Poświęciłam na terapię niemal 5 lat, około 350 godzin i ilość pieniędzy wystarczającą do kupna całkiem przyzwoitego używanego samochodu – około 18 tysięcy złotych. Z perspektywy czasu te liczby mnie przerażają. Czy naprawdę tego potrzebowałam?
Tomasz Witkowski: Kiedy i z jakiego powodu rozpoczęła pani terapię?
Natalia N.: Byłam tuż po skończeniu nietrafnie wybranego kierunku studiów, w trakcie którego załamałam się nerwowo i miałam epizody depresyjne. Odkąd pamiętam byłam skrajnie introwertyczna i nieśmiała, miałam problemy z dopasowaniem się do grup i niewielu przyjaciół, czułam się inna. Planowałam poprawić swoje relacje międzyludzkie i odkryć czym się chcę w życiu zawodowo zajmować.
T.W.: W jaki sposób wybrała pani terapeutę?
N.N..: Przypadkiem, wybrałam terapię na NFZ i trafiłam do pierwszej osoby która miała wolny termin. Po pewnym czasie przeniosła praktykę do prywatnego gabinetu. Natomiast lubię wiedzieć z kim mam do czynienia, dlatego sprawdziłam w internecie jej wykształcenie oraz praktykę. Dopiero wtedy, gdy po kilku miesiącach spotkań wspomniałam o moich poszukiwaniach, po raz pierwszy wykazała widoczne zainteresowanie tym co mówię. Wcześniej miałam poczucie, że była znudzona naszymi spotkaniami.
T.W.: Jakie to było wykształcenie?
N.N.: Jest psychologiem, skończyła 4 letnią szkołę psychoterapii psychodynamicznej.
T.W.: Jak rozpoczęła się terapia?
N.N.: Na początku ustaliłyśmy wstępnie moje cele, czas terapii nie został zdefiniowany, założyłam sama sobie, że zajmie może rok, półtora.
T.W.: Terapeutka nie chciała wstępnie określić czasu trwania terapii?
N.N.: Uznała, że nie jest w stanie powiedzieć ile zajmie całość. Miała trwać do czasu aż osiągnę poprawę. Wydawało mi się to wtedy całkiem rozsądnym podejściem
T.W.: Czy rozpoczynając terapię w ramach NFZ miała pani świadomość o jakichś ograniczeniach dotyczących tego, ile może trwać psychoterapia?
N.N.: Nie, nie wspominała o żadnych ograniczeniach czasowych które ustala NFZ.
T.W.: Czy terapeutka zawarła z panią jakiś rodzaj kontraktu terapeutycznego?
N.N.: Tak, ustaliłyśmy wstępnie cele, miejsce spotkań, ogólne zasady.
T.W.: Czy rozpoczynając terapię wiedziała pani w jakiej modalności będzie prowadzona?
N.N.: Powiedziała, że pracuje w modalności psychodynamicznej i wytłumaczyła skrótowo na czym to polega. Nie miałam wtedy jeszcze świadomości, że jest tyle rodzajów terapii.
T.W.: Czy terapeutka postawiła pani jakąś diagnozę na początku psychoterapii?
N.N.: Powiedziała mi, że mam zaburzenia lękowe. Natomiast to było bardzo ogólne stwierdzenie. Później odkryłam, że wpisała mi w kartę osobowość unikającą.
T.W.: Jak przebiegały sesje terapeutyczne?
N.N.: Terapeutka zawsze czekała aż zacznę rozmowę, co było dla mnie niezmiernie trudne, przez praktycznie całą naszą współpracę. Często zdarzało mi się, że siadałam w fotelu i nie byłam w stanie zacząć, im dłużej zwlekałam tym trudniej mi było mówić. Patrzyłyśmy na siebie w milczeniu, aż zrezygnowana po wielu minutach sama rozpoczynała, pytając mnie o uczucia. Podczas terapii zaczęłam interesować się psychologią, czytałam materiały dotyczące terapii, relacje pacjentów i psychologów, następnie przerzuciłam się na podręczniki akademickie i artykuły naukowe. Stwierdziła że robię to niepotrzebnie i powinna mi wystarczyć rozmowa z nią.
