnych sformułowań („psychole przy stole”, „nowy narkotyk”), które nadają jego tekstom ostrze polemiczne i sprawiają, że nie są one neutralną popularyzacją, lecz świadomym aktem krytyki. Język pełni funkcję retorycznego młota: ma wytrącić czytelnika z komfortu i zmusić go do rewizji poglądów. Z drugiej strony pojawiają się metafory biologiczne i kulturowe – chwast ignorantia vulgaris, statek głupców, ofiara Abrahama – które budują warstwę literacką i poszerzają kontekst refleksji. Witkowski pisze z rytmem i precyzją, w krótkich akapitach, prowadząc czytelnika od anegdoty do twardej konkluzji. Styl jest komunikatywny, ale też konfrontacyjny – ma nie tylko informować, ale i drażnić. W efekcie eseje stają się rodzajem intelektualnych miniatur, które angażują zarówno rozum, jak i emocje, tworząc napięcie charakterystyczne dla literatury polemicznej.
Eseje Witkowskiego sytuują się w długiej tradycji racjonalistycznej polemiki – od Woltera i Hume’a, przez Poppera i Sagana, po współczesnych demaskatorów pseudonauki, takich jak Ben Goldacre czy Steven Pinker. Autor świadomie korzysta z figur i przykładów obecnych w klasycznych tekstach: przypomina słynne falsyfikacje Poppera, zestawia „efekt dostępności” z praktyką codzienności, sięga po obrazy biblijne (Abraham gotów złożyć Izaaka) czy literackie (statek głupców). Interteksty te pełnią funkcję kotwic – czytelnik ma wrażenie, że uczestniczy w rozmowie toczonej przez stulecia na styku filozofii i nauki. Genealogia książki sięga też wcześniejszych publikacji samego autora: Zakazanej psychologii, w której rozbijał mity terapeutyczne, czy Przepędźcie guru…, gdzie brał na celownik autorytety codzienności. Zawracanie statków głupców można więc czytać jako kolejny akt długiej debaty o tym, czym jest prawda i jak odróżnić ją od społecznych iluzji. To wpisanie się w globalny dyskurs, ale i budowanie polskiego wariantu sceptycznej eseistyki, która dotąd miała charakter niszowy.
Pierwsze głosy o Zawracaniu statków głupców wskazują na szeroki rezonans – od entuzjastycznych recenzji światowych autorytetów (Loftus, Nosek, Baumeister) po nieufność części środowiska psychoterapeutycznego w Polsce. Książka już na starcie wpisuje się w polaryzującą tradycję twórczości Witkowskiego: dla jednych to niezbędne antidotum na zalew pseudonauki, dla innych – niebezpieczny atak na autorytet psychologii i terapeutyczną praktykę. Kontrowersje budzi przede wszystkim bezkompromisowy język autora i jego strategia obnażania mitów: krytycy zarzucają mu brak niuansu i publicystyczną ostrość, zwolennicy podkreślają, że tylko taka forma jest w stanie przebić się przez gąszcz modnych półprawd. Dyskusję wywołuje także recepcja zagraniczna – rekomendacje znanych badaczy nadają książce prestiż, ale zarazem stawiają polskie środowisko wobec konieczności konfrontacji z ostrą krytyką. Ostatecznie tom działa jak test lakmusowy: pokazuje, kto gotów jest na trudne pytania i rewizję przekonań, a kto woli trwać w wygodnych narracjach.
Książka pełna jest mocnych obrazów, które zostają w pamięci. Najbardziej sugestywna to metafora ignorantia vulgaris – chwastu, którego nie da się wytępić, tak jak nie da się wyrugować społecznej głupoty. Innym punktem wpływu jest przykład Abrahama, gotowego złożyć syna w ofierze – symbol ślepego posłuszeństwa wobec autorytetu. W pamięć zapada też groteskowa odpowiedź „bardzo często wierny”, ilustrująca absurd ucieczki przed jednoznacznością. W warstwie współczesnej wybrzmiewa obraz mindfulness jako „nowego narkotyku”, pokazujący, jak praktyka uważności została zbanalizowana do roli rynkowego towaru. Silnym cytatem jest także ostrzeżenie: „Psychoterapia i Temida” – wskazujące na ryzyko, że terapeutyczny dyskurs bywa używany przeciwko pacjentom w procesach prawnych. To właśnie te fragmenty mogą krążyć jako bon moty, streszczając radykalizm i ostrzeżenia autora.
Na osi recenzenckiej Zawracanie statków głupców plasuje się między popularyzacją nauki a ostrą publicystyką ideologiczną. Mocne strony: erudycja, klarowność, talent do przekładania złożonych mechanizmów psychologicznych na zrozumiałe metafory; odwaga w stawianiu tez i konsekwentne tropienie pseudonauki. Słabe strony: ryzyko uproszczeń, które dla specjalistów mogą brzmieć zbyt kategorycznie, a dla laików – zbyt brutalnie. Wartość dla odbiorcy: książka jest przewodnikiem po iluzjach, uczy myśleć krytycznie, a nie tylko konsumować „mądrości” ekspertów. Jej siła leży w mobilizowaniu czytelnika do samodzielnej refleksji – nawet jeśli budzi opór. Na tle polskich publikacji popularnonaukowych to pozycja wyjątkowa, bo nie boi się polaryzacji. W globalnym pejzażu mieści się obok Sagana i Goldacre’a, ale ma własny ton: ostrzejszy, bardziej konfrontacyjny. Ostatecznie oś recenzencka wskazuje, że mamy do czynienia z książką, która dzieli – lecz właśnie dlatego jest potrzebna.
