Ile jest warte profilowanie kryminalne

Wyniki 40 lat badań nad profilowaniem kryminalnym pokazują, że ten fascynujący fach nie spełnia naukowych rygorów. Literaturze kryminalnej to jakoś nie przeszkadza.
Zamachowiec znany jako Mad Bomber, ujęty dzięki pomocy profilera kryminalnego Jamesa A. Brussela, 1957 r. Spektakularny sukces Brussela dał początek karierze zawodu profilera.
Profiler kryminalny to zawód tajemniczy, wzbudzający podziw, a nawet nieco demoniczny, choć kiedy w USA w latach 50. XX w. James A. Brussel profilował sylwetkę ściganego zamachowca, policjanci słuchali go z niedowierzaniem. Okazało się, że Brussel trafnie określił na potrzeby policji jego wzrost, ubiór, a nawet wyznanie. Największe wrażenie na wszystkich zrobiło to, że przewidział również taki szczegół, że przestępca nosi dwurzędowe marynarki. Ponieważ ta głośna sprawa dotyczyła zamachowca znanego opinii publicznej jako Mad Bomber, sporządzony przez Brussela profil został opublikowany w „New York Timesie” i chociaż nie był on pierwszym profilerem w historii, to właśnie jego spektakularny sukces dał początek zawrotnej karierze tego zawodu.
Ciąg dalszy mojego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze „POLITYKI” przeczytasz TUTAJ. Wcześniej na ten sam temat pisałem również tutaj:

Czy profilerzy kryminalni „są w tym lepsi od barmana?” Niekoniecznie, jak pokazuje najnowszy przegląd i metaanaliza 40 lat badań


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy profilerzy kryminalni „są w tym lepsi od barmana?” Niekoniecznie, jak pokazuje najnowszy przegląd i metaanaliza 40 lat badań

Profiler kryminalny to zawód tajemniczy, a nawet owiany mgiełką lekkiej grozy, choć kiedy w USA w latach 50. ubiegłego wieku amerykański psycholog James A. Brussel profilował sylwetkę ściganego złoczyńcy, policjanci słuchali go z powątpiewaniem.

Znalezione obrazy dla zapytania research digest Profiler kryminalny to zawód tajemniczy, a nawet owiany mgiełką lekkiej grozy, choć kiedy w USA w latach 50. ubiegłego wieku amerykański psycholog James A. Brussel profilował sylwetkę ściganego złoczyńcy, policjanci słuchali go z powątpiewaniem. Okazało się jednak, że Brussel trafnie określił dla potrzeb policji jego wzrost, ubiór, a nawet wyznanie. Jego spektakularny sukces dał początek kariery zawodu profilera. Aby badać seryjnych przestępców, w 1974 r. FBI powołało do życia specjalną jednostkę – Behavioral Science Unit. Od tego czasu profilowanie kryminalne trafiło do niezliczonych książek, programów telewizyjnych i kultowych filmów, żeby wspomnieć chociaż Milczenie owiec. Profilerzy kryminalni to jednak nie tylko postaci uatrakcyjniające fabuły filmów i książek, od trafności ich ekspertyz często zależy bezpieczeństwo i życie innych ludzi. Czy po upływie ponad 40 lat od czasu, kiedy powołano do życia ten zawód stał się on godnym zaufania rzemiosłem, którego przedstawiciele posługują się pewnymi, sprawdzonymi narzędziami, czy raczej sztuką opartą na intuicji dostarczającą nam słabo przewidywalnych prognoz? Odpowiedzi na te pytania udzielają Bryanna Fox z University of South Florida i David P. Farrington z University of Cambridge w grudniowym numerze Psychological Bulletin, w którym prezentują systematyczny przegląd i metaanalizę 426 publikacji poświęconych profilowaniu, które ukazały się w latach 1976 – 2016. Chociaż autorzy zapewniają nas, że wyniki ich pracy wskazują na to, ze w tej dziedzinie dokonał się znaczący postęp w zakresie dyscypliny naukowej prowadzonych badań, to jednak dokładniejsze przyjrzenie się rezultatom wcale nie nastraja pozytywnie. Kruczek w tym, że OP jest dziedziną, która w swoich początkach nie miała nic wspólnego z dyscypliną naukową, więc jakikolwiek postęp może zostać potraktowany jako znaczący. Przeczytaj ciąg dalszy w oryginalnym artykule, który ukazał się niedawno w BPS Research Digest:

Are Criminal Profilers “Any Better Than A Bartender”? Not Necessarily, Suggests Review Of 40 Years Of Relevant Research

Lub w artykule źródłowym: 

What Have We Learned From Offender Profiling? A Systematic Review and Meta-Analysis of 40 Years of Research

 

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Choroby psychiczne a przestępczość. Jak to wygląda w rzeczywistości?

