Właśnie rozpoczyna się jeden z najciekawszych eksperymentów w historii psychologii!

Wielkiego szumu narobiła niedawno ciepła jeszcze książka francuskiego dokumentalisty Thibault Le Texiera zatytułowana Histoire D’Un Mensonge (Historia kłamstwa), w której autor ujawnia kulisy słynnego eksperymentu więziennego, zwanego również eksperymentem stanfordzkim, przeprowadzonego w 1971 roku przez Philipa Zimbardo. Le Texier przesłuchał i przejrzał nagrania wideo i audio zdeponowane w Zimbardo’s online archive at Stanford University (archiwum zawiera 994 pozycji wśród których jest 49 nagrań wideo i 54 zapisów dźwiękowych). Każdy może powtórzyć to, co zrobił Le Texier i sprawdzić, czy jego wnioski są właściwe. A są niewesołe. Francuski dokumentalista odkrył, że „król jest nagi”, a powtarzane we wszystkich chyba podręcznikach świata twierdzenia o naturze ludzkiej sformułowane na podstawie tego eksperymentu dalekie od prawdy. Philip Zimbardo manipulował sytuacją w taki sposób, aby uzyskać to, co założył. Materiały i wypowiedzi uczestników eksperymentu nie pozostawiają co do tego wiele złudzeń. Psychologii przyjdzie zmierzyć się z kolejną wielką porażką. I tutaj właśnie zaczyna się jeden z najciekawszych eksperymentów w historii psychologii. Jak zareagują uczeni? Potępią tego którego wynieśli na piedestał, czy będą bronić i usprawiedliwiać? Uznają, że mechanizmy kontroli w nauce są w fatalnej kondycji, czy będą twierdzić że jedno (kolejne już) zgniłe jabłko nie oznacza, że cała psychologia jest zła? A może przypiszą nauce zasługę Le Texiera twierdząc, że to kolejny dowód na to, że nauka jest mechanizmem samonaprawialnym? Robi się naprawdę ciekawie! Ale najważniejsze pytanie, które mam w głowie, to czy po całym tym szumie wokół Philipa Zimbardo cokolwiek w systemie kontroli nauki ulegnie zmianie? Czy wielcy uczeni poza wyrażaniem swoich stanowisk zainicjują jakieś zmiany? Kiedy kilka lat temu, Brian Nosek ogłosił rezultaty słynnego projektu replikacyjnego, z którego wynikało, że ponad 60% wyników ze 100 słynnych eksperymentów z psychologii społecznej nie udało się zreplikować, w światku psychologów zawrzało. Część uczonych, szczególnie młodych udzieliła mu wsparcia, inni atakowali bezpardonowo, jeszcze inni szukali wymówek i usprawiedliwień dla tak fatalnego stanu rzeczy. Trójka polskich psychologów społecznych – Adrian Wójcik, Aleksandra Cisłak i Dariusz Doliński opublikowali z tej okazji artykuł zatytułowany Psychologia to nie ściema, który ukazał się w portalu Wyborcza.pl. W pierwszym zdaniu stawiali retoryczne pytanie: „Czy sprawny kłamca[1] i różnice w wynikach badań mogą ośmieszyć naukę?” Natychmiast zareagowałem przygotowując replikę na ich stanowisko w którym tak oto odpowiadałem na ich pytanie: „Rozsądny i myślący człowiek nie może udzielić innej odpowiedzi niż przecząca: >>Nie, nie mogą<<. Nie jest ona jednak w żaden sposób miarodajna, bowiem samo pytanie zawiera ukryte tezy, które fałszują rzeczywistość, próbując narzucić czytelnikowi punkt widzenia autorów. Jeden sprawny kłamca i różnice w wynikach badań nie mogą ośmieszyć nauki, ale wielu sprawnych kłamców i zrezygnowanie z powtarzania wyników badań (replikacji) nie tylko ośmieszają naukę, ale stanowią dla niej ogromne zagrożenie.” Afera jaka wybuchła wokół eksperymentu stanfordzkiego ośmiesza naszą dziedzinę nauki, bo pokazuje, że przez blisko 50 lat nie potrafiliśmy ani wykryć oszustwa, ani zreplikować wyników jednego z najsłynniejszych w historii psychologii badań. Nie potrafiliśmy też wykorzystać dotychczasowych skandali w naszej dziedzinie, aby dokonać istotnych zmian. Pokazuje też, że kariera naukowa ma dzisiaj więcej wspólnego z karierą celebrytów, niż z karierą ludzi, którzy dążenie do prawdy umiejscawiają na szczycie swojej hierarchii wartości. Zimbardo skrzywdził nie tylko psychologię jako dziedzinę nauki. Przyniósł także ogromną szkodę całej naszej kulturze i cywilizacji. Uwierzyliśmy mu, że jesteśmy mniej ludzcy niż rzeczywiście jesteśmy. Z niepotrzebną pokorą przyjęliśmy tę „prawdę”. Ilu z nas pod wpływem stworzonych przez niego dogmatów „uległo” sytuacji? Ilu usprawiedliwiało zachowania tych, którym odstąpienie od człowieczeństwa było na rękę? Pamiętam fascynujący wykład Zimbardo, który wygłosił we Wrocławiu podczas inauguracji roku akademickiego na Wydziale Zamiejscowym SWPS we Wrocławiu. Dzisiaj wiem, że to nie kto inny jak on przekonał mnie i tysiące innych do istnienia Lucyfera – upadłego anioła, którego sam wymyślił. W przygotowaniu bardziej obszerny tekst odsłaniający kulisy stafordzkiego eksperymentu więziennego. Zapraszam do śledzenia mojago bloga. Więcej o aferze wokół eksperymentu Stanfordzkiego: Wywiad online z Le Texier: https://www.contretemps.eu/entretien-texier-experience-stanford/ Artykuł Bena Bluma: https://medium.com/s/trustissues/the-lifespan-of-a-lie-d869212b1f62 Artykuł w LiveScience: https://www.livescience.com/62832-stanford-prison-experiment-flawed.html Artykuł w The Psychologist: https://thepsychologist.bps.org.uk/time-change-story https://exposenews.info/world/2018/06/28/philip-zimbardo-defends-the-stanford-jail-experiment-his-most-well-known-work.html https://psyarxiv.com/b7crx Griggs, R.A. (2014). Coverage of the Stanford Prison Experiment in introductory psychology textbooks. Teaching of Psychology, 41, 195-203. http://www.prisonexp.org/response [1] Chodziło o historię psychologa społecznego, Diederika Stapela, autora blisko 60 artykułów naukowych napisanych na podstawie sfabrykowanych danych. Więcej: https://forbiddenpsychology.wordpress.com/2014/06/26/from-the-archives-of-scientific-fraud-diederik-stapel/  
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czego za kilkanaście lat będzie się wstydził obecny student psychologii, a z czego będzie dumny?