Zawracanie statków głupców to książka, której nie sposób czytać obojętnie. Witkowski proponuje coś więcej niż zbiór esejów – kreśli mapę złudzeń, jakie produkują nauka, kultura i psychoterapia, a zarazem uczy, jak wobec nich zachować intelektualną czujność. To lektura wymagająca: zmusza do konfrontacji z własnymi przyzwyczajeniami, odbiera komfort płynący z gotowych narracji. Jej wartość tkwi w szczerości i bezkompromisowości – nawet jeśli autor bywa nadmiernie kategoryczny, to właśnie ta jednoznaczność stanowi motor dyskusji. W świecie zdominowanym przez „postprawdę” i marketingowe narracje książka działa jak zimny prysznic: nie daje prostych recept, ale dostarcza narzędzi, by samodzielnie je wypracować. To pozycja dla czytelników odpornych na dysonans poznawczy, którzy zamiast wygody wolą trzeźwe myślenie. Witkowski potwierdza swoją pozycję „enfant terrible” polskiej psychologii – i tym tomem stawia poprzeczkę wysoko zarówno sceptykom, jak i obrońcom status quo.
Autor: dr Tomasz Witkowski (ur. 1959) – psycholog, publicysta, pisarz. Założyciel Klubu Sceptyków Polskich. Autor kilkunastu książek, w tym Zakazanej psychologii (2009–2013), Psychoterapii bez makijażu (2015), Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć (2024).
Znaczenie: laureat nagród Racjonalista Roku (2010), Soczewki Focusa (2019), zwycięzca konkursu Script Pro (2023). Publikował w Polsce i za granicą (m.in. Shaping Psychology w USA).
Nowa książka: Zawracanie statków głupców i inne eseje, Wydawnictwo Bez Maski, Wrocław 2025, ISBN 978-83-965553-3-5, 432 s., cena 49,90 złZawracanie statków głupców – PD….
Przedmowa: Roy F. Baumeister (psycholog społeczny, autor Siły woli).
Układ: 4 części, ponad 20 esejów (m.in. „Pochwała jednoznaczności”, „W pułapce autorytetu”, „Mindfulness – panaceum czy nowy narkotyk?”, „Zmagania z traumą”, „Psychoterapia i Temida”).
Michał Chudoliński (ur. 1988 r.) – Krytyk komiksowy i filmowy, scenarzysta, konsultant scenarzystów filmowych. Prowadzi zajęcia z zakresu amerykańskiej kultury masowej – ze szczególnym uwzględnieniem komiksów – na Uniwersytecie Civitas. Pomysłodawca i redaktor prowadzący bloga „Gotham w deszczu” (YouTube: @Gothamwdeszczu). Współzałożyciel Polskiej Fundacji Fantastyki Naukowej. Autor książki „Mroczny Rycerz Gotham – szkice z kultury popularnej” (wyd. Universitas), nominowanej do Nagrody „Debiut Roku 2023” Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami oraz Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Laureat Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom, mitom, pop-psychologii oraz inwazji kultury terapeutycznej. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Z charakterystycznym dla siebie zestawieniem fascynujących historii, powściągliwego humoru i przenikliwych spostrzeżeń, Witkowski bezlitośnie rozprawia się z szerokim wachlarzem wpływowych przekonań, fantazji i postprawd. Dogmatycy mogą nie polubić tej książki, ale każdy z żywą ciekawością i otwartym umysłem będzie czytał te eseje z uśmiechem i fascynacją. Współczesna cywilizacja czerpała korzyści z nauki i myśli wielu minionych wieków — a mimo to gubimy się wśród szerokiego asortymentu dezorientujących i wątpliwych twierdzeń. Ta książka to mile widziane wyzwanie dla wielu panoszących się nonsensów.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Gorąco polecam tę imponującą kolekcję esejów skupiających się na krytycznej analizie szerokiego zakresu współczesnych problemów, od męskości i uważności po psychoterapię i zwodnicze badania nauk społecznych. To doskonałe antidotum na mieszankę dezinformacji, intelektualnego bełkotu i źle ulokowanego „zdrowego rozsądku”, który tak często udaje mądrość w tych burzliwych czasach.
Prof. James Alcock, York University, Canada, autor Parapsychology – Science Or Magic?