T.W.: Zniechęcała panią do poszerzania wiedzy o psychologii?
N.N.: Tak, tymczasem moje zainteresowanie tą dziedziną nabrało takiego rozmachu, że zapisałam się na studia i długo bałam się jej powiedzieć o mojej decyzji. Przez jeden rok studiowałam dziennie, pracowałam na pełny etat i dwa razy w tygodniu uczęszczałam na terapię. Terapeutka była pewna, że muszę mieć bardzo silne uczucia i wątpliwości dotyczące materiałów omawianych na psychologii. Nic takiego nie miało miejsca, byłam szczęśliwa, że mogę czytać i dyskutować z prowadzącymi.
T.W.: Jak pani łączyła studia dzienne, pracę na pełen etat i psychoterapię?
N.N.: Było to bardzo wyczerpujące doświadczenie, pracowałam głównie w nocy i pod koniec roku wiedziałam, że muszę z czegoś zrezygnować. Czułam że terapia jest moim priorytetem i potrzebowałam pieniędzy na nią, więc rzuciłam studia. Moje życie kręciło się wokół terapii i pracy, w której nie czułam się dobrze. Terapeutka twierdziła, że jestem źródłem swoich problemów i nie ma dowodu na to, że jeśli zmienię pracę poczuję się lepiej. Tymczasem pracowałam zmianowo, co mój organizm bardzo źle znosił. Byłam ciągle zmęczona i rozdrażniona. Brałam dużo zmian nocnych, żeby chodzić na terapię i często jechałam na sesje po 2-3 godzinach snu.
T.W.: Gdzie pani wtedy pracowała?
N.N.: W szpitalu. Na co dzień stykałam się z ciężkimi chorobami i śmiercią własnych pacjentów, wielokrotnie reanimowałam ludzi i widziałam jak umierają – nagle lub po wielu tygodniach oczekiwania. Bardzo przeżywałam każdą śmierć, zdarzało mi się płakać na dyżurach i w czasie wolnym. Z niedowierzeniem patrzyłam na moich współpracowników, którzy wydawali się być na to uodpornieni.
T.W.: Czy w trakcie terapii poruszaliście również te problemy?
N.N.: Tak, rozmawianie z nią przynosiło mi pewną ulgę. Ciężkie doświadczenia obfitowały w mroczne sny, które chętnie interpretowała w kontekście mojej osobowości. Czułam się do niej bardzo przywiązana i chciałam ją zrozumieć. Wpadłam w nawyk wyszukiwania informacji na jej temat. Nie było to dla mnie trudne zadanie, jedynie czasochłonne i samonagradzające. Denerwowało ją to. Twierdziła, że sabotuję proces terapeutyczny i chcę przejąć nad nią kontrolę. Mówiła, że mam przestać to robić, ale nie wiedziałam jak. Tęskniłam do niej, siedzącej dwa metry dalej w fotelu, tak bliskiej i obcej jednocześnie. Nie chciałam myśleć o końcu terapii. Torturowała mnie świadomość, że rujnuję swoją relację terapeutyczną, wiedzą którą o niej posiadam. Miałam wrażenie, że gdybym powiedziała jej wszystko mogłabym poczuć się lepiej, jednak za bardzo mnie to przerażało, a ona ucinała większość prób. Nie dała mi żadnych rad, jak mam mentalnie uwolnić się od niej. Chciała żebyśmy zajęły się moim życiem, gdy tymczasem ogromną jego część sama pochłaniała. Była stale obecna w moich myślach, rozważałam co robi i jaką jest osobą. Grafiki i wyjazdy planowałam pod terapię, całe moje życie było podporządkowane pod to, przez większość czasu spotykałyśmy się dwa razy w tygodniu.
T.W.: Czy z perspektywy czasu oceniłaby to pani jako uzależnienie od terapii lub od terapeuty?
