Fades, Fakes, and Frauds – premiera mojej najnowszej książki

15 września 2022 roku miała miejsce premiera mojej najnowszej książki Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science and Psychology. Książka dostępna jest w postaci papierowej, ebooka i audiobooka. Przedmowę do książki napisał jeden z najwybitniejszych psychologów społecznych – Roy Baumeister. Zanim się jeszcze ukazała drukiem zebrała niezwykle przychylne recenzje zarówno od wiodących naukowców, jak i praktyków i przeciętnych czytelników (fragmenty poniżej).

Jeśli cenisz to co robię i czytasz moje książki, proszę cię o napisanie i opublikowanie swojej recenzji, choćby jednozdaniowej. W dzisiejszych czasach książki, których nie dostrzegają algorytmy, umierają. A żeby algorytmy mogły ją dostrzec, potrzeba, aby ludzie im ją wskazali. Poniżej zamieszczam linki do miejsc, gdzie można książkę ocenić i zrecenzować. Uwaga! Można to zrobić w kilku miejscach jednocześnie.

https://play.google.com/store/books/details?id=ISBN_9781627344005

https://www.barnesandnoble.com/w/?ean=9781627344005

https://www.goodreads.com/book/show/62596798-fads-fakes-and-frauds

Z góry dziękuję za recenzję!

Z RECENZJI

Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.

Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.

Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Fads, Fakes and Frauds – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Fads, Fakes and Frauds tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.

Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.

Ludzie próbują zrozumieć siebie i  cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu.  Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.

Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Centrum Otwartej Nauki (Center for Open Science)

Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.

Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory

W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Fades, Fakes, and Frauds, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.

Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor publikacji Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill

Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.

Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja

W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.

Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul

Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.

Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology

Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.

Proferos James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor publikacji The Interactional Nature of Depression

Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.

Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly

Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.

Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

AGENCI PALIWODY. Pozorna, mentalna przyczynowość procesów nauki i pseudonauki

To tytuł mojego artykułu, który właśnie ukazał się w najnowszym, kwietniowym numerze „Forum Akademickiego”. Zapraszam do lektury i dyskusji!

Nieukierunkowany, niekontrolowany i rozmyty charakter procesów nerwowych jest wtórnie reinterpretowany przez umysł jako proces celowy. Podobnie nieukierunkowany i rozmyty jest charakter rozwoju nauki i pseudonauki, i analogicznie do tego, jak umysł wyjaśnia naszą rzekomą intencjonalność działań, społeczność naukowa nadaje znamiona celowości i kierunkowości zjawiskom, które mogą być wynikiem przypadku lub błędu.

            W wykładzie O wolności L. Kołakowski powiedział: „Wierzyć w wolność wyboru i w tworzenie nowego można, a nawet, jak sądzę, należy; wolność jest naszym doświadczeniem elementarnym, doświadczeniem każdego; jest ono tak elementarne, że nierozkładalne na części, które dałoby się z osobna analizować, dlatego wolność może się wydawać rzeczywistością niedowodliwą. (…) Jesteśmy naprawdę sprawcami czynów, nie zaś tylko narzędziami różnych sił, jakie się w świecie ścierają, choć, oczywiście, poddani jesteśmy prawom natury. (…) Ta wolność jest zatem dana ludziom razem z ich człowieczeństwem, jest tego człowieczeństwa fundamentem, tworzy człowieka jako coś w bycie samym wyróżnionego”.

            Jego słowa dość dobrze oddają stosunek naszej cywilizacji do kwestii wolności wyboru. Spostrzegamy ją jako fundament człowieczeństwa traktując jednocześnie jako podwalinę życia społecznego. Bez przekonania o wolności wyboru bezużyteczne stałoby się pojęcie odpowiedzialności, a prawo przestałoby działać. A jednak nauka dostarcza nam od pewnego czasu dowodów na to, że wolność wyboru być może jest tylko iluzją.

            Wśród świadectw pokazujących, że dotychczasowe introspekcyjne przekonanie o celowym i dobrowolnym działaniu, powinniśmy zastąpić wiedzą o mechanizmach neuropsychologicznych, znajdują się bez wątpienia wyniki eksperymentów Leona Festingera i sformułowana przez niego teoria dysonansu poznawczego pokazująca, że niezwykle często uzasadnienia motywów naszego zachowania dokonywane są dopiero po wystąpieniu tego zachowania, a głównym celem, dla którego są formułowane jest obrona naszego samopoczucia przed negatywnymi konsekwencjami odczuwanego braku spójności zachowań z deklarowanymi postawami. Podobnie, wyniki badań Daryla Bema i teoria autopercepcji jego autorstwa pokazują, że ludzie gromadzą wiedzę na temat swoich motywów poprzez obserwację własnych zachowań i wyciąganie wniosków z tych zachowań, stwierdzając na przykład: „musiało mi się strasznie chcieć pić, jeśli wypiłem całą butelkę wody”.

Do koncepcji podważających istnienie wolnej woli i intencjonalnego działania zaliczyć należy również „hipotezę lewopółkulowego objaśniacza świata” Michaela Gazzanigi, którą sformułował obserwując chorych z przeciętym spoidłem wielkim. U takich ludzi półkule mózgowe nie komunikują się ze sobą, funkcjonują niezależnie i chociaż obie wykonują pewną pracę, w pełni uświadamiane są tylko wyniki pracy półkuli dominującej, zazwyczaj lewej. Decyzje i działania, które spowodowane są przetworzeniem informacji i bodźców wyłącznie przez prawą półkulę, lewa półkula usiłuje racjonalizować. Stanowi wówczas rodzaj interpretatora, który wyjaśnia zachowanie nie mając dostępu do rzeczywistych jego przyczyn i bodźców, które je wyzwoliły.

Aby przeczytać całość kliknij TUTAJ


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Brian Nosek o mojej nowej książce „Fads, Fakes and Frauds”

Prof. Brian Nosek, dyrektor Center for Open Science, inicjator i koordynator wielu projektów replikacyjnych uznanym w 2015 r. przez „Nature” za jednego z 10 najbardziej wpływowych naukowców świata, w recenzji mojej nowej, przygotowywanej do druku książce Fads, Fakes and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychotherapy napisał:

Ludzie pragną zrozumieć siebie i to, dokąd zmierzają. Ta potrzeba sensu stwarza sytuację, w której czyjeś pragnienia lub chęć zwiększenia sprzedaży mogą zdominować prawdę. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski ukazuje zmagania między nauką a pseudonauką, zwłaszcza w poszukiwaniu sensu i dobrostanu. Witkowski z literacką mocą skupia się na trudnych tematach, takich jak kultura ofiar, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia. Towarzyszy mu nieustanne pragnienie szukania dowodów, bez względu na to, dokąd prowadzą. Swoim krytycznym okiem poddaje próbie nawet naukę jako instytucję – rzekomą przeciwwagę dla pseudonauki – wykazując jej bezbronność wobec wielu stereotypów i złudzeń. Odkrywanie prawdy, jak się zdaje, nie jest tylko kwestią wyboru, którym źródłom zaufać, ale przyjęcia sceptycznej postawy polegającej na szukaniu dowodów i gotowości do zrewidowania własnych przekonań, nawet tych najcenniejszych.

Fads, Fakes and Frauds: Exploding Myths in Culture, Science and Psychotherapy ukaże się w tym roku nakładem wydawnictwa BrownWalker, które opublikowało wcześniej dwie inne moje książki:


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Ile terapii, ile empatii

Autor: Abaca / PAP

Jak pomóc ludziom, którzy doświadczyli traumy? To pytanie nabiera teraz szczególnej wagi.

Badania zespołu naukowców kierowanego przez psychologa klinicznego Deana Kilpatricka z Medical University of South Carolina wykazały, że ok. 90 proc. mieszkańców USA przynajmniej raz w ciągu swojego życia doświadczy traumy. Niespodziewanie straci kogoś bliskiego, będzie świadkiem lub sprawcą tragicznego wypadku, pożaru lub innej katastrofy, stanie się ofiarą przemocy bądź gwałtu albo zostanie uwikłanych w działania wojenne. Pozostałe 10 proc. Amerykanów też trudno nazwać szczęśliwcami – większość z nich będzie żyła zbyt krótko, aby doświadczyć traumy.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Polityka 14.2022 (3357) z dnia 29.03.2022; Nauka i cywilizacja; s. 54 Oryginalny tytuł tekstu: „Ile terapii, ile empatii”

Posty o podobnej tematyce:

Uwaga na szkodliwą pomoc psychologiczną!

Psychobiznes na zgliszczach i traumatyczna turystyka

Kiedy pomoc psychologa może zaszkodzić?

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O pandemii, mądrości i przyszłości cz. I


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Tsunami, którego nie było

Mirosław Gryń / Polityka

Pandemia miała wywołać wielką falę problemów psychicznych. Jednak badania naukowe pokazują, że ta wcale nie nadeszła.

Za nami dwa lata pandemii Covid-19. W tym czasie wiele osób straciło życie lub zdrowie; część z nas zupełnie zmieniła sposób codziennego funkcjonowania, niektórzy stracili pracę, inni wykonywali swój zawód na granicy wytrzymałości, ale byli i tacy, którzy odkryli dobre strony braku konieczności dojeżdżania codziennie do biura. Poza tymi łatwo dostrzegalnymi zmianami pandemia zaowocowała bezprecedensową liczbą przepowiedni, prognoz oraz eksplozją badań naukowych, często chaotycznych, wykonywanych w pośpiechu, o szerokim zakresie tematycznym i zróżnicowanych metodach.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Polityka 10.2022 (3353) z dnia 01.03.2022; Nauka i cywilizacja; s. 50 Oryginalny tytuł tekstu: „Tsunami, którego nie było”

Posty o podobnej tematyce:

Śmierć wudu – mechanizm klątwy

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

Wirtualni psychoterapeuci

O pandemii, mądrości i przyszłości cz. I

O pandemii, mądrości i ewolucji cz. II

O pandemii, mądrości i prognozach cz. III


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dodawanie przez odejmowanie czyli epistemologia subtraktywna

To tytuł mojego artykułu, który właśnie ukazał się w najnowszym, lutowym numerze Forum Akademickiego. Zapraszam do lektury i dyskusji!

