W piątek, 21 kwietnia 2023 roku o godz. 18:00 w księgarni Bookowski, Centrum Kultury Zamek (ul. Św. Marcina 80/82, Poznań) odbędzie się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Będzie to moje pierwsze spotkanie z czytelnikami z Poznania. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie poprowadzi wiceprezes PSR, Kamil Gaweł. Wstęp wolny.
To tytuł artykułu autorstwa Magdaleny Jankowskie, który ukazał się kilka dni temu w „Twoim Stylu„, a przy tworzeniu którego miałem swój udział. Zapraszam do lektury!
Uwolnij swoje uczucia! Myśl pozytywnie i zwyciężaj. Źródłem wszystkich problemów jest niskie poczucie wartości. Odkryj prawdziwą siebie. Musisz walczyć o o swoje szczęście. Na pewno słyszałyście to nieraz. Te sztandarowe hasła psychologii popularnej przeniknęły do współczesnej kultury: kształtują naszą ocenę innych i nas samych, rzutują na nasze decyzje, nadają ton rzeczywistości. Tymczasem coraz więcej psychologów nazywa je przekłamaniami i szkodliwymi uproszczeniami.
Spis treści
Mity psychologiczne: 1. Optymiści nie żyją dłużej
Mity psychologiczne: 2. Dobre wibracje nie wyleczą raka
Mity psychologiczne: 3. Wysokie poczucie własnej wartości nie jest lekiem na całe zło
Mity psychologiczne: 4. Uwalnianie emocji prowadzi do agresji
Dwaj profesorowie z amerykańskich uniwersytetów Scott O. Lilienfeld i Steven Jay Lynn wraz z kolegami po fachu doliczyli się aż 50 mitów psychologii popularnej. Piszą, że psychobiznes proponuje nam fast food złożony z półprawd w panierce przesądów. Brytyjski psycholog dr Stephen Briers nazywa je po prostu psycho-bzdurami, które mieszają nam w głowach. Czy mają rację?
Mity psychologiczne: 1. Optymiści nie żyją dłużej
Polskim tropicielem psychomitów jest dr Tomasz Witkowski, autor trylogii „Zakazana psychologia” o pseudonaukowych nonsensach i nadużyciach. Przypomina, że za popularnością psychologicznych haseł stoi machina marketingu: – Dobrym przykładem jest psychologia pozytywna. Kiedy Martin Seligman, prezes Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego, ogłosił, że psychologia zamiast patologiami powinna zająć się rozwijaniem pozytywnych aspektów życia, które przyczyniają się do poczucia szczęścia, dobrostanu i sukcesu, wywołał falę, na której unosi się potężny biznes samopomocowy.
W USA była to już druga fala. Pierwszą napędził poradnik „Moc pozytywnego myślenia” (Normana V. Peale’a) z lat 50. XX wieku. Dziś przemysł związany z „keep smiling” wart jest miliardy dolarów i euro, ale w złotówkach też sporo. Na rynku jest ponad 10 tysięcy książek promujących pozytywność, odbywają się międzynarodowe konferencje, a mówcy motywacyjni, coache przekonują: uśmiechnij się. Optymizmu można się nauczyć. Najważniejsze jest dobre nastawienie. Wyrzuć negatywy ze swojego życia. Poczuj dobre wibracje.
Ale jeśli chodzi o naukową rzetelność, nie jest dobrze. Weźmy nagłośnioną informację o wpływie naszego nastawienia na długość życia. Badania pokazują, że optymiści wcale nie żyją dłużej. Nie doceniają zagrożeń: łatwiej sięgają po środki odurzające (zakładają, że się nie uzależnią), ryzykują, nie badają się, łatwiej też ignorują zalecenia dotyczące diety, ruchu, przyjmowania leków – mówi dr Witkowski.
Z naukowego punktu widzenia życie przedłuża… sumienność, czyli zamiłowanie do porządku i przewidywania następstw. Sumienny jest długowieczny, nawet gdy jest pesymistą: bada się profilaktycznie, przestrzega przepisów drogowych, robi na czas przegląd samochodu i bierze leki.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Spotkanie autorskie we wrocławskiej księgarni Tajne Komplety wokół „Gigantów psychologii”: skąd pomysł na książkę, co psychologom przeszkadza w uprawianiu dobrej nauki i czego nauczyła mnie rozmowa z Danielem Kahnemanem.
W środę, 25 stycznia 2023 roku o godz. 18:00 w księgarni „Tajne Komplety” we Wrocławiu odbyło się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Organizatorem spotkania było Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie prowadził wiceprezes PSR, Jacek Tabisz. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania relacji!
O czym było spotkanie
Na spotkaniu, które prowadził Jacek Tabisz, opowiadałem, skąd wziął się pomysł „Gigantów psychologii”. W drugiej dekadzie XXI wieku psychologią wstrząsnęła seria skandali: oszustwa Diederika Stapela, rekordzisty pod względem wycofanych artykułów, list otwarty Daniela Kahnemana wzywający psychologów społecznych do zmierzenia się z kryzysem replikacji, współpraca psychologów wspieranych przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne przy doskonaleniu metod przesłuchań oraz podważenie eksperymentu więziennego Zimbardo. Chciałem zapytać najwybitniejszych badaczy, co dalej z naszą dziedziną.
Wielu moich rozmówców wskazuje na system grantowy. Nagradza on badania proste, punktowe i łatwe do opublikowania, najczęściej ankiety wypełniane przed ekranem komputera zamiast obserwacji rzeczywistych zachowań. Kto zada pytanie o wolną wolę albo naturę świadomości, ryzykuje brak wyników, brak punktów i w końcu utratę pracy. Część rozmówców nie chciała odpowiadać na niektóre pytania, a w książce zostawiłem tylko te fragmenty, które coś wnoszą.
Mówiliśmy też o sztucznej inteligencji jako narzędziu badawczym, które psychologia wciąż niedocenia, o memetyce, która przepadła między biologią a naukami o kulturze, i o postulacie „dekolonizacji” psychologii. Najbardziej przygnębiające było dla mnie to, co usłyszałem od Kahnemana o jego metodzie współpracy adwersarzy: przeciwnicy w sporze wspólnie projektują eksperyment, który ma go rozstrzygnąć. Od lat, gdy ją zaproponował, udało się to zrobić tylko kilka razy. Głównym celem nauki staje się dziś kariera, a prawda bywa jej produktem ubocznym.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta szwedzki, napisał recenzję mojej najnowszej książki dla „Folkvett.” wydawanego przez szwedzką organizację sceptyczną Vetenskap och Folkbildning. Pełen tekst recenzji znajdziesz TUTAJ. Niestety dostępny wyłącznie w języku szwedzkim.
Gdybym mógł decydować, przynajmniej jedna z książek Witkowskiego byłaby obowiązkową lekturą na wszystkich kierunkach psychologicznych w Szwecji.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta szwedzki, napisał recenzję mojej najnowszej książki dla „Folkvett.” wydawanego przez szwedzką organizację sceptyczną Vetenskap och Folkbildning.
Pełen tekst recenzji znajdziesz TUTAJ. Niestety dostępny wyłącznie w języku szwedzkim.
Więcej o książce po kliknięciu na okładkę poniżej:
W środę, 25 stycznia 2023 roku o godz. 18:00 w księgarni „Tajne Komplety” we Wrocławiu odbędzie się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie poprowadzi wiceprezes PSR, Jacek Tabisz. Wstęp wolny.
W listopadzie 2022 r. miesięcznik „Nowe Książki” zamieścił obszerną recenzję Gigantów psychologii autorstwa Karoliny Bińkowskiej zatytułowaną Zdrowy ferment.
Czy psychologia spłonie w ogniu krytyki? Czym wytłumaczyć wielkie zainteresowanie studiowaniem psychologii? Skąd w niej mrowie kontrowersji? Jaką ma przyszłość/ Tomasz Witkowski zdaje sobie sprawę, że rzetelne odpowiedzi na owe pytania są trudne, więc aby je uzyskać udaje się do tych przedstawicieli różnych gałęzi psychologii, którzy cieszą się międzynarodowym autorytetem. (…)
Otrzymaliśmy ciekawy wgląd w dyscyplinę pełną niepewności, wyzwań i fascynujących odkryć. Atrakcyjność lektury potęgują entuzjazm poznawczy i wysokie kompetencje Tomasza Witkowskiego. (…)
Inspirujące teksty nie tylko dla psychologów.
Aby przeczytać całość recenzji kliknij link: Zdrowy ferment
Aby dowiedzieć się więcej o książce kliknij w okładkę.
Czy możemy mówić o zjawisku epidemii samotności? W audycji „O wszystkim z kulturą” Michał Szułdrzyński rozmawiał o tym z psychologiem Tomaszem Witkowskim.
Dla współczesnego człowieka samotność ma znaczenie negatywne. W powszechnej opinii wszechstronne kontakty zapewniają nie tylko powodzenie, lecz także poczucie wewnętrznej harmonii, spełnienia i szczęścia. Samotność nie jest jednak pojęciem jednoznacznym. Owszem, niekiedy ma destruktywny wpływ na psychikę człowieka, zwłaszcza jeśli jest wymuszona. Istnieje jednak jej drugie oblicze.
Ale jeśli samotność nie jest odrębną, potrzebną człowiekowi przestrzenią, a staje się egzystencjalnym problemem, niemożnością nawiązania dobrych dla siebie wymian z innymi – wtedy staje się źródłem cierpienia.
Aby posłuchać audycji przejdź na stronę z nagraniem audycji klikając na ikonę poniżej:
15 września 2022 roku miała miejsce premiera mojej najnowszej książki Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science and Psychology. Książka dostępna jest w postaci papierowej, ebooka i audiobooka. Przedmowę do książki napisał jeden z najwybitniejszych psychologów społecznych – Roy Baumeister. Zanim się jeszcze ukazała drukiem zebrała niezwykle przychylne recenzje zarówno od wiodących naukowców, jak i praktyków i przeciętnych czytelników (fragmenty poniżej).
Jeśli cenisz to co robię i czytasz moje książki, proszę cię o napisanie i opublikowanie swojej recenzji, choćby jednozdaniowej. W dzisiejszych czasach książki, których nie dostrzegają algorytmy, umierają. A żeby algorytmy mogły ją dostrzec, potrzeba, aby ludzie im ją wskazali. Poniżej zamieszczam linki do miejsc, gdzie można książkę ocenić i zrecenzować. Uwaga! Można to zrobić w kilku miejscach jednocześnie.
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Fads, Fakes and Frauds – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Fads, Fakes and Frauds tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Centrum Otwartej Nauki (Center for Open Science)
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Fades, Fakes, and Frauds, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor publikacji Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Proferos James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor publikacji The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Tomasz Witkowski: „La psychologie et le développement personnel ont remplacé la religion”. PNL, thérapies „quantiques”, psychanalyse… Le psychologue rationaliste dénonce les fondements pseudoscientifiques de méthodes qui ont le vent en poupe.
Tomasz Witkowski : „La psychologie et le développement personnel ont remplacé la religion”
PNL, thérapies „quantiques”, psychanalyse… Le psychologue rationaliste dénonce les fondements pseudoscientifiques de méthodes qui ont le vent en poupe.
Depuis une dizaine d’années, il n’a de cesse de dénoncer le „côté obscur” du secteur de la psychologie, et notamment les charlatans du développement personnel. Docteur en psychologie, le Polonais Tomasz Witkowski défend une approche rationnelle, basée sur les connaissances scientifiques, à travers ses ouvrages tel que Psychology Gone Wrong (BrownWalker Press) ou sur son blog. Dans un entretien accordé à L’Express, ce pourfendeur des pseudosciences analyse le boom du développement personnel, critique les fondements non scientifiques de la programmation neurolinguistique, des thérapies dites „quantiques”, mais aussi de la psychanalyse. „Aujourd’hui, la sainteté a pris la forme de l’épanouissement personnel”, explique-t-il.