26 stycznia o godzinie 12:00 w audycji Sobotni Magazyn Radia TOK FM, red. Karolina Głowacka rozmawiała z prof. Katarzyną Prot-Klinger i ze mną na temat stygmatyzacji osób psychicznie chorych. Impulsem do rozmowy był mój komentarz Bezdusznie naznaczeni, który opublikowałem kilka dni temu w związdku z morderstwem prezydenta Adamowicza.
By posłuchać podcastu audycji wystarczy kliknąć ikonę PLAY poniżej. Więcej na temat stawiania przez psychologów i psychiatrów diagnoz na odległość tutaj:
Festiwal psychologii na odległość

O czym rozmawialiśmy

Po zabójstwie prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza rozmawialiśmy z Karoliną Głowacką i prof. Katarzyną Prot-Klinger o łączeniu choroby psychicznej z przestępczością. Impulsem był mój komentarz „Bezdusznie naznaczeni”.

Zwracałem uwagę, że choć staliśmy się wyczuleni na wiele rodzajów odmienności, polityk czy dziennikarz bez oporów tłumaczy zbrodnię chorobą psychiczną sprawcy – jakby to wszystko wyjaśniało. Chorych psychicznie zawsze traktowano inaczej; przypomniałem figurę statku głupców. Rozmawialiśmy o tym, jak takie uproszczenia odbijają się na codzienności osób chorujących.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Bezdusznie naznaczeni

W Polsce na schizofrenię choruje wyjątkowo dużo, bo aż około 1 mln ludzi. Najczęściej diagnozowany rodzaj tej choroby, to schizofrenia paranoidalna.