Od wielu lat jestem zapraszany na konferencje studenckie i jeśli tylko mogę, biorę w nich udział, bo wśród studentów i świeżo upieczonych absolwentów widzę więcej wiary w naszą dziedzinę i szczerych chęci uczynienia jej lepszą, niż wśród naukowców i praktyków…

Od wielu lat jestem zapraszany na konferencje studenckie i jeśli tylko mogę, biorę w nich udział, bo wśród studentów i świeżo upieczonych absolwentów widzę więcej wiary w naszą dziedzinę i szczerych chęci uczynienia jej lepszą, niż wśród naukowców i praktyków zajmujących się nią od lat. Wielu z tych  ostatnich dawno już okopało się na swoich stanowiskach i bywa niestety, że stanowią spore zagrożenie dla tych pierwszych. Wobec niezepsutych jeszcze i ciągle niewinnych umysłów częściej stosują podstępną indoktrynację w miejsce nauki krytycznego myślenia i sceptycyzmu. Zakładam jednak, że studenci, do których kieruję te słowa wyobrażają sobie siebie za kilkanaście lat, jako ludzi wykonujących zawód psychologa, który cieszy się niekłamanym szacunkiem społecznym. Nie tanią popularnością budowaną na domniemaniach o wiedzy tajemnej o funkcjonowaniu ludzkiej psychiki, którą rzekomo my psychologowie posiedliśmy, lecz respektem w obliczu realnych efektów, jakie przynosi stosowanie psychologii. Pierwsza rada, jaką chciałbym skierować do studentów psychologii pochodzi nie od jednego z prominentnych przedstawicieli naszej dziedziny, lecz od człowieka, od którego należałoby się spodziewać myślenia sprzecznego z założeniami sceptycyzmu i racjonalizmu. Jest nim przywódca duchowy buddystów – Tenzin Gyatso, 14 Dalajlama. Kiedy wyraził zgodę na przeprowadzenie badań nad medytującymi mnichami, jego współwyznawcy zastanawiali się z trwogą co będzie jeśli wyniki badań nie potwierdzą ich wierzeń. Miał on wówczas powiedzieć:
Jeśli analiza naukowa w sposób konkluzywny wykaże, że niektóre nasze twierdzenia są fałszywe, wówczas porzucimy je[1].
Sceptycyzm, którego mogłoby pozazdrościć wielu naukowców, szczególnie tych, którzy w ramach naszej dziedziny rozwijają bezwartościowe koncepcje nie znajdujące potwierdzenia w badaniach. Podtrzymują oni w ten sposób paradygmat uprawiania nauki, o którym socjolog Jeremy Freese twierdził, że:
jest bardziej wampiryczny niż empiryczny – nie da się go zabić zwykłymi danym.
A bywa i gorzej, bo część naukowców nie tylko chroni bezużyteczne koncepcje przed bezlitosną empirią ale wręcz je wzmacnia fałszując dane lub pokrętnie je interpretując. Takimi „bytami – zombie” w naszej dziedzinie są chociażby: – testy projekcyjne ze słynnym testem Rorschacha na czele[2]; – psychoanaliza wraz z koncepcjami pochodnymi[3]; – wszędobylskie bezmyślnie wykorzystywane pojęcie stresu i mity o jego wpływie na zdrowie[4]; – debriefing psychologiczny[5]; – mit dzieciństwa[6]; – profilowanie psychologiczne na potrzeby psychologii sądowej[7]; – uproszczenia psychologii pozytywnej[8]; – mit o skali skuteczności psychoterapii[9]; – i wiele, wiele innych. W przeciwieństwie do czasów, kiedy ja studiowałem psychologię, dzisiaj, aby wyrobić sobie rzeczywisty obraz naszej dziedziny, student może wyczyścić ją z fałszywych naleciałości dzięki lekturze niektórych książek dostępnych w języku polskim[10]. Aby ten obraz stał się jeszcze bardziej klarowny powinien jednak przeczytać ich dużo, dużo więcej tych dostępnych na razie tylko w języku angielskim[11]. W tytułach wielu z nich zwraca uwagę słowo „mity”, bo docieranie do sedna naszej dziedziny przypomina w istocie zdzieranie warstw narosłych jeden na drugim mitów. Niektóre łuszczą się w wyniku upływu czasu i napływających informacji, inne przywarły uporczywie i nie chcą dać się oderwać. W takim stanie pokolenie moje i moich poprzedników przekazuje wam dziedzictwo psychologii. Nie mamy zbyt wiele powodów do dumy. Przynajmniej ja tej dumy nie odczuwam. Dlatego chciałbym Wam przekazać coś, czego nikt nie przekazał mnie, kiedy byłem w Waszym wieku i na Waszym miejscu, a co może uchronić Was za kilkanaście, kilkadziesiąt nawet lat od dojmującego uczucia kaca, polegającego na tym, ze zajmowaliście się czymś co było podejrzane moralnie lub nieuczciwe intelektualnie. My, współcześni psychologowie zamiast powodów do dumy mamy sporo poczucia wstydu, bo ukryliśmy wiele brzydkich kart historii psychologii i przemilczeliśmy wiele kompromitujących wydarzeń. Życiorysy psychologów, o których czytacie w waszych podręcznikach, usilnie domagają się korekty. Dla przykładu: Zygmunt Freud – całkowicie sfabrykował 5 z 18 przypadków, na podstawie których sformułował swoją koncepcję genezy histerii. W pozostałych 13 przypadkach skłamał odnośnie rezultatu prowadzonej psychoterapii. Fabrykowanie danych kontynuował przez całe życie[12]. Robert Yerkes – aktywnie uczestniczył w działalności stowarzyszeń eugenicznych nawołując do identyfikacji za pomocą testów IQ i eliminacji „gorszych” jednostek[13]. Lewis Terman – j.w[14]. Henry Murray – prowadził skrajnie nieetyczne badania w ramach tajnego programu CIA znanego pod kryptonimem MKUltra, którego celem było doskonalenie metod torturowania jeńców. W wyniku tych eksperymentów jeden z badanych przez niego studentów (Ted Kaczynski) został terrorystą[15]. Donald Olding Hebb – j.w. skrajnie nieetyczne eksperymenty nad deprywacją sensoryczną[16]. Martin E.P. Seligman – fałszowanie na potrzeby propagandy APA wyników badań nad efektywnością psychoterapii. Aktywne i kłamliwe zaprzeczanie zaangażowania APA w program doskonalenia metod torturowania więźniów zainicjowany przez CIA po atakach na WTC[17]. Mamy też cały czas powody do tego aby wstydzić się tego, jak uprawiamy naszą dziedzinę. Należą do nich w szczególności: – całkowity brak kontroli danych surowych i aktywne przeciwstawianie się próbom jej narzucenia[18]; – brak publikowania negatywnych wyników badań[19]; – niedostateczna liczba replikacji[20]; – produkcja nauki śmieciowej[21]; – bezmyślne stosowanie procedury testowania hipotez zerowych[22]; – odejście od badania zachowania w kierunku introspekcji[23]; – proliferatywność[24]; – prymat mody nad potrzebą syntezy i zrozumienia[25]; – nieuzasadniona niechęć do technologii[26]; – i wiele, wiele innych. Są trzy dość oczywiste scenariusze rozwoju obecnej sytuacji w psychologii – pogorszenie, brak zmian, polepszenie. Analiza praktyk zarówno psychologów naukowców, jak i praktyków nie pozwala mieć złudzeń co do tego, że zostanie zrealizowany ostatni scenariusz. A przynajmniej nie w ciągu najbliższych kilkunastu lat, podczas których będzie się rozwijała Wasza kariera. Co w takiej sytuacji można zrobić? Zakładając, że mimo wszystko nie chcecie rezygnować z zawodu psychologa, macie co najmniej trzy możliwe ścieżki:
  1. Ścieżka trzech „mądrych małp”. Nie widzę nic złego, nie słyszę nic złego, nie mówię nic złego. Aby podążać tą ścieżką wystarczy wybrać swoją specjalizację naukową lub dział psychologii stosowanej, przyjąć zwyczaje i zasady już obowiązujące i podążać za nimi. Dobrze jest też wybrać swojego guru, którego będziecie naśladować. To ścieżka, która gwarantuje rozwój kariery w każdym obszarze. Wyuczone w środowisku mechanizmy obronne będą skuteczne w odniesieniu do większości wątpiących o jakości naszej dziedziny. Jeśli większość z Was wybierze tę ścieżkę, to za kilkanaście lat nadal będziemy słyszeć opinie pod adresem psychologii, że to nie jest nauka, że nie dysponuje narzędziami potrafiącymi przewidywać zachowanie ludzi. Poziom szacunku społecznego nie zmieni się w stosunku do tego, na jaki zasługuje dzisiaj, a prawdopodobnie nawet się obniży. Przybędzie ludzi niezadowolonych z jakości usług oferowanych przez psychologów. Pozostaną też niewygodne jednostki, które będą zadawały kłopotliwe pytania i podważały sensowność tego co robimy. Będziecie się wstydzić dokładnie tego samego, czego ja wstydzę się dzisiaj. Takie będą koszty wyboru tej ścieżki.
  2. Ścieżka „róbmy swoje”. Rozejrzyjcie się uważnie w swojej dziedzinie, wybierzcie taki jej obszar, co do którego jesteście pewni, że charakteryzuje go najwyższa możliwa rzetelność, a wyniki badań potwierdzają jego skuteczność. Następnie poświęćcie się pracy w tym obszarze dążąc do uzyskiwania najlepszych możliwych rezultatów, najsolidniejszymi znanymi Wam metodami. Zyskacie szacunek wielu. Na mijanych na korytarzu przedstawicieli naszej dziedziny uprawiających nieco „podejrzane” jej obszary będziecie patrzyli z wyższością, ale również z tolerancją. To sposób postępowania wielu wybitnych uczonych. Wybór tej ścieżki zmienia bardzo niewiele w odbiorze naszej dziedziny przez otoczenie zdominowane przez przedstawicieli ścieżki pierwszej. Przeciętny człowiek będzie Was spostrzegał jako reprezentanta podejrzanej dziedziny, która niewiele ma do zaoferowania. O ile sami nie będziecie mieli sobie wiele do zarzucenia, powody wstydu pozostaną takie same jak w przypadku ścieżki pierwszej.