Zawracanie statków głupców to fascynujący zbiór esejów poświęconych najtrudniejszym tematom społecznym – wartości życia, przyszłości pracy i postępu w nauce.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Zawracanie statków głupców Tomasza Witkowskiego, to zbiór prowokacyjnych, tętniących życiem esejów poruszających spectrum tematów: Czy spędzanie czasu na zajęciach pozalekcyjnych jest naprawdę przydatne dla dzieci? Czy lęk i depresja są coraz częstsze? Czy wskaźniki samobójstw rzeczywiście gwałtownie rosną? Jakiego rodzaju wsparcia powinniśmy udzielać osobom, które przeżyły traumę, czy byłoby im lepiej bez niego? Autor, wieloletni przyjaciel naukowego sceptycyzmu, kontynuuje swoją cenną tradycję obalania mitów. Zmusza czytelników do uświadomienia sobie, że to, co uważają za prawdę, może nią nie być i że być może nadszedł czas, aby przemyśleć wiele ze swych cennych przekonań.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
Choć świat akademickiej dyplomacji ceni dziś „wyważone sądy” i „złożoność problemu”, Tomasz Witkowski stawia niewygodną tezę – nauka potrzebuje jednoznaczności. Bez niej, stajemy się pionkami w naukowej grze pozorów. Autor zdejmuje aureolę nieomylności z głów autorytetów – celebrytów i uświadamia nam, jak często akceptujemy nonsensy, celebrujemy pseudonaukę i konserwujemy błędy. Zawracanie statków głupców pozwala zobaczyć, w jakich sytuacjach naszego życia daje o sobie znać „efekt dostępności” i dowiedzieć się, czego nie da nam mindfulness. Uzmysławia również, że „ci, którzy badają błędy w funkcjonowaniu naszego umysłu i złudzenia, którym podlega, sami również im ulegają”, a bezkrytycznie nie znaczy lepiej. To książka dla tych, którzy nie boją się trudnych pytań i nie zadowalają się wygodnymi odpowiedziami.
Jakub Jamrozek, dziennikarz Polskiego Radia
Tomasz Witkowski po raz kolejny mierzy się z tematami tabu w psychologii. Wnosi do dyskusji autokonfrontacyjny sceptycyzm. „Psychole” przy stole tego nie chcą, choć bardzo potrzebują. Witkowski nie tylko zastanawia się nad skomplikowanymi naukowymi aspektami psychologii. Podnosi również wyzwania psychologiczne na poziom etyczny, polityczny i filozoficzny, przypominając nam wszystkim, że nauka to coś więcej niż tylko nauka.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
Zawracanie statków głupców to przystępna, elokwentna i prowokująca do myślenia analiza szerokiego zakresu współczesnych wyzwań społecznych, z którymi, jak się wydaje, zmagamy się od zawsze. Witkowski rzuca wiele światła na te kwestie, oferując spostrzeżenia równie oświecające, jak niepokojące. Ta ważna i bardzo przystępna książka jest fascynującą lekturą dla wszystkich, którzy są zaniepokojeni problemami powstającymi na styku kultury, nauki i racjonalnego myślenia.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Książka zmusza do myślenia o różnych problemach – od epigenetyki po alokację ograniczonych zasobów dla ratowania jednostek, a nie bezimiennych, licznych osób. Eseje, choć łatwe w lekturze, to jednak są literaturą naukową – z odniesieniami do źródeł we wszystkich rozdziałach. Gorąco polecam tę książkę!
Prof. Ewa Bartnik, Polska Akademia Nauk
Zawracanie statku głupców to przystępny zbiór prowokujących do myślenia esejów na temat aktualnych kontrowersji w psychologii, psychiatrii, biologii i filozofii.
Prof. Trevor Robbins, University of Cambridge, współautor The Neurobiology of Addiction
Witkowski od lat niestrudzenie tropi pozorne prawdy, którymi karmi nas współczesna kultura. W swojej najnowszej książce odkrywa meandry naszego myślenia, wkrada się do świątyni nauki, żeby zbadać, co kryje się za jej ołtarzami, sprawdza, co zamaskowano kolorowymi dekoracjami pop-psychologii i wściubia nos za fasadą kultury terapeutycznej obnażając jej przekłamania i uproszczenia. Gorąco polecam lekturę książki każdemu, kto nie chce ślizgać się po powierzchni obiegowych przekonań!
Konrad Szołajski, reżyser filmowy, scenarzysta
Nie można przegapić najnowszego zbioru esejów Tomasza Witkowskiego – „enfant terrible polskiej myśli psychologicznej”. Obowiązkowa pozycja dla wszystkich, którzy lubią czuć się zdumieni, zaskoczeni, wyprowadzeni z równowagi. Dla zawsze myślących na przekór i wbrew obowiązującym teoriom. To zawsze się opłaca, choć nigdy nie jest łatwe.
Krystyna Romanowska, dziennikarka.
Posłuchaj dyskusji o tematach poruszanych w książce
To tytuł rozmowy, którą na tematy zawarte w mojej najnowszej książce Przępędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje przeprowadził ze mną dla podcastu CHARYZMATYCZNY Dawid Straszak. Zapraszam do wysłuchania.
Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł rozmowy, którą na tematy zawarte w mojej najnowszej książce Przępędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje przeprowadził ze mną Kuba Okrzesa. Zapraszam do wysłuchania.
Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł rozmowy, którą na tematy zawarte w mojej najnowszej książce Przępędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje przeprowadzili ze mną prowadzący Radio Algorytmia. Zapraszam do wysłuchania.
Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
To tytuł wywiadu, który przeprowadziłą ze mną red. Dominika Tworek, a który ukazał się w Tygodniku Przegląd 16 września, 2024 roku. Pretekstem do rozmowy była moja najnowsza książka Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć i inne eseje. Zapraszam do lektury!