Dans votre livre à paraître, Fads, Fakes and Frauds, vous rappelez que le développement personnel connaît une popularité sans précédent. Aux Etats-Unis, les ventes de livres dans ce domaine avaient par exemple atteint les 18,6 millions d’exemplaires en 2019, une augmentation de 11 % depuis 2013. Et la pandémie du Covid-19 n’a fait que renforcer cette tendance. Comme l’expliquez-vous ?
Tomasz Witkowski Il y a plusieurs raisons à cela. Premièrement, la tendance à viser l’excellence est un besoin naturel chez de nombreuses personnes, et fait partie de la motivation pour réussir, ce qui pousse les humains à créer des oeuvres d’art, à faire des découvertes ou à innover. Deuxièmement, la psychologie de l’amélioration et de la réalisation de soi a, d’une certaine façon, remplacé la religion. Notez que dans les siècles précédents, de nombreuses personnes ont tenté d’atteindre la sainteté, de s’améliorer spirituellement, et se sont mortifiées pour devenir meilleures. Aujourd’hui, alors que la religion a perdu de son importance aux yeux de beaucoup, la psychologie s’est occupée de ces besoins.
Troisièmement, la mode du développement personnel est poussée par des tendances culturelles. L’individualisme, si caractéristique de la culture occidentale, n’a jamais été aussi intense qu’aujourd’hui. Il y a un demi-siècle, la famille et d’autres communautés auxquelles nous appartenions étaient importantes dans notre système de valeurs. Désormais, la valeur d’un individu pour lui-même est plus importante qu’à aucune autre époque de notre histoire. Certains évoquent même un narcissisme qui serait prédominant chez les jeunes générations. Enfin, au tournant du millénaire, un mouvement nommé „psychologie positive” a été initié. L’Association américaine de psychologie a déployé un gros effort de marketing pour populariser cette approche et éveiller les besoins en matière d’auto-amélioration. Le développement de ces tendances est rendu possible par…
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Prof. Roy F. Baumeister, jeden z najbardziej znanych psychologów społecznych świata po zapoznaniu się z moją nową książką Fads, Fakes, and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychology, zgodził się napisać do niej „Przedmowę”. Oto, co między innymi napisał o książce:
(…) Książka Tomasza Witkowskiego, którą właśnie trzymasz w rękach, stanowi potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Błędy, uprzedzenia i zniekształcenia królują niepodzielnie w myśleniu indywidualnym i zbiorowym. Wielu ludzi prosperuje wśród innych nie poprzez doskonalenie zbiorowego rozumienia prawdy, ale właśnie dzięki promowaniu rozpowszechnianiu fałszywych informacji.
Czytając tę bogatą i zajmującą książkę zapewne będziecie (podobnie jak ja) śmiać się, jęczeć i kręcić głową z niedowierzaniem. Nie dość, że fałsz w ludzkiej kulturze jest o wiele częstszy, niż ja sam naiwnie zakładałem, to nawet wasza wiara w postęp zmierzający ku prawdzie zostanie zachwiana. W pewnych obszarach, jak pokazuje Witkowski we wnikliwej analizie kultury ofiary, poziom fałszu może nawet wzrastać.
Oczywiście, wiele społeczeństw może przetrwać przez długi czas z fałszywymi przekonaniami mocno zakorzenionym w ich zbiorowej świadomości. Religia jest tego doskonałym przykładem. Nawet jeżeli mocno wierzysz w prawdziwość jednej, konkretnej religii, oczywistym jest, że istnieje też wiele fałszywych religii, a w przeszłości było ich o wiele więcej. (To niemal gwarantowane, ponieważ różne religie są sprzeczne ze sobą). Jednak duże grupy, a nawet całe społeczeństwa, podzielają takie fałszywe przekonania przez długi czas. Niekiedy ludzie, którzy te przekonania kwestionują, są prześladowani, a nawet zabijani.
Wszystko to wymaga poważnego przewartościowania roli prawdy w życiu człowieka i społeczeństwa. Dążenie do poszukiwania prawdy często konkuruje z pragnieniem wiary w to, w co wierzą wszyscy w danej grupie. Ale nawet to nie jest takie proste. Ludzie nie przyjmują fałszu dobrowolnie, przynajmniej nie w większości przypadków. Zamiast tego przyjmują za prawdę to, w co wierzą wszyscy inni, i nie kwestionują tego.
Istnieją także potężne siły, którym zależy na rozpowszechnianiu i podtrzymywaniu fałszywych informacji i poglądów. Kiedy odmienne opinie są zaciekle tłumione, należy podejrzewać, że jakimś potężnym elitom zależy na podtrzymywaniu fałszywych poglądów. Ostatecznie, mając prawdę po swojej stronie, nie trzeba zastraszać ani karać ludzi, którzy się z nią nie zgadzają. Nie ma też potrzeby ograniczania badań. Prawdziwe teorie zyskują na sile dzięki otwartej rywalizacji idei i dowodów. Jednak im więcej fałszu w forsowanym przez ciebie poglądzie, tym bardziej zagrażająca jest swoboda idei i tym większe ryzyko, że dociekania prowadzone przez otwarte umysły ujawnią twój fałsz. Zasada ta zdaje się zanikać we współczesnym społeczeństwie amerykańskim, a nawet w naukach społecznych, w których utrwaliło się tłumienie odmiennych poglądów tam, gdzie jest to wygodne.
Przedstawiając tak wiele żywych i fascynujących przykładów kulturowego fałszu, Tomasz Witkowski swoją książką wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży, i starają się podążać w tym kierunku. Droga do ostatecznego triumfu prawdy jest w najlepszym razie bardzo długa, w najgorszym – beznadziejnie zatarasowana. Książka wyrażając troskę o społeczeństwo jest jednocześnie pouczająca i zabawna. Życzę czytelnikom przyjemnej, aczkolwiek trzeźwiącej lektury.
Giganci psychologii to wyjątkowy zbiór pogłębionych wywiadów, do których autor zaprosił najbardziej wpływowych współczesnych psychologów. Rozmowy przeprowadzone pod koniec dekady, która wstrząsnęła psychologią, umożliwiają wgląd w kontrowersje trawiące tę dziedzinę i zderzenie wizji tego, czym psychologia jest dzisiaj i co przyniesie jej przyszłość.
Rozmówcy otwarcie poruszają temat kryzysu w psychologii, badają jego przyczyny, konsekwencje oraz sposoby przezwyciężenia. Omawiają również wyzwania, które stoją przed tą dziedziną, swoje osiągnięcia i doświadczenia, które ukształtowały ich światopogląd.
Wśród rozmówców znaleźli się pionierzy, którzy ukształtowali psychologię taką, jaką znamy dzisiaj, reprezentujący szeroki zakres specjalizacji, od badań naukowych po praktykę zdrowia psychicznego, psychologię głównego nurtu, psychologię krytyczną i neuronaukę, aż po ruch otwartej nauki.
„Zachwycająca książka, pełna zaskakujących i wnikliwych odpowiedzi na nurtujące pytania. Obejmuje całą psychologię i nauki o umyśle. Lektura obowiązkowa.”
prof. Michael S. Gazzaniga, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara, autor Istoty człowieczeństwa
„Giganci psychologii to angażująca i często prowokująca książka, pełna fascynujących spostrzeżeń wybitnych badaczy, których praca znacząco przyczyniła się do rozwoju psychologii. Każdy zainteresowany przeszłością, teraźniejszością lub przyszłością psychologii, powinien niezwłocznie przeczytać tę książkę.”
prof. Daniel L. Schacter, Uniwersytet Harvarda, autor Siedmiu grzechów pamięci
„Wspaniała książka – fascynujące szkice biograficzne, przenikliwe i mądre wywiady. Gorąco polecam psychologom, studentom i szerokiemu gronu czytelników.”
prof. Henry „Roddy” Roediger, Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis, redaktor „Science of Memory Concepts”
„Giganci psychologii to zbiór odkrywczych i inspirujących wywiadów z czołowymi psychologami o szerokich zainteresowaniach badawczych – od heurystyk po genetykę behawioralną. Ich kariery, przedstawione w postaci zajmujących historii, poprzedzają dogłębne dyskusje na temat ich wkładu naukowego i poglądów na takie współczesne zagadnienia jak replikacja, otwarta nauka, sztuczna inteligencja i znaczenie badań psychologicznych w życiu codziennym. Polecam wszystkim, którzy martwią się, dokąd zmierza psychologia w XXI wieku oraz studentom, którzy chcą kroczyć tą fascynującą ścieżką.”
Prof. Trevor W. Robbins, Universytet Cambridge, współautor The neurobiology of addiction
„Myślę, że książka ta może być ważną kapsułą czasu dla przyszłych pokoleń, gdyż oferuje spojrzenie na psychologów i dyscyplinę, jakimi były na początku XXI wieku.”
prof. Lisa Osbeck, Uniwersytet Zachodniej Georgii
„Doniosłe przemyślenia liderów psychologii zawarte w książce, stanowią niezwykle użyteczny i oryginalny wkład w naszą dziedzinę.”
prof. James E. Alcock, Uniwersytet Yorku, Kanada, autor Parapsychology – Science Or Magic?
„Wywiady są naprawdę udane. Świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu Witkowskiego i jego dogłębnej znajomości tematu. Oświecająca podróż przez współczesny świat psychologii. Książka niesie za sobą orzeźwiające perspektywy, a także optymizm, gdyż jak kilkakrotnie w niej stwierdzono, zwłaszcza wśród młodych naukowców, rozpoczynających dopiero swoją karierę, świadomość koniecznej zmiany jest już bardzo wyraźna. Zobaczymy, czy psychologia spłonie w płomieniach ogromnej krytyki, której jest poddawana, czy też podniesie się, jak feniks z popiołów, uzbrojona w lepsze metody badawcze. Niezwykle imponująca lektura, która momentami przyprawia o gęsią skórkę i dostarcza ważnych impulsów do przemyśleń.”
Rouven Schaefer, „Skeptiker”
„Nowa książka Tomasza Witkowskiego Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku dostarcza intrygującego spojrzenia na obecny stan psychologii, jej problemy i możliwe rozwiązania oraz nadzieje na przyszłość.
Spotkałam kilku rozmówców Witkowskiego, ale teraz czuję, że spędziłam z nimi więcej czasu i lepiej ich znam. I wiele się od nich nauczyłam. Jeśli chcesz spotkać się z tymi psychologami i poznać aktualny stan psychologii, ta książka jest na to świetnym sposobem. Unikalne podejście Witkowskiego zaowocowało czytelną, zabawną i bardzo pouczającą książką. Gorąco polecam.”
Harriet Hall, Science-Based Medicine
„Tomasz Witkowski okazuje się sprawnym rozmówcą, bardzo kompetentnym i dobrze poinformowanym w kwestiach psychologicznych i filozoficznych.”
Prof. Michael Heap, redaktor naczelny „Skeptical Intelligencer”
– Okres pandemii u niektórych dzieci przyczynił się do poprawy stanu psychicznego, w ich rodzinach nastąpiło zacieśnienie wzajemnych relacji. Dla innych to szkoła była miejscem bezpieczniejszym niż dom, w którym niestety czuły się zagrożone. Musiały spędzać więcej czasu z osobami, które używają wobec nich przemocy. To są skrajności, a wszystkich dotknął brak kontaktu z rówieśnikami – mówił w Dwójce psycholog Tomasz Witkowski.