  3. Nonkonformistyczna ścieżka „pod prąd”. Nie polega na przeciwstawianiu się wszystkim, lecz na rozumowym podważaniu obiegowych racji większości i działaniu zgodnie z nakazami rozumu. Wiąże się z największymi kosztami, bo większość karze nonkonformistów przynajmniej ostracyzmem społecznym. Można zyskać szacunek jednostek i raczej pewny brak akceptacji większości. Gwarantuje sporą liczbę zagorzałych wrogów. Godna polecenia tym, którzy lubią być uczciwi w stosunku do siebie bez względu na koszty. Jedyna ścieżka, która gwarantuje jakiekolwiek zmiany w naszej dziedzinie i redukcję powodów odczuwania wstydu.Image result for august landmesser
Wiedząc zatem dość dokładnie, czego możemy w przyszłości się wstydzić, warto zastanowić się nad tym, z czego będziemy mogli być dumni. A ponieważ niewątpliwe osiągnięcia psychologii w zakresie polepszania ludzkiego życia giną dzisiaj pod natłokiem hałaśliwych marketingowych haseł usług psychologicznych o wątpliwej reputacji, warto sprawdzić, na ile wyraźnie są one identyfikowane. Aby to zrobić, weź udział w krótkim quizie. W tym celu zaloguj się na stronie www.kahoot.com, znajdź quiz zatytułowany „Psychologia wokół nas” (https://play.kahoot.it/#/?quizId=69fa53b5-b642-44a1-a7b3-035a10d425b6w) i odpowiedz na postawione w nim pytania. Porównaj swój wynik z odpowiedziami 49 słuchaczy wykładu, którzy wzięli udział w quizie (25,73% poprawnych odpowiedzi, 74,27 błędnych, średni wynik 876,73 punkty, najlepsi uczestnicy odpowiedzieli poprawnie na 3 spośród 5 pytań). Wszystkie wymienione w quizie zastosowania psychologii w sposób bezprecedensowy zwiększyły nasze bezpieczeństwo, uratowały setki tysiące istnień ludzkich, przyczyniły się do niebywałych oszczędności materialnych.[27] Prawdopodobnie większość z nich jest nawet nam, psychologom kompletnie nieznana, chociaż każdy z nas bez trudu jest w stanie przywołać w pamięci wizerunek Freuda – człowieka, który pchnął psychologię i psychoterapię na zupełnie niewłaściwe tory. Wyobrażając go sobie prawdopodobnie zobaczymy to samo zdjęcie, o którym pisze Nicholas A. Cummings:
Gdy mistrz zmarł, ortodoksyjna freudowska psychoanaliza osiągnęła szczyt konformizmu, nigdy więcej nie obserwowany w tak skrajnych formach w dziedzinie zdrowia psychicznego. Każdy praktykujący psychoanalityk miał w swoim gabinecie portret Zygmunta Freuda. To zawsze było to samo zdjęcie, zrobione w szczytowym momencie jego kariery, przedstawiające go z dobrze przyciętą brodą i w surducie. Freud palił pięć cygar każdego dnia pracy, a jego krawiec uszył mu pięć pionowych przegródek w kieszeni na piersi, aby mógł je pomieścić. Tak więc, jego męscy naśladowcy kazali krawcom wszywać pięć saszetek po wewnętrznej stronie swoich płaszczy.[28]
Dzisiaj trudno jest pozbyć się z psychologii podobnie bezwartościowych bzdur, a natarczywość marketingowa usług psychologicznych o wątpliwej reputacji jest prawdopodobnie odwrotnie proporcjonalna w stosunku do ich efektywności. Tworząc następne mity, pokrywają kolejnymi warstwami nieporozumień to, co rzeczywiście w psychologii działa i jest skuteczne. To, czy nadal będą zagłuszały rzeczywiste dokonania zależeć będzie również od Waszego przyzwolenia i tolerancji na promowanie tego, co pokrętne i złudne. [1] https://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/is-buddhism-the-most-science-friendly-religion/ [2] Lilienfeld, S. O., Wood, J. M., Garb, H.N., Status naukowy technik projekcyjnych. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002. [3] Eysenck, H.J., Zmierzch i upadek imperium Freuda. WiR PARTNER, Kraków 2002; Grünbaum, A., Podstawy psychoanalizy. Krytyka filozoficzna. UNIVERSITAS, Kraków 2004. [4] Doublet, S., The Stress Myth. Science and Humanities, Chesterfield 1999. [5] Witkowski, T., Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy. BrownWalker, Boca Raton 2016, rozdz. 9. [6] Paris, J., The myth of childhood. Routledge, 2000. [7] https://www.theguardian.com/science/2010/sep/14/psychological-profile-behavioural-psychology [8] B. Ehrenreich, Smile or die. How positive thinking fooled america and the world. Granta Publications, London 2009. [9] T. Dineen, Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People (2007), 48. Retrieved from http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf [10] Oto przykładowa lista: Andreski, S., Czarnoksięstwo w naukach społecznych. Oficyna Naukowa, Warszawa 2002. Arkowitz, H., Lilienfeld S.O., Zdrowie psychiczne. Mity i fakty. Wydawnictwo CiS, Warszawa-Stare Groszki 2018. Eysenck, H.J., Zmierzch i upadek imperium Freuda. WiR PARTNER, Kraków 2002. Garstka, T. Psychopedagogiczne mity. Jak zachować naukowy sceptycyzm w edukacji i wychowaniu. Jarret, C., Mózg 41 największych mitów. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017. Lilienfeld, S.O., Lynn, S.J., Ruscio, J., Beyerstein, B.L., 50 wielkich mitów psychologii popularnej. Wydawnictwo CiS, Warszawa-Stare Groszki 2011. Kagan, J., Trzy złudne przekonania. Wydawnictwa WAM, Kraków 2008. Masson, J., Przeciw terapii. Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2004. Persaud, R., Pozostać przy zdrowych zmysłach. Jacek Santorski & Co Agencja Wydawnicza, Warszawa 2006. Satel, S., Lilienfeld, S.O., Pranie mózgu. Uwodzicielska moc (bezmyślnych) neuronauk. Wydawnictwo CiS, Warszawa-Stare Groszki 2017. Witkowski, T., Zakazana psychologia. Pomiędzy nauką a szarlatenerią. Tom I. Biblioteka Moderatora, Taszów 2009. Witkowski, T., Zakazana psychologia. Nauka kultu cargo i jej owoce Tom II. Wydawnictwo CiS, Warszawa-Stare Groszki 2013. Witkowski, T., Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach. Wydawnictwo Bez Maski, Wrocław 2018. [11] Przykładowa lista: Clancy, S.A., The trauma myth. The truth about sexual abuse of children – and its aftermath. Basic Books, New York 2010. Dineen, T., Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People (2007), 48. Retrieved from http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf Doublet, S., The Stress Myth. Science and Humanities, Chesterfield 1999. Ehrenreich, B., Smile or die. How positive thinking fooled america and the world. Granta Publications, London 2009. Eisner, D. A., The Death of Psychotherapy: From Freud to Alien Abductions. Praeger, Westport, CT 2000. Paris, J., The myth of childhood. Routledge, 2000. Forde, R.A., Bad Psychology: How Forensic Psychology Left Science Behind. Jessica Kingsley Publishers, London 2018. [12] T. Witkowski Zakazana psychologia. Pomiędzy szarlatanerią a nauką. Biblioteka Moderatora, Taszów 2009; T. Witkowski, M. Zatonski, Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, Brown Walker Press, Boca Raton 2015. [13] Tamże. [14] Tamże. [15] Witkowski, T., Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. (w przygotowaniu). [16] Tamże. [17] Tamże. [18] https://tomaszwitkowski.pl/wp-content/uploads/2017/07/artykuc582.pdf [19] Witkowski, Zatonski, Psychology Gone Wrong. Rozdz. 4 wyd. cyt. [20] Tamże, Rozdz. 6. [21] Tamże. [22] Witkowski, Psychology Led Astray. Rozdz. 4 wyd. cyt. [23] Tamże, Rozdz. 3. [24] Tamże. [25] Budzicz, Ł., Wartość poznawcza badań empirycznych w psychologii społecznej. Rozprawa doktorska UAM, Poznań 2015. [26] Witkowski, T., Algorytmy psychoterapii. Na wirtualnej kozetce. „Polityka – Niezbędnik inteligenta”, 3 października 2017. [27] Więcej na ten temat w: Witkowski, T., Zakazana psychologia. T. 2 wyd. cyt. oraz Witkowski, T., Psychologia, jeszcze nauka, czy już tylko agresywny marketing? „Psychologia Ekonomiczna,” 7, 2015.  DOI: https://doi.org/10.15678/PJOEP.2015.07.05 [28] Once the master had died, orthodox Freudian psychoanalysis reached a zenith of conformity never to be seen again to that extreme in the field of mental health. Every practicing psychoanalyst had hanging in his office a portrait of Sigmund Freud. It was always the same photo, taken at the height of his career, sporting a well-trimmed beard and frock coat. Freud smoked five cigars during every workday, and he had his tailor sew a series of five vertical pouches inside his breast pocket to hold them. Yes,  his male followers all had their tailors replicate the five pouches on the inside of their coats.  
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na wykład do Opola!

