Psychologia i psychoterapia jako religia – wykład online

Mój wykład na Wydziale Teologicznym UMK: czy psychologia i psychoterapia tylko przypominają religię, czy wyrastają z tych samych potrzeb – samorealizacja, rytuały i dogmaty bez falsyfikacji.

Zapraszam do wysłuchania mojego wykładu, który wygłosiłem na zaproszenie Wydział Teologiczny UMK w Toruniu w ramach konferencji MIĘDZY PSYCHOLOGIĄ, RELIGIĄ I SEKTĄ – CIEMNE STRONY PSYCHOLOGII. Aby go posłuchać i obejrzeć prezentację należy kliknąć na ekran.

O czym jest ten wykład

Wykład wygłosiłem na zaproszenie Wydziału Teologicznego UMK w Toruniu. Zacząłem od rozróżnienia znanego z teorii ewolucji: skrzydło owada i skrzydło ptaka są do siebie podobne, ale tylko analogicznie, bo powstały w zupełnie różny sposób. Ręka człowieka, płetwa wieloryba i skrzydło nietoperza są natomiast homologiczne, czyli zbudowane z tych samych elementów. Pytam, czy psychologia i psychoterapia są do religii podobne tylko z pozoru, czy wyrastają z tych samych ludzkich potrzeb.

Psychologia ma swoje dogmaty. Pierwszy to kult samorealizacji: zakłada istnienie doskonałego wzorca, do którego mamy dążyć, czyli coś w rodzaju przeznaczenia, oraz „prawdziwe ja” i „autentyczne emocje”, choć nikt nie potrafi podać kryterium tej prawdziwości. Drugi to determinizm środowiskowy, tak silny, że genetyk zachowania Robert Plomin przez 30 lat zwlekał z publikacją swojej książki ze strachu przed ostracyzmem.

Podobieństw jest więcej. Jak grzech pierworodny, tak w psychoterapii nieautentyczne „ja” czeka na odkupienie przez pracę nad sobą. Jak w religii, rozum ustępuje doświadczeniu – najczęstszy zarzut wobec mnie brzmi, że bez własnej terapii nie mam prawa o niej mówić. Są rytuały: przepracowywanie dzieciństwa wbrew wynikom badań, mindfulness, warsztaty i superwizje. Jest też kult cargo w nauce: metaanaliza 365 prac z 50 lat pokazała, że samobójstwa przewidujemy z trafnością rzutu monetą.

Ten dryf w stronę religii jest możliwy, bo porzucamy dyscyplinę naukową na rzecz religijnych sposobów dowodzenia prawdy: akceptacji doktryn bez falsyfikacji, stawiania własnego doświadczenia ponad dane, rytuałów zamiast wskaźników skuteczności i społecznych nagród za ich przestrzeganie. Czy to analogia, czy homologia, zostawiam do rozstrzygnięcia słuchaczom.

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”, a o kulturze terapeutycznej piszę też w „Zawracaniu statków głupców”.

Aby posłuchać wszystkich wystąpień wystarczy kliknąć niżej zamieszczony ekran. .
 

Posty o podobnej tematyce: 

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Ewolucja boga w naszych umysłach – wykład


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Żniwa pseudonauki – wywiad dla tygodnika PRZEGLĄD

  Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną red. Katarzyna Wierzbicka, a który ukaże się w w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019       Jeśli jakaś przełomowa metoda została stworzona przez jednego człowieka, to już jest to podejrzane Dr Tomasz Witkowski – psycholog, sceptyk, popularyzator nauki. Współzałożyciel Klubu Sceptyków Polskich, zajmującego się m.in. demistyfikacją pseudonaukowych teorii. Autor m.in. „Psychoterapii bez makijażu” oraz serii „Zakazana psychologia”, której trzeci tom trafił do księgarń Według badania opinii „HealthWave” sprzed miesiąca, co czwarty Polak nie wierzy w medycynę konwencjonalną, a aż 10% uważa, że szczepionki są szkodliwe. Co więcej, lekarz jest uznawany za autorytet w sprawach zdrowotnych równie często, co Ewa Chodakowska. W swoich książkach analizuje pan podobne przekonania w kwestii zdrowia psychicznego. Co takiego się stało, że przestaliśmy ufać autorytetom? – Myślę, że zaważyło tu kilka kwestii. W 1969 r. opublikowana została książka pt. „Psychologia samooceny”. Jej autor, Nathaniel Branden, starał się w niej udowodnić, że wysokość samooceny jest najważniejszym czynnikiem w kształtowaniu osobowości człowieka. Według niego sukces szkolny, powodzenie zawodowe i zachowanie miało zależeć głównie od samooceny. Książka spotkała się z ogromnym uznaniem, mimo że na postawione w niej tezy nie było dowodów empirycznych, potwierdzały je jedynie dane anegdotyczne. Przekonanie o dobroczynnym wpływie wysokiej samooceny dokonało prawdziwego przewrotu głównie w edukacji. Przełożyło się bowiem na oczekiwanie szacunku do wszelkich indywidualnych przekonań – od tamtego czasu jesteśmy uczeni, że nasze poglądy są wartościowe jedynie dlatego, że są nasze, że mamy do nich prawo i nikt nie może się z nas naśmiewać. Rzecz w tym, że nauka jest kwestią nie opinii, a dowodów. Tymczasem tezy naukowe przestały być przez przeciętnych ludzi weryfikowane według ich zgodności z rzeczywistością, stały się sprawą wiary czy indywidualnych przekonań. Do tego doszła moda na filozofię New Age, poszukiwanie własnej drogi, itd. To wszystko sprawiło, że kiedy dziś ktoś publicznie głosi nonsens, czujemy się w obowiązku ten nonsens tolerować – nawet wtedy, kiedy jest on niebezpieczny dla innych, jak np. przekonanie o szkodliwości szczepionek. Działa to w obie strony: przedstawiciele instytucji odpowiadających za wiarę, nie naukę, przedstawiają swoje poglądy jako niepodważalne fakty. A czy nie jest tak, że nauka jest po prostu zbyt trudna dla laików? Być może uciekanie się do tego, co alternatywne, wynika z rodzaju poczucia odrzucenia przez autorytety i elitarności wiedzy naukowej. – To prawda, że nauka jest trudna, jednak jej zagadnienia mogą być wytłumaczone w zrozumiały dla laika sposób. Niestety, naukowcy mówiąc o niej, często posługują się niezrozumiałym żargonem, choć popularyzacja wiedzy jest przecież jednym z trzech obowiązków uczonych, obok prowadzenia badań i nauczania studentów. W Polsce przez całe dziesięciolecia nie dość, że nie przykładano wagi do popularyzacji nauki, ale wręcz takie próby traktowano pogardliwie, a ci, którzy je podejmowali, spotykali się z kpinami. Zresztą działalność popularyzatorska zwyczajnie się nie opłaca w polskim systemie akademickim – rzadko uzyskuje się za nią dodatkowe punkty. Ciągle jeszcze panuje przekonanie, że żeby nauka była nauką, musi być opowiedziana językiem niedostępnym dla przeciętnego człowieka. „Prędzej złodziej przyzna się, że ukradł, niż profesor, że głupstwo powiedział” – ten cytat z Fredry przytacza pan przed jednym z rozdziałów swojej książki. A może ten żargon jest rodzajem zabezpieczenia? W końcu im mniej osób zrozumie jakąś hipotezę, tym mniej będzie z nią dyskutować. – Rzecz w tym, że zamykając się na laików, uczeni pozostawiają większe pole do działania hochsztaplerom, którzy mówią językiem znacznie bardziej przystępnym. I tak twierdzą na przykład, że istnieje terapia lecząca jednocześnie autyzm, zespół Downa i porażenie mózgowe, choć są to zaburzenia o trzech zupełnie oddzielnych i niezwiązanych ze sobą przyczynach. Jednak to tacy oszuści prędzej trafią do tzw. zwykłego człowieka niż naukowiec, który gardzi popularyzowaniem wyników swoich badań. To, że oszuści głoszą niezgodne z rzeczywistością przekonania, nazywając je faktami, nie jest jednak tak niepokojące, jak to, że wiedza potoczna traktowana jest jako oczywistość np. na uniwersytetach. – Zgadza się. Przykładem takiej hipotezy jest chociażby tzw. test Rorschacha: chodzi o tablice z symetrycznymi plamami atramentowymi, które pokazuje się badanemu, prosząc go o podanie skojarzeń mających być podstawą do analizy jego osobowości i diagnozy zaburzeń psychicznych. Ta metoda nigdy nie uzyskała potwierdzenia swojej wartości diagnostycznej w badaniach, co opisuję w „Zakazanej psychologii”. Mimo to jest ona wciąż używana przez niektórych psychologów, do tego przez biegłych sądowych. A zatem wyniki takiego „badania” mają wpływ na decyzje sądu i wymierne przełożenie na ludzkie życie. Warto pamiętać, że eugenika także została stworzona przez uczonego i była traktowana poważnie przez wiele lat, stając się m.in. „naukową” podstawą nazizmu i przyczyniając się do przymusowej sterylizacji setek tysięcy ludzi. Pełna wersja tekstu ukaże się w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019

——————————————————————————————

O podobnych zagadnieniach więcej w mojej trylogii Zakazana Psychologia. Zachęcam w szczególności do sięgnięcia po trzeci tom, który w czerwcu tego roku opuścił drukarnię.
 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny. dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć! Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Tanie ankiety czy naukowe obserwacje? – rozmowa w Racjonalista.tv

Dziewiątego sierpnia Racjonalista.tv opublikował kolejną rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zajmuje się badaniem realnego zachowania, czy raczej polega na samoopisach osób badanych?

Dziewiątego sierpnia Racjonalista.tv opublikował kolejną rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zajmuje się badaniem realnego zachowania, czy raczej polega na samoopisach osób badanych? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania.

Jeden z istotnych rozdziałów Zakazanej Psychologii III stanowi refleksja Tomasza Witkowskiego nad dominacją instrospekcji nad obserwacjami zachowań. W ramach badań łatwiej dać studentom z sąsiedniego pokoju do wypełnienia ankietę na temat tego, co by zrobili, niż obserwować rzeczywiste zachowania ludzi.

 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednią rozmowę w Racjonalista.tv:

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Drugiego sierpnia Racjonalista.tv opublikował rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zastępuje nam obecnie religię? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania. ZAKAZANA PSYCHOLOGIA.

Drugiego sierpnia Racjonalista.tv opublikował rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zastępuje nam obecnie religię? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania.
Psychologia bywa religią. Różne jej szkoły często nie mają wiele ze sobą wspólnego, opierają się zaś głównie na tradycji i wierze terapeutów i pacjentów w ich skuteczność. Przydałaby się psychologii „wielka teoria unifikacji”. Czasem skrajne drogi w psychologii prowadzą również do praktyk znanych z sekt, gdzie dumny guru bazuje w swoich działaniach na tradycji i autorytecie, nie oglądając się na rzeczywiste problemy. Ta rozmowa porusza jeden z wątków najnowszej książki dr Witkowskiego – trzeciej części Zakazanej psychologii.
 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny. dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć! Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.