Tomasz Witkowski: Przebywanie wśród rówieśników jest dla młodych ludzi bardzo ważne Foto: Pixabay
Gość Dwójki podkreślił, że środowisko rówieśnicze jest bardzo ważne. – To najsilniejszy czynnik kształtujący dzieci i młodzież, rodzina ma dużo mniejszy wpływ na rozwój ich osobowości. Przebywanie wśród rówieśników zapewnia podstawy samooceny, wiele informacji zwrotnych. Pandemia odcięła młodych ludzi od naturalnego źródła niezbędnych dla rozwoju bodźców – zaznaczył psycholog.
Podkręcanie wymagań dzieciom nie pozostaje bez wpływu na ich dobrostan psychiczny. Przeciążone, coraz częściej nie wytrzymują narzuconego im tempa życia. O „naprawianiu dziecka w terapeutycznym pit stopie” rozmawialiśmy z doktorem psychologii Tomaszem Witkowskim.
Aby posłuchać audycji przejdź na stronę z nagraniem audycji klikając na ikonę poniżej:
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Reżyser, scenarzysta filmowy i dziennikarz radiowy, Konrad Szołajski w swoim autorskim programie Na Wspak realizowanym w ramach Resetu Obywatelskiego, rozmawia ze mną o mojej ostatniej książce. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania rozmowy.
Giganci psychologii to wyjątkowy zbiór pogłębionych wywiadów, do których autor zaprosił najbardziej wpływowych współczesnych psychologów. Rozmowy przeprowadzone pod koniec dekady, która wstrząsnęła psychologią, umożliwiają wgląd w kontrowersje trawiące tę dziedzinę i zderzenie wizji tego, czym psychologia jest dzisiaj i co przyniesie jej przyszłość.
Rozmówcy otwarcie poruszają temat kryzysu w psychologii, badają jego przyczyny, konsekwencje oraz sposoby przezwyciężenia. Omawiają również wyzwania, które stoją przed tą dziedziną, swoje osiągnięcia i doświadczenia, które ukształtowały ich światopogląd.
Wśród rozmówców znaleźli się pionierzy, którzy ukształtowali psychologię taką, jaką znamy dzisiaj, reprezentujący szeroki zakres specjalizacji, od badań naukowych po praktykę zdrowia psychicznego, psychologię głównego nurtu, psychologię krytyczną i neuronaukę, aż po ruch otwartej nauki.
„Zachwycająca książka, pełna zaskakujących i wnikliwych odpowiedzi na nurtujące pytania. Obejmuje całą psychologię i nauki o umyśle. Lektura obowiązkowa.”
prof. Michael S. Gazzaniga, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara, autor Istoty człowieczeństwa
„Giganci psychologii to angażująca i często prowokująca książka, pełna fascynujących spostrzeżeń wybitnych badaczy, których praca znacząco przyczyniła się do rozwoju psychologii. Każdy zainteresowany przeszłością, teraźniejszością lub przyszłością psychologii, powinien niezwłocznie przeczytać tę książkę.”
prof. Daniel L. Schacter, Uniwersytet Harvarda, autor Siedmiu grzechów pamięci
„Wspaniała książka – fascynujące szkice biograficzne, przenikliwe i mądre wywiady. Gorąco polecam psychologom, studentom i szerokiemu gronu czytelników.”
prof. Henry „Roddy” Roediger, Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis, redaktor „Science of Memory Concepts”
„Giganci psychologii to zbiór odkrywczych i inspirujących wywiadów z czołowymi psychologami o szerokich zainteresowaniach badawczych – od heurystyk po genetykę behawioralną. Ich kariery, przedstawione w postaci zajmujących historii, poprzedzają dogłębne dyskusje na temat ich wkładu naukowego i poglądów na takie współczesne zagadnienia jak replikacja, otwarta nauka, sztuczna inteligencja i znaczenie badań psychologicznych w życiu codziennym. Polecam wszystkim, którzy martwią się, dokąd zmierza psychologia w XXI wieku oraz studentom, którzy chcą kroczyć tą fascynującą ścieżką.”
Prof. Trevor W. Robbins, Universytet Cambridge, współautor The neurobiology of addiction
„Myślę, że książka ta może być ważną kapsułą czasu dla przyszłych pokoleń, gdyż oferuje spojrzenie na psychologów i dyscyplinę, jakimi były na początku XXI wieku.”
prof. Lisa Osbeck, Uniwersytet Zachodniej Georgii
„Doniosłe przemyślenia liderów psychologii zawarte w książce, stanowią niezwykle użyteczny i oryginalny wkład w naszą dziedzinę.”
prof. James E. Alcock, Uniwersytet Yorku, Kanada, autor Parapsychology – Science Or Magic?
„Wywiady są naprawdę udane. Świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu Witkowskiego i jego dogłębnej znajomości tematu. Oświecająca podróż przez współczesny świat psychologii. Książka niesie za sobą orzeźwiające perspektywy, a także optymizm, gdyż jak kilkakrotnie w niej stwierdzono, zwłaszcza wśród młodych naukowców, rozpoczynających dopiero swoją karierę, świadomość koniecznej zmiany jest już bardzo wyraźna. Zobaczymy, czy psychologia spłonie w płomieniach ogromnej krytyki, której jest poddawana, czy też podniesie się, jak feniks z popiołów, uzbrojona w lepsze metody badawcze. Niezwykle imponująca lektura, która momentami przyprawia o gęsią skórkę i dostarcza ważnych impulsów do przemyśleń.”
Rouven Schaefer, „Skeptiker”
„Nowa książka Tomasza Witkowskiego Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku dostarcza intrygującego spojrzenia na obecny stan psychologii, jej problemy i możliwe rozwiązania oraz nadzieje na przyszłość.
Spotkałam kilku rozmówców Witkowskiego, ale teraz czuję, że spędziłam z nimi więcej czasu i lepiej ich znam. I wiele się od nich nauczyłam. Jeśli chcesz spotkać się z tymi psychologami i poznać aktualny stan psychologii, ta książka jest na to świetnym sposobem. Unikalne podejście Witkowskiego zaowocowało czytelną, zabawną i bardzo pouczającą książką. Gorąco polecam.”
Harriet Hall, Science-Based Medicine
„Tomasz Witkowski okazuje się sprawnym rozmówcą, bardzo kompetentnym i dobrze poinformowanym w kwestiach psychologicznych i filozoficznych.”
Prof. Michael Heap, redaktor naczelny „Skeptical Intelligencer”
Rozmowa na temat mojej ostatniej książki przeprowadzona ze mną przez red. Annę Roży w programie Poczytalnia TVP 3. Za scenerię spotkania posłużyło wnętrze słynnego kieleckiego dworca autobusowego. Aby posłuchać i obejrzeć rozmowę, kliknij na zdjęcie poniżej.
Giganci psychologii to wyjątkowy zbiór pogłębionych wywiadów, do których autor zaprosił najbardziej wpływowych współczesnych psychologów. Rozmowy przeprowadzone pod koniec dekady, która wstrząsnęła psychologią, umożliwiają wgląd w kontrowersje trawiące tę dziedzinę i zderzenie wizji tego, czym psychologia jest dzisiaj i co przyniesie jej przyszłość.
Rozmówcy otwarcie poruszają temat kryzysu w psychologii, badają jego przyczyny, konsekwencje oraz sposoby przezwyciężenia. Omawiają również wyzwania, które stoją przed tą dziedziną, swoje osiągnięcia i doświadczenia, które ukształtowały ich światopogląd.
Wśród rozmówców znaleźli się pionierzy, którzy ukształtowali psychologię taką, jaką znamy dzisiaj, reprezentujący szeroki zakres specjalizacji, od badań naukowych po praktykę zdrowia psychicznego, psychologię głównego nurtu, psychologię krytyczną i neuronaukę, aż po ruch otwartej nauki.
„Zachwycająca książka, pełna zaskakujących i wnikliwych odpowiedzi na nurtujące pytania. Obejmuje całą psychologię i nauki o umyśle. Lektura obowiązkowa.”
prof. Michael S. Gazzaniga, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara, autor Istoty człowieczeństwa
„Giganci psychologii to angażująca i często prowokująca książka, pełna fascynujących spostrzeżeń wybitnych badaczy, których praca znacząco przyczyniła się do rozwoju psychologii. Każdy zainteresowany przeszłością, teraźniejszością lub przyszłością psychologii, powinien niezwłocznie przeczytać tę książkę.”
prof. Daniel L. Schacter, Uniwersytet Harvarda, autor Siedmiu grzechów pamięci
„Wspaniała książka – fascynujące szkice biograficzne, przenikliwe i mądre wywiady. Gorąco polecam psychologom, studentom i szerokiemu gronu czytelników.”
prof. Henry „Roddy” Roediger, Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis, redaktor „Science of Memory Concepts”
„Giganci psychologii to zbiór odkrywczych i inspirujących wywiadów z czołowymi psychologami o szerokich zainteresowaniach badawczych – od heurystyk po genetykę behawioralną. Ich kariery, przedstawione w postaci zajmujących historii, poprzedzają dogłębne dyskusje na temat ich wkładu naukowego i poglądów na takie współczesne zagadnienia jak replikacja, otwarta nauka, sztuczna inteligencja i znaczenie badań psychologicznych w życiu codziennym. Polecam wszystkim, którzy martwią się, dokąd zmierza psychologia w XXI wieku oraz studentom, którzy chcą kroczyć tą fascynującą ścieżką.”
Prof. Trevor W. Robbins, Universytet Cambridge, współautor The neurobiology of addiction
„Myślę, że książka ta może być ważną kapsułą czasu dla przyszłych pokoleń, gdyż oferuje spojrzenie na psychologów i dyscyplinę, jakimi były na początku XXI wieku.”
prof. Lisa Osbeck, Uniwersytet Zachodniej Georgii
„Doniosłe przemyślenia liderów psychologii zawarte w książce, stanowią niezwykle użyteczny i oryginalny wkład w naszą dziedzinę.”
prof. James E. Alcock, Uniwersytet Yorku, Kanada, autor Parapsychology – Science Or Magic?
„Wywiady są naprawdę udane. Świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu Witkowskiego i jego dogłębnej znajomości tematu. Oświecająca podróż przez współczesny świat psychologii. Książka niesie za sobą orzeźwiające perspektywy, a także optymizm, gdyż jak kilkakrotnie w niej stwierdzono, zwłaszcza wśród młodych naukowców, rozpoczynających dopiero swoją karierę, świadomość koniecznej zmiany jest już bardzo wyraźna. Zobaczymy, czy psychologia spłonie w płomieniach ogromnej krytyki, której jest poddawana, czy też podniesie się, jak feniks z popiołów, uzbrojona w lepsze metody badawcze. Niezwykle imponująca lektura, która momentami przyprawia o gęsią skórkę i dostarcza ważnych impulsów do przemyśleń.”
Rouven Schaefer, „Skeptiker”
„Nowa książka Tomasza Witkowskiego Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku dostarcza intrygującego spojrzenia na obecny stan psychologii, jej problemy i możliwe rozwiązania oraz nadzieje na przyszłość.
Spotkałam kilku rozmówców Witkowskiego, ale teraz czuję, że spędziłam z nimi więcej czasu i lepiej ich znam. I wiele się od nich nauczyłam. Jeśli chcesz spotkać się z tymi psychologami i poznać aktualny stan psychologii, ta książka jest na to świetnym sposobem. Unikalne podejście Witkowskiego zaowocowało czytelną, zabawną i bardzo pouczającą książką. Gorąco polecam.”
Harriet Hall, Science-Based Medicine
„Tomasz Witkowski okazuje się sprawnym rozmówcą, bardzo kompetentnym i dobrze poinformowanym w kwestiach psychologicznych i filozoficznych.”