W Polsce na schizofrenię choruje wyjątkowo dużo, bo aż około 1 mln ludzi.[1] Najczęściej diagnozowany rodzaj tej choroby, to schizofrenia paranoidalna. Diagnozuje się ją u 65% ogółu chorych na schizofrenię[2] co w naszym kraju może dawać nawet liczbę 650 tys. osób. Różne źródła podają różne wskaźniki przestępczości wśród osób chorych na schizofrenię. Jedne utrzymują, że jest ona wielokrotnie mniejsza niż w pozostałej części populacji,[3] inne mówią o nieco wyższej częstotliwości, ale nieporównywalnej z obiegowymi opiniami na ten temat.[4] Większość przeciętnych ludzi obawia się osób chorych na tę chorobę i mylnie uważa, że są stanowczo częściej sprawcami przestępstw. Osoby ze schizofrenią są jednak przynajmniej 14 razy częściej ofiarami przestępstw z użyciem przemocy niż ich sprawcami.[5] Od kilku dni w Polsce przeciętny obywatel spotyka się z wszechobecną informacją: „Stefan W., zabójca prezydenta Adamowicza cierpiał na schizofrenię paranoidalną”.[6] W przekazywaniu i omawianiu tej informacji uczestniczą psychologowie i psychiatrzy – autorytety w zakresie zdrowia psychicznego. Na niespotykaną dotąd skalę media z udziałem specjalistów prowadzą kampanię na rzecz utrwalenia stereotypu: „osoba cierpiąca na schizofrenię jest potencjalnym niebezpiecznym przestępcą”. Kampanię, której nikt nie planował, nad którą nikt nie panuje, której efektów i skutków nikt nawet nie zamierza badać. Kampanię, która w bezprecedensowy sposób rujnuje to, co ogromnym nakładem energii, dobrej woli i z trudem zdobywanych środków próbują osiągnąć wszyscy ci ludzie, którzy pracują nad zmniejszeniem stopnia stygmatyzacji osób chorych psychicznie w naszym kraju.[7] Kampania ta, choć prowadzona pod sztandarem walki z mową nienawiści i wrogością, skrzywdzi wielu, już i tak głęboko cierpiących, ludzi i ich bliskich. Odbywa się wbrew nielicznym rozważnym głosom nawołującym do opamiętania:
Występujemy przeciwko próbom utożsamiania przemocy i zbrodni z zaburzeniami psychicznymi. (…) Tego rodzaju utożsamienia są krzywdzące dla osób z problemami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Mogą się przyczyniać do stygmatyzacji naszych pacjentów i utrwalać w świadomości społecznej krzywdzący i nieprawdziwy obraz zaburzeń psychicznych.[8]
Ta dzika akcja informacyjna stygmatyzująca ludzi chorych nie miałaby miejsca, gdyby nie niosła ze sobą żadnych korzyści. Jak często w tego typu sytuacjach – korzyści wyłącznie politycznych. Wykreowanie wizerunku „niepoczytalnego wariata”, który odstawił leki bardzo pomaga w rozmydleniu oskarżeń o polityczny charakter zabójstwa. Orzekanie poczytalności bez jakiegokolwiek kontaktu z osobą , diagnozowaną ma te oskarżenia uwydatnić. Oskarżony człowiek jest tylko zabawką w rękach zwolenników obu „prawd”, zabawką, którą wyrywają sobie obie strony niepomne na konsekwencje jakie to ze sobą niesie. Podobnie jak eksperci, którzy pozbawieni bezstronności politycznej i niepamiętający wartości etycznych swojego zawodu zaprzedali się za swoje kolejne „pięć minut” w mediach.[9] Wypowiadane z ogromną pewnością siebie komentarze na temat motywów zachowań ludzi, których się nie widziało na oczy, omawianie cech ich osobowości i dyskutowanie o przypisywanych im zaburzeniach psychicznych niosą ze sobą pozorną korzyść samym ekspertom. Oto opinia publiczna uzyskuje potwierdzenie naiwnego przekonania, że psychologowie i psychiatrzy dysponują narzędziami pozwalającymi przeniknąć duszę ludzką, zajrzeć do niej, zrozumieć jej mechanizmy i objaśnić je zwykłym śmiertelnikom, a wszystko to wyłącznie na podstawie urywków wypowiedzi i skrawków informacji. Jakżeż ponętne złudzenie! Niestety, tylko złudzenie, dlatego korzyść jest pozorna. Jak pisałem gdzie indziej, my psychologowie słabo prognozujemy. Pięćdziesiąt lat badań nad możliwością prognozowania samobójstwa pokazało, że nie dysponujemy narzędziami lepszymi niż rzut monetą.[1] Nie lepsi jesteśmy w profilowaniu przestępców. Wyniki niedawnej metaanalizy pokazały, że w obszarze, w którym prognozy stawiane przez profilerów mogą decydować o bezpieczeństwie i życiu ludzi, jesteśmy równie bezradni.[2] Podobnie przygnębiające fakty pokazuje książka brytyjskiego specjalisty w zakresie psychologii sądowej. Nie jesteśmy w stanie prognozować ani szans na resocjalizację, ani tego, jak zachowa się zwolniony warunkowo więzień.