Dodawanie przez odejmowanie 1

O wiele łatwiej przychodzi nam dodawać coś do istniejących rozwiązań, niż odejmować, czyniąc je przez to lepszymi, nawet jeśli rzecz dotyczy tak błahych czynności jak konstrukcja z klocków czy plan wycieczki.

Celem nauki nie jest otwieranie drzwi nieskończonej mądrości, lecz położenie kresu nieskończonym błędom.

Bertold Brecht

Fragment:

            (…) Dzisiejsza nauka, zagracona niczym mieszkanie patologicznego zbieracza, domaga się porządków na miarę tych, które swego czasu przeprowadził w niej Pirron, czy później w średniowiecznej scholastyce William z Ockham. Nie zanosi się jednak na to, a przynajmniej nie prędko. Na przeszkodzie stoi z jednej strony natura naszych addytywnych umysłów, które stronią od odejmowania. Z drugiej zaś społeczny system kontroli nauki. Najświętszą zasadą, która kieruje zachowaniami współczesnych uczonych jest maksyma przeciwna dodawaniu przez odejmowanie – „publikuj lub giń” (publish or perish). To dzięki niej jesteśmy dzisiaj świadkami wykładniczego przyrostu liczby publikacji naukowych, z których znaczną część stanowi nauka śmieciowa, która zaciemnia obraz rzeczywistości zamiast go rozjaśniać.

            W epistemologii subtraktywnej równie ważne jak poznanie tego co działa, co jest skuteczne, jest dowiedzenie się jak najwięcej o tym co nie działa i jest nieskuteczne. Negatywny rezultat badania, jeśli tylko nie jest wynikiem błędów, to odciosany fragment marmurowej bryły, dzięki któremu wyraźniejszy staje się zarys ostatecznej rzeźby. Zdobywając wiedzę na temat nieistotnych związków, niedziałających metod, nietrafionych konstruktów, zbliżamy się do kształtu, którego tak niecierpliwie poszukuje dłuto rzeźbiarza. Tymczasem społeczność naukowa świadomie zrezygnowała z gromadzenia tej wiedzy przyjmując zasadę niepublikowania negatywnych wyników badań. Dzisiaj naukowiec poszukujący zależności pomiędzy interesującymi go zmiennymi nie ma żadnej możliwości sprawdzenia, czy ktoś zadając te same pytania nie uzyskał negatywnych rezultatów. Nawet jeśli setka uczonych błąkała się po tych samych zaułkach labiryntu przez lata, kolejny będzie musiał powtórzyć ich kroki, bo miejsce na negatywne wyniki jest wyłącznie w ich szufladach i w zakamarkach twardych dysków. Dopiero od niedawna podejmuje się próby zmiany tego stanu rzeczy. (…)

Aby przeczytać całość kliknij TUTAJ

Posty o podobnej tematyce:

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie – zapraszam na wykład

Jakie wyzwania stoją przed psychologią?

A Rocking Chair with a Fan? Parallels with Psychotherapy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Epistemologia subtraktywna, czyli dodawanie przez odejmowanie – zapraszam na wykład

Już za kilka dni, 5 stycznia 2022 roku o godz. 18:00 na zaproszenie Akademickiego Towarzystwa Myśli Konserwatywnej wygłoszę wykład otwarty online na mój ulubiony temat. Wykład odbędzie się online poprzez platformę MS Teams i potrwa około godzinę. Następnie planowana jest dyskusja. Aby zostać dodanym do zespołu, należy wypełnić formularz:  https://forms.office.com/r/4FAbKeUrJA

Co ma wspólnego patologiczne zbieractwo z nauką? Kiedy dodawanie przez odejmowanie ma sens? Czy potrzebujemy 130 konstruktów teoretycznych żeby nakłonić ludzi do mycia rąk? Co to jest nauka śmieciowa i jak wiele jej produkujemy? Kto sprzątał w świątyni nauki w starożytności? Po co William z Ockham wymyślił swoją brzytwę? Jak poradzić sobie z wykładniczym przyrostem wiedzy? Czym jest epistemologia subtraktywna? Co uniemożliwia nam realizację w nauce zasady „mniej znaczy więcej”? Na te i wiele innych pytań postara się podczas swojego wykładu odpowiedzieć psycholog, pisarz i sceptyk, dr Tomasz Witkowski.

Zapraszam do wysłuchania wykładu i udziału w dyskusji. Wykład nie będzie rejestrowany.


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Każdy jest trochę schizofrenikiem – moja rozmowa z Robertem Plominem w najnowszym numerze FOCUSA

W najnowszym, świątecznym numerze magazynu Focus skrót mojej rozmowy z Robertem Plominem pt.: Każdy jest trochę schizofrenikiem. Zapraszam do lektury!

Tomasz Witkowski: Profesorze Plomin, z publikacją swojej książki Matryca. Jak DNA programuje nasze życie? zwlekałeś 30 lat. Dlaczego?

Robert Plomin: Sądzę, że gdybym napisał Matrycę 30 lat temu, kiedy mi pierwszy raz to zaproponowano, zostałbym ukrzyżowany. Reakcja byłaby bardzo wroga, bo dominujący pogląd głosił, że genetyka jest zła, natomiast dobre jest podejście głoszące prymat środowiska. Jednak w ciągu kolejnych 30 lat zostały zgromadzone ogromne ilości danych, które przekonały większość naukowców do wagi genetyki. Uważam, że obecnie mamy do czynienia z o wiele większą akceptacją dla bardziej zróżnicowanego poglądu, który uznaje znaczenie czynników zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Ponadto stanowczo sprzeciwiałbym się poglądowi, że „środowisko jest dobre, a genetyka zła”. Nie wydaje mi się, żeby genetyka była w stanie kiedykolwiek spowodować takie szkody, jakie wyrządził determinizm środowiskowy (enwironmentalizm).

Czy możesz podać przykład takich szkód?

Pomyślmy o poglądach obowiązujących jeszcze 30-40 lat temu, kiedy w podręcznikach czytało się, że schizofrenię wywołują działania matki w ciągu kilku pierwszych lat życia: trening czystości, karmienie piersią, tego typu rzeczy. Obwinianie matki jest niesamowicie złe – wyobraź sobie, że twoje dziecko kończy właśnie 20 lat, zostaje u niego zdiagnozowana schizofrenia, a lekarze mówią ci, że to wszystko jest efektem twojego postępowania wobec dziecka w pierwszych latach jego życia. Większość teorii środowiskowych zakłada obwinianie rodziców, a to jest niewłaściwe. Nie ma dowodów na to, że postępowanie rodziców we wczesnym dzieciństwie wywołuje schizofrenię. Wręcz przeciwnie, istnieją silne dowody na to, że jedną z głównych przyczyn tego, dlaczego niektórzy ludzie zapadają na schizofrenię, natomiast inni nie, są kwestie genetyczne.

Czy chcesz przez to powiedzieć, że to bardzo popularne przekonanie, rozpowszechnione szczególnie wśród psychoterapeutów, że wczesne dzieciństwo jest decydujące dla tego jacy jesteśmy wkraczając w dorosłość to jest mit? Wydaje mi się, że taki pogląd był popularny w psychoterapii jakieś 20-30 lat temu, ale psychologia kliniczna dość mocno się zmieniła. Stała się o wiele bardziej biospołeczna, uznając wpływy biologiczne i genetyczne. Początkowo psychologowie kliniczni byli oporni wobec tych koncepcji, z tych samych powodów, dla których obecnie największą przeszkodę stanowią specjaliści od kształcenia – ponieważ w znacznym stopniu nie wierzą w genetykę. W psychologii klinicznej błędnie uważano, że jeżeli coś zawiera w sobie element genetyczny, to odbiera pracę psychologom klinicznym – a to z tego względu, że jeśli jakiś problem ma podłoże genetyczne, to nic nie można z nim zrobić. I to właśnie jest złe rozumienie genetyki – jeżeli mówimy, że coś ma przyczynę genetyczną, to nie znaczy, że nic nie da się z tym zrobić. Wręcz przeciwnie, może się okazać, że istnieją możliwości, aby zrobić więcej. Jeżeli można zidentyfikować konkretne ryzyko związane z czynnikiem genetycznym, być może da się to wykorzystać do zwiększenia szans na leczenie.

Dalszą część tej rozmowy można przeczytać w najnowszym numerze magazynu FOCUS lub w mojej najnowszej książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku.”

KUP KSIĄŻKĘ

Giganci psychologii to wyjątkowy zbiór pogłębionych wywiadów, do których autor zaprosił najbardziej wpływowych współczesnych psychologów. Rozmowy przeprowadzone pod koniec dekady, która wstrząsnęła psychologią, umożliwiają wgląd w kontrowersje trawiące tę dziedzinę i zderzenie wizji tego, czym psychologia jest dzisiaj i co przyniesie jej przyszłość.

Rozmówcy otwarcie poruszają temat kryzysu w psychologii, badają jego przyczyny, konsekwencje oraz sposoby przezwyciężenia. Omawiają również wyzwania, które stoją przed tą dziedziną, swoje osiągnięcia i doświadczenia, które ukształtowały ich światopogląd.