Plakaty mówią prawie wszystko, poza tym, że mój wykład odbędzie się o godz. 9:00, 23 marca. Miejsce konferencji: Uniwersytet Opolski, Instytut Psychologii. Więcej szczegółowych informacji na stronie wydarzenia na Facebooku:

Plakaty mówią prawie wszystko, poza tym, że mój wykład odbędzie się o godz. 9:00, 23 marca. Miejsce konferencji: Uniwersytet Opolski, Instytut Psychologii. Wstęp wolny! Więcej szczegółowych informacji na stronie wydarzenia na Facebooku: https://www.facebook.com/events/1951650768417888/permalink/1963695993880032/
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

A Scientist Pushes Psychology Journals toward Open Data

W marcu tego roku ponownie rozgorzała dyskusja na temat udostępniania danych surowych recenzentom czasopism naukowych. Stało się to za sprawą Gerta Storma – psychologa, który odmówił zrecenzowania pracy nie zawierającej takich danych. W konsekwencji próbowano zmusić go do ustąpienia ze stanowiska recenzenta jednego ze sztandarowych czasopism American Psychological Association. Sprawę opisywały prestiżowe czasopisma takie jak Nature. Ponieważ wielokrotnie zajmowałem się tym problemem, redaktorzy Skeptical Inquirer poprosili mnie o zabranie głosu w tej sprawie. Oto mój komentarz, Który ukazał się w czwartym numerze (July/August) 2017 roku. Artykuł.pdf  
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Recenzja mojej książki w „The Skeptical Intelligencer”

Prof. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – zrecenzował książkę w pierwszym tegorocznym numerze. Zapraszam do lektury!