Pana nowa książka ma tytuł „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”. Ale czy pan sam nie sytuuje siebie na pozycji guru, który radzi innym, aby nie odchodzić od rozumu? – Ten tytuł jest rzeczywiście nieprzypadkowy. W filozofii mamy słynny paradoks kłamcy. Jeśli założyć, że na Krecie wszyscy kłamią, to gdy spotkamy Kreteńczyka mówiącego, że wszyscy jego pobratymcy są kłamcami, powinniśmy mu wierzyć, czy nie? Analogicznie, jeżeli mówię: „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”, podążanie za tą radą będzie wbrew tej radzie. Ta książka właściwie od samego tytułu zachęca, by na wszystko patrzeć krytycznie. Nawet na takie rady czy osądy rzeczywistości, które ja proponuję.
Sceptyczna wobec pana też jest ogromna część środowiska polskich psychologów i psychoterapeutów. Stał się pan w tych kręgach wręcz persona non grata. – Można powiedzieć, że w tej chwili żyję trochę na marginesie tego środowiska. Ono nie jest zainteresowane tym, co mówię. Książka, o której rozmawiamy, została wydana dwa lata temu w Stanach Zjednoczonych. Została przetłumaczona na język koreański, a dopiero w tym roku ukazała się po polsku. Przedmowę do niej napisał wybitny amerykański psycholog Roy F. Baumeister. Od rodzimego naukowca prawdopodobnie nie uzyskałbym takiej rekomendacji.
Może pozycjonowaniem się w roli ostrego krytyka sam wyklucza się pan z tego środowiska? – W polskim środowisku naukowym szanuje się bardziej osoby, które mogą coś zrobić dla kariery innych naukowców, niż te, które mają coś sensownego do powiedzenia. Ja od wielu lat nie pracuję na uczelni, bo wybrałem drogę popularyzatora nauki. Co za tym idzie, nie jestem w stanie nikomu zagrozić, bo nie będę recenzował doktoratów czy wniosków o granty. W Stanach Zjednoczonych, gdzie znajdują się najwybitniejsze ośrodki badawcze na świecie, sytuacja wygląda zgoła inaczej. Intelektualiści nienależący do akademii mają na nią duży wpływ. Przykładem może być popularyzatorka psychologii Carol Tavris, która jest bardzo szanowana przez amerykańskich akademików, czy w Wielkiej Brytanii Susan Blackmore. W Polsce nie potrafię znaleźć ani jednej osoby spoza akademii, która miałaby na nią podobny wpływ.
Spora część pańskiej książki dotyczy tematu dewaluacji nauk społecznych. Kiedy zaczął pan obserwować ten proces? – Skończyłem bardzo dobre liceum, w którym nauczono mnie metodologii nauk przyrodniczych. Kiedy trafiłem na Uniwersytet Wrocławski, dowiedziałem się, że jest wiele koncepcji osobowości. Na pytanie, która jest tą prawdziwą, usłyszałem: „To zależy – każdy powinien sam ocenić i wybrać właściwą”. Było to kompletnie sprzeczne z tym, czego mnie dotychczas uczono. W naukach przyrodniczych obowiązuje jedna koncepcja, która najtrafniej opisuje rzeczywistość. I dopóki nie zostanie zastąpiona lepszą, ona obowiązuje. Na studiach okazało się, że w psychologii czegoś takiego nie ma, a dodatkowo wykładowcy zachęcali do samodzielnych wyborów tego, co nam pasuje. To budziło mój sprzeciw. Bo było wbrew temu, co wiedziałem o nauce.
Opór tego środowiska jest co najmniej zastanawiający. Cała nauka opiera się przecież na krytycznym podejściu. – Dobrze wyjaśnia to teoria rozwoju nauki Thomasa Kuhna. Mówi on, że postęp naukowy nie dokonuje się ewolucyjnie, stopniowo, tylko raczej punktualistycznie, w formie rewolucji. Wygląda to tak, że establishment naukowy skupiony jest wokół jednego paradygmatu i broni go, póki ten paradygmat nie upadnie i nie zastąpi go nowy. Przy czym w naukach społecznych tych paradygmatów jest cała masa i niejednokrotnie są ze sobą sprzeczne. Na przykład psychoanalityk mówi, że wszystkie nasze problemy zależą od relacji z rodzicami w dzieciństwie. A terapeuta poznawczo-behawioralny, że wszystko zależy od naszego myślenia o rzeczywistości. Nie może być tak, że obie koncepcje są trafne. To nie jest prawdziwa nauka.
Jaką metodologią powinni więc posługiwać się badacze społeczni, żeby była ona wiarygodna? – Metodologia nauk społecznych jest dość ułomna i prawdopodobnie nigdy do końca sobie z tym nie poradzimy. Natomiast najwybitniejsi psycholodzy stosują metodologię empiryczną, w której wnioski płynące z badań są formułowane na podstawie weryfikowalnych dowodów. Jest ona wystarczająco dobra, żeby formułować pewne ogólne prawidłowości. Tymczasem dziś tworzy się je głównie na podstawie sądów ludzi. Zamiast badać ich zachowanie, badamy to, co oni na swój temat mówią. Na przykład pytamy ludzi, jak często i w jakim stopniu odczuwają stres. A potem formułujemy wnioski, jakbyśmy badali obiektywny poziom stresu, którego zbadać jeszcze nie potrafimy.