Wśród rozmówców znaleźli się pionierzy, którzy ukształtowali psychologię taką, jaką znamy dzisiaj, reprezentujący szeroki zakres specjalizacji, od badań naukowych po praktykę zdrowia psychicznego, psychologię głównego nurtu, psychologię krytyczną i neuronaukę, aż po ruch otwartej nauki.

„Zachwycająca książka, pełna zaskakujących i wnikliwych odpowiedzi na nurtujące pytania. Obejmuje całą psychologię i nauki o umyśle. Lektura obowiązkowa.”

prof. Michael S. Gazzaniga, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara, autor Istoty człowieczeństwa

„Giganci psychologii to angażująca i często prowokująca książka, pełna fascynujących spostrzeżeń wybitnych badaczy, których praca znacząco przyczyniła się do rozwoju psychologii. Każdy zainteresowany przeszłością, teraźniejszością lub przyszłością psychologii, powinien niezwłocznie przeczytać tę książkę.”

prof. Daniel L. Schacter, Uniwersytet Harvarda, autor Siedmiu grzechów pamięci

„Wspaniała książka – fascynujące szkice biograficzne, przenikliwe i mądre wywiady. Gorąco polecam psychologom, studentom i szerokiemu gronu czytelników.”

prof. Henry „Roddy” Roediger, Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis, redaktor „Science of Memory Concepts”

„Giganci psychologii to zbiór odkrywczych i inspirujących wywiadów z czołowymi psychologami o szerokich zainteresowaniach badawczych – od heurystyk po genetykę behawioralną. Ich kariery, przedstawione w postaci zajmujących historii, poprzedzają dogłębne dyskusje na temat ich wkładu naukowego i poglądów na takie współczesne zagadnienia jak replikacja, otwarta nauka, sztuczna inteligencja i znaczenie badań psychologicznych w życiu codziennym. Polecam wszystkim, którzy martwią się, dokąd zmierza psychologia w XXI wieku oraz studentom, którzy chcą kroczyć tą fascynującą ścieżką.”

Prof. Trevor W. Robbins, Universytet Cambridge, współautor The neurobiology of addiction

„Myślę, że książka ta może być ważną kapsułą czasu dla przyszłych pokoleń, gdyż oferuje spojrzenie na psychologów i dyscyplinę, jakimi były na początku XXI wieku.”

prof. Lisa Osbeck, Uniwersytet Zachodniej Georgii

„Doniosłe przemyślenia liderów psychologii zawarte w książce, stanowią niezwykle użyteczny i oryginalny wkład w naszą dziedzinę.”

prof. James E. Alcock, Uniwersytet Yorku, Kanada, autor Parapsychology – Science Or Magic?

„Wywiady są naprawdę udane. Świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu Witkowskiego i jego dogłębnej znajomości tematu. Oświecająca podróż przez współczesny świat psychologii. Książka niesie za sobą orzeźwiające perspektywy, a także optymizm, gdyż jak kilkakrotnie w niej stwierdzono, zwłaszcza wśród młodych naukowców, rozpoczynających dopiero swoją karierę, świadomość koniecznej zmiany jest już bardzo wyraźna. Zobaczymy, czy psychologia spłonie w płomieniach ogromnej krytyki, której jest poddawana, czy też podniesie się, jak feniks z popiołów, uzbrojona w lepsze metody badawcze. Niezwykle imponująca lektura, która momentami przyprawia o gęsią skórkę i dostarcza ważnych impulsów do przemyśleń.”

Rouven Schaefer, „Skeptiker”

„Nowa książka Tomasza Witkowskiego Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku dostarcza intrygującego spojrzenia na obecny stan psychologii, jej problemy i możliwe rozwiązania oraz nadzieje na przyszłość.

Spotkałam kilku rozmówców Witkowskiego, ale teraz czuję, że spędziłam z nimi więcej czasu i lepiej ich znam. I wiele się od nich nauczyłam. Jeśli chcesz spotkać się z tymi psychologami i poznać aktualny stan psychologii, ta książka jest na to świetnym sposobem. Unikalne podejście Witkowskiego zaowocowało czytelną, zabawną i bardzo pouczającą książką. Gorąco polecam.”

Harriet Hall, Science-Based Medicine

„Tomasz Witkowski okazuje się sprawnym rozmówcą, bardzo kompetentnym i dobrze poinformowanym w kwestiach psychologicznych i filozoficznych.”

Prof. Michael Heap, redaktor naczelny „Skeptical Intelligencer”

Tama została przerwana

Najnowszy numer FORUM AKADEMICKIEGO zamieścił skrót rozmowy, którą przeprowadziłem z prof. Brianem Nosekiem, dyrektorem Center for Open Science, inicjatorem i koordynatorem wielu projektów replikacyjnych uznanym w 2015 r. przez „Nature” za jednego z 10 najbardziej wpływowych naukowców świata, rozmawia Tomasz Witkowski. Prezentowana poniżej rozmowa jest fragmentem dłuższego wywiadu, którego pełen zapis znajduje się w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku” Wydawnictwo Bez Maski, Wrocław, 2021. Tłumaczenie Magdalena Wajda-Kacmajor.

Tama została przerwana

Dzięki internetowi i mediom społecznościowym o wiele łatwiej wyjrzeć poza bańkę własnej dziedziny nauki i stwierdzić: „O rany, w biomedycynie też mają z tym problem. O, w ekonomii także. Zaraz, zaraz. A czy jest jakaś dziedzina, której on nie dotyka?”

Tama została przerwana 1

Tomasz Witkowski: Profesorze Nosek, jesteś jednym z najbardziej znanych na świecie propagatorów ruchu na rzecz otwartej nauki, który angażuje się w zwiększanie jej transparentności. Co skłoniło Cię do tak znaczącego zaangażowania się w poprawę metod badawczych i współpracy pomiędzy naukowcami?

Brian A. Nosek: Moje zainteresowanie tymi kwestiami rozpoczęło się podczas studiów, kiedy uczęszczałem na kurs z metod badawczych prowadzony przez Alana Kazdina. Było to w okolicach roku 1997, a wykładowca kazał nam czytać artykuły publikowane w latach 60. i 70. przez Boba Rosenthala, Tony’ego Greenwalda, Jacoba Cohena i Paula Meehla, którzy opisywali wyzwania takie jak brak obiektywizmu publikacji, brak replikacji oraz wskazywali rozwiązania dla tych problemów. Na przykład: próbujmy powtarzać większą liczbę badań, zwiększmy znaczenie badań. W tych artykułach wspominano nawet o wstępnej rejestracji badań. Dla studenta końcówki lat 90. szokującą była świadomość, że w metodologii na te problemy i rozwiązania zwraca się uwagę już od trzydziestu lat, lecz nic się nie zmienia. Dlaczego? Podobnie jak inne pokolenia studentów odbywaliśmy długie dyskusje po wykładach lub spotykaliśmy się w barze i rozmawialiśmy o tym, w jaki sposób zmienilibyśmy system, gdyby tylko nadarzyła się taka sposobność. Oczywiście, wówczas nie mieliśmy szansy na przeprowadzanie żadnych istotnych zmian, ale zainteresowanie tymi sprawami zakorzeniło się w moim sposobie myślenia o badaniach, które prowadziliśmy w laboratorium.

Czytaj więcej klikając TUTAJ lub całą rozmowę w książce:

KUP KSIĄŻKĘ

Giganci psychologii to wyjątkowy zbiór pogłębionych wywiadów, do których autor zaprosił najbardziej wpływowych współczesnych psychologów. Rozmowy przeprowadzone pod koniec dekady, która wstrząsnęła psychologią, umożliwiają wgląd w kontrowersje trawiące tę dziedzinę i zderzenie wizji tego, czym psychologia jest dzisiaj i co przyniesie jej przyszłość.

Rozmówcy otwarcie poruszają temat kryzysu w psychologii, badają jego przyczyny, konsekwencje oraz sposoby przezwyciężenia. Omawiają również wyzwania, które stoją przed tą dziedziną, swoje osiągnięcia i doświadczenia, które ukształtowały ich światopogląd.

Wśród rozmówców znaleźli się pionierzy, którzy ukształtowali psychologię taką, jaką znamy dzisiaj, reprezentujący szeroki zakres specjalizacji, od badań naukowych po praktykę zdrowia psychicznego, psychologię głównego nurtu, psychologię krytyczną i neuronaukę, aż po ruch otwartej nauki.

„Zachwycająca książka, pełna zaskakujących i wnikliwych odpowiedzi na nurtujące pytania. Obejmuje całą psychologię i nauki o umyśle. Lektura obowiązkowa.”

prof. Michael S. Gazzaniga, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara, autor Istoty człowieczeństwa

„Giganci psychologii to angażująca i często prowokująca książka, pełna fascynujących spostrzeżeń wybitnych badaczy, których praca znacząco przyczyniła się do rozwoju psychologii. Każdy zainteresowany przeszłością, teraźniejszością lub przyszłością psychologii, powinien niezwłocznie przeczytać tę książkę.”

prof. Daniel L. Schacter, Uniwersytet Harvarda, autor Siedmiu grzechów pamięci

„Wspaniała książka – fascynujące szkice biograficzne, przenikliwe i mądre wywiady. Gorąco polecam psychologom, studentom i szerokiemu gronu czytelników.”

prof. Henry „Roddy” Roediger, Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis, redaktor „Science of Memory Concepts”

„Giganci psychologii to zbiór odkrywczych i inspirujących wywiadów z czołowymi psychologami o szerokich zainteresowaniach badawczych – od heurystyk po genetykę behawioralną. Ich kariery, przedstawione w postaci zajmujących historii, poprzedzają dogłębne dyskusje na temat ich wkładu naukowego i poglądów na takie współczesne zagadnienia jak replikacja, otwarta nauka, sztuczna inteligencja i znaczenie badań psychologicznych w życiu codziennym. Polecam wszystkim, którzy martwią się, dokąd zmierza psychologia w XXI wieku oraz studentom, którzy chcą kroczyć tą fascynującą ścieżką.”