Psychology Led Astray to dobrze i przystępnie napisana książka oparta na gruntownie przeprowadzonych badaniach. Trudno przecenić znaczenie tematu, który porusza.
Znalezione obrazy dla zapytania michael heapProf. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – Skeptical Intelligencer zrecenzował książkę w pierwszym tegorocznym numerze. Zapraszam do lektury!  

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy by Tomasz Witkowski, Boca Raton, FL: BrownWalker Press, 2016, pp 276 + xiii. ISBN-10: 1-62734-609-0; ISBN-13: 978-1-62734-609-2.

What is going wrong with Psychology and why is it so vulnerable to so many unproven, unscientific and all-too-often weird ideas and practices? ______________________________________________________________________________________________________ Reviewed by Michael Heap Speaking as someone who has worked as a psychologist for the last 47 years it may come as no surprise for me to defend psychology as a worthy field of study. Like all disciplines it is vulnerable to quirky ideas, questionable practices, and pseudoscientific claims, but more so than the hard sciences because of the nature of the subject matter, about which everyone can have his or her opinions and theories, some of them strongly held. A Psychology degree, thousands of which are handed out annually by universities, in itself offers no guarantee that the holder is endowed with the discipline required to adhere to a rational understanding of the human mind, its capabilities and its afflictions. Psychological research is particularly vulnerable to a malaise that is now acknowledged to affect many fields of study involving human subjects, namely unreliability; experiments and other forms of investigation are often badly designed and conducted, and the results poorly analysed and improperly interpreted. One force responsible for this lamentable state of affairs is the requirement on most university staff to maintain a decent flow of research publications. Hence convenience will play an important role in choice of research topics and human volunteers to be studied (usually undergraduate students). The inevitable result is that thousands of research papers in hundreds of journals are published annually, most are hardly ever read, and what limited attempts are made to replicate the findings all too often end in failure. Applied psychology (clinical, educational, forensic, occupational, etc.) is no less a dodgy business, more revealingly so in the present climate of accountability to a strong and reliable evidence base. All of this does not discredit Psychology as an academic and applied discipline, vital in the prospectus offered by any university worth its salt, likewise in medical and educational services, civil and criminal justice systems, and many other important spheres of public life. But Psychology is something people do and when it goes seriously wrong it is largely because of the way people are doing it and the political, social and economic contexts in which they operate. The author of Psychology Led Astray would agree, I am sure, with the above sentiments. Tomasz Witkowski is himself a psychologist (and a founding member of the Polish Skeptics Club) who, with his colleague Maciej Zatonoski, has already published a highly critical account of the numerous failings and scandals that have plagued psychology over the years (note 1). In fairness, as is the case with the present book, some of the topics covered could equally well have been included in a book titled ‘Psychiatry Led Astray’. Also some of the dubious and even harmful therapeutic practices that are discussed would receive short shrift from most mainstream psychologists, psychiatrists and medical practitioners in general. But not all of them, it seems, and there are cultural and national variations in the extent to which this is so. The material covered in the book is divided into three parts. Part I asks the question ‘Is Psychology a Cargo Cult Science?’ and is a critique of important ways in which modern psychology has developed. The term ‘cargo cult’ was used in an address by physicist Richard Feynman in 1974 at the California Institute of Technology as a criticism of contemporary social sciences. He compared the ways in which social scientists emulate their colleagues in the physical sciences to the cargo cults that developed amongst people in the South Seas during and after World War II through their contact with the west. For example, having witnessed aeroplanes landing and bringing lots of desirable cargo to their islands, they made their own runways and lit fires along the sides, constructed airports made of wood, radios made of coconuts and straw, and so on. Of course any hoped-for material benefits of doing all this never appeared (note 2). The chapters in Part I largely concern the failings of modern psychological research as I have briefly outlined in the first paragraph of this review. There is also a chapter on research into stress and its supposedly deleterious effect on physical health. The gist is that the most well-constructed research suggests that claims for such a link (which seem to represent current orthodoxy) are at least overblown and may even have been discredited. Informed readers may be divided on this assertion. A particular point that the author makes made me sit up. It is that, at least from the standpoint of research, Psychology has all-but ceased to be the Science of Behaviour. The basis for this claim is the declining number of research papers that involve the direct observation of behaviour. The author quotes social psychologist Roy Baumeister lamenting the decline in research papers in which observable behaviour is the dependent variable in favour of those using introspective measures and scores on questionnaires. Several reasons are cited and Witowski includes convenience and the demands on researchers to be prolific in their publications (see my earlier comments. I was pleased (because I have often pondered on this paradox) to read the author’s remarks about how the growth in the number of professionals and the resources dedicated to the needs of people with mental health problems has been matched by an increase in the number of people diagnosed with these problems. Naively one would predict that the former would lead to a decline in the latter. A range of dubious, unsupported and discredited (though still thriving) treatments and therapeutic practices and diagnostic categories are covered in Parts II and III of the book (Part III being devoted to children’s problems and needs). Throughout these sections the author repeatedly returns to the analogy of cargo cults, which some readers may feel is somewhat overworked at times. The material covered in Part II comprises the following: the syndrome known as ‘adult children of alcoholics’; the Simonton visualisation method for cancer patients; and psychological debriefing following trauma (which research has revealed to be more harmful than beneficial). The section ends with a chapter titled ‘Experimental therapy patient’s handbook’; this provides guidelines for people who are considering undergoing some form of therapy. The chapters in Part III cover the Doman-Delacato for the treatment of neurodevelopmental disorders and other children’s disabilities; the pseudoscience of educational kinesiology (‘Brain Gym®’); certain ‘attachment therapies’, including holding therapy; and dolphin therapy. Psychology Led Astray is a well-written, readable and thoroughly researched book. Two criticisms are that, as with Psychology Gone Wrong, there is no index and the referencing system could be more reader-friendly. Nevertheless, the importance of its subject matter is difficult to overstate. Anyone who is concerned, however remotely, with the study of human psychology and the treatment of psychological difficulties and disorders (and this includes potential patients and their families – i.e. just about anyone) should familiarise themselves with the information in this book. Note
  1. Tomasz Witkowski and Maciej Zatonoski (2015) Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, Boca Raton FL: BrownWalker Press. (Reviewed in the Skeptical Intelligencer, 19, 2018 (3), 1.
  2. I personally think that the metaphor is very apt when comparing the diagnostic classification systems of psychiatry with those of medicine generally, something covered by the author in his first chapter.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Led Astray” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof.