Prof. Michael Heap, redaktor naczelny „Skeptical Intelligencer”
17 maja 2022 roku o godz. 18:00 odbędzie się spotkanie autorskie online poświęcone mojej najnowszej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Organizatorem spotkania jest Uniwersytet SWPS. Organizatorzy zapewniają, ze w spotkaniu może wziąć udział każdy, kto wypełni
Jak pomóc ludziom, którzy doświadczyli traumy? To pytanie nabiera teraz szczególnej wagi.
Badania zespołu naukowców kierowanego przez psychologa klinicznego Deana Kilpatricka z Medical University of South Carolina wykazały, że ok. 90 proc. mieszkańców USA przynajmniej raz w ciągu swojego życia doświadczy traumy. Niespodziewanie straci kogoś bliskiego, będzie świadkiem lub sprawcą tragicznego wypadku, pożaru lub innej katastrofy, stanie się ofiarą przemocy bądź gwałtu albo zostanie uwikłanych w działania wojenne. Pozostałe 10 proc. Amerykanów też trudno nazwać szczęśliwcami – większość z nich będzie żyła zbyt krótko, aby doświadczyć traumy.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Od momentu inwazji wojsk rosyjskich na Ukrainę zintensyfikowano marketing usług psychologicznych i terapeutycznych. Zachęcam do ostrożnego sięgania po tzw. wsparcie psychologiczne. Kilkadziesiąt lat badań wykazało, że:
Większość ludzi jest wystarczająco odporna aby przeżyć traumę.
Jest niezwykle łatwo dodatkowo skrzywdzić osoby znajdujące się w traumie, dlatego najlepsze formy wsparcia takich osób powinny być proste i nie zawierać ustrukturyzowanych interwencji psychologicznych.
Najskuteczniejsza metoda polega na pozwoleniu ludziom przezwyciężenia traumy na ich własny sposób.
To, czy osoba, która przeżyła traumę wymaga dodatkowej pomocy psychologicznej nie może być rozstrzygane przed upływem jednego miesiąca od zdarzenia.
Powszechnie stosowaną metodą, która utrwala skutki traumatycznych wydarzeń jest tzw. debriefing psychologiczny.
Większość ludzi posiada odpowiednie kompetencje do tego aby udzielić wsparcia osobie, która doświadczyła traumy!
PAMIĘTAJ!
Najskuteczniejszym wsparciem psychologicznym w trudnej sytuacji jest zapewnienie bezpieczeństwa osobie, która przeżyła trudną sytuację.
Najbardziej szkodliwym sposobem pomocy jest analizowanie i koncentracja na przeżytych negatywnych emocjach.
Fakt, że oferowana pomoc jest bezpłatna nie przesądza o tym, że jest nieszkodliwa!
Poniżej zamieszczam pełen tekst rozdziału z 3 tomu Zakazanej psychologii, w którym szczegółowo przeanalizowałem wypunktowane wyżej zagadnienia. Przeczytaj zanim zarekomendujesz komuś pomoc psychologa!
UWAGA: Autor tego tekstu nigdy nie czerpał jakichkolwiek korzyści materialnych z udzielania pomocy w sytuacjach kryzysowych, nie pracuje dla żadnej instytucji świadczącej podobne usługi. Tekst jest wynikiem analizy dostępnych powszechnie badań na ten temat.
Prędzej złodziej przyzna się, że ukradł, niż profesor, że głupstwo powiedział.
Aleksander Fredro
To był chłodny i pochmurny dzień. Mimo to wstaliśmy wcześnie, przygotowaliśmy termosy z gorącą herbatą, kanapki i spakowaliśmy plecaki. Po godzinie jazdy samochodem dotarliśmy do podnóża góry, na której szczyt zamierzaliśmy wejść. Wyciąg, za pomocą którego chcieliśmy skrócić drogę, okazał się nieczynny z powodu silnego wiatru, co dodatkowo wydłużyło dystans, który mieliśmy pokonać. Mimo to bez wahania ruszyliśmy w górę. Po czterech godzinach wspinaczki byliśmy na szczycie ciesząc się widokiem, który się stamtąd roztaczał. Mimo tego, że to dopiero był wrzesień, na górze panowały zimowe warunki. Schodziliśmy dłuższą, choć łatwiejszą drogą. Dotarliśmy do samochodu przemarznięci do szpiku kości i zmęczeni ale zadowoleni. Ciesząc się pięknem chwili i surowym urokiem otaczających nas gór wracaliśmy do hotelu nawet nie włączając radia w samochodzie. Marzyliśmy tylko o gorącym posiłku, kojącym prysznicu i odpoczynku.
Chociaż od tego czasu minęło kilkanaście lat, pamiętam wydarzenia tego dnia tak, jakby miały miejsce zaledwie wczoraj. Wielu ludzi z naszej kultury, którzy byli wówczas wystarczająco dorośli, pamiętają ten dzień w najdrobniejszych szczegółach. To całkiem zrozumiałe, bowiem nasze umysły mają tendencję do tego aby spostrzegać zło jako silniejsze i ważniejsze niż dobro. A ten dzień był niewyobrażalnie zły. To był 11 września 2001 roku.
Jeśli większość z nas, tych, którzy obserwowali to wszystko z daleka, tak dokładnie pamięta szczegóły tego dnia, jak mogły zostać zapamiętane przez tych, którzy byli naocznymi świadkami lub nawet ofiarami tych przerażających wydarzeń, które rozgrywały się na oczach całego świata? Czy są w stanie znieść ciężar wspomnień tego tragicznego dnia? Czy nawiedzają ich w snach? Jak często? W jaki sposób te wspomnienia wpływają na ich codzienne życie?
Wydaje się, że większość z nas ma dość empatii, aby przynajmniej odgadnąć, jakie odpowiedzi zostaną udzielone na wszystkie te pytania. Z dużą dozą pewności możemy założyć, że osoby te borykają się z silnym lękiem, poczuciem bezradności, koszmarami sennym, retrospekcjami i innymi objawami zespołu stresu pourazowego (post traumatic stress disorder – PTSD).
Dla wielu ten dramat wykracza poza możliwości zrozumienia. To, co widzieli lub doświadczyli ludzie dotknięci tragedią, nie może być w pełni zrozumiane ani opisane przeze mnie, osobę, która spędziła ten dzień niezakłócony, daleko w spokoju gór. Pozwólcie, że dla tych z was, którzy nie sięgają pamięcią tak daleko wstecz, przywołam odczucia tego dnia cytując fragmenty relacji naocznych świadków:
Wśród papierów i kawałków stopionej stali spadających na ziemię dostrzegam, że niektóre gruzy spadają znacząco odmiennie. To nie były spadające części budynku. To byli ludzie skaczący z okien, ich ciała koziołkowały w szybkim spadaniu z osiemdziesiątego piętra. Zauważyłem około dziesięciu takich upadków, chorobliwie nagrywając trzy z nich.[1]
Czy możesz sobie wyobrazić dym i żar? Ludzie nie chcą być żywcem spaleni. Widziałem około piętnastu spadających lub skaczących. Najpierw był jeden, jakieś dwie, trzy minuty później jeszcze jeden. Miałem łzy w oczach. Czułem emocje. Jestem zszokowany.
(…)
Było tak wielu zbiegających ze schodów; biegnacych przez siebie nawzajem, krzyczących i popychających innych i próbujących się wydostać. To było, zanim zawaliła się wieża. To było zanim dowiedziałem się, że moi pracownicy i przyjaciele wciąż tam są, na 92. piętrze i nie liczyłem na to, żebym kiedykolwiek znowu ich zobaczył.
(…)
Próbowałem uspokoić pewną kobietę i powiedzieć jej, że najgorsze minęło, kiedy ogromna bryła gruzu przebiła sufit. Nastąpiła gwałtowna erupcja, a budynek zadudnił. To był kolejny sprawdzian woli. Potem zgasły wszystkie światła i budynek pozostał zaciemniony. Po prostu nie mogliśmy nic zobaczyć i przez cały czas woda płynęła jak powódź za nami, i dym i ogień.
Zeszliśmy na dół, na zewnątrz i to była apokalipsa. Nie mogę sobie wyobrazić, jak może wyglądać wybuch bomby atomowej, ale może właśnie tak. Wtedy myśleliśmy, że wydostaliśmy się, ale musieliśmy jeszcze przeciskać się przez stosy gruzu, a wszystkie drzewa w promieniu czterech przecznic były ogołocone. Teraz muszę sprawdzić, czy mogę znaleźć niektórych moich ludzi. Do tej pory mam ich tylko czterech.[2]
Właśnie tego dnia i przez wiele następnych tysiące psychologów, psychoterapeutów i pracowników socjalnych zdawało sobie sprawę jakie wstrząsy emocjonalne staną się udziałem tych, którzy przeżyli. Kierowani godnym szacunku ludzkim odruchem, dobrowolnie zdecydowali się udać na miejsce katastrofy, aby udzielić psychicznego wsparcia ofiarom ataku na Word Trade Center. W obliczu zaistniałej tragedii ich cel był prosty – ochronić ludzi przed przyszłymi konsekwencjami traumy, zapobiec rozwinięciu się PTSD. W tym celu wykorzystali procedurę znaną jako debriefing psychologiczny (psychological debriefing – PD), znany również jako debriefing krytycznych wydarzeń stresowych (critical incident stress debriefing – CISD) lub zarządzanie krytycznymi wydarzeniami stresowymi (critical incident stress management – CISM). Metoda składa się z serii rozmów, których celem jest umożliwienie skonfrontowania się ofiary z tragicznym wydarzeniem i podzielenie swoimi emocjami z doradcą. Dzięki temu mają oni lepiej ustrukturyzować wspomnienia dotyczące tego wydarzenia. Sesje PD często umożliwiają rozmowy na temat swoich traumatycznych przeżyć z innymi ofiarami tego samego wydarzenia. PD przeprowadza się natychmiast po lub w trakcie pierwszych trzech dni po kryzysie. Metodę stosuje się po to, aby udzielić pierwszej psychologicznej pomocy ludziom poszkodowanym, tym, którzy widzieli rannych lub zabitych, lub udzielali im pierwszej pomocy.
11 Września, 2001 roku większość psychologów pomagających tym, którzy przeżyli ataki terrorystyczne, wykorzystywała debriefing psychologiczny (PD) aby ochronić ich przed PTSD. Czy udało im sią osiągnąć ten chwalebny cel? Gorzka i trzeźwa odpowiedź brzmi NIE. Nie mogli go osiągnąć, ponieważ to co próbowali robić w następstwie katastrofy WTC było pozbawione wartości. Co gorsza, rytuały, którym poddawali ofiary i świadków tragedii, miały na nie szkodliwy wpływ. Czy jednak biorąc pod uwagę szlachetne pobudki, które kierowały wolontariuszami niosącymi pomoc psychologiczną, nie powinniśmy ich usprawiedliwić? Odpowiedź ponownie brzmi NIE. Podstawową powinnością każdego profesjonalisty jest odpowiedzialność za zdobycie wiedzy, która może być w praktyce wykorzystana do pomocy innym. W owym czasie, kiedy próbowali nieść pomoc ofiarom zamachów na WTC, powinni mieć świadomość co najmniej dwóch rzeczy: braku naukowych dowodów na skuteczność PD i uzdrawiającej siły ludzkiej odporności, która powoduje, że u większość z nas nie rozwija się PTSD.