N.N.: Myślę, że to najlepsze określenie stanu w którym się znalazłam. Natomiast było to bardziej uzależnienie od terapeutki, nie od samego procesu terapeutycznego.
T.W.: Czy nie uważa pani, że terapeutka nie powinna dopuścić do rozwinięcia się tak silnych uczuć, jakie pani w stosunku do niej żywiła, a jeśli to by się nie udało, to zrobić coś z tymi?
N.N.: To raczej pytanie do specjalistów o procedury, o zagrożenia, o sens terapii opartej na przeniesieniu w świecie, któremu daleko do anonimowości. Wymykałam się standardowej wizji psychoterapii, w której terapeuta jest nieprzeniknionym lustrem. Mechanizm przeniesienia nie został chyba nawet potwierdzony w żadnym badaniu naukowym, jeśli dobrze pamiętam. Niestety nie zrobiła wiele żeby mi z tym pomóc, moje uczucia wygasły naturalnie. Obawiam się, że to było nawet zgodne z wizją terapii psychodynamicznej, w której pacjent przeżywa różne stany by móc je przepracowywać.
T.W.: Co jeszcze było przedmiotem waszych rozmów?
N.N.: Wciągała moją matkę w najróżniejsze sytuacje. Twierdziła, że przenoszę swoje uczucia. Początkowo mnie to bardzo poruszało, po czasie stało się absurdalne. Ona i moja matka różniły w każdym względzie. Gdy się z nią nie zgadzałam była niezadowolona, gdy przyznawałam jej rację twierdziła, że nie robię tego naprawdę. Nie umiałam z nią rozmawiać.
T.W.: Czy te rozmowy zbliżały panią jakoś do celu, który wspólnie ustaliłyście rozpoczynając terapię?
N.N.: Trudno powiedzieć. Nie robiłyśmy podsumowań, nie miałyśmy punktów zaczepienia, po których wiedziałabym, że całość idzie w dobrym kierunku. Z jednej strony pomogła mi zrozumieć dynamikę moich relacji z ludźmi i miałam wsparcie w trudnych momentach związanych z pracą. Z drugiej strony, sesje koncentrowały mnie zbytnio na problemach, często błahych sprawach. Rozważałam wszystko w czasie wolnym i w czasie sesji, wyobrażałam sobie nasze rozmowy albo je wspominałam.
T.W.: Jak wyglądało pani życie prywatny w tym czasie? Czy coś się poprawiło w zakresie relacji z ludźmi?
N.N.: Poznałam chłopaka, którego bardzo polubiłam ze wzajemnością. Spotykaliśmy się przez około 2 miesiące. Minęły ponad 3 lata terapii, a ja dalej nie czułam się na siłach stworzyć z kimś związek, terapeutka zajmowała większość moich myśli. Nie wiedziałam jak mam sobie z tym poradzić ani jak przyznać się mu, że chodzę na terapię. Czułam się zaburzona i bałam się, że on to widzi. Porzuciłam go i rozpaczałam z tego powodu przez długi czas.
T.W.: Rozmawiała pani o tym ze swoją terapeutką?
N.N.: Oczywiście, natomiast zupełnie nie pamiętam przebiegu naszych rozmów z tamtego okresu, popadłam w pewnego rodzaju odrętwienie.
T.W.: Co działo się później?
N.N.: Mijały miesiące. Zrozumiałam, że potrzebuję realnych relacji, nie terapeutycznych. Było to dla mnie bardzo trudne, czułam się do niej taka przywiązana. Spędziłam w terapii sporą część swojego dorosłego życia. Nasze spotkania nie należały ani do zbyt odkrywczych, ani do przyjemnych, nie umiałam jednak z nich zrezygnować. Potrzebowałam wielu miesięcy, żeby wyrzucić ją ze swoich myśli i zająć się swoim życiem, oraz kolejnych, żeby zdecydować się na ostateczne odejście. Próbowała mnie namówić do pozostania i rozmawiania o codzienności. Odmówiłam.
