Konkurencja poligrafu 20 lat temu, dzisiaj i w przyszłości

To tytuł wykładu, który wygłoszę 18 listopada w Warszawie na zaproszenie Polskiego Stowarzyszenia Poligraferów podczas konferencji:

BADANIA POLIGRAFICZNE W POLSCE – WCZORAJ I DZIŚ. 
PRZESZŁOŚĆ, TERAŹNIEJSZOŚĆ, PRZYSZŁOŚĆ DETEKCJI KŁAMSTWA
Konferencja z okazji 10-lecia działalności Polskiego Stowarzyszenia Poligraferów
Warszawa 18 listopada 2023 roku
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Wszystkich zainteresowanych zapraszam do zapoznania się z PROGRAMEM oraz ze szczegółami dotyczącymi uczestnictwa REJESTRACJA.


Psychologia kłamstwa – okładka

O motywach, strategiach i narzędziach kłamców piszę w książce „Psychologia kłamstwa”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Towards a Brave New World

Magazyn, który jest nieoficjalnym forum the intellectual dark web opublikował właśnie mój najnowszy artykuł poświęcony refleksjom na temat pracy i „odkryciom” takim jak work-life balance, workism czy nasza „kultura zapierdolu”. Zapraszam do lektury!

Huxley’s dystopian novel was a warning, but we are systematically moving in the direction he indicated.

Dog owners can tell when their pets are bored. They are aware of the satisfaction an animal experiences when carrying out something they learned earlier, even if it’s just coming to heel. Some dogs encourage their owners to engage in demanding activities that are sometimes difficult to even call fun. Thanks to their work, rescue dogs became heroes of the rescue operation during the earthquake in Turkey and Syria in 2023. It is not only thanks to the rewards received from their trainer that animals can perform difficult, complex, and often unnatural activities. Learning new skills and controlling one’s own behaviour, and therefore that of the environment, is associated with a level of satisfaction that is as rewarding as receiving treats and stroking.

This satisfaction is common to animals and humans. It is experienced by a child who takes his first steps, a tennis player who has mastered a new stroke, a poet who has found an apt metaphor, or a carpenter who has finished working on an exceptional piece of furniture. It was experienced by ancient hunters tracking game and gatherers storing food, farmers cultivating fields, and commanders leading troops into battle. Experiencing satisfaction from one’s own actions and their effect on reality is at least as immanent to our nature as satisfying hunger. Homo sapiens has achieved excellence through perfecting our own actions, as evidenced by the greatest works of art and achievements of science.

Understanding Satisfaction

Psychologists have long tried to understand what pushes people to such actions and why they do not give up despite the enormous effort required. One of the first empirical attempts to study this phenomenon was made in the mid-20th century by David McClelland, as a result of which he created his concept of achievement motivation, and discovered that it is the pursuit of perfection, and not external motives, that pushes people to work the hardest. What is interesting is that, during his research, he also discovered that in countries with a high intensity of achievement motivation, the economy prospers significantly better than in those where the motivation to avoid failure overrides achievement motivation. Over time, it turned out that—as Max Weber had predicted much earlier—a factor conducive to the formation of achievement motivation is the Protestant work ethic. This was indicated not only by significant differences in economic development between Protestant and Catholic countries. The researcher also discovered that in highly developed countries, fairy tales, legends, and stories told to children are much more deeply imbued with themes of striving for perfection and achievement than in those with struggling economies.

The Harvesters (1565) by Pieter Bruegel the Elder. Alamy

Counterintuitive results were obtained in huge studies on life satisfaction by Mihaly Csikszentmihalyi, the creator of the well-known “flow” concept. It turned out that, contrary to what most of us think, the source of the greatest satisfaction and positive emotions experienced in life is… work! Right behind it, in second place, is learning. The biblical verse, “cursed is the ground because of you; through toil you will eat of it all the days of your life” turned out to be a divine gift. The descendants of Adam were able to find the greatest meaning of their lives through this hardship, although Csikszentmihalyi also noticed a certain paradox. For many people, even though work is much more often a source of positive emotions than entertainment, they are also more motivated in finding ways of spending their free time. According to the researcher, a cultural stereotype is responsible for this state of affairs. The social perception of work as an indulgence and a necessary evil makes us more willing to choose activities accompanied by apathy than activities involving effort.

Another surprising result of Csikszentmihalyi’s research was the discovery that some people can find meaning in work that may on the surface seem boring, repetitive, and banal. In fact, even in forced situations (such as prison or army camp), some of the respondents were able to structure their situation in such a way that it provided them with positive emotions and they derived satisfaction from what they were forced to do. However, finding meaning in what you do is not always easy.

Czytaj dalej klikając TUTAJ.