[3] Tym bardziej nie jesteśmy w stanie robić tego mając do dyspozycji okruchy informacji. Złudzenie stwarzane przez super ekspertów, to nie tylko wprowadzanie w błąd opinii publicznej. Wśród odbiorców przekazywanych informacji znajdują się sędziowie, nauczyciele, policjanci, lekarze, którzy w swojej pracy nierzadko podejmują decyzje oparte na opiniach psychologów lub psychiatrów. Znajdą się wśród nich również i ci, którzy wkrótce będą badać, przesłuchiwać i sądzić Stefana W. Czy będą w stanie myśleć niezależnie od tych wszystkich opinii, jakie przeczytali i usłyszeli z ust ekspertów? Czy może podejmą decyzje oparte na niepewnych opiniach wypowiadanych z ogromną pewnością siebie? Zabieram głos w tych smutnych dla wielu Polaków okolicznościach nie po to, aby zamknąć usta psychologom i psychiatrom. Przeciwnie, uważam, że są zbyt mało aktywni w życiu społecznym, w ważnych społecznie sprawach. Jestem także głęboko przekonany, że mają bardzo wiele do powiedzenia tam, gdzie psychologia naprawdę coś potrafi. Znamy prawidłowości zmiany postaw ludzi, potrafimy usprawnić komunikację między ludźmi, wiemy, jak ludzie się uczą, rozumiemy mechanizmy pamięci i zapamiętywania, mamy ogromne osiągnięcia w poprawianiu bezpieczeństwa drogowego i powietrznego, zbadaliśmy prawidłowości rozwoju człowieka i podejmowania przez niego decyzji. Czy jednak nadużywanie zaufania do ekspertów polegające na publicznym głoszeniu z dużą pewnością siebie wątpliwych twierdzeń w ostateczności nie spowoduje podważenia tego zaufania? Czy ten festiwal psychologii na odległość, którego jesteśmy świadkami nie podważa zaufania do całej dziedziny? Czy nie deprecjonuje w szczególności tych ekspertów i specjalistów, których wiedza jest pewna i bezpieczna, a oni sami naprawdę zasługują na zaufanie? Chciałbym wierzyć, że publiczne głosy psychologów i psychiatrów, o których piszę, wynikają z troski o złowrogą sytuację, w jakiej znalazło się nasze społeczeństwo. Jeśli jednak w imię walki z mową nienawiści i w trosce o tolerancję odmienności naznaczamy tak ogromnym piętnem tak wielu ludzi, to ani ta walka ani ta troska nie są godne, aby się do nich przyłączyć. Ofiary, jakie po nich pozostaną nie są ofiarami koniecznymi, lecz niepotrzebnym skutkiem bezmyślności i braku dalekowzroczności. Na takim fundamencie nie zbudujemy ani tolerancji ani wrażliwości na innych. [1] Wg danych Fundacji Pro Domo: https://web.archive.org/web/20191209231250/http://fundacjaprodomo.org.pl/schizofrenia-w-liczbach/ [2] https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/psychiatria/schizofrenia-paranoidalna-przyczyny-objawy-i-leczenie-aa-bwFx-WDWM-6qA4.html [3] http://medicus.lublin.pl/2011/11/post-762/ [4] http://www.psychiatria.pl/artykul/agresja-w-schizofrenii/8247 [5] Brekke JS., Prindle C., Bae SW., Long JD. Risks for individuals with schizophrenia who are living in the community. „Psychiatric Services”. 52 (10), s. 1358–66, październik 2001; Fitzgerald PB., de Castella AR., Filia KM., Filia SL., Benitez J., Kulkarni J. Victimization of patients with schizophrenia and related disorders. „The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry”. 39 (3), s. 169–74, marzec 2005. DOI: 10.1111/j.1440-1614.2005.01539.x [6] W chwili, kiedy pisze te słowa, wyszukiwarka Google dla wyrażeń „schizofrenia paranoidalna” i „Stefan W” daje ponad 1600 rezultatów, w większości odsyłających do stron liczących się polskich mediów. [7] http://www.jestemsoba.org.pl/p/o-kampanii_7.html; http://konkurs.kampaniespoleczne.pl/kk_kampanie.php?edycja=2016&kk_id=889&action=szczegoly i wiele innych. [8] http://psychiatria.org.pl/news,tekst,357,oswiadczenie_zarzadu_glownego_polskiego_towarzystwa_psychiatrycznego [9] O niektórych z nich pisałem tutaj: https://tomwitkow.wordpress.com/2019/01/16/festiwal-psychologii-na-odleglosc/, wypowiedzi innych można znaleźć jeszcze tutaj: https://www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/ewa-woydyllo-osiatynska-wsrod-politykow-nie-ma-dazenia-do-przebaczenia/mvg56hw, lub tutaj: https://natemat.pl/260695,na-co-choruje-stefan-w-psychiatra-o-zabojcy-adamowicza.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Festiwal psychologii na odległość