Początki metody PD sięgają wczesnych lat 80. XX wieku. Jej autorem jest, Jeffrey Mitchell, który był wówczas strażakiem i pracował w służbach paramedycznych. Oto, jak Richard Gist, psycholog konsultant w Missouri Fire Department i Joseph Woodall, dyrektor Public Safety Administration w Grand Canyon University opisali ówczesne podłoże społeczne i pojawiające się ważne potrzeby, które miały znaczący wpływ na powstanie metody:
Liderzy zespołów straży pożarnej i służb ratowniczych zaczęli w tamtych czasach zwracać uwagę na wpływ poważniejszych wypadków na dobrobyt ich personelu. Wydawało się, że niektóre wydarzenia przynosiły nawet doświadczonym pracownikomw obrazy i spostrzeżenia, z którymi niezwykle trudno było im się pogodzić. Prawie każdy mógł sobie przypomnieć takie doświadczenie w swojej karierze i prawie każdy mógł sobie przypomnieć kogoś, kogo kariera, po ekspozycji na szczególnie poruszające lub makabryczne doświadczenie, wydawała się załamywać. Rozumowaliśmy w ten sposób, że jeśli moglibyśmy pomóc w takich przypadkach, byłoby to z pewnością słuszne.
(…)
Rozmowy weteranów z początkującymi od dawna były częścią tradycji straży pożarnej, ale nigdy formalnie nie były zalecane i odbywały się bardzo spokojnie i bardzo prywatnie; wsparcie, które otrzymywaliśmy, zależało w dużym stopniu od „szczęścia w wylosowaniu” oficerów i towarzyszy. Przekonanie, że w takich sytuacjach jakiś krok powinien zostać wykonany, aby w razie potrzeby zapewnić wsparcie udzielane systematycznie i skutecznie, wydawało się rozsądne. Wydawało nam się wiarygodne i całkowicie sensowne, aby takie działania wynikały z protokołu organizacyjnego i były wykonane w zorganizowanej grupie. W ten sposób narodził się „debriefing krytycznych wydarzeń stresowych” (CISD).[3]
Gdzieś po drodze rozpowszechniło się przekonanie, że zawsze lepiej jest wydobyć emocje niż je dusić w sobie, co pasowało doskonale do debriefingu. Wkrótce okazało się, że koncepcja ta powstała również w bardzo dogodnym momencie i stała się bardzo popularna wśród członków wielu centrów kryzysowych. Jego podstawowa i bardzo atrakcyjna idea udzielania pomocy psychologicznej ratownikom nie była jedyną przyczyną jego natychmiastowego sukcesu. Została również starannie opakowana i sprytnie wprowadzona na rynek przez jej pomysłodawcę i zwolenników. Główną cechą ruchu CISD jest jego stanowczo argumentowane i często powtarzane twierdzenie, że jest to „przetestowany i sprawdzony naukowo” system interwencji, stworzony dzięki systematycznym badaniom.[4]
Przez pierwszą dekadę od jej powstania metoda została praktycznie niezauważona przez główny nurt literatury psychologicznej. Nabrała rozgłosu dzięki publikacjom i wystąpieniom w mniej krytycznych czasopismach branżowych, podczas targów i dzięki szeregowi treningów psychologicznych. Jednak wraz z upływem czasu przeprowadzono wiele badań, a przez lata zgromadzono ogromną bazę danych empirycznych.
Pierwsze krytyczne badanie, które wyśledziłem, przeprowadził australijski psychiatra Alexander McFarlane, już w 1988 roku. W ciągu 25 miesięcy badał grupę 469 strażaków biorących udział w ogromnym pożarze buszu australijskiego. Zauważył, że po sześciu miesiącach od katastrofy jednym z najlepszych predyktorów ryzyka zwiększającego prawdopodobieństwo rozwinięcia się PTSD, był fakt uczestnictwa w debriefingu psychologicznym. Co więcej, w oparciu o te dane, doszedł do wniosku, że ekspozycja na ekstremalną traumę jest koniecznym, ale niewystarczającym czynnikiem dla wyjaśnienia powstania i rozwoju wzorca zachorowań pourazowych.[5]
Rok później dwaj norwescy psychiatrzy, Karsten Hytten i Anders Hasle, zbadali 58 strażaków ochotników, którzy byli zaangażowani w akcję ratunkową podczas pożaru hotelu. Razem z 57 profesjonalnymi strażakami uczestniczyli w ratowaniu gości hotelowych zamkniętych nawet przez trzy godziny w 12-piętrowym budynku. W wyniku pożaru 14 osób zginęło. 114 osobom udało się uratować. Prawie połowa strażaków ochotników stwierdziła, że doświadczenie katastrofy było najgorsze ze wszystkich jakie kiedykolwiek przeżyli. Mimo to 80% uważało, że dobrze poradzili sobie z pracą, a aż dla 66% akcja ratunkowa z perspektywy czasu stanowiła pozytywny epizod. Badanie nie potwierdziło ochronnego wpływu PD na zwiększenie ryzyka rozwoju PTSD.[6]
W 1991 roku opublikowano dwa kolejne badania przeprowadzone na grupach brytyjskich funkcjonariuszy policji. Żadne z nich nie potwierdziło twierdzenia o ochronnym działaniu PD, ponadto w obu nie wykazano wysokiego poziomu stresu pourazowego lub choroby psychicznej wśród funkcjonariuszy narażonych na wysoki poziom stresu.[7]
Co więcej, dowody empiryczne braku ochronnego działania PD okazały się być tylko czubkiem góry lodowej. Kolejne badania wykazały dodatkowe szkodliwe działanie PD. Australijscy badacze, Jean Griffiths i Rodney Watts zbadali związki między PD a objawami stresu wśród 288 ratowników zaangażowanych w jedną z najgorszych katastrof drogowych w Australii. Personel, który uczestniczył w sesjach debrifingu, po 12 miesiącach wykazywał znacznie wyższe poziomy symptomów niż osoby, które nie zostały poddane interwencji. Ponadto nie znaleziono związku między postrzeganą przydatnością PD a pojawieniem się objawów.[8]
Skuteczność PD nie została również potwierdzona wśród brytyjskich żołnierzy, których obowiązki obejmowały obsługę i identyfikację zwłok żołnierzy podczas wojny w Zatoce Perskiej. Żołnierze, którzy zostali poddani debriefingowi, nie mieli niższego poziomu zachorowalności niż ci, którzy w nim nie uczestniczyli.[9]
Z roku na rok przybywało danych. W 1994 r. liczba danych była wystarczająca, aby badacze mogli opublikować pierwsze przeglądy badań. Jeden z nich został napisany przez brytyjskich naukowców, Jonathana Bissona i Martina Deahla. Doszli do wniosku, że hipoteza mówiąca o tym, że PD zmniejsza następstwa psychologiczne, nie została odpowiednio zbadana. Ich zdaniem, dane dostępne na tym etapie sugerowały, że w najlepszym przypadku PD zapewniało pewną ochronę przed późniejszymi następstwami, a w najgorszym razie, że nie czyniło żadnej różnicy.[10]
W tym samym roku Donald Meichenbaum z University of Waterloo opublikował Clinical handbook/practical therapist manual for assessing and treating adults with posttraumatic stress disorder, w którym opisał i skrytykował PD wskazując na sytuacje, w których spowodował on więcej szkód niż korzyści.[11]
Rok później opublikowano dwa obszerne przeglądy literatury na temat traumy psychicznej. Pierwszy napisany przez amerykańskich specjalistów od nauk o pożarach, Richarda Gista i Josepha Woodalla, omawiał modele radzenia sobie ze stresem i argumentował za rozsądnym, etycznym i skutecznym podejściem do problemu. Autorzy nie znaleźli wiarygodnych dowodów empirycznych wskazujących na możliwe do udowodnienia działanie zapobiegawcze PD.[12] W drugim przeglądzie starali się również odpowiedzieć na pytanie, czy programy ochronne, takie jak PD, zapobiegają PTSD. I znowu ich odpowiedź była bardzo pesymistyczna.[13]
W 1996 roku Michael Hobbs, Richard Mayou, Beverly Harrison i Peter Worlock z Oxford Hospital opublikowali wyniki swoich badań dotyczących skuteczności PD u osób, które brały udział w wypadkach drogowych. Badanie nie wykazało różnic między grupą ofiar wypadków drogowych a grupą kontrolną.[14] Obie grupy zostały ponownie zbadane po trzech latach. Tym razem badanie dowiodło, że ci, którzy otrzymali interwencję PD, wykazali wyższy poziom objawów PTSD, zwiększony niepokój przed podróżowaniem i zgłaszali częstsze dolegliwości fizyczne niż grupa kontrolna. Pomimo zapewnienia im PD, po trzech latach pacjenci, którzy doświadczyli znacznego stresu pourazowego, nie wykazywali żadnej poprawy, a ich wyniki były znacznie gorsze w porównaniu z grupą kontrolną.[15]
W tym samym roku australijski kliniczny psycholog zdrowia z University of Queensland, Justin Kenardy wraz ze swoim zespołem, opublikował wyniki badań, w których analizował skuteczność PD zapewnionego ochotnikom, które same uczestniczyły w udzielaniu wsparcia psychologicznego ofiarom trzęsienia ziemi w Newcastle w 1989 roku. Dwa lata po interwencji, w porównaniu do 133 niepoddanych debriefingowi ochotników, 65 poddanych procedurze PD wykazało większe trudności adaptacyjne i zwiększone objawy ostrego zaburzenia stresowego.[16]
Druga połowa dekady przynosi prawdziwą obfitość badań, artykułów i recenzji poświęconych PD, jej skuteczności i szkodliwym skutkom.[17] Ponieważ niemożliwe jest tutaj omówienie ich wszystkich, wspomnę tylko o kilku. Pierwsze z nich to badanie opublikowane przez Gista i jego współpracowników w 1998 roku. Zbadali oni strukturę i skuteczność PD po katastrofie samolotu pasażerskiego, w którym zginęło 112 z 296 pasażerów. Wyniki tego badania uwzględniające prawie kompletną próbę strażaków biorących udział w odnajdywaniu fragmentów ciała ofiar i podobnych operacjach, nie wykazały klinicznie znaczącego wpływu tych wydarzeń na personel po dwóch latach od zdarzenia. Nie odnaleziono również dowodów na lepsze funkcjonowanie osób poddanych PD w porównaniu do osób, które odmówiły uczestnictwa w nim. Dodatkowo widoczne były niewielkie, ale istotne statystycznie tendencje do pogorszenia wskaźników funkcjonowania osób poddanych PD oraz wyraźna preferencja dla nieformalnych źródeł wsparcia i pomocy, które silnie korelowały ze skuteczniejszym powrotem do równowagi.[18]
Kolejnymi ważnymi artykułami opublikowanymi w drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku były systematyczne przeglądy badań dotyczące skuteczności pojedynczej sesji debriefingu. Ich autorami była Suzanna Rose i Jonathan Bisson, psychologowie z University of London. Udało im się znaleźć tylko sześć randomizowanych kontrolowanych badań. Dwa badania pokazały związek interwencji z wynikiem pozytywnym, dwa nie wykazały różnicy w wynikach między grupami eksperymantalną i kontrolną, a dwa wykazały pewne negatywne wyniki w grupie, która została poddana PD.[19] Rose przeprowadziła jeszcze jeden przegląd badań w 2000 roku. Jedynym wnioskiem z tej analizy było to, że zastosowanie PD było w najlepszym razie sporne.[20]
Najbardziej niepokojące wątpliwości co do skuteczności PD pochodziły z Przeglądu Cochrane’a analizującego ostatnie piętnaście lat badań nad PD. Wyniki wykazały, że interwencje w postaci debriefingu okazały się być szkodliwe lub nieskuteczne. Pierwszy przegląd został wykonany w 1997 roku i ukazał się w 1998 roku. Od tego czasu jest regularnie aktualizowany.[21] Jego wersja z 2000 roku zawiera następujący, jednoznaczny wniosek: „Nie ma obecnie dowodów na to, że debriefing psychologiczny jest użyteczną metodą leczenia pourazowych zaburzeń stresowych po traumatycznych zdarzeniach. Powinno się zaprzestać obowiązkowego debriefingu ofiar traumy.”[22]
Oczywiście, PD nie była jedyną nieudowodnioną procedurą, która została zaprojektowana i opracowana z myślą o pomocy straumatyzowanym ludziom. Obecnie powstało kilka tak zwanych „terapii mocy”. Ich zbiorowa nazwa opiera się na twierdzeniu, że takie leczenie działa o wiele wydajniej niż inne interwencje stosowane w przypadkach zaburzeń lękowych, a ponadto oddziałuje poprzez procesy wyraźnie różniące się od wglądu psychologicznego lub uczenia się. Terapie mocy obejmują desensytyzację ruchów oczu i ponowne przetwarzanie, terapię w polu myślowym, terapię wolności emocjonalnej, redukcję incydentów traumatycznych i dysocjację wzrokową/kinestetyczną. Ograniczę się tylko do wskazania ich nazw, ponieważ te podejścia są znacznie mniej popularne wśród osób udzialejących pomocy po traumie, a do tego nawet znacznie gorzej udowodnione naukowo. Dociekliwy czytelnik znajdzie wiele źródeł, aby zgłębić ten temat.[23]
Do tej pory przedstawiłem tylko niektóre wyniki badań dotyczące skuteczności PD dostępne przed atakiem na WTC. Wiele z nich było dostępnych na długo przed 11 września 2001 roku. Każdy profesjonalista, który praktykował w tym obszarze powinien je znać. Warto również wspomnieć, że do tego czasu badania naukowe ujawniły szereg skutecznych procedur leczenia i łagodzenia objawów PTSD. Większość opierała się na teorii poznawczo-behawioralnej i obejmowała strategie, które przetrwały rygorystyczne naukowe badania. Dlaczego więc większość psychologów i terapeutów zastosowała wątpliwe podejście PD w stosunku do osób, które przeżyły WTC na tak masową skalę, jaka nie miała precedensu w historii? Odpowiedź na to pytanie należy do ciebie, czytelniku.