T.W.: Jak to odebrała?
N.N.: Musiałam ją przekonywać, że naprawdę tego chcę i mam osoby z którymi mogę rozmawiać o tym, co spotyka mnie na co dzień. Widziała że jestem zdecydowana, spotkałyśmy się jeszcze kilka razy i zakończyłyśmy współpracę. Nawet pod koniec chciała interpretować moje życie w kategoriach zaburzeń. Dużo grałam w planszówki i uznała, że robię to dlatego żeby nie musieć rozmawiać naprawdę z ludźmi.
T.W.: Jak wyglądała ostatnia sesja? Czy podsumowałyście panie proces terapii?
N.N.: Całkiem miło. Podsumowałam całość i rozmawiałyśmy o moich planach na kolejne miesiące. Ona również zaczęła podsumowywać i usłyszałam o swojej matce i doświadczeniach wczesnodziecięcych. Nie byłam tym zbyt zachwycona, już wcześniej przestałam postrzegać jej osobę i moje dzieciństwo jako źródło zaburzeń.
T.W.: Czy otrzymała pani w trakcie ostatniej sesji jakieś wskazówki do pracy własnej?
N.N.: Oczywiście, że nie. Terapeuci psychodynamiczni nie udzielają rad i wskazówek.
T.W.: Czy w ciągu tych prawie 5 lat terapii rozmawiała pani z kimś o swojej terapii?
N.N.: W trakcie zaprzyjaźniłam się z osobą, która również chodziła na terapię psychodynamiczną. Porównywanie naszych doświadczeń wstrząsnęło mną. Pomimo sporych różnic między nami, słyszałyśmy podobne rzeczy. Ona również zaczęła interesować się psychologią, i również usłyszała, że jest to niepotrzebne. Także większość jej zachowań było interpretowanych na zasadzie zaburzeń, albo mających drugie dno. Nie otrzymywała żadnych rad jak radzić sobie z trudnymi stanami emocjonalnymi, w tym z krótkotrwałymi, ale ciężkimi stanami depresyjnymi, które mocno zaburzały jej codziennie funkcjonowanie. Po prostu miała je przeżyć i omówić na sesji terapeutycznej. Ponadto, była ona namawiana do podjęcia dodatkowej pracy i zmiany struktury swoich studiów (wymagały one częstych wyjazdów), żeby mieć czas i pieniądze na terapię. Uświadomiłam ją, że było to nieetyczne i niezgodne z sensem terapii i mogło mieć dalekosiężne, trudne do przewidzenia skutki w jej życiu. Pod koniec wróciłam do czytania książek o psychologii, tym razem z krytycznej perspektywy. Pochłaniałam je hurtowo i rozważałam to, co mnie spotkało. Dotarło do mnie jak dziwnym i nienaturalnym tworem jest „relacja terapeutyczna” i jak wiele nadziei w niej pokładałam. Spojrzałam na całą dziedzinę z innej perspektywy, po czym przestałam się nią interesować. Zmieniłam pracę na dzienną, co znacząco poprawiło mój komfort życia i powróciłam do swoich dawnych pasji.
T.W.: Co takiego dziwnego i nienaturalnego jest pani zdaniem w relacji terapeutycznej?
N.N.: Uznaje się, że relacja terapeutyczna ma moc leczącą i pełna jest przeniesień oraz przeciwprzeniesień. To nadaje olbrzymią wagę postaci terapeuty i stawia go w sytuacji nadczłowieka, który ma wiedzę i władzę nad drugą osobą. Wyznacza co jest w niej zaburzone, a co normalne. To daje niestety duże pole do potencjalnych nadużyć. Co jeśli osobowość terapeuty nie jest w pełni zdrowa? W terapii psychodynamicznej sporo czasu poświęca się na analizę relacji terapeutycznej, w moim przypadku odbywało się to w oparciu o doświadczenia wczesnodziecięce i uczucia które miałam, a których „źródeł nie mogłam pamiętać”. A przecież pamięć jest zawodna. Za dużo przypuszczeń i wniosków na wyrost, za mało koncentracji na realnych problemach. Jeśli przykładowo pokłócę się z przełożonym, nasz konflikt można rozpatrzeć i rozwiązać w bieżących kategoriach. Czy naprawdę konieczna jest do tego analiza, jak się czułam przy rodzicach mając 3 lata?