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627346090 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: https://www.amazon.com/Psychology-Led-Astray-Science-Therapy/dp/1627346090 Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof. Jamesa Alcocka a obszerna recenzja autorstwa dr Harriet Hall ukazała się na opiniotwórczym portalu Science Based Medicine. Dostrzegli ją również redaktorzy „Observera” i umieścili na październikowej liście Books to Check Out.  Będę niezmiernie wdzięczny, jeśli Wy Drodzy Czytelnicy tego bloga, wesprzecie moje działania kupując tę książkę. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. Każda choćby jednozdaniowa recenzja czytelnicza umieszczona w Amazonie lub innej księgarni internetowej jest dla mnie bardzo cenna. Tym, którzy podejmą wysiłek przeczytania tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo pewnie nie jest przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przybiera formy kultu cargo w psychologii, a co przesłania prawdziwe jej oblicze. 3


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak (bardzo) nauka może być nienaukowa?

22 kwietnia 2016 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat wolności naukowców i naukowych oszustw, replikacji, ujawniania wyników badań, nauki gorącej i zimnej, mówiliśmy też o społecznym systemie kontroli nauki i ostatnich w nim zmianach.  A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/gosc/Tomasz-Witkowski/622# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O wolności uczonych i sposobach korzystania z niej

Replication Naukowcy, podobnie jak artyści, cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością. Sami decydują o tym co i w jaki sposób będą badać i czemu poświęcać swoje życie. Sami tworzą system kontroli, któremu się poddają. Jeśli ktokolwiek patrzy im na ręce, to są to najwyżej inni naukowcy. Ten wielki przywilej wolności wykorzystują w różny sposób. Są tacy, którzy pokonują kolejne bariery poznania przynosząc nam oszałamiające odkrycia i wynalazki, inni bez specjalnego wysiłku fałszują wyniki badań wspinając się po kolejnych szczeblach naukowej kariery. Są też i tacy, którzy cieszą się tą wolnością i korzystają z życia uprawiając, dość powszechną wśród uczonych, „turystykę konferencyjną”. Kiedy jednak ktoś pilniej przygląda się temu, co robią, stają się nerwowi, tak jak w głośnym ostatnio przypadku ogłoszenia wyników badań przez zespół Open Science Framework kierowany przez Briana Nosek’a z Uniwersytetu Wirginii, który wykazał, że spośród 100 powtórzonych eksperymentów psychologicznych, aż w 61 nie udało się uzyskać podobnego rezultatu. W środowisku zawrzało, media podchwyciły temat, psychologia znów stała się ciemną gwiazdą medialną. W rzeczywistości, dla kogoś, kto przygląda się nauce bez różowych okularów, całe to zamieszanie przypomina przerażenie rodziców rozpuszczonego nastolatka, którego uważali za najsłodsze i najbardziej niewinne stworzenie, a który okazał się być narkomanem wplątanym w działalność gangu młodocianych przestępców. Znając metodologię prowadzenia badań psychologicznych, ich wszelkie słabości i problemy, jakie napotykają badacze należałoby raczej ogłosić tryumfalnie – aż 36 (plus trzy niepewne wyniki) udało się powtórzyć! To wielki sukces w przypadku dość byle jak uprawianej nauki, jak ma to miejsce w przypadku psychologii. A jednak uczeni pod wpływem tej medialnej presji częściej przyznają się raczej do porażki niż sukcesu i angażują całą swoją inteligencję do obrony bylejakości zamiast wykorzystać sytuację do gruntownego zrewidowania tego, co robią. Przykładem takiej pełnej retoryki, a nawet demagogii, obrony jest artykuł trójki psychologów społecznych – Adriana Wójcika, Aleksandry Cisłak i Dariusza Dolińskiego zatytułowany Psychologia to nie ściema, który ukazał się w portalu Wyborcza.pl 19 września 2015 roku. W pierwszym zdaniu zadają retoryczne pytanie: „Czy sprawny kłamca i różnice w wynikach badań mogą ośmieszyć naukę?”. Rozsądny i myślący człowiek nie może udzielić innej odpowiedzi niż przecząca: „Nie, nie mogą”. Nie jest ona jednak w żaden sposób miarodajna, bowiem samo pytanie zawiera ukryte tezy, które fałszują rzeczywistość, próbując narzucić czytelnikowi punkt widzenia autorów. Jeden sprawny kłamca i różnice w wynikach badań nie mogą ośmieszyć nauki, ale wielu sprawnych kłamców i zrezygnowanie z powtarzania wyników badań (replikacji) nie tylko ośmieszają naukę, ale stanowią dla niej ogromne zagrożenie. Autorzy artykułu wskazują  przykład Diederika Stapela, który sfałszował wyniki większości swoich badań (ponad 50 wycofanych z druku prac) i przyczynił się w znaczący sposób do nadszarpnięcia medialnego wizerunku psychologii. Oczywiście nie sposób przejść obok tego obojętnie, ale rzecz w tym, że Stapel nie jest jedynym kłamcą, jak sugerują autorzy artykułu, a już na pewno nie sprawnym, bo tacy pozostają niewykryci. Rok wcześniej za fałszowanie wyników badań wydalono z Uniwersytetu Harvarda prominentnego psychologa amerykańskiego – Marca Hausera. Z kolei rok później, w 2012 roku Dirk Smeesters, psychology społeczny belgijskiego pochodzenia w wyniku zarzutów o fałszowanie wyników badań zmuszony został do rezygnacji ze swojego stanowiska w Erasmus University. Wkrótce później, Lawrence Sanna po odnalezieniu podejrzanych powtarzalnych schematów w jego obliczeniach statystycznych zrezygnował ze swojego stanowiska w University of Michigan w Ann Arbor. Niemal co rok demaskowani są kolejni oszuści. Wszystkich tych, których interesują takie przypadki odsyłam do prywatnego bloga Retraction Watch, który systematycznie publikuje informacje o kolejnych oszustach. Co ciekawe, żadna instytucja naukowa nie prowadzi podobnego wykazu. Badania Lesli Johna i jego współpracowników przeprowadzone na 2155 psychologach naukowcach publikujących w czasopiśmie Psychological Science pokazują, że co najmniej 7% z nich fałszowało wyniki badań, a 66,5% przyznało się do innych poważnych nadużyć. Podobne rezultaty uzyskują również inni autorzy badający nadużycia uczonych. Warto przy tym zaznaczyć, że większość wyników badań szacujących nadużycia, podobnie jak korupcję, przestępczość itp. niekorzystne zjawiska jest mocno zaniżona. Sugerowanie, że przypadek Diederika Stapela jest przykładem zgniłego jabłka w beczce pełnej zdrowych owoców, nie tylko stwarza fałszywy obraz problemu, lecz, co gorsza, pomaga tym naprawdę sprawnym kłamcom pozostać niewykrytymi. Różnice w wynikach badań tego samego zjawiska były i są czymś naturalnym. Pomagają się zastanowić nad błędami, które popełniają naukowcy, doskonalić metody badawcze, dlatego też replikacja – powtarzanie tych samych eksperymentów – jest podstawowym narzędziem nauki. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej, tym bardziej możemy być pewni rezultatów. A jednak w psychologii replikacja badań to mit. (Zainteresowanych odsyłam do lektury 6 rozdziału The Myth of Replication mojej książki Psychology Gone Wrong, gdzie zestawiłem szczegółowe dane i cytuję pełną literaturę). Czasopisma wprost odmawiają publikacji badań, które są replikacjami. Większość wyników publikuje się na podstawie pojedynczych eksperymentów a wnioski wyciągane na ich podstawie trafiają do podręczników. Brian Nosek i jego zespół podjęli pierwszą na taką skalę próbę replikacji znanych eksperymentów, dlatego jej wyniki tak mocno wstrząsnęły światkiem psychologów. Ale nie liczby są tutaj najważniejsze. Przede wszystkim obnażyły one fakt, że w psychologii niemal w ogóle nie replikuje się eksperymentów. A to już ośmiesza naukę i jest jej ogromnym zagrożeniem. Kolejne argumenty autorów artykułu Psychologia to nie ściema, których celem jest wyjaśnienie czytelnikowi niezbyt dobrego stanu tej nauki, przypominają trochę wyjaśnienia ucznia, który nie odrobił pracy domowej. Uważają, że mimo młodego wieku (nieco ponad 100 lat) psychologia i tak osiągnęła wiele. Być może nie zauważyli co osiągnęła w czasie niecałych 100 lat genetyka, mechanika kwantowa, biologia molekularna? Nanotechnologia dla osiągnięcia tak niezwykłego poziomu zaawansowania, jaki dzisiaj obserwujemy potrzebowała zaledwie około 50 lat. Przykłady można mnożyć i w zależności od kontekstu wypadać korzystniej lub mniej korzystnie, co też autorzy robią, bo kolejny ich argument to powołanie się na zły stan medycyny, w której trudno uzyskać 50-procentową powtarzalność wyników badań. Przypomina to do złudzenia argumentację wielu Polaków z lat 80. kiedy pocieszaliśmy się nawzajem, że nie jest w naszym kraju tak źle, bo przecież zawsze gorzej było w Albanii, a jeśli liczby pokazywały coś innego, zawsze można było liczyć na Rumunię. Fatalny poziom powtarzalności badań medycznych świadczy o złym stanie medycyny. Tylko i wyłącznie. W żaden sposób nie świadczy to na korzyść psychologii. Wyliczanie wad, jakie można znaleźć w badaniach przeprowadzonych przez Open Science Framework również nie przyczyni się do poprawy wizerunku psychologii. Z całą pewnością natomiast przyczyniłaby się do tego ich wielokrotna replikacja. I to nie replikacja jeden do jednego, w której staramy się wiernie powtórzyć najdrobniejszy szczegół badania, ale właśnie replikacja w zmieniających się warunkach, kontekstach, bo jeśli odkryte prawidłowości pretendują do roli praw opisujących rzeczywistość, to nie powinny się ulatniać przy subtelnej zmianie warunków. Byłbym pozytywnie zaskoczony, gdyby po tak przeprowadzonych replikacjach udało się utrzymać powtarzalność wyników na tak wysokim poziomie, jaki uzyskał Open Science Framework. Zgadzam się z autorami, że wieszczenie końca psychologii i sugerowanie, że cała wiedza psychologiczna jest niewiele warta, to tania sensacja. Stałem i stoję na stanowisku, że psychologia to nauka, która ma swoje wybitne osiągnięcia, często zupełnie nieznane opinii publicznej. Protestuję jednak przeciwko tworzeniu przez media i niektórych uczonych wizerunku Nosek’a, jego zespołu i podejmowanych przez nich działań, jako nieprofesjonalnych, niepełnych obliczonych na sensację. Nosek nie jest rewolucjonistą, jest naukowcem z krwi i kości, który zainicjował i przeprowadził projekt wymagający ogromu pracy. Pracy niewdzięcznej, bo przynoszącej uczonym dużo mniej korzyści niż badanie nowych, ale kompletnie banalnych zjawisk. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że zmasowany atak, którego stał się ostatnio celem nie zniechęci ani jego, ani jego naśladowców do wykonywania tej niewdzięcznej pracy. Różnię się również z autorami artykułu poziomem optymizmu w ocenie tego, na ile psychologia jest świadoma własnych problemów. Piszą oni, o zdominowaniu badań przez amerykańskich uczonych a także o tym, że psychologia próbuje sobie radzić z wynikającymi z tego  słabościami poprzez prowadzenie badań w wielu kulturach. Rzeczywiście, mała grupa uczonych to robi, ale ogromna większość bada studentów psychologii w bogatych, demokratycznych i zindustrializowanych społeczeństwach. Podobnie jak dzisiaj Nosek ujawnia problem powtarzalności wyników, tak pięć lat temu obnażyli te problemy Joseph Heinrich, Steven Heine i Ara Norenzayan z University of British Columbia w głośnym artykule zatytułowanym The weirdest people in the world (Najdziwaczniejsi ludzie świata). Pokazali oni, że współczesna psychologia w rzeczywistości dotyczy egzotycznej grupy społeczeństw, które nazwali WEIRD. Mamy tu do czynienia z grą słów, bowiem przymiotnik weird tłumaczymy jako dziwny, dziwaczny, ale jednocześnie jest to akronim utworzony z kilku przymiotników: Western, Educated, Industrialized, Rich i Democratic (zachodnie, wykształcone, zindustrializowane, bogate i demokratyczne). Analiza prac publikowanych w wiodących magazynach psychologicznych, przeprowadzona przez Heinricha i jego kolegów, pokazała, że 96% osób badanych pochodziło z uprzemysłowionych krajów Zachodu, które stanowią zaledwie 12% populacji świata. W tym aż 68% ze Stanów Zjednoczonych. Wśród Amerykanów uczestniczących w badaniach 67% było studentami psychologii, co sprawia, że szanse, iż obiektem badań był losowo wybrany amerykański student są cztery tysiące razy większe niż to, że był nim ktoś spoza kręgu cywilizacji zachodniej. W latach 2003–2007 w badaniach opublikowanych w sześciu najważniejszych czasopismach psychologicznych studenci stanowili 80% badanej populacji. W rezultacie nasza wiedza o prawidłowościach dotyczących ludzkiej natury opiera się na grupce, którą badacze określili mianem WEIRD. Brak reprezentatywności badań psychologicznych nie jest jednak głównym powodem zmartwienia, wszak może się okazać, że w wielu aspektach natura ludzka jest podobna i to, w jaki sposób spostrzegamy np. proporcje, jest niezależne od tego czy żyjemy w Stanach Zjednoczonych czy też na stepach Kaukazu. Autorzy nie poprzestali wyłącznie na podważeniu braku reprezentatywności publikowanych badań. Przeprowadzili również analizę porównawczą wyników uzyskanych w badaniach prowadzonych w kilku różnych obszarach, takich jak percepcja wzrokowa, uczciwość, współpraca, wyobraźnia przestrzenna, style poznawcze i typy umysłów, osądy moralne czy rozumienie pojęcia „ja”. Okazało się, że ludzie określani mianem WEIRD mocno różnią się od innych populacji, często też uzyskują skrajne wyniki. Co najbardziej zaskakujące, nawet zdawałoby się tak podstawowe procesy poznawcze, jak percepcja wielkości czy kształtów różnią się w rozmaitych kulturach, a to już wymaga gruntownej rewizji podręczników psychologii. Gdyby wszyscy psychologowie badacze na całym świecie po publikacji tego artykułu w 2010 roku  zrewolucjonizowali swoje podejście i zaczęli prowadzić wyłącznie badania na przedstawicielach innych kultur i badania porównawcze, to jeszcze przez wiele lat psychologia nie uwolni się od tego zafałszowania. Nic takiego jednak się nie stało. Uczeni nadal najchętniej prowadzą badania na studentach, czasami na innych grupach ze swojego kręgu kulturowego, a ostatnio coraz częściej na anonimowych użytkownikach Internetu. Dość charakterystyczną cechą mniej „twardych” nauk jest szukanie analogii do nauk „twardych”, takich jak fizyka, chemia, biologia. Bardzo chętnie korzystają z tego wszelkiego rodzaju pseudonauki. Również autorom tego artykułu nie udało się uniknąć tego rodzaju porównań. Podają oni jako analogię do problemu powtarzalności wyników badań w psychologii przykład fizyków, którzy ogłosili fakt rozpędzenia neutrina powyżej prędkości światła, co okazało się wynikiem błędu. Ich opis nie zawiera jednak informacji, że te rewelacje zostały zrewidowane w ciągu kilku dni w wyniku replikacji właśnie. Nie dodają też, że o ile w fizyce i innych naukach „twardych” pewne odkrycia replikuje się w ciągu kilku godzin lub dni od ich dostrzeżenia (nie publikacji!), o tyle w psychologii publikuje się takie wyniki, na replikację czekają czasami kilkadziesiąt lat, a czasami nie następuje ona nigdy. Przedstawiciele wszystkich dyscyplin naukowych popełniają błędy i to ich do siebie upodabnia, jednak to, w jaki sposób te błędy traktują powoduje tak ogromne różnice w rzetelności wiedzy gromadzonej przez uczonych różnych dyscyplin. Nie da się niestety zatuszować tych różnic. Problemy z replikacją, fałszowaniem wyników badań, brakiem ich reprezentatywności, to nie jedyne z jakimi boryka się psychologia. Plagą jest produkowanie przez naukowców tzw. nauki śmieciowej (junk science) – wyników badań, których nikt nigdy nie czyta i nie cytuje. Obecnie szacuje się, że ok. 50% wszystkich publikacji to nauka śmieciowa. Nawet czasopisma z powszechnie uznawanej Listy Filadelfijskiej zawierają ok. 20% junk science. Uczeni bronią się ciągle przed udostępnianiem tzw. danych surowych, a więc tych jeszcze niepoliczonych wyników. Można tylko snuć domysły dlaczego. Poważnym problemem, o którym się niemal nie mówi jest zwyczaj niepublikowania negatywnych wyników badań. Zalegają w szufladach uczonych, bo przyjęto założenie, że negatywne wyniki są rezultatem błędów metodologicznych, podczas gdy mogą one stanowić nieocenione źródło wiedzy o rzeczywistości. I wreszcie problem, który dotyka najnowszej psychologii, to porzucenie badań zachowania ludzi na rzecz badania dokonywanych przez nich samoopisów. Większość psychologów zatem nie bada procesu podejmowania rzeczywistych decyzji, lecz przy pomocy kwestionariusza zadaje ludziom pytanie jakie decyzje podjęliby w określonych warunkach. Nie obserwuje zachowania ludzi, tylko prosi o wypełnienie kwestionariuszy, w których konkretne zachowania deklarują. Na tej podstawie wyciągają daleko idące wnioski o naturze ludzkiej. To tylko niektóre problemy, z których każdy z osobna jest tykającą bombą zegarową zdolną wywołać co najmniej takie zamieszanie, jak ogłoszenie wyników Open Science Framework. Każdy z nich czeka na swojego Briana Nosek’a i każdy będzie wymagał kolejnych zabiegów zmierzających do obrony wizerunku psychologii jako nauki i prawdopodobnie przybierze jedną z dwóch form. Pierwsza,  polega na maskowaniu wad, nakładaniu pudru i zamiataniu pod dywan tego, co nieładnie wygląda. Z pewnością jest to droga, która w stosunku do wielu i na pewien czas może przynieść oczekiwane rezultaty. Jeśli stosują ją ludzie inteligentni, znawcy natury ludzkiej, prawidłowości perswazji, wywierania wpływu i zmiany postaw, te rezultaty mogą być nawet zadziwiająco trwałe. Zawsze jednak liczyć się z tym, że pojawi się jakiś osobnik, który zakrzyknie: Król jest nagi! Druga droga polega na identyfikowaniu własnych wad, konfrontowaniu się z nimi i ciężkiej pracy nad ich usunięciem. Jest trudna, nie zawsze kończy się sukcesem. Ma jednak tę przewagę nad pierwszą, że daje szansę rozwoju. Naukowcy cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością, dlatego też wyłącznie do nich będzie należała decyzja, czy wykorzystają tę wolność do obrony własnych przywilejów, czy też dla przekraczania granic poznania.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie…