Po ataku na WTC, krytyczne dane pokazujące brak skuteczności PD lub nawet ujawniające jego jatrogenną rolę, były stale gromadzone, jednak problem został nagłośniony dopiero w dziesiątą rocznicę katastrofy WTC. Stało się to w 2011 roku za sprawą specjalnego wydania flagowego czasopisma American Psychological Association (APA) – American Psychologist. Wydanie to zawierało kilkanaście recenzowanych artykułów. Nazywane również raportem, przedstawiało liczne przykłady tego, jak psychologia pomagała ludziom zrozumieć i radzić sobie z trwałymi skutkami 9/11. Zbadano również, w jaki sposób psychologia pomogła nam uświadomić sobie korzenie terroryzmu i jak można zapobiegać przyszłym atakom. Jeszcze przed ukazaniem się tego numeru American Psychologist w druku, media zareagowały na jego treść. Jednym z pierwszych prominentnych czasopism, które opublikowało swój komentarz, był The New York Time. To, co napisali, wydawało się szokujące dla wszystkich:
Eksperci znacznie przeszacowali liczbę osób w Nowym Jorku, które mogły cierpieć z powodu długotrwałego stresu emocjonalnego. Terapeuci ruszyli, by ukoić ofiary za pomocą metod, które później okazały się szkodliwe dla niektórych z nich. (…)
Ale później badacze odkrylo, że standardowe w tamtym czasie podejście, w którym terapeuta nalega, aby zestresowana osoba mówiła o swoim doświadczeniu i emocjach przynosi wielu ludziom odwrotny skutek. Pogrążają się jeszcze głębiej w lęku i depresji, kiedy zmusza się je do łagodzenia okaleczeń.[24]
Później? Naprawdę? A co z tymi wszystkimi badaniami opublikowanymi przed 2001 rokiem, które cytowałem w tym rozdziale?
Roxane Cohen Silver, psychology z University of California, Irvine, autor “An Introduction to ‘9/11: Ten Years Later’” wypowiadając się dla The New York Time, wydawała się być szczerze zaskoczoną: „Powinniście zrozumieć, że przed 9/11 nie dysponowaliśmy jakimkolwiek sposobem oceny reakcji na coś takiego, mieliśmy jedynie oceny oparte na trzęsieniach ziemi i innych traumach.”[25]
W badaniach przedstawionych wcześniej w tym rozdziale, przeprowadzonych przed 2001 rokiem, zbadano kilka tysięcy osób, które ucierpiały w wielu różnych katastrofach. Czy naprawdę nie było żadnej możliwości oceny reakcji ludzi na traumę i sposobów udzielania pomocy w radzeniu sobie z objawami po wystąpieniu traumatycznych incydentów?
Trzy dni później, 31 lipca, znany tabloid – Daily Mail opublikował artykuł o uderzająco dramatycznym tytule: „Terapia może doprowadzić cię do szaleństwa, odkrywają badania na temat poradnictwa udzielonego osobom, które przeżyły 9/11”. John Stevens, autor tego artykułu, przekonywał, że:
Terapia może zaostrzyć traumę i pogorszyć sytuację, jak pokazują badania, które dotyczą pomocy udzielonej Nowojorczykom w następstwie wydarzeń z 11 września.
Raport, który zostanie opublikowany w czasopiśmie American Psychologist w przyszłym miesiącu, w 10. rocznicę ataków z 11 września pokazuje, że ponowne przeżywanie wydarzeń przyniosło szkodę wielu tym, którzy ocaleli.
Jak donosi raport, specjaliści od zdrowia psychicznego zalali miasto falą „traumatycznej turystyki” po tym, jak dwa samoloty uderzyły w World Trade Center w 2001 roku.
Badanie pokazuje jednak, że główne korzyści psychologiczne odczuli raczej psychologowie, a nie ich pacjenci, których liczbę potrzebujących pomocy, jak twierdzą eksperci, znacznie przeszacowano.
„Przeprowadziliśmy studium przypadku w Nowym Jorku i nie byliśmy w stanie powiedzieć, czy ludzie rzeczywiście otrzymali pomoc od tych, którzy ją oferowali – ale pomagający czuli się z tego powodu świetnie” powiedziała w rozmowie z The New Yourk Times Patricia Watson, współautorka raportu, która pracuje w National Center for Child Traumatic Stress.
”To ma sens; wiemy, że altruizm sprawia, że ludzie czują się lepiej.”
Zgodnie z raportem, centra terapeutyczne zostały utworzone po 11 września w biurach dużych pracodawców oraz w remizach.
Ale dla wielu osób, które przeżyły, standardowa procedura wówczas stosowana, polegająca na tym, aby opowiadali o tym co przeżyli, nie była pomocna.
Naukowcy są przekonani, że proces ten może czasami popychać ludzi głębiej w depresję i pogarszać lęk.[26]
Artykuł napisany ze sporą dozą przesady, jednak dobrze odzwierciedlał poczucie nagłego zaskoczenia i zdziwienia wśród naukowców i terapeutów.
Kolejny, który ukazał się w Psychology Today był utrzymany w podobnym tonie. Jego autorka, Susan Krauss, opisała 9/11 jako bezcenną lekcję odebraną przez psychologów.
Pierwszą lekcją z 11 września jest to, że nie wszyscy reagują w ten sam sposób w obliczu katastrofy. Z jakichś powodów ci, którzy kwalifikują się jako „odporni”, wyzdrowieją sami. To ci, którzy są zagrożeni PTSD, mogą skorzystać z interwencji psychologicznej.[27]
Rzeczywiście była to uderzająca lekcja, w szczególności dla tych, którzy wcześniej nie odrobili swoich zadań domowych. Ci, którzy robią odrobinę więcej niż to co muszą, mogli odebrać tę samą lekcję dzięki lekturze wyników badań Alexandra McFarlane’a opublikowanych już w 1988 roku i wielu innych prac publikowanych później. Oświadczenie Patricii Watson, współautorki raportu, wyraża podobne zmieszanie, gdy zastanawia się nad skutkami PD.
Watson zauważyła, że nie mogła stwierdzić, czy ochotnicy pomogli ludziom, czy nie. Pomocnicy czuli się lepiej, ale czy również ci, którym próbowali pomóc? Zastosowali standard pomocy znany wówczas jako „debriefing psychologiczny: zachęcanie poddanej stresowi osoby do rozmowy o przeżytych właśnie doświadczeniach i emocjach. Niestety, podejście to u wielu osób przynosi przeciwny skutek, stają się bardziej przygnębione i niespokojne, gdy opowiadają o traumie.”[28]
Pozwolę sobie raz jeszcze przypomnieć, że tak jak Patricia Watson, wszyscy mieliśmy dość okazji, aby nauczyć się tych lekcji już na długo przed 2001 rokiem.
Bez wątpienia komentarze w mediach dotyczące raportu zawierały sporo przesady. Jednak kiedy patrzę na zamieszczone w nim teksty, niektóre zdania i sformułowania bardziej przykuwają moją uwagę niż inne. Pierwsze zdanie artykułu zatytułowanego Postdisaster Psychological Intervention Since 9/11 brzmi:
Obfitość badań i doświadczeń po 11 września doprowadziły do opracowania opartych na dowodach wytycznych i strategii wspierających projektowanie i implementację publicznych programów zdrowia psychicznego po aktach terroryzmu i katastrofach.
Jakkolwiek trudno zaprzeczyć temu twierdzeniu, to jednak ciśnie się na usta pytanie: na czym opierały się strategie sprzed 11 września? Na wierze? Na objawieniu? Jak pokazałem wcześniej, było wystarczająco dużo dowodów, aby budować te strategie bez konieczności uciekania się do tradycyjnych metod przypominających odprawiane bezmyślnie rytuały. Katastrofa WTC była wydarzeniem bezprecedensowym w historii całej zachodniej cywilizacji. Ale powinna być również uznana za bezprecedensową porażkę psychologów i psychoterapeutów, którzy zamiast nieść pomoc i ulgę osobom straumatyzowanym, angażowali się w szkodliwe dla wielu rytuały, które nie miały żadnej wartości praktycznej. Specjalny numer American Psychologist wywołał atmosferę kompletnego zaskoczenia i niepewności, którą natychmiast podchwyciły media. Nie potrafię zinterpretować tego inaczej, niż jako stworzenie zasłony dymnej, aby ukryć jeden z najbardziej ponurych upadków w krótkiej historii psychologii jako nauki.
Dzisiaj bezużyteczność PD i wczesnych interwencji po traumie jest szeroko i otwarcie komentowana nie tylko w literaturze specjalistycznej, ale nawet w gazetach i czasopismach.[29] Wydaje się, że jest to już powszechna wiedza i każdy, kto wykazuje nawet nikłe zainteresowanie psychologią, powinien być jej świadomy. Nowoczesne, oparte na dowodach podejście jest zrozumiałe do wszystkich, ale nie dla kapłanów kultu cargo. Prawdziwi wyznawcy kurczowo trzymają się swoich rytuałów, czy to pod obstrzałem badań empirycznych, czy w przytłaczającej powodzi zdrowego rozsądku.