Czyli badania realnego stanu psychicznego są zastępowane badaniami deklarowanego, niezweryfikowanego stanu. Z czego to wynika? – Z nieuczciwości samych uczonych, zwykłej chęci pójścia na skróty. Tego typu zachowania są charakterystyczne dla każdego zawodu. Z przedstawicielami nauk społecznych jest jednak o tyle trudniej, że większość ludzi nie zna metodologii badań i przyjmuje za dobrą monetę te bardzo uproszczone wnioski naukowców. Choć one wcale nie dają nam obiektywnych informacji o rzeczywistości.
Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.f
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Spotkanie autorskie poświęcone mojej nowej książce z przedmową Roya F. Baumeistera będzie okazją do zakupu książki niemal wprost z drukarni. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów i Wydawnictwo „Bez Maski”. Rozmowę poprowadzi wiceprezes PSR, Kamil Gaweł. Zapraszam wszystkich zainteresowanych!
Przepędźcie guru… jest książką, która pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.f
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Spotkanie będzie pierwszą okazją do zakupu książki niemal wprost z drukarni. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów i Wydawnictwo „Bez Maski”. Rozmowę poprowadzi wiceprezes PSR, Kamil Gaweł. Zapraszam wszystkich zainteresowanych!
Przepędźcie guru… jest książką, która pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.f
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną red. Katarzyna Wierzbicka, a który ukaże się w w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019
Jeśli jakaś przełomowa metoda została stworzona przez jednego człowieka, to już jest to podejrzane
Dr Tomasz Witkowski – psycholog, sceptyk, popularyzator nauki. Współzałożyciel Klubu Sceptyków Polskich, zajmującego się m.in. demistyfikacją pseudonaukowych teorii. Autor m.in. „Psychoterapii bez makijażu” oraz serii „Zakazana psychologia”, której trzeci tom trafił do księgarń
Według badania opinii „HealthWave” sprzed miesiąca, co czwarty Polak nie wierzy w medycynę konwencjonalną, a aż 10% uważa, że szczepionki są szkodliwe. Co więcej, lekarz jest uznawany za autorytet w sprawach zdrowotnych równie często, co Ewa Chodakowska. W swoich książkach analizuje pan podobne przekonania w kwestii zdrowia psychicznego. Co takiego się stało, że przestaliśmy ufać autorytetom?
– Myślę, że zaważyło tu kilka kwestii. W 1969 r. opublikowana została książka pt. „Psychologia samooceny”. Jej autor, Nathaniel Branden, starał się w niej udowodnić, że wysokość samooceny jest najważniejszym czynnikiem w kształtowaniu osobowości człowieka. Według niego sukces szkolny, powodzenie zawodowe i zachowanie miało zależeć głównie od samooceny. Książka spotkała się z ogromnym uznaniem, mimo że na postawione w niej tezy nie było dowodów empirycznych, potwierdzały je jedynie dane anegdotyczne. Przekonanie o dobroczynnym wpływie wysokiej samooceny dokonało prawdziwego przewrotu głównie w edukacji. Przełożyło się bowiem na oczekiwanie szacunku do wszelkich indywidualnych przekonań – od tamtego czasu jesteśmy uczeni, że nasze poglądy są wartościowe jedynie dlatego, że są nasze, że mamy do nich prawo i nikt nie może się z nas naśmiewać. Rzecz w tym, że nauka jest kwestią nie opinii, a dowodów. Tymczasem tezy naukowe przestały być przez przeciętnych ludzi weryfikowane według ich zgodności z rzeczywistością, stały się sprawą wiary czy indywidualnych przekonań. Do tego doszła moda na filozofię New Age, poszukiwanie własnej drogi, itd. To wszystko sprawiło, że kiedy dziś ktoś publicznie głosi nonsens, czujemy się w obowiązku ten nonsens tolerować – nawet wtedy, kiedy jest on niebezpieczny dla innych, jak np. przekonanie o szkodliwości szczepionek.
Działa to w obie strony: przedstawiciele instytucji odpowiadających za wiarę, nie naukę, przedstawiają swoje poglądy jako niepodważalne fakty. A czy nie jest tak, że nauka jest po prostu zbyt trudna dla laików? Być może uciekanie się do tego, co alternatywne, wynika z rodzaju poczucia odrzucenia przez autorytety i elitarności wiedzy naukowej.
– To prawda, że nauka jest trudna, jednak jej zagadnienia mogą być wytłumaczone w zrozumiały dla laika sposób. Niestety, naukowcy mówiąc o niej, często posługują się niezrozumiałym żargonem, choć popularyzacja wiedzy jest przecież jednym z trzech obowiązków uczonych, obok prowadzenia badań i nauczania studentów. W Polsce przez całe dziesięciolecia nie dość, że nie przykładano wagi do popularyzacji nauki, ale wręcz takie próby traktowano pogardliwie, a ci, którzy je podejmowali, spotykali się z kpinami. Zresztą działalność popularyzatorska zwyczajnie się nie opłaca w polskim systemie akademickim – rzadko uzyskuje się za nią dodatkowe punkty. Ciągle jeszcze panuje przekonanie, że żeby nauka była nauką, musi być opowiedziana językiem niedostępnym dla przeciętnego człowieka.