Prof. Trevor W. Robbins, Universytet Cambridge, współautor The neurobiology of addiction

„Myślę, że książka ta może być ważną kapsułą czasu dla przyszłych pokoleń, gdyż oferuje spojrzenie na psychologów i dyscyplinę, jakimi były na początku XXI wieku.”

prof. Lisa Osbeck, Uniwersytet Zachodniej Georgii

„Doniosłe przemyślenia liderów psychologii zawarte w książce, stanowią niezwykle użyteczny i oryginalny wkład w naszą dziedzinę.”

prof. James E. Alcock, Uniwersytet Yorku, Kanada, autor Parapsychology – Science Or Magic?

„Wywiady są naprawdę udane. Świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu Witkowskiego i jego dogłębnej znajomości tematu. Oświecająca podróż przez współczesny świat psychologii. Książka niesie za sobą orzeźwiające perspektywy, a także optymizm, gdyż jak kilkakrotnie w niej stwierdzono, zwłaszcza wśród młodych naukowców, rozpoczynających dopiero swoją karierę, świadomość koniecznej zmiany jest już bardzo wyraźna. Zobaczymy, czy psychologia spłonie w płomieniach ogromnej krytyki, której jest poddawana, czy też podniesie się, jak feniks z popiołów, uzbrojona w lepsze metody badawcze. Niezwykle imponująca lektura, która momentami przyprawia o gęsią skórkę i dostarcza ważnych impulsów do przemyśleń.”

Rouven Schaefer, „Skeptiker”

„Nowa książka Tomasza Witkowskiego Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku dostarcza intrygującego spojrzenia na obecny stan psychologii, jej problemy i możliwe rozwiązania oraz nadzieje na przyszłość.

Spotkałam kilku rozmówców Witkowskiego, ale teraz czuję, że spędziłam z nimi więcej czasu i lepiej ich znam. I wiele się od nich nauczyłam. Jeśli chcesz spotkać się z tymi psychologami i poznać aktualny stan psychologii, ta książka jest na to świetnym sposobem. Unikalne podejście Witkowskiego zaowocowało czytelną, zabawną i bardzo pouczającą książką. Gorąco polecam.”

Harriet Hall, Science-Based Medicine

„Tomasz Witkowski okazuje się sprawnym rozmówcą, bardzo kompetentnym i dobrze poinformowanym w kwestiach psychologicznych i filozoficznych.”

Prof. Michael Heap, redaktor naczelny „Skeptical Intelligencer”

Psychologia: „jak żyć” kontra badania doświadczeń – w Klubie Trójki

Dzisiaj możemy powiedzieć, że psychologia jest obecna właściwie w każdej dziedzinie naszego życia. I wydaje się, że potrzebujemy psychologów do interpretacji rzeczywistości, do dowiedzenia się także prawdy o sobie. Ale czy dla wszystkich psychologia jest prawdziwą nauką? 

O psychologii, jej dylematach i kontrowersjach z nią związanych w „Klubie Trójki” Michalina Szymborska rozmawiała z psychologiem dr. Tomaszem Witkowskim, pisarzem, publicystą i epistemologiem psychologii (badacz relacji między poznawaniem i poznaniem a rzeczywistością). Jej gość znany jest przede wszystkim z krytyki psychologii jako dyscypliny i jako praktyki, czemu daje wyraz w swoich publikacjach. Jednym z przedmiotów jego krytyki jest terapia oparta na tzw. syndromie dorosłych dzieci alkoholików (DDA), jest zdecydowanym krytykiem neuroprogramowania lingwistycznego (NLP), skrytykował również wartość naukową i praktyczną testów projekcyjnych. Jest za to zwolennikiem zastosowań nowych technologii i sztucznej inteligencji w psychologii.

  • Mimo swojego krytycznego podejścia dr Witkowski uznaje psychologię za naukę;
  • Czy psychologia ma moc predykcyjną? Wszak od wielu lat mówi się o tzw. kryzysie powtarzalności w psychologii;
  • Gilotyna Hume’a, czyli nauka nie może formułować tzw. sądów powinnościowych.

Pytanie podstawowe: czy psychologia jest nauką?

– W mojej ocenie, mimo całej mojej krytyki tej dziedziny, uważam, że psychologia jest nauką. Za paranaukę w kategoriach filozofii nauki przyjmuje się takie dziedziny, w których dokonuje się pewnej refleksji filozoficznej nad rzeczywistością, najczęściej bez danych empirycznych. I tu moglibyśmy mówić o czasach filozofów greckich, o koncepcjach fizyki Arystotelesa, o pewnych dzisiejszych koncepcjach kosmologicznych – tłumaczy dr Tomasz Witkowski. – Natomiast psychologia jest nauką, jeśli posługuje się aparatem empirycznym. Ale bardzo często bywa też pseudonauką: dziedziną, która udaje, że ma pewne osiągnięcia empiryczne, że ma dowody empiryczne, w rzeczywistości nie prowadząc badań. Jednak uważam, że psychologia jest nauką – stwierdza.

Czytaj dalej i słuchaj podcastu audycji klikając TUTAJ


Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Entuzjastyczna recenzja „Shaping psychology” w SKEPTIKER

Wywiady są naprawdę udane. Świadczą o bardzo dobrym przygotowaniu Witkowskiego i jego dogłębnej znajomości tematu. Oświecająca podróż przez współczesny świat psychologii. Książka niesie ze sobą orzeźwiające perspektywy, a także optymizm, gdyż jak kilkakrotnie w niej stwierdzono, zwłaszcza wśród młodych naukowców, którzy dopiero rozpoczynają swoją karierę, świadomość koniecznej zmiany jest już bardzo wyraźna. Zobaczymy, czy psychologia spłonie w płomieniach ogromnej krytyki, której jest poddawana, czy też podniesie się jak feniks z popiołów uzbrojona w lepsze metody badawcze. Niezwykle imponująca lektura, która momentami przyprawia o gęsią skórkę i dostarcza ważnych impulsów do przemyśleń.

Rouven Schaefer, Skeptiker

Inne recenzje tej książki:

Recenzja „Shaping Psychology” w Science-Based Medicine

Recenzja „Shaping Psychology” w „The Skeptical Intelligencer”

If we don’t solve the incentives problem, we will become a very narrow discipline

Zajrzyj do książki:

Efekt nocebo – czyli ciemna strona autosugestii

Termin placebo oznacza „spodobam się”. W medycynie po raz pierwszy użyto go w 1785 r. na określenie banalnej terapii lub medykamentu.

O pozytywnych efektach autosugestii w medycynie słychać bardzo często. Znacznie rzadziej mówi się o negatywnych, które mogą być groźne.

Kiedy pan A. dotarł do oddziału ratunkowego miejscowego szpitala, zdołał tylko powiedzieć do przyjmującego go pracownika: „Pomóż mi, połknąłem wszystkie swoje tabletki”, po czym upadł na podłogę, upuszczając puste opakowanie po lekarstwie. Natychmiast podjęto akcję ratunkową. 26-letni bardzo blady mężczyzna ciągle jeszcze kontaktował, ale był w głębokim letargu. Powiedział ratownikom, że jako uczestnik badania klinicznego zażył 29 tabletek eksperymentalnego leku na depresję. Zrobił to pod wpływem impulsu, próbując popełnić samobójstwo, ale kiedy przestraszył się, że tabletki rzeczywiście spowodują jego śmierć, poprosił sąsiada, aby zawiózł go do szpitala.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Polityka 22.2021 (3314) z dnia 25.05.2021; Nauka i cywilizacja; s. 61


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nauka kultu cargo

Najnowszy numer FORUM AKADEMICKIEGO niemal w całości poświęcony pograniczom nauki, a w nim również mój artykuł. Uwaga, po 3 miesiącach od publikacji nowego numeru redakcja udostępnia treść artykułu online. 

Nauka kultu cargo

Początek lat trzydziestych ubiegłego wieku przyniósł mieszkańcom gór Nowej Gwinei strach i przerażenie. Oto na niebie pojawiły się ogromnej wielkości ptaki wydające z siebie przerażający ryk. Tubylcy, widząc nadlatującego ptaka, z trwogą padali na ziemię, zakrywając twarze i modląc się o litość.

Z upływem czasu przybywało „ptaków niebios”, bo tak je właśnie nazwano. Tubylcy coraz częściej mieli możliwość zaobserwowania jak „ptaki niebios” siadają na ziemi. Wówczas widzieli, jak z gigantycznego „brzucha” wychodzą biali ludzie, wyładowują narzędzia, broń, skrzynie z żywnością i inne dobra użytkowe. Obserwowali te wydarzenia z przerażeniem i w głębokim milczeniu. Po głowach kołatały im się setki pytań. Skąd przychodzą ci ludzie? Dlaczego mają widoczne tylko twarze i dłonie? Czy biali są dlatego, że przyszli z nieba, gdzie byli bliżej słońca? Czy mają specjalną moc nadprzyrodzoną? Czy są duchami przodków?