W tym samym czasie, kiedy został opublikowany raport, terapeuta i autor podręcznika debriefingu, Debbie Hawker wraz z Johnem Durkinem, szkoleniowcem i konsultantem pożarnictwa, ratownikiem i pracownikiem służb paramedycznych napisali artykuł To Debrief or not to Debrief our Heroes: that is the Question, w którym stwierdzili:
W kilku randomizowanych kontrolowanych eksperymentach testowano okrojone formy debrifingu w odmiennej populacji: głównie wśród ofiar niespodziewanej traumy. Te badania, a w szczególności dwa, w których debriefing okazał się szkodliwy, doprowadziły do powstania dwóch przeglądów badań, aby ostrzec praktyków przed debriefingiem. W konsekwencji wiele organizacji zaprzestało debriefingu swoich pracowników, którzy doświadczają traumy podczas rutynowej pracy.[30]
Ich zdaniem te dwa badania zawierały poważne wady. Prawdopodobnie umknęło ich uwadze, że wykonano wiele więcej podobnych badań a ich rezultaty opublikowano niemal dwie dekady wcześniej, ponieważ podsumowują swój artykuł w następujący sposób:
Powiedziano nam, że sprawa przeciwko debriefingowi jest udowodniona, a debata zamknięta. Nie zgadzamy się. (…) Przewidujemy, że odpowiedni debriefing psychologiczny okaże się korzystny dla drugoplanowych ofiar traumatycznych wydarzeń zaangażowanych wspólnie w pracę podczas ich trwania. Należy wspierać badania dotyczące tych zastosowań i zachęcać do nich.[31]
W odpowiedzi na te tezy, psycholog i dziennikarz Christian Jarrett sformułował następujące pytanie: „Czy nadszedł czas, aby wskrzesić posttraumatyczny debriefing psychologiczny dla osób udzielających pomocy w nagłych wypadkach i ratowników?” Doszedł również do wniosku, że: „Być może nie ma w tym nic dziwnego, że posttraumatyczny debriefing pojawia się pod nowymi nazwami, takimi jak >>silne wsparcie grup zdarzeń<< czy >>zarządzanie ryzykiem urazów<<”.[32] Podążając ścieżką wskazaną przez Jarreta z łatwością odnajdziemy bogactwo propozycji wsparcia kierowanych do ofiar traumatycznych wydarzeń. Stare wino w nowych beczkach…
W 2013 roku, prawie dwa lata po dziesiątej rocznicy 11 września, Karen Paul z University of Calgary i Mark van Ommeren ze Światowej Organizacji Zdrowia w Genewie opublikowali artykuł zatytułowany A primer on single session therapy and its potential application in humanitarian situations. Czy znali wyniki badań przedstawione w specjalnym wydaniu American Psychologist? Stawiam na to, że nie. W ich pracy nie znajdziemy żadnego odniesienia do tych artykułów, nie ma ich też w bibliografii. Gdyby je przeczytali, wiedzieliby, że:
Badania generalnie potwierdzają tezę, że większość osób, które przeżyły katastrofę, zazwyczaj nie wymaga interwencji specjalistów od zdrowia psychicznego. Dodatkowo, ponieważ osoby odporne wydają się skutecznie radzić sobie same, możliwe jest, że interwencje zewnętrzne nie mają żadnej przewagi, a nawet mogą osłabić naturalne zdolności radzenia sobie ze stresem.[33]
Powinni być również świadomi, że:
Wiele systematycznych przeglądów badań poświęconych wczesnej interwencji u osób po urazie wykazało, że istnieją bardzo ograniczone dowody potwierdzające potrzebę jakiejkolwiek interwencji psychologicznej w ciągu pierwszego miesiąca po jakimkolwiek rodzaju traumatycznego zdarzenia.[34]
W przeciwieństwie do tych zaleceń nalegali, aby zwrócić uwagę na następujące kwestie:
Ponieważ w krajach o wysokim dochodzie jedna sesja jest najczęściej rozszerzana o dodatkowe, należy zwrócić szczególną uwagę na jej potencjał adaptacyjny, tak, aby zaspokoić potrzeby pracowników służb w warunkach nagłych wypadków w krajach o niskich i średnich dochodach. Jest to szczególnie ważne, kiedy tylko jedna sesja jest możliwa. Ponieważ badacze wciąż sprawdzają potencjał pojedynczej sesji aby wykorzystać to dla poprawienia jakości usług w zakresie zdrowia psychicznego w krajach o wysokim dochodzie, należy również zbadać możliwość świadczenia takich usług w ramach jednej sesji w sposób, który poprawi ich jakość w sytuacjach kryzysowych.[35]
Czy autorzy tych słów będą również zaskoczeni, jeśli za dziesięć lat nastąpi katastrofa podobna do WTC a niosący pomoc zastosują swoje nieskuteczne i szkodliwe procedury? To bardzo prawdopodobne, podobnie jak fakt, że nie będą sami. Dołączy do nich Jeff McGill, adiunkt w dziedzinie prawa karnego i autor artykułów napisanych dla PoliceOne.Com. W jednym ze swoich artykułów, napisanym w maju 2015 roku beztrosko stwierdził: „Obecnie debriefing w sytuacjach krytycznych przeprowadzony przez kolegów jest najlepszą praktyką, jaka może być zastosowana na miejscu zdarzenia ponieważ dotyczy natychmiastowych reakcji na traumatyczne sytuacje stresowe w jakich mogą znaleźć się funkcjonariusze organów ścigania.”[36]
Czy nie wie, że The National Fallen Firefighters Foundation – organizacja odpowiedzialna za tworzenie standardów i wymagań w zakresie zapobiegania i zwalczania pożarów, szkoleń, sprzętu, kodów i norm – usunęła wszelkie zalecenia dotyczące używania CISM ze standardów z 2009 roku?[37] Czy nie zna aktualnych zaleceń WHO dotyczących debriefingu psychologicznego?
W celu zmniejszenia ryzyka stresu pourazowego, niepokoju lub objawów depresji u osób, które niedawno uczestniczyły w traumatycznym zdarzeniu, nie należy stosować debriefingu psychologicznego.
W tym miejscu warto również dodać, że debriefing psychologiczny nie jest wyłączną domeną psychologów i terapeutów zza oceanu, co mogłoby wynikać z dotychczasowej lektury tego rozdziału. Wprost przeciwnie, usługi w tym obszarze kwitną również i u nas, przynajmniej w chwili, kiedy piszę te słowa, czyli na przełomie lat 2017/2018 i wygląda na to, że nie są nienarażone na jakąkolwiek krytykę.
Uniwersytet SWPS organizuje szkolenia pod nazwą „Pierwsza pomoc psychologiczna”, w ramach których uczestnicy mogą przejść:” Trening krótkich form pracy psychologicznej z osobami po doznanym urazie (rozmowa odreagowująca i debriefing)”.[39] W 2017 roku ten sam uniwersytet prowadził nabór na studia podyplomowe nazwane „Psychotraumatologia”, w programie których znajdowały się między innymi: „Analiza specyficznych typów interwencji, w tym: debriefing dotyczący stresu wywołanego krytycznym zdarzeniem, debriefing psychologiczny.”[40] W 2016 roku Polskie Linie Lotnicze zorganizowały szkolenie „Pierwsza pomoc dla uczestników zdarzeń traumatycznych – debriefing”, które prowadziła Małgorzata Chmielewska, również pracownik Uniwersytetu SWPS. Mało tego, ta wiodąca w nauczaniu psychologii polska uczelnia w swojej „Procedurze zapewnienia bezpieczeństwa” uwzględnia „debriefing dla osób zaangażowanych w sytuację kryzysową”.[41]
Inne uniwersytety również nie stronią od tej tematyki. W 2013 roku Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego zorganizował spotkanie z cyklu „Psycholog w mundurze” z Dorotą Kokoszką, psychologiem i oficerem Państwowej Straży Pożarnej. Tematem przewodnim spotkania był: „Stres wśród strażaków, metody prewencyjne – debriefing psychologiczny”.[42]
Temat debriefingu jest bliski również Inspektoratowi BHP Uniwersytetu Jagiellońskiego. Omawiając kwestię przemocy w pracy zwracaja uwagę na to, że: „Ważne jest, zapewnić poszkodowanemu wsparcie psychologiczne natychmiast po zdarzeniu, a także później w przypadku wystąpienia stresu pourazowego (np. debriefing psychologiczny, poradnictwo, itp.)”[43]
Wydział Nauk o Bezpieczeństwie Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu zorganizował w 2015 roku konferencję, podczas której uczestnicy mogli wysłuchać referatu Heleny Liśniewskiej z Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni pt.: „Debriefing psychologiczny po zdarzeniu traumatycznym z perspektywy funkcjonariuszy straży pożarnej.”[44]
Debriefing psychologiczny jest powszechnie oferowany nauczycielom, którzy chcą przygotować się do sytuacji kryzysowych.[45] Podległy Ministrowi Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji również bezkrytycznie go popularyzuje.[46] Nie zabraknie debriefingu także podczas konferencji dla nauczycieli organizowanych między innymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości.[47] Polskie dzieci mają przynajmniej tak samo duże szanse aby zostać skrzywdzonymi przez nauczycieli interweniujących w sytuacjach kryzysowych, jak miały ofiary WTC.
Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej prowadzi portal DebriefingPsychologiczny.pl, w którym podaje informacje na temat aktualnych szkoleń, podczas których można się nauczyć debriefingu. Jednym z rekomendowanych szkoleń jest Studium Interwencji Kryzysowej prowadzone przez Dolnośląskie Centrum Psychoterapii. W programie znajdziemy między innymi taki moduł: „Zasady prowadzenia debriefingu. Zastosowanie, cele, procedury.”[48]
W 2011 roku (10 lat po WTC i w roku opublikowania raportu przez American Psychologist) z inicjatywy głównego Zarządu Falck na świecie, został powołany Program Debriefing, który:
Jest wielowymiarową, systematyczną i obejmującą wiele działań pośrednich formą zarządzania stresem. Stosuje się ją do uporania się ze stresem po traumatycznym wydarzeniu, ma ona pozytywny wpływ na zdrowie, jakość pracy i zaangażowanie pracowników. Obowiązkiem każdego kraju Grupy Falck i osób kierujących procesem wdrażania polityki i procedur Debriefingu jest ścisłe przestrzeganie norm międzynarodowych Falck w tym zakresie.[49]
Najwyraźniej jeszcze w 2017 roku instytucja ta rozwijała się bujnie, bowiem, jak czytamy:
Podczas IV-go Letniego Ogólnopolskiego Sympozjum Ratownictwa Medycznego które odbyło się w dniach 17-18.05.2017 w Grudziądzu nawiązano współpracę z Narodowym Uniwersytetem Medycznym we Lwowie im. Danila Halickiego.
Pracownicy Uniwersytetu na Sympozjum przedstawiali bliskie naszemu programowi wsparcia psychologicznego treści. Opowiadali o skutkach wojny oraz opisywali jak wygląda u nich przeprowadzanie debriefingu psychologicznego pracownikom pogotowia ratunkowego na Ukrainie. Bliski kontakt z linią frontu powoduje, że tamtejsza służba zdrowia ma kontakt z bardzo dużą ilością obrażeń wojennych jednocześnie zapewniając opiekę nad terenem nie objętym wojną.[50]
Szkolenia z zastosowania debriefingu proponują w Polsce ośrodki pomocy społecznej[51] i instytucje prywatne, takie jak Instytut Ratownictwa Psychologicznego.[52] Prywatne ośrodki umieszczają usługi debriefingu w swojej ofercie.[53] Stosuje się go w sporcie.[54] Trudno byłoby raczej znaleźć obszary, w których istnieje szansa pojawienia się sytuacji kryzysowej, a gdzie nie stosuje się tej metody. Kiedy w grudniu 2018 roku zginęło 11 polskich górników w kopalni Stonava w Czechach, niemal wszystkie media podające informację o tragedii informowały jednocześnie, że „rodziny już znajdują się pod opieką psychologów”. Podobnie było niecały miesiąc później, kiedy w pożarze escape roomu w Koszalinie zginęło pięć 15-letnich dziewczyn. Już w drugim zdaniu dowiadywaliśmy się, że: „Rodziny ofiar dostały pomoc psychologiczną. Są psychologowie Państwowej Straży Pożarnej, wojewoda też zaoferował swoją pomoc[55].” O tym, z jakich metod korzystali nie dowiemy się z prasy. Możemy się tego tylko domyślać studiując programy szkoleń, takich jak te, prowadzone przez Grupę Interwencji Psychologicznej i Szkoleń ARCAN, a przygotowujące do uzyskania Certyfikatu Interwenta Kryzysowego Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Zaplanowana na 2019 rok Druga edycja Studium Interwencji Kryzysowej uwzględnia oczywiście „warunki efektywnego wykorzystania techniki grupowego odreagowania, proces debriefingu[56].”
