Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv): czym nauka różni się od teorii spiskowych, co wiemy o amnezji wczesnodziecięcej i dlaczego sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa.

To już kolejna z cyklu rozmów prowadzonych ze mną przez Jacka Tabisza. Tym razem rozmawiamy o niespodziankach, jakie szykuje nam nauka. Przechodzimy przez różne działy nauki i przytaczamy zaskakujące ciekawostki. Czy czekają nas wkrótce przełomy na miarę teorii względności, gdy obraz naszego świata zmieni się tak diametralnie, że nawet najbardziej trzeźwo myślący sceptyk będzie potrzebował długiej chwili, aby porzucić swoje dawne przekonania na rzecz nowych informacji o naszej rzeczywistości? Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia naszej rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? Powinna – i to jest jej najważniejsza różnica wobec teorii spiskowych i ideologii. Psychoanaliza, podobnie jak teorie spiskowe, nigdy niczym nie zaskakuje, bo da się w niej wyjaśnić wszystko: każdy fakt ją potwierdza, a ten, który mógłby ją obalić, zostaje odwrócony na jej korzyść. Tak samo działają modne pseudopsychologiczne wtręty z fizyki kwantowej i zapychanie luk w wiedzy o świadomości Bogiem czy inną siłą zewnętrzną: wszystko nagle pasuje, ale niczego się nie dowiadujemy.

Prawdziwe zaskoczenia przynosi dobra psychologia rozwojowa, którą na studiach lekceważyłem. Amnezja wczesnodziecięca sprawia, że praktycznie nie pamiętamy niczego sprzed trzeciego–czwartego roku życia, bo nie ma jeszcze „ja”, z którym wspomnienia mogłyby się wiązać. Tymczasem polskie sądy przesłuchują kilkunastolatków w sprawie molestowania, którego mieliby doznać jako dwulatki, i skazują na podstawie takich zeznań.

Sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa. Mój ateizm nie jest wiarą w nieistnienie Boga, lecz przekonaniem, że ta hipoteza jest bardzo mało prawdopodobna. Podobnie oceniam samoświadomość zwierząt: u naczelnych, słoni czy delfinów jest bardzo prawdopodobna, u skorupiaków znacznie mniej. Kosmici? Szansa, że gdzieś istnieją, jest dziś wyższa niż szansa na istnienie zdolności paranormalnych, ale prawdopodobieństwo, że ich spotkamy, jest znikome. Jako psycholog bardzo bym jednak chciał poznać psychikę istot, które wyewoluowały gdzie indziej.

O pseudonauce w psychologii i o tym, jak sądy korzystają z zawodnych wspomnień, piszę w „Zakazanej psychologii”.

 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O tym, jak podręczniki psychologii przedstawiają i zniekształcają wizerunek nauki

Psychologia jako dziedzina nauki cieszy się wśród zwykłych ludzi ogromną popularnością, czasami wręcz przypominającą fascynację religijną. Prawdopodobnie dlatego jest jednym z najbardziej popularnych kierunków studiów w Europie i Ameryce Północnej.

  GettyImages-3429097.jpgPsychologia jako dziedzina nauki cieszy się wśród zwykłych ludzi ogromną popularnością, czasami wręcz przypominającą fascynację religijną. Prawdopodobnie dlatego jest jednym z najbardziej popularnych kierunków studiów w Europie i Ameryce Północnej. Jednocześnie, wcale nie rzadko spotyka się stanowcze opinie, że psychologia w ogóle nie jest nauką. Tak skrajnie krytyczne opinie na temat psychologii bywają zapożyczone od autorytetów – nie kto inny przecież jak znany fizyk i laureat nagrody Nobla Richard Feynman porównał w swoim słynnym wykładzie z 1974 roku nauki społeczne i psychologię w szczególności do kultu cargo. Mogą też powstawać na skutek kontaktu z wszechobecnymi uproszczeniami i mitami rozpowszechnianymi przez pop-psychologię lub w wyniku braku zrozumienia czym jest nauka i jak rozwiązuje swoje dylematy. Te nieporozumienia mają brzemienne skutki między innymi dla rozróżniania pomiędzy twierdzeniami naukowymi i pseudonaukowymi. William O’Donohue i Brendan Willis z University of Nevada, w swoim najnowszym artykule doszli do wniosku, że za taki problematyczny wizerunek psychologii jako nauki są odpowiedzialne również akademickie podręczniki psychologii.  Autorzy swój wniosek sformułowali na podstawie przeglądu  30 podręczników, w których poszukiwali 18 kluczowych współczesnych zagadnień z filozofii nauki. Więcej na ten temat w artykule mojego autorstwa opublikowanym w BPS Research Digest:

Many undergrad psych textbooks do a poor job of describing science and exploring psychology’s place in it

Lub w źródłowym opracowaniu:

Problematic images of science in undergraduate psychology textbooks: How well is science understood and depicted?


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.