Pustka stworzona tymi pytaniami nie mogła pozostać niewypełniona, a niepokój zaczęła zastępować pewność. Wkrótce „ptaki niebios”, wysłane przez duchy przodków, również im – wyspiarzom, przyniosą podobne dobra zapakowane w skrzynie z napisem cargo. Obserwując krzątaninę białych ludzi, która w żaden sposób nie przypominała jakiejkolwiek znanej im pracy, doszli do wniosku, że mają do czynienia z obrzędami religijnymi, których celem było sprowadzenie na ziemię „ptaków niebios”. Zaczęli, z religijną gorliwością, naśladować czynności wykonywane przez białych ludzi. Konstruowali z drewna i trzciny atrapy samolotów naturalnej wielkości i składali im ofiary. W nocy rozpalali ogniska imitujące światła lotnisk po to, aby „ptaki” wiedziały gdzie wylądować, a kiedy nad głowami pojawiał się samolot padali na ziemię w oddaniu i oczekiwaniu na cargo…

Czytaj dalej klikając TUTAJ


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 4 Wizerunek bez cieni

Jak stworzyć naukowo udokumentowany pożądany wizerunek jakiegoś fragmentu rzeczywistości? Przepis jest bardzo prosty: weź kartkę, ołówek i sformułuj odpowiednie pytania. Jeśli zależy ci na tym, aby udowodnić naukowo, że na przykład przeprowadzone w edukacji reformy przyniosły pozytywne skutki wystarczy zapytać: „Jakie twoim zdaniem efekty przyniosły przeprowadzone reformy?” Następnie trzeba stworzyć skalę odpowiedzi: „1 – nie dostrzegłem żadnych pozytywnych zmian; 2 – niewielkie pozytywne zmiany; 3 – znaczne pozytywne zmiany;  4 – fundamentalne pozytywne zmiany”. Stwórz kwestionariusz złożony z podobnych pytań i zbadaj nim reprezentatywną grupę ludzi. Zapewniam cię, że otrzymane wyniki zawsze pokażą pozytywny obraz reformy. W najgorszym razie, jeśli wdrożone zmiany okazałyby się totalną katastrofą, konkluzja byłaby neutralna – reformy nie przyniosły pozytywnych zmian w edukacji. Jakkolwiek twoi respondenci będą się głowili, nie zdołają przekazać ci wizji rzeczywistości, której nie akceptujesz. Co? Boisz się, że to grubymi nićmi szyte? Płonne obawy! Sam dajesz się nabierać podobnym wizjom nawet nie poddając ich w wątpliwość. W 2014 roku ukazał się artykuł, którego autorzy przejrzeli wszystkie oryginalne badania nad efektywnością psychoterapii, jakie opublikowano w 2010 roku. Spośród 132 prac, które znaleźli, zaledwie 28 prac (21%) zawierało jakiekolwiek informacje sugerujące, że ich autorzy kontrolowali negatywne skutki badanych interwencji terapeutycznych. Tylko cztery z nich (3%) zawierały wyczerpujący i poprawny opis tych skutków i metodologii zbierania danych. Pięć  zawierało co prawda opis negatywnych skutków, ale brak w nich było informacji, a jaki sposób je mierzono. W czterech dodatkowych raportach (3%) podano krótko, że nie wystąpiły żadne niepożądane skutki, natomiast 15 badań (11%) dostarczało jedynie informacji o pogorszeniu stanu pacjentów lub zaznaczało fakt monitorowania takiego pogorszenia. Pozostałe 104 prace (79%) nie zawierały jakichkolwiek informacji o monitorowaniu negatywnych skutków psychoterapii.[1] Witamy w świecie iluzji! Nie znam podobnie obszernej analizy tego problemu przeprowadzonej od czasu opublikowania tego przeglądu. Nie słyszałem też o żadnych zasadniczych zmianach w metodologii badań efektywności psychoterapii od tego czasu. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że omawiany przeglad literatury odzwierciedla obecny stan badań nad negatywnymi skutkami psychoterapii. Rzeczywistość bez negatywnych skutków psychoterapii, to nie tylko obraz wyłaniający się z wyników badań. Przenika on z powodzeniem do podręczników. Conor Duggan ze swoimi współpracownikami przeanalizowali 82 procedury psychoterapeutyczne zatwierdzone przez National Institute for Health Research z Wielkiej Brytanii w latach 1995-2013. Żadna z nich nie wspominała o możliwych negatywnych skutkach psychoterapii, chociaż zawierała je większość protokołów farmakoterapii.[2] Wiedza na temat negatywnych skutków psychoterapii jest również obca psychologom amerykańskim. W 2006 roku Charles Boisvert z the Rhode Island Centre for Cognitive Behavioral Therapy i David Faust z Brown University Medical School przeprowadzili ankietę wśród 181 psychologów, członków American Psychological Association prowadzących swoje prywatne praktyki w całych Stanach Zjednoczonych. Aż 28% z tej grupy była nieświadoma faktu istnienia negatywnych skutków psychoterapii.[3] Spokojnego snu terapeutów nie zakłóca również fakt, że blisko połowa pacjentów (47%) przerywała terapię przed czasem, co pokazała bardzo obszerna metaanaliza z 1993 roku uwzględniająca 125 studiów badawczych.[6] Co prawda nowsze badania przyniosły nieco lepsze wskaźniki, ale nadal wahają się one od około 18% w przypadku pacjentów cierpiących na zaburzenia dysocjacyjne do blisko 30% w przypadku pacjentów cierpiących na schizofrenię i zaburzenia psychotyczne.[7] Literalnie nie wiemy, co dzieje się z tymi pacjentami. Czy trafiają do innych terapeutów? Czy ich stan ulega pogorszeniu? Skaczą z mostu po opuszczeniu gabinetu? A może radzą sobie ze swoimi problemami lepiej niż przy pomocy psychoterapii? Również i te wyniki nie wywołują ani popłochu, ani jakiegokolwiek zaniepokojenia wśród terapeutów. Twarde dane sobie, a życie sobie. Po cóż szukać informacji o negatywnych skutkach, kiedy celem jest potwierdzenie dogmatu o zbawiennym wpływie psychoterapii na życie ludzi? Wśród krzykliwych haseł marketingowych nie ma miejsca na zwątpienie, a już tym bardziej na jakiekolwiek ostrzeżenia pacjentów. Psy szczekają, karawana jedzie dalej… [1] U. Jonsson, I. Alaie, T. Parling, F. K. Arnberg, Reporting of harms in randomized controlled trials of psychological interventions for mental and behavioural disorders: a review of current practice. “Contemporary Clinical Trials”, 38, 2014, s. 1-8. [2] C. Duggan, G. Parry. M. McMurran, K. Davidson, J. Dennis, The recording of adverse events from psychological treatments in clinical trials: evidence from a review of NIHR-funded trials. „Trials”, 15, 2014, s. 335–243. [3] C.M. Boisvert, D.F. Faust, Practicing psychologists’ knowledge of general psychotherapy research findings. „Professional Psychology: Research and Practice”, 37, 2007, s. 708–716. [4] S. Lilienfeld, L. Ritschel, S. Lynn, R. Cautin, R. Latzman, Why Ineffective Psychotherapies Appear to Work: A Taxonomy of Causes of Spurious Therapeutic Effectiveness. „Perspectives on Psychological Science”, 9, 2014, s. 355-387. [5] M. Lambert, What we have learned from a decade of research aimed at improving psychotherapy outcome in routine care. „Psychotherapy Research”, 17, 2007, s. 1–14. [6] M. Wierzbicki, G. Pekarik, A meta-analysis of psychotherapy dropout. „Professional Psychology: Research And Practice”,24, 1993, s. 190-195. [7] S. Hamilton, A.M. Moore, D. R. Crane, S.H. Payne, Psychotherapy dropouts: Differences by modality, license, and DSM-IV diagnosis. „Journal Of Marital And Family Therapy” 37, 2011, s 333-343.  
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Usprawiedliwianie pedofilii

Opinia publiczna zawrzała po odkryciu, że w podręczniku psychopatologii i psychologii klinicznej wydanym przez Uniwersytet Jagielloński, jej autor dr hab. Krzysztof Klimasiński (pracownik naukowy w Instytucie Psychologii UJ, kierownik Zakładu Psychopatologii i Rehabilitacji UJ, ur. 1939, zm. 2006) zamieścił ustęp, który stanowi swoiste usprawiedliwienie pedofilii:

„W dużym procencie przypadków dziecko prowokuje i bierze czynny udział w aktywności erotycznej. Te fakty wyraźnie kłócą się z popularnym obrazem każdego dziecka jako niewinnego aniołka zmuszanego do seksu”.

Media i psychologowie rzucają gromy, a ja nie potrafię oprzeć się wrażeniu, że ta reakcja niczym nie różni się od tej, kiedy rodzice słodkiego nastolatka odkrywają nagle, że ich pociecha jest narkomanem zaangażowanym w działania osiedlowego gangu młodocianych przestępców. Tyle, że takich rzeczy nie odkrywa się nagle, lecz dlatego, że latami ignoruje się niepokojące sygnały. Bulwersujący cytat nie szokował recenzentów podręcznika, przez ponad 20 lat nie oburzał prowadzących zajęcia, ani studentów. O ile opinia publiczna ma prawo się oburzać, o tyle środowisko psychologów ma wyłącznie powód do wstydu, przeprosin i zadośćuczynienia. Wątpię jednak abyśmy doczekali się którejkolwiek z tych reakcji.

To nie ten konkretny cytat jest problemem. Tego typu absurdy mają swój początek w źle dobranej przez studenta statystyki do pomiaru różnic między średnimi, w niepoprawnie sformułowanych pytaniach ankiety badawczej, a wiatrem w żagle dla niej jest obojętność uczonych i nauczycieli akademickich, którym dawno temu pomyliła się z tolerancją. Bredzenia Freuda na temat seksualności dziecięcej przekazywane w jednej sali uniwersyteckiej sąsiadują z neuronauką, o której inni nauczyciele opowiadają innym studentom tuż za ścianą. Jedni drugim nie wchodzą w drogę, bo przecież nade wszystko nie chcą, aby posądzono ich o „niekonstruktywną krytykę”, a z owej obojętności błędnie rozumianej jako tolerancja rodzą się potworki takie, jak ten, który obecnie wzburzył opinię publiczną. 