Ponad 30 lat badań i specjalne wydanie American Psychologist w szczególności wyraźnie udowodniły poniższe twierdzenia:
Większość ludzi jest wystarczająco odporna aby przeżyć traumę.
Jest niezwykle łatwo dodatkowo skrzywdzić osoby znajdujące się w traumie, dlatego najlepsze formy wsparcia takich osób powinny być proste i nie zawierać ustrukturyzowanych interwencji psychologicznych.
Najskuteczniejsza metoda polega na pozwoleniu ludziom przezwyciężenia traumy na ich własny sposób.
To, czy osoba, któa przeżyła traumę wymaga dodatkowej pomocy psychologicznej nie może być rozstrzygane przed upływem jednego miesiąca od zdarzenia.
Ale nie ma na tej ziemii władzy, która zakończyłaby raz zakorzenione szkodliwe rytuały. Ich wyznawcy są wystarczająco elastyczni, aby wykorzystać te proste prawdy na swoją korzyść:
„Większość ludzi jest odporna” – mówi Charlton, który od 1988 roku zajmuje się pomaganiem podczas katastrof, wspierał ludzi po masakrze w Columbine, a także ewakuowanych podczas huraganu Katrina. „Naszą misją w reagowaniu na katastrofy jest pomoc w odnalezieniu ich odporności.”[57]
Czy to nie przypomina strategii interpretatorów Biblii I innych “świętych książek”? Jeśli fakty przeczą twierdzeniom zawartym w takiej książce wówczas wyjaśniają oni innym wyznawcom, że to właśnie stwierdzenie jest tylko metaforą i nie należy traktować go dosłownie. Kolejne fakty zmieniają kolejne twierdzenia w metafory, ale cała reszta zawiera „prawdę”. Niekończąca się historia. I tylko interpretatorzy wiedzą jak odróżnić matafory od faktów.
Złe rzeczy przytrafiają się ludziom. Niektórzy z nich nie są w stanie poradzić sobie w niektórych sytuacjach, więc, co zrozumiałe, potrzebują pomocy. Uświadomienie milionom ludzi, że kryzysy życiowe prowadzą do PTSD, a zatem powinni w takiej sytuacji szukać pomocy psychologicznej jest kompromitacją psychologii i okrutnym triumfem cynicznego biznesu, który nie zaprzestaje swojej działalności. W obliczu ludzkich nieszczęść przedstawiciele tego biznesu nie mają żadnych skrupułów w promowaniu następującej perspektywy: „Dla osób, które przeżyły, problemy psychiczne są bardziej niszczące niż trzęsienie ziemi.”[58] I nie przestają ranić ludzi. Wyniki takiego śledztwa jak to, które przeprowadziłem na potrzeby tego rozdziału, rzucają mnie nieodwracalnie w otchłań rozpaczy. Czy naprawdę mam rację? Czy przeczytałem odpowiednią literaturę? Czy zrobiłem wszystko, co mogłem? Czy byłem stronniczy przy opracowywaniu argumentów? Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, to znaczy: nie mam racji, przeczytałem nieistotny materiał, nie zrobiłem wszystkiego, co mogłem, byłem w istocie stronniczy budując swoją argumentację, to znaczy, że… To znaczy, że coś strasznie złego dzieje się w dziedzinie, która się zajmuję. Znalazłem dwie sprzeczne wizje tej samej koncepcji, obie utworzone przez przedstawicieli mojego zawodu i w żaden sposób nie da się ich ze sobą pogodzić. Bez względu więc na to, czy moja argumentacja jest prawdziwa, czy nie, obecny stan rzeczy wskazuje, że tym pilniej powinniśmy podążyć za następującymi radami: „naprawdę powinniśmy przyjrzeć się teoriom, które nie działają, i nauce, która nie jest nauką.”[59]
[1] N. deGrasse Tyson, An Eye-Witness Account of the World Trade Center Attacks. “Prison Planet”,September, 2001.
[2] M. Ellison, E.Vulliamy, J. Martinson, We Got Down to the Outside and it was Like an Apocalypse. ”The Guardian”,September 2001.
[3] R. Gist, S.J. Woodall, Social science versus social movements: The Origins and Natural History of Debriefing. “The Australasian Journal of Disaster and Trauma Studies” 1, 1998.
[4] J.T. Mitchell, Protecting your People from Critical Incident Stress. “Fire Chief” 36, 1992, s. 61-67.
[5] A.C. McFarlane, The Longitudinal Course of Posttraumatic Morbidity: The Range of Outcomes and Their Predictors. “Journal of Nervous and Mental Disease”, 176, 1988, s. 30-39.
[6] K. Hytten, A. Hasle, Firefighters: A Study of Stress and Coping. “Acta Psychiatrica Scandinavia”, 355, 1989, s. 50-55.
[7] D.A. Alexander, A. Wells, Reactions of Police Officers to Body Handling After a Major Disaster: A Before and After Comparison, ”British Journal of Psychiatry”, 159, 1991, s. 547-555; J. Thompson, M. Solomon, Body Recovery Teams at Disasters: Trauma or Challenge. ”Anxiety Research”, 4, 1991, s. 235-244.
[8] J. Griffiths, R. Watts, The Kempsey and Grafton bus crashes: The aftermath. Instructional Design Solutions, East Linsmore, Australia 1992.
[9] M.P. Deahl, A.B. Gillham, J. Thomas, M.M. Dearle, M. Strinivasan, Psychological Sequelae Following the Gulf War: Factors Associated with Subsequent Morbidity and the Effectiveness of Psychological Debriefing. “British Journal of Psychiatry”, 165, 1994, s. 60-65.
[10] J.I. Bisson, M.P. Deahl, Psychological Debriefing and Prevention of Post Traumatic Stress: More Research is Needed. ”British Journal of Psychiatry 165, 1994, s. 717-720.
[11] D. Meichenbaum, A Clinical Handbook/Practical Therapist Manual for Assessing and Treating Adults with Posttraumatic Stress Disorder. Institute Press, Waterloo, Ontario, Canada 1994.
[12] R. Gist, S.J. Woodall, Occupational Stress in Contemporary Fire Service. “Occupational Medicine: State of the Art Reviews”, 10, 1995, s. 763-787.
[13] B. Raphael, L. Meldrum, A.C. McFarlane, Does Debriefing After Psychological Trauma Work? Time for Randomised Controlled Trials. “British Journal of Psychiatry”, 310, 1995, s. 479-1480.
[14] M. Hobbs, R. Mayou, B. Harrison, P. Worlock, A Randomised Controlled Trial of Psychological Debriefing for Victims of Road Traffic Accidents. ”British Medical Journal”, 313, 1996, s. 1438-1439.
[15] R.A. Mayou, A. Ehlers, M. Hobbs, A Three-Year Follow-up of a Randomised Controlled Trial of Psychological Debriefing for Road Traffic Accident Victims. ”British Journal of Psychiatry”, 176, 2000, s. 589-593.
[16] J.A. Kenardy, R.A. Webster, T.J. Lewin, V.J. Carr, P.L. Hazell, G.L. Carter, Stress Debriefing and Patterns of Recovery Following a Natural Disaster. ”Journal of Traumatic Stress”, 9, 1996, 37-49.
[17] I.J. Bisson, P.L. Jenkins, J. Alexander, C. Bannister, A Randomised Controlled Trial of Psychological Debriefing for Victims of Acute Harm. ”British Journal of Psychiatry”, 171, 1997, s. 78-81; R. Gist, Is CISD Built on a Foundation of Sand? “Fire Chief”, 40, 1996, s. 38-42; R. Gist, Dr. Gist Responds (Letter to the Editor). ”Fire Chief”, 40, 1996, s. 19-24; R. Gist, J.M. Lohr, J.A. Kenardy, L. Bergmann, L. Meldrum, B.G, Redburn, D. Paton, J. I. Bisson, S.J. Woodall, G.M. Rosen, Researchers Speak on CISM. ”Journal of Emergency Medical Services”, 22, 1997, s. 27-28; R. Gist, B. Lubin, B.G. Redburn, Psychosocial, Ecological, and Community Perspectives on Disaster Response. “Journal of Personal and Interpersonal Loss”, 3, 1998, s. 25-51; J.A. Kenardy, V. Carr, Imbalance in the Debriefing Debate: What we Don’t Know far Outweighs what we do. “Bulletin of the Australian Psychological Society”, 18, 1996, s. 4-6; C. Lee, P. Slade, V. Lygo, The Influence of Psychological Debriefing on Emotional Adaptation in Women Following Early Miscarriage: A Preliminary Study. “British Journal of Medical Psychology”, 69, 1996, s. 47-58; S. Rose, C. Brewin, B. Andrews, M. Kirk, A Randomised Controlled Trial of Individual Psychological Debriefing for Victims of Violent Crime. “Psychological Medicine”, 29, 1999, s. 793-799; C. Stephens, Debriefing, Social Ssupport, and PTSD in the New Zealand Police: Testing a Multidimensional Model of Organizational Traumatic Stress. “Australasian Journal of Disaster and Trauma Studies”, 1, 1997; J. Kenardy, Current State of Psychological Debriefing. “British Medical Journal”, 321, 2000, s. 1032-1033.
[18] R. Gist, B. Lubin, B.G. Redburn, Psychosocial, Ecological, and Community Perspectivesr Response. “Journal of Personal and Interpersonal Loss”, 2, 1998, s. 25-51.
[19] S. Rose, J. Bisson, Brief Psychological Interventions Following Trauma: A Systematic Review of the Literature. “Journal of Traumatic Stress”, 11, 1998, s. 697-710.
[20] S. Rose, Evidence-Based Practice will Affect the Way we Work. “Counselling”, 3, 2000, s. 105-107.
[21] S. Wesley, S. Rose, J. Bisson, A Systematic Review of Brief Psychological Intervention (Debriefing) for the Treatment of Immediate Trauma Related Symptoms and the Presentation of Post-Traumatic Stress Disorder. Cochran Review), “Cochrane Library”, 3, Oxford, UK 1998.
[22] S. Wesley, S. Rose, J. Bisson, Brief Psychological Interventions (“Debriefing”) for Trauma-Related Symptoms and the Prevention of Posttraumatic Stress Disorder.(Cochrane review). “Cochrane Library”, 4, 2000.
[23] Zobacz np.: J.M. Lohr, W. Hooke, R. Gist, D.F. Tolin, Novel and Controversial Treatments for Trauma-Related Stress Disorders. W: Lilienfeld i in., Science and Pseudoscience, Wyd. cyt., s 243–272.
[24] B. Carey, Sept. 11 Revealed Psychology’s Limits, Review Finds. “The New York Times”,July 28, 2011.
[29] V. Bell, Minds Traumatised by Disaster Heal Themselves Without Therapy. “The Guardian”, May 12, 2013.
[30] D. Hawker, J. Durkin, D. Hawker, To Debrief or not to Debrief our Heroes: That is the Question. “Clinical Psychology and Psychotherapy”, 18, 2011, s. 453-463.
[32] C. Jarret, Is it Time to Resurrect Post-Ttrauma Psychological Debriefing for Emergency Responders and Aid Workers? “Research Digest”,January 16, 2012.
[33] P.J. Watson, M.J. Brymer, G.A. Bonanno, Postdisaster Psychological Intervention Since 9/11. “American Psychologist”, 66, 2011, s. 482–494.
[35] K.E. Paul, M. van Ommeren, A Primer on Ssingle Session Therapy and its Potential Aapplication in Humanitarian Situations.”Intervention”, 11, 2013, s. 8-23.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.