Psychologia słabo prognozuje. Owszem, mamy pewne osiągnięcia w przewidywaniu, na ile dobrze będzie sobie radził kierowca lub lotnik w swojej pracy, czy dziecko jest predystynowane do osiągania sukcesów szkolnych itp.

Psychologia słabo prognozuje. Owszem, mamy pewne osiągnięcia w przewidywaniu, na ile dobrze będzie sobie radził kierowca lub lotnik w swojej pracy, czy dziecko jest predystynowane do osiągania sukcesów szkolnych itp. Jednak kiedy przychodzi do przewidywań, od których zależy życie lub śmierć, los i bezpieczeństwo innych ludzi rozkładamy ręce. Pięćdziesiąt lat badań nad możliwością prognozowania samobójstwa pokazało, że nie dysponujemy narzędziami lepszymi niż rzut monetą.[1] Nie lepsi jesteśmy w profilowaniu przestępców. Wyniki niedawnej metaanalizy pokazały, że w obszarze, w którym prognozy stawiane przez profilerów mogą decydować o bezpieczeństwie i życiu ludzi, jesteśmy podobnie bezradni.[2] Podobnie przygnębiające fakty pokazuje książka brytyjskiego specjalisty w zakresie psychologii sądowej. Nie jesteśmy w stanie prognozować ani szans na resocjalizację, ani tego, jak zachowa się zwolniony warunkowo więzień.[3] Jednak zarówno przyroda, jak i rynek nie znoszą pustki. Tam, gdzie ludzie uczciwi rozkładają ręce mówiąc: „nie potrafię, nie mam narzędzi”, tam wkraczają ci, którzy nie mają skrupułów. Na tle niemocy tych pierwszych jawią się nam jako super eksperci. Wypowiadają swoje sądy szybko i pewnie na podstawie śladowych danych. Jeśli opatrują je określeniami odnoszącymi się do prawdopodobieństwa, to wyłącznie po to, aby zapewnić sobie drogę odwrotu. Super-eksperci o umiejętnościach przekraczających możliwości prognozowania jakie wypracowała cała ich dziedzina, pojawiają się szczególnie chętnie tam, gdzie dochodzi do tragedii, gdzie zło odbiera mowę innym, a większość wprawia w przygnębienie lub rozpacz. Tak stało się również kilka dni temu, po tragedii, jaka miała miejsce podczas finału 27 Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w Gdańsku. Już kolejnego dnia na portalu Wyborcza.pl pojawiła się rozmowa Agnieszki Kublik z psychologiem społecznym prof. Januszem Czapińskim, podczas której szczegółowo wyjaśniał motywy postępowania zabójcy:
Liczą się fakty. A faktem jest, że zrobił to na finale Wielkiej Orkiestry, bo tak zaplanował, a nie dlatego, że był jednym z kilkuset widzów w Gdańsku, którzy byli blisko estrady. A skoro zaplanował, to znaczy, że chodziło mu o to, żeby w szczytowym momencie wielkiego święta Polaków, jakim jest finał WOŚP, dokonać ataku na prezydenta Adamowicza. A to, co krzyczał – że został niesprawiedliwie skazany i potraktowany przez PO – to jest jego opowieść, żeby ten jego atak uczynić nie tylko zrozumiałym, ale także akceptowalnym przez wiele środowisk popierających PiS. [4]
I dalej:
Moim zdaniem to, że ugodził akurat Adamowicza, kiedyś związanego z Platformą, to, że wykrzyczał, iż PO go torturowała, to nie był główny motyw. Była nim chęć zaistnienia. I zaistniał. Dlatego wybrał ten moment wysyłania światełka do nieba.[5]
Uzupełnijmy, że prof. Czapiński nie rozmawiał wcześniej z napastnikiem ani nie zapoznał się z jego dokumentacją medyczną, co nie przeszkodziło mu w postawieniu diagnozy na odległość:
Niewątpliwie nożownik był przy zdrowych zmysłach, ale oczywiście jakieś zaburzenia osobowości zapewne ma. Wcześniej został skazany i odsiedział karę więzienia, to znaczy, że sąd go potraktował jako człowieka poczytalnego. I w niedzielę, gdy zaatakował prezydenta Gdańska, też był człowiekiem poczytalnym, o czym świadczy to, że załatwił sobie przepustkę, że miał ze sobą narzędzie zbrodni. To był rozmyślny, intencjonalny akt.[6]
W festiwalu diagnozowania na odległość wziął udział zresztą nie tylko prof. Czapiński. Wkrótce po nim swoje zdanie wygłosił dr Bogdan Lach, przedstawiający się jako profiler kryminalny:
Widać, że ma zaburzenia osobowości, które idą w kierunku paranoidalnym.[7]
Mówił też wiele o motywach postępowania napastnika. Z innych źródeł mogliśmy się dowiedzieć, że:
Sefan W. leczył się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Zabójca Pawła Adamowicza miał rozpoznaną schizofrenię paranoidalną. Mężczyzna jakiś czas temu odstawił lekarstwa.[8]
Dowiedzieliśmy się ponadto, że to, co prof. Czapiński zdiagnozował na odległość,
Biegli lekarze psychiatrii będą próbowali orzec, czy w chwili popełnienia przestępstwa Stefan W. był poczytalny, czy miał zdolności do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim zachowaniem.[9]