T.W.: Czy psychoterapia z panią podlegała jakiejś superwizji?
N.N.: Nieraz pytałam czy poddaje swoją pracę superwizji. Prowadziła wtedy ping-pong słowny i pytała co myślę na ten temat i dlaczego chcę to wiedzieć. Nigdy nie odpowiadała wprost.
T.W.: Czy z perspektywy czasu uważa pani, że terapeutka pracowała z panią według jakiegoś określonego planu?
N.N.: Nie wiem, czy pracowała według planu, ani czy miała pomysł na przebieg terapii. Jeśli miała, to nigdy mi go nie wyjawiła.
T. W.: Pani Natalio, czy podczas terapii wydarzyło się jeszcze coś, czego moje pytania nie ujawniły, a o czym chciałaby pani jeszcze opowiedzieć?
N.N.: Zdarzały się absurdalne sytuacje. Jestem punktualna, co oczywiście też musiałyśmy szczegółowo omówić. Raz przyjechałam bardzo spóźniona, były ogromne korki na mieście. Większość spotkania musiałam się tłumaczyć, że nie zrobiłam tego celowo. Nie chciała mi uwierzyć.
Innym razem miałam w pracy pacjentkę, której organizm był zatruty i cały czas krzyczała. Po kilkunastu godzinach słuchania jej pojechałam na sesję. Czułam się wykończona psychicznie i było mi źle na samą myśl o kolejnym dniu w szpitalu. Terapeutka nawet w to doświadczenie chciała wpleść moją matkę i powiedziała, że boję się być mamą dla moich pacjentów. Było to kompletnie surrealistyczne. Choć przyznam, że z pracy sama jej dostarczałam „matkowych” tematów. Starszym ludziom z demencją czy halucynacjami, zdarza się wołać głośno swoich bliskich, w tym dawno zmarłe matki. Robiło to na mnie piorunujące wrażenie, a jej dostarczało materiału do psychoanalitycznych rozważań.
Gdy wchodziłam do gabinetu widziałam w jakim jest humorze. W niektóre dni, miała tragiczny nastrój, natomiast nigdy się do tego nie przyznała. Obracała rozmową w taki sposób, jakbym to ja była na coś zła i z mojego powodu spotkanie było pełne negatywnych emocji. Przyjaciółka, o której wspominałam, miewała podobne sytuacje.
T.W.: Mogłaby pani podsumować swoje doświadczenie terapeutyczne?
N.N.: Nie oceniam źle swojej terapeutki, nie sądzę żeby chciała, aby nasza relacja miała taki przebieg. Prawdopodobnie moje silne uczucia do terapeutki, które przeszkadzały mi w codziennym funkcjonowaniu były wypadkową mojej osobowości i sytuacji terapeutycznej, w której się znalazłam. Zmieniłam się bardzo przez ten czas, relacje z ludźmi stały się dla mnie łatwiejsze, przestałam być tak bardzo skryta jak wcześniej byłam. Czy było to skutkiem terapii, czy całokształtu tamtych lat, trudno mi powiedzieć. Nie udało mi się zmienić ścieżki zawodowej. Sądziłam, że mam czas i w trakcie poznam siebie na tyle, żeby mieć siłę to zrobić. Nic takiego nie nastąpiło.
T.W.: Wiele osób rozważa uczestnictwo w psychoterapii i stoi przed wyborem terapeuty. Co by pani poradziła takim ludziom? Czego powinni się wystrzegać, unikać, na co zwracać uwagę?