„Prędzej złodziej przyzna się, że ukradł, niż profesor, że głupstwo powiedział” – ten cytat z Fredry przytacza pan przed jednym z rozdziałów swojej książki. A może ten żargon jest rodzajem zabezpieczenia? W końcu im mniej osób zrozumie jakąś hipotezę, tym mniej będzie z nią dyskutować.
– Rzecz w tym, że zamykając się na laików, uczeni pozostawiają większe pole do działania hochsztaplerom, którzy mówią językiem znacznie bardziej przystępnym. I tak twierdzą na przykład, że istnieje terapia lecząca jednocześnie autyzm, zespół Downa i porażenie mózgowe, choć są to zaburzenia o trzech zupełnie oddzielnych i niezwiązanych ze sobą przyczynach. Jednak to tacy oszuści prędzej trafią do tzw. zwykłego człowieka niż naukowiec, który gardzi popularyzowaniem wyników swoich badań.
To, że oszuści głoszą niezgodne z rzeczywistością przekonania, nazywając je faktami, nie jest jednak tak niepokojące, jak to, że wiedza potoczna traktowana jest jako oczywistość np. na uniwersytetach.
– Zgadza się. Przykładem takiej hipotezy jest chociażby tzw. test Rorschacha: chodzi o tablice z symetrycznymi plamami atramentowymi, które pokazuje się badanemu, prosząc go o podanie skojarzeń mających być podstawą do analizy jego osobowości i diagnozy zaburzeń psychicznych. Ta metoda nigdy nie uzyskała potwierdzenia swojej wartości diagnostycznej w badaniach, co opisuję w „Zakazanej psychologii”. Mimo to jest ona wciąż używana przez niektórych psychologów, do tego przez biegłych sądowych. A zatem wyniki takiego „badania” mają wpływ na decyzje sądu i wymierne przełożenie na ludzkie życie. Warto pamiętać, że eugenika także została stworzona przez uczonego i była traktowana poważnie przez wiele lat, stając się m.in. „naukową” podstawą nazizmu i przyczyniając się do przymusowej sterylizacji setek tysięcy ludzi.
Pełna wersja tekstu ukaże się w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019
——————————————————————————————
O podobnych zagadnieniach więcej w mojej trylogii Zakazana Psychologia. Zachęcam w szczególności do sięgnięcia po trzeci tom, który w czerwcu tego roku opuścił drukarnię.
ZAKAZANA PSYCHOLOGIA.
O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III
Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv): czym nauka różni się od teorii spiskowych, co wiemy o amnezji wczesnodziecięcej i dlaczego sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa.
To już kolejna z cyklu rozmów prowadzonych ze mną przez Jacka Tabisza. Tym razem rozmawiamy o niespodziankach, jakie szykuje nam nauka. Przechodzimy przez różne działy nauki i przytaczamy zaskakujące ciekawostki. Czy czekają nas wkrótce przełomy na miarę teorii względności, gdy obraz naszego świata zmieni się tak diametralnie, że nawet najbardziej trzeźwo myślący sceptyk będzie potrzebował długiej chwili, aby porzucić swoje dawne przekonania na rzecz nowych informacji o naszej rzeczywistości? Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia naszej rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? Powinna – i to jest jej najważniejsza różnica wobec teorii spiskowych i ideologii. Psychoanaliza, podobnie jak teorie spiskowe, nigdy niczym nie zaskakuje, bo da się w niej wyjaśnić wszystko: każdy fakt ją potwierdza, a ten, który mógłby ją obalić, zostaje odwrócony na jej korzyść. Tak samo działają modne pseudopsychologiczne wtręty z fizyki kwantowej i zapychanie luk w wiedzy o świadomości Bogiem czy inną siłą zewnętrzną: wszystko nagle pasuje, ale niczego się nie dowiadujemy.
Prawdziwe zaskoczenia przynosi dobra psychologia rozwojowa, którą na studiach lekceważyłem. Amnezja wczesnodziecięca sprawia, że praktycznie nie pamiętamy niczego sprzed trzeciego–czwartego roku życia, bo nie ma jeszcze „ja”, z którym wspomnienia mogłyby się wiązać. Tymczasem polskie sądy przesłuchują kilkunastolatków w sprawie molestowania, którego mieliby doznać jako dwulatki, i skazują na podstawie takich zeznań.
Sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa. Mój ateizm nie jest wiarą w nieistnienie Boga, lecz przekonaniem, że ta hipoteza jest bardzo mało prawdopodobna. Podobnie oceniam samoświadomość zwierząt: u naczelnych, słoni czy delfinów jest bardzo prawdopodobna, u skorupiaków znacznie mniej. Kosmici? Szansa, że gdzieś istnieją, jest dziś wyższa niż szansa na istnienie zdolności paranormalnych, ale prawdopodobieństwo, że ich spotkamy, jest znikome. Jako psycholog bardzo bym jednak chciał poznać psychikę istot, które wyewoluowały gdzie indziej.
O pseudonauce w psychologii i o tym, jak sądy korzystają z zawodnych wspomnień, piszę w „Zakazanej psychologii”.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Wielu uczonych woli pozostawać w mętnych wodach niejednoznaczności, nadając niemal religijny wymiar wierze w wyższość niejednoznaczności i reagując lękowo na sytuacje wymagające od nich kategorycznej jednoznaczności. W tej pułapce tkwi większość nauk społecznych.
Pochwała jednoznaczności
Tomasz Witkowski
Wszyscy kiedyś umrzemy i wszyscy musimy płacić podatki. Poza tą wyświechtaną konstatacją nie da się sformułować zbyt wielu innych prawdziwych sądów zawierających kwantyfikatory ogólne, takie jak „wszyscy”, „zawsze”, „każdy” czy „nikt”. Bezwzględne wyjątki, wbrew potocznym opiniom, nie potwierdzają reguły, lecz stanowczo ją kompromitują. Dlatego lepiej unikać jednoznacznych i kategorycznych sądów, szczególnie kiedy formułujemy je w odniesieniu do złożonej rzeczywistości społecznej. To elementarz krytycznego myślenia, którym posługuje się większość wykształconych ludzi, a na tych, którzy jeszcze go nie opanowali, patrzymy z pewnym dystansem, jak na niezbyt dobrze wychowanych. Formułowanie jednoznacznych ogólnych sądów uchodzi dzisiaj wśród ludzi inteligentnych za rodzaj nietaktu.
A jednak, kiedy zaczynamy bezrefleksyjnie posługiwać się jakąkolwiek zasadą, choćby była to zasada krytycznego myślenia, narażeni jesteśmy na pułapki, z których trudno się wydostać bez utraty twarzy. Rzeczywistość bowiem nie jest bezwzględnie niejednoznaczna.
Więcej w elektronicznym i drukowanym wydaniu FA.
Rozmowa z Kają Bryx (Racjonalista.tv) o sceptycyzmie: skąd się wziął, po co powstał Klub Sceptyków Polskich i po czym rozpoznać pseudonaukę.
Tomasz Witkowski tłumaczy nam, dlaczego sceptycyzm jest cenny w nauce i codziennym życiu. W tej rozmowie wracamy też do historycznych korzeni postawy sceptycznej i zastanawiamy się, jak uniknąć skrajności, czyli relatywizmu kwestionującego wszystko i dogmatyzmu.
O czym rozmawialiśmy
Sceptycyzm narodził się w starożytnej Grecji jako szkoła filozoficzna, która uważała, że szczęście osiąga ten, kto powstrzymuje się od wydawania sądów bez dowodów. Sceptycy walczyli z dogmatykami, którzy głosili prawdy wymyślone wyłącznie w umyśle, i – jak pisał Władysław Tatarkiewicz – oczyścili filozofię starożytną z wielu sprzecznych spekulacji. Współczesna nauka wybiera z tej tradycji to, co działa: brzytwę Ockhama, krytyczne myślenie, wymóg dowodów.
Klub Sceptyków Polskich powstał, bo brakowało głosu, który precyzyjnie i zrozumiale pokazywałby, że pewne sposoby myślenia prowadzą donikąd. Uniwersytety nie cenią popularyzacji, a ludzie gubią się w zalewie paranauki. Zmianę w edukacji wiążę z kultem samooceny, który od drugiej połowy XX wieku wszedł do szkół i gabinetów, choć badania Roya Baumeistera pokazały, że wysoka samoocena nie jest lekarstwem na problemy społeczne.
Podstawowym narzędziem obrony jest dobre wykształcenie z matematyki, fizyki, chemii i biologii – bez niego nawet teza o płaskiej Ziemi wydaje się zgodna z tym, co widzimy. Warto też znać sygnały ostrzegawcze: obietnicę uniwersalnego środka na wszystko, bardzo szybkich efektów i opowieść o spisku naukowców, którzy rzekomo ukrywają lek na raka. Kto naprawdę by go odkrył, zdobyłby Nobla i fortunę, a nie ukrywał się. Wysiłek poznawczy jest dla nas wrodzenie niewygodny, ale potrafi dawać ogromną satysfakcję.
Parę osób po obejrzeniu materiału w kanale Racjonalista.tv pytało mnie o przesłanie z mojej koszulki, którego kamera nie wychwyciła wyraźnie. Ponieważ zachęca do sceptycyzmu i krytycznego myślenia, choć nieco w innej sferze niż nauka, prezentuję je w pełnej odsłonie:
Posty, rozmowy i wywiady na podobne tematy:
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
„Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych” to już trzynasta moja książka. Podobnie jak przy publikacji pięciu poprzednich i wielu moich artykułów cierpię męki, kiedy widzę pobrużdżone czoła moich krytyków od lat odkrywających na potrzeby chwili, setki razy sprawdzone stare metody deprecjacji ludzi, którzy wykonali jakąś pracę (o wymiarze dla owych krytyków najczęściej niewyobrażalnym). Co prawda temu wysiłkowi umysłowemu towarzyszy satysfakcja i rodzaj samozachwytu nad własną „błyskotliwością”, ale są one dość przelotne, dlatego uznałem, że po raz kolejny ulżę Wam publikując ponownie krótki podręczny katalog takich metod. Ulżę też sobie – nie będę musiał czytać Waszych oskarżeń – wystarczy, że wymienicie mi swoje ulubione numery.