Psychoterapeuci dokładający wszelkich starań, aby proponowane przez nich metody były oparte na dowodach i zgodne z najnowszym stanem wiedzy milczą, kiedy słyszą bzdury głoszone przez przedstawicieli przeróżnych mutacji będących potomstwem dziewiętnastowiecznej wizji narcystycznego opiumisty. Nawiasem mówiąc, te absurdalne koncepcje dość trafnie objaśnił kiedyś Carl Gustaw Jung. Na pytanie dlaczego właśnie u Freuda seksualność odgrywa tak ważną rolę, stwierdził „Cóż, Zygmuś całe dzieciństwo spędził w mieście, w Wiedniu. Nigdy nie widział tych wszystkich rzeczy, które większość z nas znała z pobytów na wsi, gdzie seksualność zwierząt i wszystko co się z tym wiąże są codziennością. To dlatego, kiedy wreszcie jako dorosły człowiek odkrył seksualność, tak bardzo go ona zafascynowała.” 

W swojej pracy miałem do czynienia zarówno z dziećmi molestowanymi seksualnie, jak i ludźmi posądzanymi o pedofilię. Zapewniam, że równie absurdalnych uzasadnień służących oskarżaniu niewinnych ludzi jest w podręcznikach psychologii i w twierdzeniach psychologów daleko więcej niż tych, które usprawiedliwiają pedofilię. Bulwersują one jednak wyłącznie tych, którzy mieli pecha i oskarżenie padło na nich. Dlaczego? Bo psychologowie występujący w charakterze biegłych sądowych są zdania, że lepiej jest popełnić błąd fałszywego alarmu niż błąd przeoczenia, ponieważ należy mieć na względzie przede wszystkim dobro dziecka. Ich zdaniem dorosły, nawet jeśli zostanie niesłusznie skazany przez sąd – „jakoś sobie z tym poradzi”. Swoista moralność. Ale dość dobrze oddaje postawy społeczne w stosunku do tego zjawiska, umożliwiające łamanie podstawowych praw ludzi oskarżonych o pedofilię. 

Jest tylko jeden sposób aby uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości. Sposób, który wymyślił Rudy Giuliani, burmistrz Nowego Jorku – zero tolerancji dla najdrobniejszych wykroczeń wobec prawa. Jeśli nie będziemy piętnować plagiatu, niechlujności i niedbałości począwszy od przedszkolaków, a skończywszy na uczonych, rektorach i arcybiskupach, nie zmienimy rzeczywistości, a obrońcy pedofilii będą nadal usprawiedliwiać odrażające zbrodnie. To jednak sposób, który trąci utopią. Lata doświadczeń i znajomość środowiska akademickiego utwierdzają mnie raczej w przekonaniu, że prędzej złodziej okradnie złodzieja niż jeden profesor wytknie drugiemu, że opowiada bzdury. Obym się mylił. Tymczasem rośnie już nowe pokolenie uczonych, które za „właściwe” myślenie jest  nagradzane i uczy się, jak formułować swoje poglądy. 

Przy okazji tego tekstu warto poczynić dość istotną uwagę. Opisane tutaj wydarzenia pokazują jak ideologia tak zwanej „prawej strony” zniekształca naukę i edukację. W swoim życiu spotkałem równie wiele przykładów ideologizacji nauki, edukacji i dziennikarstwa w wykonaniu „lewej strony” sceny politycznej. Być może nawet bardziej perfidnych, bo subtelniejszych i trudniejszych do wykrycia przez opinię publiczną. Moim celem nie jest krytyka garnituru poglądów ani „prawej” ani „lewej” strony. To, co od lat uważam za zło, to próba fałszowania obiektywnej rzeczywistości w taki sposób, aby do tych poglądów pasowała. To jest choroba, która toczy nasz świat, a z którą powinniśmy walczyć nieustannie. A początek tej walki zaczyna się na lekcji matematyki, fizyki i biologii, nie religii czy wychowania obywatelskiego.

 

P.S. Już po opublikowaniu tego tekstu przeczytałem znamienną wypowiedź wydawnictwa: „Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego jest wydawnictwem naukowym, a publikacje wydawane przez WUJ podlegają recenzowaniu przez specjalistów z danej dyscypliny naukowej. Wydawnictwo nigdy nie ingeruje w merytoryczne opinie i poglądy zawarte w publikacjach naukowych”. Zaiste! Wyjaśnienie godne dzieci na podwórku, które psychologowie społeczni nazwali „ucieczką z cienia porażki”. Kiedy szukałem wydawcy dla swojej książki „Psychoterapia bez makijażu” kilkanaście wydawnictw odmówiło mi publikacji uzasadniając to faktem, że treść książki jest niezgodna z poglądami reprezentowanymi przez wydawnictwo (sic!). 

Przy okazji warto wspomnieć o obyczajach, jakie wśród naukowców i wydawców panowały ponad pół wieku temu, a o których pisał nieodżałowanej pamięci Martin Gardner – znany pogromca pseudonauki. Kiedy ktoś pokroju Krzysztofa Klimasińskiego składał swoją pracę w wydawnictwie akademickim, a inni naukowcy tego nie akceptowali, oświadczali wydawcy, że jeśli opublikuje taką pracę, to oni nie wydadzą u niego żadnej ze swoich książek i podręczników. Wydawca, który dbał o reputację, nie ośmielał się wchodzić w jakiekolwiek relacje z podejrzanymi autorami. Ciekawe jak wówczas odebrano by wyjaśnienie WUJ?

„…książka daje szybki wgląd w całokształt zagadnień psychopatologii i psychologii klinicznej jako dyscypliny stosowanej na pewnym poziomie ogólności. Z pewnością będzie podręcznikiem bardzo przydatnym dla kierunków niepsychologicznych, a dla studentów psychologii bardzo dobrym przewodnikiem w trudnej literaturze przedmiotu, skłaniającym do osobistej refleksji i budowania wiedzy poprzez żmudne studia prac z zakresu psychiatrii i psychologii klinicznej.”

z recenzji prof. Władysławy Pileckiej

Posty o podobnej tematyce: 

Domniemanie niewinności

Narysuj drzewo, a powiem Ci kim jesteś! – podcast radiowej Czwórki

Łatwo wszczepić fałszywe wspomnienia – rozmowa w trójce


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 2 Przemilczenie

Ten artykuł jest kontynuacją poprzedniego: Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard. W poprzednim odcinku analizowałem znane badania przeprowadzone pod nadzorem Martina Seligmana, które ustanowiły „złoty standard” w badaniach efektywności psychoterapii.

Ten artykuł jest kontynuacją poprzedniego:

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard

W poprzednim odcinku analizowałem znane badania przeprowadzone pod nadzorem Martina Seligmana, które ustanowiły „złoty standard” w badaniach efektywności psychoterapii. A jednak w tym samym czasie, kiedy Seligman prowadził badania, których ułomność metodologiczna nie pozwoliłaby studentowi na zdobycie zaliczenia, przeprowadzono bardzo poprawne metodologicznie badania poświęcone również efektywności psychoterapii. Miały one na celu ocenę efektywności kompleksowych usług medycznych w zakresie zdrowia psychicznego wdrożonych w ramach Fort Bragg Demonstration Project. Projekt objął swoim zasięgiem 42 tysiące dzieci i młodzieży hospitalizowanych i leczonych ambulatoryjnie, trwał pięć lat i kosztował 80 milionów dolarów.[1] Badania nad efektywnością tego projektu miały pokazać, że kompleksowe usługi w zakresie zdrowia psychicznego i uzależnień, w tym oczywiście psychoterapia i poradnictwo, są bardziej opłacalne niż usługi dostępne w typowym systemie fragmentarycznym. Niestety, okazało się, że pomimo lepszego dostępu do opieki, zapewnionej ciągłości, mniejszej liczby ograniczeń w dostępie do leczenia i większej satysfakcji klientów, koszt był wyższy, a wyniki kliniczne nie lepsze w porównaniu do typowego systemu fragmentarycznego charakterystycznego dla innych obszarów w kraju. Rezultaty te stały w całkowitej sprzeczności z przewidywaniami psychologów formułowanymi przed rozpoczęciem projektu, którzy wiązali z nim wielkie nadzieje. Nawet pomimo tego, że pacjenci, podobnie jak w badaniach Seligmana, relacjonowali dużo wyższą satysfakcję z opieki, nie znaleziono żadnych dowodów na jej wyższą efektywność, co podkreśla fakt, że satysfakcja nie jest jednoznaczna z efektywnością, tak, jak chciał tego Seligman, w swoim nowym „złotym standardzie”. Leonard Bickman, jeden z badaczy kierujących projektem, wraz ze swoimi kolegami podsumował go następująco:
Po pierwsze: założenie, że usługi kliniczne są w jakikolwiek sposób skuteczne, może być bardzo błędne. (…) Po drugie: dłuższe leczenie skutkuje wyższymi kosztami bez odpowiednich znaczących wyników – więcej nie znaczy lepiej.[2]
Dla Bickmana brak rezultatów klinicznych prowadzonego przez siebie projektu był najbardziej uderzającym i nieoczekiwanym rezultatem. Wielokrotnie podkreślał, że powinniśmy przyjrzeć się naszym przekonaniom co do skuteczności praktyk klinicznych, szczególnie, że doniesienia na temat ich skuteczności pochodzą najczęściej z badań prowadzonych w zamkniętych warunkach eksperymentalnych, podczas gdy jego projekt prowadzony był w warunkach naturalnych przez bardzo długi czas. Co więcej, badania prowadzone w ramach Fort Bragg Demonstration Project próbowano zreplikować w Stark County. Okazało się, że stan dzieci, które nie korzystały z żadnych usług w zakresie zdrowia psychicznego poprawiał się analogicznie do tych, które korzystały z szerokiej oferty w tym zakresie.[3] Wyniki takie nie są zresztą odosobnione w literaturze. John Weisz i jego współpracownicy przeprowadzili w tym czasie szereg metaanaliz efektywności rzeczywiście świadczonych usług w zakresie zdrowia psychicznego (nielaboratoryjnych). Żadna z nich nie wykazała pozytywnego wpływu na zdrowie psychiczne pacjentów.[4] Evaluating Managed Mental Health Services - The Fort Bragg Experiment | Leonard Bickman | SpringerWyniki dobrze zaprojektowanych badań, przeprowadzonych na grupie 42 tysięcy osób w warunkach naturalnych, dodatkowo zreplikowane powinny wstrząsnąć światem psychologii klinicznej. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Książka opisująca badania w Fort Bragg opublikowana w tym samym czasie co artykuł Seligmana została do stycznia 2018 roku zacytowana… 75 razy. Dlaczego tak się stało? Bowiem w czasie, kiedy obie prace zostały opublikowane, American Psychological Association angażowała ogromne środki w kampanię edukacyjną, której celem było między innymi popularyzowanie usług psychoterapeutycznych, a podstawę tej kampanii stanowiły wyniki badań przeprowadzonych przez Seligmana. Tam gdzie ludzie kierują się dogmatami nie ma miejsca na twarde dane. W tym miejscu warto podkreślić, że polityka wydawnicza czasopism naukowych preferuje publikowanie wyników badań, które pokazują efektywność. Wyniki badań, które nie pokazują efektywności, nie potwierdzają hipotez są odrzucane. Tworzy to tak zwany „efekt szuflady„, w której gromadzą się wyniki badań ilustrujących brak efektywności. Oceniając materiał dowodowy w jakimkolwiek obszarze należy to brać pod uwagę. Uwzględniają to autorzy niektórych tylko metaanaliz. Badania efektywności psychoterapii można porównać do skuteczności wędkarza. O tym, czy jego metody są dobre decydujemy na podstawie liczby i wielkości ryb, które przynióśł z połowu. Jednak rzadko zastanawiamy się nad tymi wszystkimi rybami, które ściągnęły przynętę z haka nie dając mu się złowić. Rzetelną miarą skuteczności powinien być stosunek tych złowionych, do tych, które uszły jego metodom pozbawiając go przynęty. Przemilczanie niewygodnych danych w praktykach imitujacych podejście oparte na dowodach to metoda z obszernego arsenału narzędzi naukowych denialistów, o których napiszę jeszcze nieco więcej w kolejnych odcinkach. Tyleż łatwa i prosta dla stosującego ją co trudna do wykrycia przez potencjalnego odbiorcę. Dlatego zawsze warto zadawać pytania: Czy są badania, które przyniosły sprzeczne rezultaty? Jak wiele z nich jest niezgodnych z tymi wykorzystywanymi do imitacji? Jaką wartość metodologiczną mają jedne i drugie? Dlaczego są rzadko cytowane? Ciąg dalszy nastąpi. [1] L. Bickman, P.R. Guthrie, E.M. Foster, F.W. Lambert, W.T. Summerfelt, C.S. Breda, C.A. Heflinger, Evaluating Managed Mental Health Services: The Fort Bragg Experiment. Plenum, New York 1995. [2] Tamże. [3] L. Bickman, W.F. Summerfelt, J. Firth, S. Douglas, The Stark County Evaluation Project: Baseline results of a randomized experiment. W: D. Northrup, C. Nixon (red.), Evaluating Mental Health Services: How Do Programs for Children ‘Work’ in the Real World? Sage Publications, Newbury Park 1997, s. 231-259. [4] J.R. Weisz, G.R., Donenberg, S.S. Han, B. Weiss, Bridging the gap between laboratory and clinic in child and adolescent psychotherapy. „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, 63, 1995, s. 688-701; J.R. Weisz, S.S. Han, S.M. Valeri, More of what? Issues raised by the Fort Bragg study. „American Psychologist”, 52), 1997, s. 541-545; J.R. Weisz, B. Weiss, M.D. Alicke, M.L. Klotz, Effectiveness of psychotherapy with children and adolescents: A meta-analysis for clinicians. „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, 55, 1987, s. 542-549; J.R. Weisz, B. Weiss, G.R. Donenberg, The lab versus the clinic’s effects of child and adolescent psychotherapy. „American Psychologist”, 47, 1992, s. 1578-1585.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard

Praktyki oparte na dowodach (evidence based practice) to podejście, które stosunkowo niedawno narodziło się w medycynie. Pragmatyka tego podejścia polega na tym, że podejmując decyzje o leczeniu i mając w pamięci zasadę primum non nocere sprawdzamy najlepsze możliwe dowody naukowe…

Praktyki oparte na dowodach (evidence based practice) to podejście, które stosunkowo niedawno narodziło się w medycynie. Pragmatyka tego podejścia polega na tym, że podejmując decyzje o leczeniu i mając w pamięci zasadę primum non nocere sprawdzamy najlepsze możliwe dowody naukowe, które pokazują efektywność i szkodliwość danej metody leczenia. Ważymy je i wybieramy taką metodę, co do której istnieje najwięcej dowodów, że jest skuteczna i nie zaszkodzi pacjentowi (risk/benefit ratio). Podejscie oparte na dowodach jest w pewnym sensie drogą na skróty. Możemy stosować jakąś metodę lub lekarstwo nie rozumiejąc dokładnie mechanizmu ich działania, a jedynie posługując się kryterium efektywności/szkodliwości. Podejście oparte na dowodach szybko zdobyło sobie uznanie. Dzisiaj stosuje się je nie tylko w medycynie, lecz również w psychoterapii, w edukacji, a nawet w zarządzaniu. Jednak rosnącej popularności i niemal bezwarunkowej akceptacji tego podejścia towarzyszą zachowania rynkowe, które ową akceptację i popularność wykorzystują. Polegają one na imitowaniu podejścia opartego na dowodach. Pseudonauka ochoczo wykorzystuje ten trend wspierając swoje twierdzenia wynikami badań. To, jaką mają one wartość często pozostaje poza możliwościami racjonalnej oceny odbiorcy niewykształconego w dziedzinie metodologii naukowej. Jak zatem ocenić wartość takich dowodów i podejście rzeczywiście oparte na dowodach od praktyki imitującej ten modny nurt? W cyklu artykułów postaram się pokazać niektóre praktyki imitacyjne, które mogą wprowadzać nas w błąd poprzez stwarzanie wrażenia, że jakaś metoda jest niezwykle mocno ugruntowana w wynikach badań naukowych. Zrobię to na przykładzie psychoterapii – dziedziny działalności człowieka, w której praktyki imitacyjne rozwinęły się szczególnie bujnie. Na początek proponuję przyjrzeć się jednemu z najbardziej znanych na świecie badań nad „efektywnością” psychoterapii. W 1995 roku Martin E.P. Seligman, jeden z najbardziej prominentnych psychologów świata, znajdujący się na czołowych miejscach w rankingach  najwybitniejszych żyjących i pracujących psychologów, opublikował we flagowym czasopiśmie American Psychological Association (APA) artykuł zatytułowany The Effectiveness of Psychotherapy.[1] Relacjonował w nim rezultaty ankiety przeprowadzonej przez Consumer Reports wśród swoich subskrybentów.[2] Jest to obecnie jeden z najczęściej cytowanych na świecie artykułów na temat efektywności psychoterapii. Według programu Publish or Perish do stycznia 2018 roku był cytowany 2491 razy, co powoduje, że zalicza się go do klasyki literatury psychologicznej. Przytacza się go średnio 108,3 razy w roku. Jest drugim najczęściej cytowanym artykułem, jaki Seligman kiedykolwiek napisał. Wygląda na to, że Seligman znalazł rozwiązanie problemów, które dotknęły ludzkość, bowiem na pierwszych stronach swojego artykułu umieszcza coś w rodzaju wyznania:
Zmieniły się moje przekonania, dotyczące tego co stanowi tzw. „złoty standard”. Spowodowało to jedno jedyne badanie przeprowadzone przez Consumer Reports (1995, Listopad), które wstrząsnęło moją dotychczasową wiarą. Doszedłem do wniosku, że decydowanie, czy jedno postępowanie terapeutyczne, w ściśle kontrolowanych warunkach, działa lepiej niż inne poprzez porównywanie go z grupą kontrolną, jest zupełnie innym problemem niż decydowanie o tym, co działa w naszej dziedzinie. Nie wierzę już, że badania skuteczności są jedynym, albo nawet najlepszym sposobem odkrywania, jakie terapie rzeczywiście są skuteczne. Doszedłem do przekonania, że badania efektywności tego jak pacjenci radzą sobie w realnych warunkach terapeutycznych może dostarczyć użytecznej i wiarygodnej „empirycznej walidacji” psychoterapii i leków. Consumer Reports jest pionierem tej metody.[3]
SeligmanCóż takiego pionierskiego było w tych badaniach, że wstrząsnęło dotychczasową wiarą przyszłego prezydenta APA? CR przy okazji rozsyłania ankiety poświęconej zadowoleniu z używanych przez swoich respondentów samochodów dołączył suplement zawierający pytania o zadowolenie z psychoterapii. Ankietę wysłano do 180 tysięcy respondentów. Badanie nie uwzględniało żadnych grup kontrolnych i nie spełniało wymogu randomizacji. Grupa osób badanych składała się w przewadze z dobrze wykształconych przedstawicieli klasy średniej, w większości kobiet z medianą wieku 46 lat, co powodowało, że mogła być reprezentatywna dla populacji odwiedzającej gabinety psychoterapeutyczne, ale z pewnością nie była reprezentatywna dla potrzeb badania efektywności psychoterapii. Występowanie w populacji chorób i zaburzeń psychicznych, którymi z założenia zajmuje się psychoterapia, nie ogranicza się do klasy średniej i jednej płci. Ankieta nie zawierała żadnych obiektywnych wskaźników efektywności takich chociażby, jak ustąpienie symptomów zaburzeń, z którymi pacjenci zgłosili się na terapię lub wzrost umiejętności radzenia sobie w sytuacjach, które pacjentom sprawiały problem przed rozpoczęciem terapii. Nie mierzono jakichkolwiek wskaźników behawioralnych, które mogłyby wskazać na skuteczność psychoterapii. Bez takich pomiarów trudno w ogóle wyrokować o zmianach, będących wynikiem oddziaływań terapeutycznych. Zamiast takich pomiarów, ankieta zawierała wyłącznie subiektywne oceny, jak przy badaniu zadowolenia z odkurzacza, tostera itp. Nie pytano o negatywne skutki psychoterapii. Brak takich pytań w ankiecie determinował obraz psychoterapii, jaki można było uzyskać. W najgorszym razie psychoterapia mogła okazać się nieskuteczna. Nigdy szkodliwa. Na ankietę odpowiedziało tylko ok. 7 tys. respondentów, co stanowiło zaledwie 3,9% całej badanej grupy. Sam Seligman przyznał, że taki odsetek zwrotu ankiet to było „raczej mało, absolutnie”, a CR określił go jako „bardzo niski” w porównaniu do innych ich ankiet. W podobnej ankiecie dotyczącej lekarzy odpowiedziało 70 tys. respondentów. W większości badań tak niski odsetek odesłanych ankiet i brak reprezentatywności oznaczałby odrzucenie badania jako nienadającego się do dalszej analizy. Co więcej, aby orzekać, czy psychoterapia jest skuteczna powinniśmy badać ludzi z takimi zaburzeniami i problemami, do leczenia których psychoterapię wymyślono. W tym wypadku jednak było inaczej. Ponad połowa respondentów (58,2%) stwierdziła, że przed rozpoczęciem terapii czuła się jako tako, całkiem dobrze lub nawet bardzo dobrze. Prawdopodobnie dla tych ludzi terapia była czymś, co zaspokajało ich potrzebę rozwoju albo nawet rozrywki. Generalizowanie sądów o skuteczności psychoterapii na podstawie subiektywnych odczuć takich ludzi może mieć negatywne konsekwencje dla tych pacjentów, którzy od psychoterapii oczekują co najmniej pomocy w pozbyciu się, utrudniających lub wręcz uniemożliwiających życie, objawów zaburzeń psychicznych. Ankieta nie zawierała żadnych pytań dotyczących modalności psychoterapeutycznych z których korzystali respondenci. W ten sposób  wrzucono do jednego worka wszystko to, o czym respondenci pomyśleli jako o psychoterapii. Trudno powiedzieć, z jak dużą liczbą spośród kilkuset różnych modalności mieli oni kontakt i jak duże było wśród nich zróżnicowanie. Argument „wrzucania wszystkiego do jednego worka” podnoszą z głośnym krzykiem obrońcy psychoterapii niemal zawsze, kiedy spotykają się z krytyką psychoterapii, próbując ją dyskredytować. W sytuacji, kiedy zbiorczego określenia „pscyhoterapia” używa się w celu głoszenia jej efektywności i dla potrzeb marketingowych, zastrzeżenie „jednego worka” nie pojawia się. O ile w omawianych badaniach nie przewidziano grupy kontrolnej, można było stworzyć grupę porównawczą, ponieważ część respondentów zamiast zgłosić się do terapeuty wybrała rozmowę o swoich problemach z przyjaciółmi, z członkami rodziny lub duchownym (43% tych, którzy odesłali ankietę). Jednak CR nie tylko, że nie wykorzystał tych danych do porównania, ale wielokrotnie proszony o ich udostępnienie utrzymywał, że są to dane poufne i nie będą analizowane ani publikowane.[4] Podsumowując, tylko 7 tys. (3,9%) respondentów odpowiedziało na ankietę, z czego, 4 tys. (2,2%) relacjonowało kontakt ze specjalistą od zdrowia psychicznego, lekarzem domowym lub grupą wsparcia. Pozostałe 3 tys. (1,6%) rozmawiało o swoich problemach z przyjaciółmi, krewnymi lub duchownymi. CR zdecydowało się zignorować te dane ograniczając swoją analizę do 4 tys., ze szczególnym naciskiem na 2,9 tys. (1,6 %) tych, którzy mieli do czynienia z terapeutami. Mimo tak wielu braków metodologicznych CR skonkludował w nagłówku swojego artykułu: „Nasze przełomowe badanie pokazało, że psychoterapia zazwyczaj działa”.[5] Przygotowane przez APA na podstawie tego artykułu materiały marketingowe stwierdzały, że dziewięciu osobom spośród dziesięciu terapia pomaga.[6] Dodatkowo w swoim artykule Seligman stwierdzał: „długoterminowa terapia przynosi lepsze efekty niż terapia krótkoterminowa. Ten efekt jest bardzo silny”.[7] Swoje twierdzenie zilustrował wykresem, który postarałem się w miarę wiernie przerysować z oryginału. Prawda, że przyrost efektu w zależności od czasu trwania terapii robi wrażenie? Tyle, że wykres ten uczciwie przedstawiony powinien wyglądać tak jak na rysunku 2. Wrażenie znika, bo nagle widzimy wzrost na realnej skali, na której był mierzony, nie zaś na skali zaczynającej się od 190 punktów, jak zdecydował się to przedstawić Seligman. W rzeczywistości 83,4% polepszenia uzyskiwano w ciągu pierwszego miesiąca. Dalsza terapia, choćby trwała powyżej 2 lat nie przynosiła więcej poprawy niż 16,6%. Co więcej, należy podkreślić, że wśród pacjentów terapeutycznych byli i tacy, którzy jednocześnie leczyli się farmakologicznie. Ta grupa w żaden sposób nie została wyodrębniona spośród badanych, a przyjmowanie leków nie zostało potraktowane nawet jako zmienna zakłócająca. W rezultacie nie wiemy nawet, czy obserwowana w badaniach poprawa nie była w całości wynikiem działania przyjmowanych leków. Warto też zwrócić na sporą niechlujność w prezentacji danych. Wykres nie uwzględnia osób, które uczestniczyły w terapii w okresie dłuższym niż dwa miesiące lecz krótszym niż trzy, podobnie powyżej sześciu miesięcy lecz mniej niż siedem. Nie uwzględnia? Czy też zostali oni raczej wrzuceni do niższego lub wyższego przedziału w zależności od tego jak lepiej prezentowali się na wykresie? Dodatkowo należy również wziąć pod uwagę (a co Seligman zaznaczył w tekście artykułu), że pierwszy przedział uwzględnia również osoby które w ogóle nie uczestniczyły w terapii, a więc powinien on zostać opisany jako „0-1 month”. Jeśli tak, to na średnią 201 punktów na 300-punktowej skali poprawy składają się wyniki osób, które w ogóle w terapii nie brały udziału, a ich stan poprawił się wyłącznie za sprawą upływu czasu. Dlaczego szanowany przez wielu psycholog i badacz opublikował pean na cześć wysiłków analityków marketingowych CR? Czy tylko dlatego, że był głównym konsultantem zespołu prowadzącego badania? Odpowiedzi możemy się jedynie domyślać. I chociaż zarówno źródłowy artykuł, jak i jego omówienie autorstwa Seligmana bywają w wielu źródłach poddawane miażdżącej krytyce (co dodatkowo podnosi ich cytowalność), to wygląda na to, że niechlubny cel, jakim było wprowadzenie do praktyk badawczych „złotego standardu”, czyli subiektywnych i niechlujnych wskaźników pomiaru, został osiągnięty. Dzisiaj, niestety już nie tylko terapeuci i pacjenci, ale również wielu badaczy powszechnie stosuje takie podejście. Czytając przekazy marketingowe naszpikowane wynikami badań i przekonujące, że reprezentuje ona podejście oparte na dowodach, warto zadać sobie pytanie, jak wiele z tych liczb zostało zebranych zgodnie ze sformułowanym przez Seligmana „złotym standardem”. Sposób, w jaki przeprowadzono przedstawione tu badania, błędy metodologiczne (a może raczej celowe zabiegi zniekształcające?) dyskwalifikowałyby tę pracę, gdyby jakiś student psychologii postanowił na jej podstawie zdobyć licencjat. Jako praca magisterska nie zostałaby pewnie nawet dopuszczona do obrony. A jednak stały się one  „wielkim krokiem” na drodze do przegłosowania przez Radę American Psychological Association rezolucji o uznaniu skuteczności psychoterapii (Resolution on the Recognition of Psychotherapy Effectiveness) w 2012 roku, oraz o tym, że na jej podstawie będzie kształtowana polityka APA. Ale to odrębna ciekawa historia, którą mam nadzieję opowiedzieć w którymś z kolejnych artykułów tego cyklu. Ciąg dalszy nastąpi. [1] M.E.P. Seligman, The Effectiveness of Psychotherapy. “American Psychologist”, 50, 1995, s. 965–974. [2] Mental Health: Does therapy help? “Consumer Reports”, November, 1995, s. 734–739. [3] Seligman, The effectiveness… Wyd. cyt., s. 966. [4] T. Dineen, Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People. 2007, s. 48, http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf. s. 62-64. [5] Mental Health, Wyd. cyt. s. 734. [6] Dineen, Manufacturing Victims, Wyd. cyt., s. 64. [7] Seligman, The effectiveness, Wyd. cyt., s. 968
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.