Cóż, zwykli eksperci potrzebują danych medycznych i badań, super-eksperci po prostu wiedzą. Prawdopodobnie wiedzą tym bardziej im bardziej media pożądają ich opinii im bardziej rzetelni eksperci z szacunku do swojego zawodu odmawiają wygłoszenia swojego osądu. Jednak i ta ostatnia opinia, choć w świetle dwóch poprzednich wyglądająca na wyważoną, pozostawia wiele do życzenia. Warto na nią spojrzeć poprzez pryzmat niezwykle trzeźwego oświadczenia Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, które stwierdza m.in.:
Chcielibyśmy także zaapelować o to, aby nie poszukiwać łatwych rozwiązań szoku wzbudzonego tą tragedią w kojarzeniu jej z osobami z zaburzeniami psychicznymi. Te tragiczne wydarzenia wywołują w społeczeństwie zaskoczenie, niedowierzanie, a w konsekwencji pragnienie znalezienia wyjaśnienia tego co się stało.  W tej naturalnej potrzebie rozumienia i poszukiwania odpowiedzi na pytanie „dlaczego doszło do tej tragedii?” nie powinniśmy szukać fałszywych, uproszczonych wyjaśnień. Takim nieprawdziwym wyjaśnieniem jest sugerowanie, że wyłącznie osoby chore psychicznie mogą dopuścić się aktów przemocy. Agresja, nienawiść czy chęć odwetu nie znają podziału na chorych i zdrowych i są znane wielu osobom. Występujemy przeciwko próbom utożsamiania przemocy i zbrodni z zaburzeniami psychicznymi. Wszelkie tego rodzaju próby służą wyłącznie znalezienia prostych rozwiązań problemów, z którymi trudno nam sobie poradzić w naszych myślach i emocjach. Powinniśmy być tego świadomi. Tego rodzaju utożsamienia są krzywdzące osób z problemami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Mogą się przyczyniać do stygmatyzacji naszych pacjentów i utrwalać w świadomości społecznej krzywdzący i nieprawdziwy obraz zaburzeń psychicznych.[10]
Może więc wystarczy zamknąć usta z poszanowania powagi tragedii, która wstrząsnęła ogromną liczbą Polaków, ale również z szacunku do własnego zawodu i ludzi chorych psychicznie, którzy najwięcej na takich diagnozach ucierpią? W lutym 2013 roku psychologowie polscy publicznie potępili wypowiedzi dwóch psychologów komentujących głośne wówczas sprawy kryminalne – Zbigniewa Nęckiego i Teresy Gens publikując w mediach protest zatytułowany Przeciw psychologii na odległość. Nie przystąpiłem wówczas do tego protestu, bo moim zdaniem nosił on znamiona linczu, o czym szerzej pisałem na swoim blogu.[11] Miał też swoje drugie dno, o którym ciekawie napisał na blogu Bogusław Śliwerski.[12] Podpisało się jednak pod nim wielu znanych polskich psychologów. Dzisiaj nawet nie sposób sprawdzić, czy nazwisko Czapińskiego lub Lacha pojawiło się na tej liście. Ciekawi mnie też niezmiernie, jak zachowa się w obliczu tych wydarzeń środowisko psychologów polskich. Wiem, wiem, jestem częścią tego środowiska, bez względu na to, jak ono chciałoby się do mnie zdystansować, ale moje ubranie klei się już od łatek które na mnie przez ostatnie kilkanaście lat naklejano. To naprawdę niefajne uczucie poczuć, że doklejają mi kolejne, pozostawię zatem inicjatywę innym. P.S. Niestety, wydarzenia takie, których jesteśmy ostatnio świadkami wiążą się również ze zjawiskami fascynacji złem i wykorzystywaniem jej przez media. Poza zmieniającymi się aktorami, reguły pozostają niezmienne. Rozmawiałem o nich pięć lat temu z red. Eweliną Pietrygą, a rozmowa została opublikowana na łamach „Rzeczpospolitej”. Zainteresowanych zapraszam do lektury tutaj: devil_show [1] https://tomwitkow.wordpress.com/2017/01/30/samobojstwo-kolejna-ogromna-porazka-psychologii/ [2] Fox, B., & Farrington, D. P. (2018). What have we learned from offender profiling? A systematic review and meta-analysis of 40 years of research. Psychological Bulletin, 144(12), 1247–1274. https://doi.org/10.1037/bul0000170 [3] R.A. Forde, Bad Psychology: How Forensic Psychology Left Science Behind. Jessica Kingsley Publishers 2017. [4] http://wyborcza.pl/7,75398,24362309,prof-janusz-czapinski-o-ataku-na-prezydenta-adamowicza-to.html [5] Tamże. [6] Tamże. [7] http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,24361288,profiler-o-nozowniku-z-gdanska-prawdopodobnie-ma-zaburzenia.html?utm_source=facebook.com&utm_medium=SM&utm_campaign=FB_Gazeta_Wyborcza&fbclid=IwAR2kp6si9jmjic3fY8zR0KFlC-pwZuIBAuO7QJpchCetwfmwBokVfmIG310 [8] https://natemat.pl/260749,zabojca-adamowicza-mial-schizofrenie-paranoidalna-niedawno-odstawil-leki?fbclid=IwAR03Ohs1lZNHWG7k7jeQp6R96hveT_GKSPUZZs_MEY84usVBcIsXzNgY8Fw [9] Tamże. [10] http://psychiatria.org.pl/news,tekst,357,oswiadczenie_zarzadu_glownego_polskiego_towarzystwa_psychiatrycznego [11] https://web.archive.org/web/20161110122424/https://tomaszwitkowski.pl/index.php?post=194 [12] http://sliwerski-pedagog.blogspot.com/2013/02/medialne-polowanie-na-autorytety.html
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy psychologia to jeszcze nauka? O naukowej wartości ekspertyz psychologicznych