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627345280 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1627345280/ref=nosim/dissertationcomd Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie mi niezmiernie miło. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. To moja pierwsza książka na rynku amerykańskim, dlatego każda recenzja czytelnicza jest dla mnie bezcenna. Tym, którzy podejmą wysiłek lektury tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo nie może być przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przesłania prawdziwą naukę, którą jednak psychologia jest, a przynajmniej bywa.

Gone wrong2


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O „Zakazanej psychologii” w Mile High Sanity Project

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski.,, Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology?

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. slide1

Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski

Alternatives to Thought, Special Guests, Uncategorized Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology? How do we spot bogus entries into popular science publications? And whose responsibility is it to be skeptical? Grab your visas and set a course for Crazy Town on this edition of Alternatives to Thought. – See more and listen to the podcast at:http://milehighsanityproject.com/uncategorized/2014/08/03/episode-45-forbidden-psychology-tomasz-witowski/#.U99DwuN_uE5 – Download podcast: http://media.blubrry.com/milehighsanityproject/p/archive.org/download/ATTPolandFinal/ATT_Poland_Final.mp3

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nonszalancje i nieszczęścia. O następstwach nierzetelności naukowej

Wykład, który wygłosiłem podczas wieczoru naukowego pt. „Nierzetelność w nauce i praktyce”  w ramach inauguracji roku akademickiego Collegium Humanitatis. Warszawa, 18 października 2013 r. Prowadzenie spotkania – prof. Wojciech Pisula.

O czym jest ten wykład

Wykład „Nierzetelność w naukach humanistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem psychologii” wygłosiłem podczas wieczoru naukowego otwierającego rok akademicki Collegium Humanitatis. Przytaczam przykłady nieprawidłowo przeprowadzonych badań i ich konsekwencje – od trwającego do dziś mitu o szpinaku wyjątkowo bogatym w żelazo po błędy i zaniedbania badaczy w psychologii.


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.