A. Sposoby ogólne (dla wszystkich):
Przede wszystkim zacznijcie jak najszybciej i nie przejmujcie się faktem, że nie widzieliście książki na oczy. Najlepsi z Was skrytykowali książkę już w momencie, kiedy tylko autor wyjawił zamysł jej napisania. Im szybciej zaczniecie, tym więcej osób zniechęcicie do jej lektury. Błogosławieni, którzy nie czytali, a wiedzą!
Nie czytajcie książki, bo to strata czasu. Wybierzcie sobie jakąś publiczną wypowiedź autora, wyjmijcie ją z kontekstu i na jej podstawie krytykujcie, to co robi – to naprawdę sprawdzony i skuteczny sposób. Większość odbiorców Waszej krytyki też nie czyta grubych książek, a jedną wypowiedź może nawet zapamięta.
Nie przejmujcie się tym, że książka zawiera odniesienia do ogromnej liczby wyników badań. Nazwijcie to, co przez kilka lat robił jej autor jego POGLĄDAMI i atakujcie! Z faktami czasem trudno dyskutować, z poglądami uda się to bezsprzecznie.
Korzystajcie z emocjonalnego języka. Nazwijcie pracę autora KRUCJATĄ, WOJNĄ lub ATAKIEM. Od razu znajdziecie się po właściwej stronie jako ktoś, kto przeciwstawia się przemocy, a autor będzie musiał się tłumaczyć.
Dokonujcie zgeneralizowanych ocen moralnych stwierdzając na przykład, że to, co robi autor jest ZŁE. Uzasadnienie nie musi być wyrafinowane, wystarczy, że stwierdzicie np. „bo zniechęca innych do korzystania z pomocy”. Nie obawiajcie się, że ktoś sprawdzi czy macie podstawy, żeby nazywać to, czego bronicie pomocą a nie przemocą (do tej pory nikt tego nie próbował zrobić). Stwierdzenie, że ktoś zniechęca innych do szukania pomocy ma tak silny wydźwięk moralny, że odbiorca Waszej krytyki będzie od razu przygotowany na kolejną ocenę np. „to, co robi autor powoduje, że ma krew na rękach!”. Prawda, że mocne?
Stawiajcie głośno pytanie: CO AUTOR PROPONUJE W ZAMIAN? Nie, nie przejmujcie się, że ktoś odkryje głupotę tego pytania i odwróci je pytając Was dlaczego mielibyśmy szukać zamienników przemocy wobec kobiet, korupcji, nadużywania seksualnego dzieci itp. Wierzcie mi, że zadziała wdrukowany w mózgi Waszych odbiorców dogmat, że nic, nie może być lepsze od czegoś.
Bez względu na ogrom przytaczanych przez autora faktów, powinniście stanowczo stwierdzić, że POTRZEBNA JEST DALSZA DYSKUSJA. Nawet jeśli nie znacie żadnych faktów, albo wypowiecie dowolnie idiotyczne twierdzenia, kompletnie sprzeczne z prawidłowościami matematyki, logiki, prawami chemii, wynikami prowadzonych przez dziesięciolecia badań, broniąc ich i będąc w narożniku, pozbawieni jakichkolwiek argumentów powinniście bezwzględnie stwierdzić – „nie można tak jednoznacznie czegoś przekreślać, z pewnością potrzebna jest dalsza rzeczowa dyskusja na ten temat”. Dzięki temu znowu dokonuje się cudowna przemiana niedouczonego ignoranta w osobę otwartą na argumenty, skłonną do kompromisu i ugodową, a osobnika wykształconego i wyposażonego w wiedzę przeobraża w zamkniętego na dyskusję i pozbawionego tolerancji fanatyka. Aby to przeobrażenie wzmocnić, warto jeszcze rzeczowe argumenty nazwać DOGMATYCZNYMI, choćby nawet to określenie miało dotyczyć twierdzeń matematycznych lub innych dobrze znanych praw odkrytych przez naukę.
Kiedy już naprawdę nie będziecie wiedzieli co powiedzieć, przybierzcie wyraz intelektualnej troski, pokiwajcie głową i z wyrazem zatroskania oznajmijcie: SZKODA, ŻE NIEMOŻLIWA JEST KONSTRUKTYWNA DYSKUSJA…
B. Sposoby personalne (mające doprowadzić do nokautu):
NAJWYRAŹNIEJ FACET MA ZE SOBĄ JAKIŚ PROBLEM. Ta prosta diagnoza o oczywistych implikacjach bywa twórczo modyfikowana na różne sposoby.
I wreszcie na zakończenie możecie przypisać autorowi najbardziej niecne motywy, jakie nim kierują – chciwość, mściwość, narcyzm, zawiść i co tylko jeszcze zagra w duszy rozgrzanego hejtera. Pamiętajcie, im więcej błota rzucicie, tym więcej go przylgnie!
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.