Moje spotkanie w Krakowie o naukowej wartości ekspertyz psychologicznych: eksperyment Rosenhana, historia DSM, pamięć świadków, profilowanie i kryterium Dauberta.

To tytuł wykładu, jaki nieco ponad rok temu na zaproszenie Copernicus Center wygłosiłem w De Revolutionibus. Books & Cafe w Krakowie. Niedawno organizatorzy wykładu udostępnili go wraz z towarzyszącą mu dyskusją w serwisie YouTube. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym było spotkanie

Spotkanie w Krakowie, po ukazaniu się drugiego tomu „Zakazanej psychologii”, poświęciłem pytaniu, ile nauki jest w ekspertyzach psychologicznych. Zaczynam od eksperymentu Davida Rosenhana z 1972 roku: zdrowi ochotnicy zgłosili się do szpitali psychiatrycznych, wszyscy zostali przyjęci, a personel nie zorientował się, że ma do czynienia ze zdrowymi ludźmi. Pokazuję też, jak rozrastał się podręcznik DSM – od niespełna setki jednostek do kilkuset – i że o tym, co jest zaburzeniem, rozstrzygano w głosowaniu, przy licznych powiązaniach autorów z przemysłem farmaceutycznym.

Druga część dotyczy sądów. Pamięć ma charakter rekonstrukcyjny, a fałszywe wspomnienia da się łatwo wywołać – tymczasem biegli odpowiadają na pytania o wiarygodność świadków, także dzieci, tak jakby tej wiedzy nie było. Profilowanie psychologiczne sprawdza się lepiej w filmach niż w rzeczywistości. Opowiadam też o przedsiębiorcy, który chciał ode mnie narzędzia przewidującego, kto z sezonowych pracowników nie zrezygnuje z pracy – i dlaczego uczciwie trzeba było przyznać, że testy tego nie potrafią. Najlepszą prognozą przyszłych zachowań wciąż pozostaje znajomość dotychczasowych.

W dyskusji mówimy o tym, co mogłoby to zmienić: o amerykańskim kryterium Dauberta, które każe pytać, czy metoda jest opisana w literaturze, falsyfikowalna i ma znany poziom błędu, oraz o tym, że biegły powinien umieć powiedzieć sędziemu „nie wiem”. Mówię też o medykalizacji codziennego życia i o tym, że dobrze zbadane podejścia budujące odporność i twardość psychiczną pozostają mało popularne, bo prewencja nie jest tak atrakcyjna jak terapia.

Więcej o tym piszę w obu tomach „Zakazanej psychologii” – wszystkie moje książki znajdziesz na stronie Moje książki.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.