N.N.: Zrobić kompleksowe badania krwi, żeby mieć pewność, że problemy nie wynikają z zaburzeń hormonalnych i niedoborów witamin. Zapoznać się z kodeksem etycznym psychoterapeutów, żeby mieć świadomość jakie działania ze strony terapeuty nie mogą mieć miejsca. Ustalić czas trwania terapii. Nawet, jeśli miałyby to być 2 lata, to już jest jakiś punkt odniesienia, informacja czego się można spodziewać i ile zazwyczaj czasu potrzebują ludzie z podobnymi problemami. Nie wpaść w pułapkę nadmiernego rozważania dzieciństwa i błędów rodziców. Jasne, dzieciństwo jest ważne, tylko jaki jest cel w rozdrapywaniu starych blizn, gdy ma się świeże rany?
T.W.: Pani Natalio, zna pani moją metaforę beczki pełnej jabłek, o której pisałem w swojej Psychoterapii bez makijażu?
N.N.: Tak.
T.W.: Myślę, że to jest dobry moment, aby zadać pani pytanie, które stawiam większości moich rozmówców. Gdzie, pani zdaniem, tkwi źródło problemów – w nadpsutym jabłku, do którego można porównać opisany przez panią przypadek terapii, czy też w samej beczce, jaką jest psychoterapia?
N.N.: Beczka jest zmontowana naprędce i pełna dziur, jabłka przedwcześnie zebrane, zielone i niedoskonałe. Psychoterapia to stosunkowo młoda dziedzina. Uznaje się za formę leczenia, tymczasem zgrabnie łączy fantazje z nauką. Liczę że z czasem się uprości i udoskonali. Dla dobra wszystkich potrzebujących pomocy.
KOMENTARZ:
Z punktu widzenia prawa, usługa psychoterapii została przeprowadzona poprawnie.
W świetle obowiązujących kodeksów etycznych terapeutka nie naruszyła zasad prowadzenia psychoterapii.
Mój punkt widzenia na etyczną stronę tak prowadzonej psychoterapii przedstawiałem wielokrotnie w swoich publikacjach. M.in. tutaj:
Zasada primum non nocere w psychoterapii. Podejście oparte na nauce
POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:
Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…
Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?
O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4
Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita
W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”
WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.


WHO szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5-6% populacji. W najgorszym razie depresja może prowadzić do śmierci wskutek samobójstwa. Szacuje się, że w ten sposób każdego roku umiera około miliona osób. W większości krajów odsetek ludzi, którzy w ciągu swojego życia chorują na depresję waha się pomiędzy 8 a 12%. Z tych danych wynika, że mamy do czynienia z pandemią choroby psychicznej o skali niespotykanej w całej historii rodzaju ludzkiego. Liczby cały czas rosną. W obliczu wzbierającej fali zachorowań nie do przecenienia są twarde dane, które wskazują kierunki, w których mogą podążać naukowcy i terapeuci poszukujący sposobów pomocy. Czasami, jak pokazała to 

Z pewnym opóźnieniem, dla tych, którzy nie mieli okazji posłuchać, zamieszczam link do audycji sprzed kilku tygodni, która miała miejsce w radiowej dwójce, a która miała toczyć się wokół zagadnień związanych z moją ostatnią książką 





psychologów, opublikował we flagowym czasopiśmie American Psychological Association (APA) artykuł zatytułowany The Effectiveness of Psychotherapy. Relacjonował w nim rezultaty ankiety przeprowadzonej przez Consumer Reports (CR, 1995) wśród swoich subskrybentów. Jest to obecnie jeden z najczęściej cytowanych na świecie artykułów na temat efektywności psychoterapii. Według Google Scholar do grudnia 2014 roku był cytowany 1899 razy, co powoduje, że zalicza się go do klasyki literatury psychologicznej. Przytacza się go średnio 99,95 razy w roku. Jest drugim najczęściej cytowanym artykułem, który Martin Seligman kiedykolwiek napisał.
Wygląda na to, że Seligman znalazł rozwiązanie problemów, które dotknęły ludzkość, bowiem na pierwszych stronach swojego artykułu umieszcza coś w rodzaju wyznania: