Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv): czym nauka różni się od teorii spiskowych, co wiemy o amnezji wczesnodziecięcej i dlaczego sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa.

To już kolejna z cyklu rozmów prowadzonych ze mną przez Jacka Tabisza. Tym razem rozmawiamy o niespodziankach, jakie szykuje nam nauka. Przechodzimy przez różne działy nauki i przytaczamy zaskakujące ciekawostki. Czy czekają nas wkrótce przełomy na miarę teorii względności, gdy obraz naszego świata zmieni się tak diametralnie, że nawet najbardziej trzeźwo myślący sceptyk będzie potrzebował długiej chwili, aby porzucić swoje dawne przekonania na rzecz nowych informacji o naszej rzeczywistości? Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia naszej rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? Powinna – i to jest jej najważniejsza różnica wobec teorii spiskowych i ideologii. Psychoanaliza, podobnie jak teorie spiskowe, nigdy niczym nie zaskakuje, bo da się w niej wyjaśnić wszystko: każdy fakt ją potwierdza, a ten, który mógłby ją obalić, zostaje odwrócony na jej korzyść. Tak samo działają modne pseudopsychologiczne wtręty z fizyki kwantowej i zapychanie luk w wiedzy o świadomości Bogiem czy inną siłą zewnętrzną: wszystko nagle pasuje, ale niczego się nie dowiadujemy.

Prawdziwe zaskoczenia przynosi dobra psychologia rozwojowa, którą na studiach lekceważyłem. Amnezja wczesnodziecięca sprawia, że praktycznie nie pamiętamy niczego sprzed trzeciego–czwartego roku życia, bo nie ma jeszcze „ja”, z którym wspomnienia mogłyby się wiązać. Tymczasem polskie sądy przesłuchują kilkunastolatków w sprawie molestowania, którego mieliby doznać jako dwulatki, i skazują na podstawie takich zeznań.

Sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa. Mój ateizm nie jest wiarą w nieistnienie Boga, lecz przekonaniem, że ta hipoteza jest bardzo mało prawdopodobna. Podobnie oceniam samoświadomość zwierząt: u naczelnych, słoni czy delfinów jest bardzo prawdopodobna, u skorupiaków znacznie mniej. Kosmici? Szansa, że gdzieś istnieją, jest dziś wyższa niż szansa na istnienie zdolności paranormalnych, ale prawdopodobieństwo, że ich spotkamy, jest znikome. Jako psycholog bardzo bym jednak chciał poznać psychikę istot, które wyewoluowały gdzie indziej.

O pseudonauce w psychologii i o tym, jak sądy korzystają z zawodnych wspomnień, piszę w „Zakazanej psychologii”.

 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych

Jak to się stało, że psychologowie przyczynili się do udoskonalenia tortur? Czym jest mózgowa pornografia? Ilu ofiarom traumatycznych wydarzeń pomoc psychologów przysporzyła dodatkowych cierpień? Czy rzucane przez psychologów klątwy mogą sprowadzić śmierć?

Już w przedsprzedaży TUTAJ

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię„.

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Jak to się stało, że psychologowie przyczynili się do udoskonalenia tortur? Czym jest mózgowa pornografia? Ilu ofiarom traumatycznych wydarzeń pomoc psychologów przysporzyła dodatkowych cierpień? Czy rzucane przez psychologów klątwy mogą sprowadzić śmierć?

To tylko kilka spośród intrygujących pytań, na które, z właściwą sobie przenikliwością, poszukuje odpowiedzi Tomasz Witkowski – autor trzeciej części trylogii Zakazana psychologia.

Intrygująca opowieść o tych poszukiwaniach utrzymuje w napięciu od pierwszych stron książki aż po ostatnie akapity. Autor z wielką swadą i pewnością prowadzi czytelnika przez najtrudniejsze obszary psychologii jeśli wymaga tego jego narracja. Towarzyszenie mu w poszukiwaniach jest niczym udział w fascynującej wyprawie. Jej celem jest odkrycie źródeł rzeki, która zalewa bezwartościowymi wynikami badań i pseudonauką ogromne tereny współczesnej psychologii. Efekt tych poszukiwań jest zatrważający – większość śladów prowadzi do świątyni nauki, a Witkowski nie idzie na żadne kompromisy w odkrywaniu prawdy.

Lektura dla odważnych czytelników, którzy są gotowi na konfrontację swoich wyobrażeń o nauce z twardą rzeczywistością. Non-fiction z najwyższej półki.

Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu:

Najświeższe informacje o książce, promocjach, spotkaniach autorskich znajdziesz na FP Wydawnictwa „Bez Maski” 

Przesąd, empiria, nauka – wykład

Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania mojego wykładu, który wyglosiłem w ramach wydarzeń towarzyszących tegorocznemu Marszowi dla nauki.

O czym jest ten wykład

Ewolucja nie ukształtowała naszych mózgów jako narzędzi idealnych do uprawiania nauki i racjonalnego opisu świata. W wykładzie pokazuję błędy percepcji i rozumowania, które mamy wpisane w nasze ewolucyjne dziedzictwo, i tłumaczę, dlaczego – jeśli chcemy stawiać rzeczywistości dobre pytania i iść naprzód z odkryciami – musimy z nimi nieustannie walczyć.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moje wykłady w ramach „Marszu dla nauki” – Warszawa i Wrocław

22.04.2018 po raz kolejny odbędzie się na całym świecie, w tym również w Polsce, Marsz dla nauki, na który serdecznie zapraszam. Wcześniej jednak będą miały miejsce wydarzenia towarzyszące.

22.04.2018 po raz kolejny odbędzie się na całym świecie, w tym również w Polsce, Marsz dla nauki, na który serdecznie zapraszam. Wcześniej jednak będą miały miejsce wydarzenia towarzyszące. W tym roku zostałem poproszony przez organizatorów o wygłoszenie wykładów w Warszawie i we Wrocławiu. Zapraszam zatem również na mój wykład i oczywiście dyskusję:

Przesąd, empiria, nauka.

O potrzebie upowszechnianie naukowego obrazu świata

Tomasz Witkowski

Mózg człowieka jest niezwykle sprawnym instrumentem poszukującym związków przyczynowo-skutkowych.  To wynik działania ewolucji, w toku której osobniki szybciej identyfikujące takie związki miały większe szanse na przeżycie. Ale efektem ubocznym tej funkcji jest dostrzeganie zależności i wzorców również tam, gdzie ich nie ma. Pozbawiony narzędzi krytycznego myślenia mózg ludzki generuje przesądy, pseudonaukowe twierdzenia. Czy nie powinniśmy zaakceptować ich jako naturalnego wytworu sprawnie działającego umysłu? Podczas wykładu Tomasz Witkowski pokaże, w jaki sposób „nieszkodliwe” przesądy i pseudonaukowe twierdzenia wpływają na naszą rzeczywistość i porządek społeczny prowadząc w skrajnych przypadkach do ogromnych kosztów, nieszczęść a nawet śmierci wielu ludzi. Te negatywne efekty to wynik tolerancji dla pseudonauki w obszarze takich nauk, jak psychologia, medycyna, ale również w naukach technicznych, prawie i bankowości. Wykłady odbędą się: Warszawa, ul. Dobra 55, 12 kwietnia 2018 roku, godz. 16:45 Wydarzenie na FB: https://www.facebook.com/events/120410358808244/ Wrocław, 14 kwietnia 2018 roku, godz. 12:50 Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Wrocławskiego, ul.  Fryderyka Joliot-Curie 14a , sala 1.03 Wydarzenie na FB: https://www.facebook.com/events/220575268714526/ Zapraszam do śledzenia wydarzeń towarzyszących na stronach organizatorów: http://www.marszdlanauki.pl/ oraz na Facebooku: https://www.facebook.com/Marszdlanaukipolska/ Image result for march for science
Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Garść niewygodnych danych w ciepły sierpniowy wieczór

Jest ciepły sierpniowy wieczór. Przed oczami mam widok z rodzaju tych, na które polują fotoreporterzy obsługujący biura podróży oferujące wyprawy w nieznane. Nie, nie, nie powiem wam gdzie to jest, może jeszcze kilka lat będzie cieszył oczy tych, którzy zboczą nieco z utartego szlaku i niekoniecznie będą chcieli się tym chwalić na FB. W zasięgu ręki kubek z czerwonym winem. Co w takich, aspirujących do miana perfekcyjnego kiczu, okolicznościach robi u diabła laptop na moich kolanach? Ano, wdziera się w tę sielską atmosferę garść niewygodnych danych – liczb, które nie pasują do tej harmonii, a przeszkadzają, irytują domagają się wyjaśnienia, zanim błękit zamieni się w czerń. Kiedy ponad dekadę temu pozbyłem się ostatnich złudzeń i nadziei w stosunku do psychologii i zacząłem otwarcie mówić o jej niedoskonałościach, brakach i zaniedbaniach, zaczęli zgłaszać się do mnie ludzie, którzy sami siebie uważali za ofiary owych zaniedbań, niedoskonałości i braków. Ot, takie „odrzuty” z taśmy produkującej perfekcyjne, lśniące samozadowoleniem produkty współczesnego przemysłu psychologicznego. Zrazu takich osób było niewiele. Jedna na miesiąc, czasem dwie. Wedle nieodgadnionej reguły, ta liczba rosła, czasami przybierała postać wezbranej fali, aby potem znowu przycichnąć, wyhamować. Dzisiaj z dość dużą regularnością jest to kilka osób miesięcznie. Coś z tym nieporadnie próbuję robić. A to skieruję do kogoś, kto mam większe możliwości niż ja, a to rozpytam tu i tam o możliwość pomocy. Bywa, że sam zaingeruję albo napiszę jakąś opinię czy ekspertyzę. Często jestem zupełnie bezradny i tę bezradność potrzebującym muszę oznajmić. Wstyd przyznać, ale przytłoczonemu własnym życiem, niecierpiącymi zwłoki sprawami i obowiązkami, zdarza mi się też nie zareagować. Z tych interwencji zrobił się taki kawałek zupełnie niepotrzebnego, dodatkowego etatu, więc jeszcze odpowiedzi na maile przed snem, no bo przecież ktoś potrzebuje pomocy. Czasem ci potrzebujący potrafią i kopnąć, i opluć, ale to już zupełnie inna historia, choć i ona pewnie nabrzmieje kiedyś tak, aby wedrzeć się w równie sielski wieczór jak dzisiejszy. Dlaczego jednak właśnie dzisiaj, nie tyle postanowiłem, co zostałem zmuszony naturą rzeczy do rozprawienia się z tym problemem? Ano dlatego, że właśnie dziś, wraz z kolejnym mailem z prośbą o pomoc, dotarło do mnie z niezwykłą wyrazistością, że te wszystkie przypadki, choć to przede wszystkim ludzie z ich pogmatwanymi losami prawdziwego życia, to jednak nie tylko. To również dane. A dane mają to do siebie, że domagają się odpowiedzi na pytanie o to, co oznaczają, jaką wiedzę ze sobą niosą. Dzisiaj po prostu to pytanie nabrzmiało, jak owoc, który za chwilę spadnie z drzewa i rozpryskując się ukaże swoje wnętrze. Próbuję zatem uprzedzić wydarzenia i odkryć owo wnętrze, nim uczyni to siła grawitacji. – Przede wszystkim jednak cóż to za dane? Nierandomizowane, zbierane w sposób urągający jakiejkolwiek metodologii naukowej. Czy to w ogóle warto analizować? To przecież jakieś anegdotyczne liczby raczej niż dane. – Wiem, wiem, ale jest ich bardzo dużo, idą w setki i ciągle ich przybywa. – I co z tego? Czy ilość danych ma zastępować ich jakość? To kompletnie bez sensu! – To prawda. Może zatem te liczby w sposób zupełnie nieuprawniony wdarły się w ten perfekcyjnie zharmonizowany wieczór? Z pewnością, ale jakoś trudno je odrzucić… – Więc zastąp je rzetelnie zebranymi danymi. – Słusznie, to sensowne rozwiązanie, tyle że… nierealne. – Dlaczego? – Nikt nie zbiera takich danych. – Skąd to wiesz? – Poświęciłem lata na ich bezskuteczne poszukiwanie. – Nie ma danych dotyczących porażek psychologów i psychoterapeutów? – Nie ma. A jeśli jakiekolwiek są, to jeszcze bardziej anegdotyczne niż moje, bo pochodzą ze stowarzyszeń psychologów, do których zgłaszali się niezadowoleni klienci. Na palcach jednej ręki można policzyć badania, w których interesowano się negatywnymi skutkami np. psychoterapii. pobrane– A może brak danych jest najważniejszą informacją wśród tych danych? Można to przybliżyć posługując się spopularyzowaną przez Bertranda Russella historyjką o kurczaku. Ów słynny, za sprawą znanego filozofa, przedstawiciel drobiu był systematycznie i dobrze karmiony codziennie odkąd sięgała jego pamięć. Wiele miesięcy gromadzenia danych potwierdzało jego indukcyjną wiedzę, że ludzie, którzy o niego dbają, są istotami dobrze mu życzącymi i na podstawie tak sformułowanej wizji świata ufnie patrzył w przyszłość. Niestety, pewnego dnia zamiast spodziewanego posiłku, ukręcono mu jego mały, próbujący zrozumieć świat, łebek, a on sam skończył w garnku z rosołem. Aby sformułować sobie rzeczywisty obraz ludzi i ich motywów, wśród setek informacji składających się na jego system wiedzy, zabrakło tej jednej jedynej. – Ale jak ta pouczająca historyjka ma się do informacji o ludziach skrzywdzonych przez psychologów? – Rozbudujmy nieco historię o kurczaku, wszak większość z nich żyje w większych stadach, gdzie możliwy jest przepływ informacji, korzystanie z danych historycznych itd. Wyobraźmy sobie zatem stado ptactwa żyjące w ptaszarni. Niechże owa ptaszarnia, w przeciwieństwie do żądnego rosołu właściciela kurczaka, będzie zachcianką bogatego wegetarianina, upierzenie ptactwa radością dla jego oczu a jego śpiew rozkoszą uszu. Aby zapewnić skrzydlatym przyjaciołom godziwe warunki, zatrudnia w ptaszarni kilku ludzi, których jedynym zadaniem jest pielęgnować ptactwo. Mieszkańcy ptaszarni, podobnie jak ów nieszczęsny kurczak, zbudowali sobie pozytywny, tym razem dużo bardziej uzasadniony, obraz ludzi. A jednak życie w ptaszarni nie jest idyllą. Od czasu do czasu jakieś ptaki znikają. Nikt sobie specjalnie tym nie zaprząta głowy, bo przecież ptactwo ciągle się rozmnaża, przywożone są nowe okazy z zewnątrz, nawet nie wiadomo dokładnie ile ich jest. Życie toczy się dalej, ale w ogromnym niebezpieczeństwie. – Dlaczego? – Bo znikające pojedyncze ptaki, to dane, których zabrakło naszemu kurczakowi do sformułowania prawdziwego obrazu rzeczywistości! Wszyscy w ptaszarni przyjmują, że prawdopodobnie ogrodzenie nie jest wystarczająco szczelne i niektóre osobniki wybierają wolność nad suto wypełnione karmniki. Tymczasem przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różnorakie. Być może lis zakrada się do ptaszarni sobie tylko znanym sposobem i skraca dostatnie życie niektórych osobników? A może niektórzy pracownicy nie podzielają wegetariańskich gustów swojego mocodawcy i pomagają co dorodniejszym osobnikom trafić do garnka? Możliwe także, że pod osłoną nocy drapieżni mieszkańcy ptaszarni, mimo obfitego pożywienia pożerają swoich współbraci? Jedno jest wszakże pewne, bez względu na liczbę spędzonych w ptaszarni dni, bez względu na ilość i obfitość systematycznie otrzymywanego pożywienia, bez względu na przytłaczającą liczbę tak zgromadzonych danych, sformułowany obraz rzeczywistości jest nieprawdziwy, a każdy mieszkaniec idyllicznej ptaszarni może w każdej chwili skończyć swój żywot w czyimś żołądku. IMG_6597-848x400 – To bardzo pesymistyczny wariant. – To prawda, ale jeśli istnieje niewielkie nawet prawdopodobieństwo, że jest prawdziwy, głupotą byłoby go nie poznać, chyba że chcemy żyć ze świadomością miliardów kurczaków hodowanych na rzeź, choć wolność i możliwość ucieczki czasami są tuż, tuż. – A zatem moje chaotyczne dane nie dające mi spokoju mogą się okazać równie kluczowe dla psychologii jak dane, których zabrakło ugotowanemu kurczakowi, a których ciągle brakuje mieszkańcom ptaszarni. – Tak, a nagminnie przytaczane wyjaśnienie, mówiące o tym, że osoby doświadczające negatywnych skutków w wyniku kontaktu z psychologią lub psychoterapią są bez wyjątku przykładem działania ludzi o złej woli, może okazać się tak samo mylne, jak usypiające jest przekonanie, że niektórzy mieszkańcy ptaszarni wybierają wolność. – Dlaczego? – Bo może się okazać, że to nie zła wola pojedynczych psychologów lub terapeutów jest temu winna, lecz na przykład sytuacja w jakiej się znaleźli sprzyja pojawianiu się zachowań niegodziwych, np. nadużywaniu władzy nad pacjentem. A jeśli tak, to nie wystarczy odsunąć niegodziwych od pracy z ludźmi, tak jak nie wystarczy załatanie dziur w ptaszarni. – To by wymagało gruntownej przebudowy całego systemu pomocy psychologicznej. – Tak, ale to nigdy nie nastąpi, jeśli nie będziemy mieli tych brakujących danych. Nie szukając ich nie dajemy sobie najmniejszych szans na stworzenie rzeczywistego obrazu sytuacji. W tym sensie russellowski kurczak był bardziej usprawiedliwiony od nas. On po prostu nie miał szans na zdobycie tych danych inaczej jak poprzez własną śmierć. W tym ignorowaniu przypadków ludzi, którzy czują się głęboko skrzywdzeni i cierpią z tego powodu tkwi dodatkowo coś głęboko niehumanitarnego. I nie jest to obojętność wobec cierpienia. Ta nie jest niczym niezwykłym, jest równo rozsmarowana wokół nas. Rozwój nauki możliwy był zawsze wtedy, kiedy nie marnowano ludzkiego cierpienia, lecz przyglądano mu się z uwagą po to, aby od podobnych cierpień uchronić innych. Tak powstało wiele niezwykłych metod leczenia i wynalazków. Dlatego sądzę, że drugim w kolejności nieludzkim postępowaniem, poza bezmyślnym okrucieństwem, jest marnotrawstwo cierpienia. Brak zainteresowania dla „odrzutów” z taśm produkcyjnych przemysłu psychologicznego jest właśnie takim marnotrawstwem. Prometeusz wykradł bogom ogień i podarował go ludziom, za co został skazany na ogromne cierpienie. Podobne podarunki niosą nam ludzie cierpiący, a my nie mamy dość rozumu, aby się im choćby przyjrzeć tkwiąc w znanym nam wszystkim i jednocześnie notorycznie popełnianym błędzie potwierdzania własnej, w indukcyjny sposób zgromadzonej wiedzy. Prometheus_Bound_by_Thomas_Cole,_1847,_oil_on_canvas_-_De_Young_Museum_-_DSC01271
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na niezwykły wykład do Warszawy

Niewielu na świecie jest ludzi, którzy podejmują się zbadania wszelkich, najbardziej nawet niedorzecznych zjawisk. Należy do nich z pewnością profesor Christopher French, którego poznałem kilka lat temu podczas Europejskiego Kongresu Sceptyków w Budapeszcie. Autor dziesiątek niezwykle pomysłowych eksperymentów, badacz konfrontujący się twarzą w twarz z „gwiazdami” parapsychologii, jasnowidzami, były redaktor naczelny Sceptic Magazine nie ustaje w odkrywaniu tego, co może nam się wydawać dziwne i tajemnicze. Na zaproszenie Klubu Sceptyków Polskich, w ramach „Horyzontów Poznania SWPS” już za kilka dni wygłosi wykład w Warszawie, a mnie przypadł w udziale zaszczyt prowadzenia spotkania i dyskusji z nim. Tego naprawde nie można przegapić! Szczegóły poniżej. Chris French Dziwna nauka: wstęp do psychologii anomalistycznej
24 czerwca 2014 r., wtorek, godz. 17.30
aula im. prof. Tadeusza Tomaszewskiego, SWPS w Warszawie, ul.Chodakowska 19/31
Odkąd sięgniemy pamięcią, w każdym znanym społeczeństwie pewna część populacji donosiła o niezwykłych doświadczeniach, z których wiele nazwalibyśmy dziś paranormalnymi. Czy zjawiska paranormalne rzeczywiście istnieją? Czy też wiara i doświadczanie zjawisk pozornie paranormalnych może być w pełni wytłumaczalne z punktu widzenia psychologii?
Prof.Christopher Ch. French – jest szefem Jednostki Badawczej Psychologii Anomalistycznej na Wydziale Psychologii w Kolegium Goldsmiths Uniwersytetu Londyńskiego. Jest autorem ponad 120 artykułów i publikacji o tematyce szeroko związanej z psychologią. Głównym obszarem jego badań jest psychologia wiary w zjawiska paranormalne i doświadczenia anomalne.
„Horyzonty poznania SWPS” – cykl comiesięcznych debat, podczas których przyrodnicy i humaniści z Polski i zagranicy opowiadają o swoich badaniach i poglądach. Sprawdź, czemu ich pomysły wymykają się tradycyjnej nauce i pomagają przekraczać horyzonty naszego poznania.
Wykład tłumaczony symultanicznie
WWW.HORYZONTYPOZNANIA.PL
WSTĘP WOLNY  plakat_horyzonty_24_06

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psycholog dba o twoje bezpieczeństwo. Bardziej niż myślisz – rozmowa w trójce

– Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak szerokie zastosowania w życiu codziennym mają odkrycia psychologów. Tymczasem to tym naukowcom zawdzięczamy prosty patent na bezpieczniejszą podróż samochodem a nawet sposób na zmniejszenie liczby katastrof lotniczych – mówi psycholog dr…

– Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak szerokie zastosowania w życiu codziennym mają odkrycia psychologów. Tymczasem to tym naukowcom zawdzięczamy prosty patent na bezpieczniejszą podróż samochodem a nawet sposób na zmniejszenie liczby katastrof lotniczych – mówi psycholog dr Tomasz Witkowski.

Wystarczy kliknąć na ikonę PLAY, aby posłuchać całej audycji. images (1) Audycji „Obieg otwarty” można słuchać w poniedziałki o godzinie 7.40, w porannym paśmie „Zapraszamy do Trójki”. Przygotowuje ją Agnieszka Stępień.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na wykład do Szczecina!

25 marca na zaproszenie szczecińskiego oddziału Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów wygłoszę wykład zatytułowany:

 Nonszalancje i nieszczęścia. O następstwach nierzetelności naukowej.

DebtSnowballiStock_000007725565Small

Nierzetelność w nauce ma różne przyczyny. Może być spowodowana nieuwagą, nonszalancją, niestety przybiera również postać celowego wprowadzenia w błąd. Konsekwencje takiej nierzetelności są trudne do przewidzenia, podobnie jak trudno przewidzieć rozmiary, jakie przybierze tocząca się kula śnieżna. Podczas wykładu zaprezentowane zostaną zarówno przykłady tych nierzetelności, których konsekwencje były zabawne, ale również takich, które spowodowały nieszczęścia i tragedie. I choć trudno oszacować powszechność aktów nierzetelności naukowej, to z pewnością poszerzanie wiedzy na ich temat stanowi podstawę kształtowania uczciwości naukowej.

Wykład odbędzie się 25 marca o godzie 18:00 w Szczecińskim Inkubatorze Kultury, al. Wojska Polskiego 90, Szczecin.

Organizatorom dziękuję bardzo za zaproszenie.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kiedy rozum śpi – kolejna recenzja „Zakazanej psychologii”

logo_fa „Forum Akademickie” zamieściło na swoich łamach recenzję drugiego tomu „Zakazanej psychologii”. Autorem recenzji jest Aneta Zawadzka. Recenzję można przeczytać w oryginalnym wydaniu tutaj: http://forumakademickie.pl/recenzje/kiedy-rozum-spi/ lub poniżej:  Tomasz Witkowski zasłynął jako Renata Aulagnier, fikcyjna autorka artykułu dotyczącego nieistniejącej w rzeczywistości nowej formy psychoterapii zwanej rezonansem morficznym. Celem tej prowokacji było wykazanie łatwości, z jaką można wprowadzić do obiegu naukowego kompletny nonsens, którego nikt przed publikacją naprawdę nie weryfikuje. Podobne działania Witkowski podejmuje na co dzień, już to włączając się w akcje społeczne, mające na celu udowodnić w sposób racjonalny, że popularne tezy lansowane przez autorytety po prostu nie mają żadnego zaplecza merytorycznego – jak w przypadku kampanii „10:23. Homeopatia, nic w tym nie ma” – już to na stronach swojej najnowszej książki Zakazana psychologia . Motywem przewodnim drugiego tomu dzieła jest chęć zdemaskowania „twierdzeń, które pod pozorami obietnic i dobrych intencji kryją błędne przekonania, fałsz, żądzę zysku, a czasem wręcz ślepe okrucieństwo”. Witkowski nie chce, by psychologia, będąca przecież prawdziwą nauką, zmieniała się w kult cargo, popularny wśród mieszkańców Nowej Gwinei przesąd bazujący na przekonaniu, że samoloty transportujące różne produkty są ptakami zesłanymi przez przodków i dysponują nadprzyrodzonym mocami, dzięki którym ludzie mogą zmienić swoje życie; co brzmi podobnie jak zapewnienia wielu psychoterapeutów uzurpujących sobie prawo do bycia kimś w rodzaju wszechwiedzącego guru mającego wpływ na ludzką egzystencję.
 Autor postuluje odrzucenie niesprawdzonych teorii, zastępując je w zamian krytycznym myśleniem i podawaniem w wątpliwość oferowanych rozwiązań. Jak niebezpiecznie staje się uleganie złudnym przyrzeczeniom, jest szczególnie widoczne w rozdziale poświęconym eksperymentalnym terapiom, którym poddawane są dzieci z różnymi dysfunkcjami. Autor ostrzega rodziców przed podejmowaniem działań o nieprzewidywalnych skutkach, mogących w skrajnych przypadkach doprowadzić nawet do śmierci dziecka. Witkowski, choć sam jest psychologiem, bardzo nieufnie i sceptycznie podchodzi do uprawianej dziedziny wiedzy. To czyni go wiarygodnym w oczach czytelnika, który mógłby początkowo mieć wrażenie, że ma do czynienia z pewnego rodzaju anarchistą, chcącym obalić cały dotychczasowym porządek naukowy. W całej książce czuć wyraźnie poczucie misji i chęć niesienia pomocy ludziom potrzebującym porady psychologicznej, a niemającym rozeznania w jej odmianach. Witkowski rozszyfrowuje popularne tezy psychologiczne: mit dzieciństwa, syndrom dorosłych dzieci alkoholików, zespół alkoholowy płodu (FAS) czy metoda Simontona, jako twierdzenia niepotwierdzone dowodami, a będące świetnym sposobem zarabiania na pacjentach.
 Co ważne, autor wielokrotnie podkreśla, że psychologia jest nauką i jej metody mogą być stosowane tylko wówczas, kiedy zostaną wiarygodnie potwierdzone i sfalsyfikowane. Wówczas klient nie będzie musiał płacić za takie eksperymenty, jak koloroterapia, dotykoterapia czy spaceroterapia, chyba że zrobi to na własną odpowiedzialność.
 „Po raz kolejny zatem, niczym zdarta płyta, powtórzę – jeśli pracujemy jako terapeuci, lekarze, pedagodzy, rehabilitanci, nic nie zwalnia nas z obowiązku sprawdzania metod, którymi posługujemy się w pracy z potrzebującymi, cierpiącymi ludźmi. Naszym obowiązkiem wobec nich jest racjonalność i sceptycyzm”. Czytelnicy Witkowskiego powinni być mu wdzięczni za odsłonięcie kulis prowadzenia działalności, która powinna służyć bezradnym często pacjentom, a niejednokrotnie wpędza ich w dodatkowe koszty, nie tylko materialne niestety.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Przełom w psychologii

Przełom To była jedna z tych prywatnych książek, do przeczytania których trzeba było zapisać się w kolejce, a kiedy ta nadeszła, dostawało się ją, mocno już wymęczoną, z pozawijanymi od ciągłego czytania narożnikami, przybrudzoną od nieustannego trzymania w rękach. Można się nią było cieszyć najczęściej przez jedną dobę, więc jeśli ktoś wybierał w tym czasie sen lub inne przyjemności, musiał przekazać ją nieprzeczytaną następnemu w kolejce. Nic dziwnego zatem, że większość z nas wolała nie przespać nocy. Biblioteki wówczas zapchane były nudnymi tomami „prawomyślnych” myślicieli i naukowców, a te nieliczne perełki wydane w wydawnictwach podziemnych, sprowadzone z zagranicy lub niezrozumiałym trafem przeoczone przez cenzurę i wydane w Polsce w małym nakładzie, krążyły z rąk do rąk. Wydana w oprawie paperback, w nieatrakcyjnej okładce na kiepskiej jakości papierze, prawdopodobnie makulaturowym, rozpalała w latach 80. poprzedniego stulecia umysły studentów psychologii. Została dopuszczona do druku w oficjalnym obiegu prawdopodobnie dlatego, że krytykowała to co zachodnie. Ale jakże ograniczonym musiał być cenzor, który rozumował w ten sposób! Ten niemal kieszonkowy wybór tekstów poświęconych psychologii i psychiatrii zawierał więcej wybuchowego i łatwopalnego materiału niż wszystkie ówczesne biblioteki. Opis eksperymentu więziennego Zimbardo, badania posłuszeństwa Milgrama, rozważania Tomasza Szasza na temat mitu choroby psychicznej, kilka prac Ronalda Davida Lainga i wiele, wiele innych. Dość, aby poprzewracać w głowach młodym ludziom studiującym psychologię wciśniętą w gorset prymitywnego materializmu dialektycznego[1]. W zbiorze znalazł się również artykuł Davida Rosenhana Sane in insane places, który wówczas zrobił na nas szczególne wrażenie. Jego autor postawił sobie za cel sprawdzenie czy psychiatrzy potrafią odróżnić chorobę psychiczną od normalności. Sprawdzał to razem z siedmioma innymi ochotnikami, którzy nigdy nie mieli żadnych psychicznych problemów. Udali się oni do wybranych szpitali psychiatrycznych w USA i zgłaszając się do dyżurującego psychiatry, oświadczali, że słyszą „głosy”. Każdy z tej ósemki został zdiagnozowany jako chory psychicznie, a następnie zatrzymany w szpitalu. Siedmiu z nich zostało zakwalifikowanych jako schizofrenicy. Każdemu podawano silne leki psychotropowe. Rosenhan został zwolniony ze szpitala po dwóch miesiącach. Nagłośnił wówczas swoją prowokację w mediach. Natychmiast został oskarżony o oszustwo i fałszywe oszczerstwa. Jeden ze szpitali rzucił mu wyzwanie, twierdząc, że może on podesłać do niego więcej oszustów i tym razem zostaną oni bezbłędnie rozpoznani. Rosenhan zgodził się na ten test. Po miesiącu szpital z dumą oświadczył, że rozpoznał 41 oszustów. Niestety, okazało się, że Rosenhan nie wysłał tam nikogo[2]. Efekty tej prowokacji były szokujące dla psychiatrii amerykańskiej. Wykazały jednoznacznie, że psychiatrzy nie mają narzędzi, które umożliwiłyby im rozróżnianie ludzi zdrowych od chorych. „Eksperyment” Rosenhana bez wątpienia był jednym z najbardziej przełomowych momentów w historii psychiatrii i psychologii klinicznej. W naszych studenckich głowach wywołał zamęt i sprowokował ogromną liczbę pytań, którymi zasypywaliśmy prowadzących nasze zajęcia. Co się zmieniło po upływie kilku dekad? Czy dokonaliśmy postępu w diagnozie i terapii? Czy raczej zaangażowaliśmy się w tworzenie mocnych uzasadnień dla kiepskich diagnoz i nieefektywnych terapii? Czy pokolenie inspirowane tymi rewolucyjnymi przemyśleniami i działaniami nie sprzedało swojego młodzieńczego zapału i nonkonformizmu na wolnym rynku, którym zbyt mocno się zachłysnęło? Kiedy patrzę na swoich kolegów z zapałem broniących każdej terapeutycznej bzdury i uzasadniających wszelkie psychologiczne nonsensy, kiedy widzę jak groteskową formę przybrał DSM-5 nafaszerowany sfabrykowanymi zaburzeniami, mam nieodparte wrażenie, że historia zatoczyła koło. Znaleźliśmy się w tym samym punkcie, w którym byliśmy 40 lat temu, kiedy Rosenhan wraz z kolegami wyruszali do szpitali psychiatrycznych, aby pokazać światu, że „coś tu nie gra”. Pardon! Jedną rzecz potrafimy robić zdecydowanie lepiej – ubierać naszą ignorancję i niekompetencję w naukowe, diagnostyczne kostiumy.
[1] K. Jankowski (ed.) Przełom w psychologii. Czytelnik, Warszawa 1978.
[2] D. L. Rosenhan, On being sane in insane places. “Science”, 179 (70), s. 250-8, 1973.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O (ir)racjonalności ludzkiej w TOK FM

czlowiek2.0Odkrycia naukowe wpływają na nasze życie, nowe wynalazki towarzyszą nam na każdym kroku. Zmieniamy świat, a świat zmienia nas. Czy na lepsze? Jan Stradowski, szef działu nauki „Focusa” zaprasza do studia specjalistów od nauki, technologii i trendów cywilizacyjnych, by dyskutować z nimi o tym, jak wygląda dziś nowa wersja Homo sapiens – Człowiek 2.0 – i dokąd zmierza? W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja o racjonalizmie z udziałem Piotra Szwajcera – wydawcy tomu drugiego „Zakazanej psychologii” i moim. A oto dokładny link do nagrania:http://bi.gazeta.pl/im/8/14799/m14799558.mp3 Zapraszam do wysłuchania!
Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Autor postawił sobie prosty, lecz wymagający olbrzymiej wiedzy i determinacji cel…

wiedza i życie 9_2013 Autor postawił sobie prosty, lecz wymagający olbrzymiej wiedzy i determinacji cel: zdemaskować te nurty psychologii i psychoterapii, które obiecują wyniki, jakich nie mogą zagwarantować. Witkowski pragnie obalić fałszywe twierdzenia i pokazać, że choć pseudonaukowe teorie rozpleniły się, hochsztaplerów przybywa, a nauka stale wystawiana jest na ciężką próbę, to jednak psychologia nadal pozostaje rzetelną wiedza o ludzkich zachowaniach. (…) Brakuje takich książek. Publikacji pomagających odróżnić hochsztaplerów od prawdziwych lekarzy. Tym bardziej cieszy, że Tomasz Witkowski nie ustaje w swojej krucjacie przeciwko gusłom, walcząc zarówno o przyszłość osób podejmujących terapię, jak i o dobre imię psychologii jako nauki. Jakub Winiarski To fragment kolejnej recenzji „Zakazanej psychologii tom 2″, która ukazała się we wrześniowym numerze „Wiedzy i życia”. Zapraszam do lektury całej recenzji tutaj: wiedza i życie
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.