Inne moje artykuły, które ukazały się w QUILLETTE:

The Victims’ Race

Zapobieganie samobójstwom a nauka kultu cargo


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wstręt, godność, eutanazja. W pułapce szpitalnej ideologii

Szacunek do śmierci zastąpiła wrogość do niej. Została zdesakralizowana i zmedykalizowana. Zawłaszczona przez lekarzy, którzy w poczuciu swej omnipotencji narzucili światu terapeutyczne zacietrzewienie. Ryc: Mirosław Owczarek Wstręt jest jedną z podstawowych emocji, które zapewniają nam przetrwanie.

Szacunek do śmierci zastąpiła wrogość do niej. Została zdesakralizowana i zmedykalizowana. Zawłaszczona przez lekarzy, którzy w poczuciu swej omnipotencji narzucili światu terapeutyczne zacietrzewienie.

Ryc: Mirosław Owczarek

Wstręt jest jedną z podstawowych emocji, które zapewniają nam przetrwanie. Odczuwamy wstręt na widok wydzielin i wydalin takich jak wymiociny, kał, mocz, śluz, ślina czy krew (zwłaszcza menstruacyjna). Budzą go również powszechnie padlina, a także niektóre zwierzęta, mające kontakt z padliną, takie jak szczury, muchy czy karaluchy. Wiele innych sytuacji wywołujących wstręt dotyczy zachowań seksualnych, higieny, śmierci (zwłaszcza kontaktu ze zwłokami) czy różnych odstępstw od normalnego stanu ciała (rany, deformacje skóry, otyłość). Wstręt jest powiązany z reakcją przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego, co oznacza, że nie potrafimy go w pełni kontrolować. Jego następstwem może być uczucie obrzydzenia i niekontrolowanych mdłości. Dzięki tym reakcjom skutecznie ograniczamy kontakt z substancjami skażonymi, które mogłyby narazić nas na choroby. Pomaga nam również unikać niepożądanych kontaktów seksualnych.

Jak pokazują badania Jonathana Haidta i jego współpracowników, w przypadku ludzi wstręt pośredniczy w formowaniu się reakcji na niektóre bardziej złożone bodźce, a co za tym idzie, stanowi podstawę naszych reakcji o charakterze moralnym. Na tej emocji opiera się moralny fundament świętości/upodlenia. Wyraża się on w przekonaniu, że ludzkie ciało jest czymś świętym i należy unikać zachowań, które doprowadzą do jego skażenia czy profanacji. Poza kontaktem z potencjalnie nieczystymi substancjami i zjadaniem nieczystej żywności chodzi tu zwłaszcza o zachowania seksualne, często uznawane za zwierzęce i degradujące, na przykład akty zoofilskie, homoseksualne czy kazirodcze. Budzą one moralną odrazę przede wszystkim dlatego, że myślenie o nich wywołuje emocję wstrętu. Inną wartością podtrzymywaną przez fundament świętości/upodlenia jest ludzkie życie – dlatego niewiele czynów wzbudza u licznych osób tak silną moralną odrazę jak na przykład aborcja czy eutanazja.

Wstręt i obrzydzenie ewoluowały wraz z człowiekiem, ale ostatnie kilkaset lat przyspieszonego rozwoju cywilizacji sprawiło, że nie zawsze mają one sens. Jak pokazują badania, prawdopodobnie w tym starym ewolucyjnie ukształtowanym wstręcie tkwią źródła naszej niechęci do żywności modyfikowanej genetycznie. Niechęć ludzi heteroseksualnych do osób homoseksualnych dzisiaj już nie tylko zabezpiecza nas przed niepożądanymi kontaktami, ale stanowi podstawę zachowań homofobicznych. Podobnie awersja do ludzi o odmiennym od naszego wyglądzie skóry straciła swój ewolucyjny sens. Dzisiaj uczymy się, jak modyfikować swoje reakcje i oceny moralne, których źródła tkwią w emocji wstrętu.

Artykuł ukazał się w ostatnim numerze „Plus Minus Rzeczpospolita”. Czytaj dalej klikając TUTAJ

Inne wpisy poruszające problematykę samobójstwa i eutanazji:

O duszę nieśmiertelną – moje nowe opowiadanie

Puste hasła cywilizacji życia

Prawo do śmierci

CHORY NA ŚMIERĆ – moje kolejne opowiadanie

Eutanazja – za czy przeciw? Debata

Porozmawiajmy o prawie do samobójstwa

Choosing the Final Freedom: Suicide in the Past and Present – mój nowy artykuł w Areo Magazine

Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:

Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?

Kto obroni merytorykę w nauce

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Przepis na samobójczą krucjatę

Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień

Wybieranie ze śmietnika wiedzy

Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie

Cywilizacja ukrytej agresji

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Co wiemy o rozrzutności

Domniemanie niewinności

Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O duszę nieśmiertelną – moje nowe opowiadanie

Redakcja Miesięcznika Literackiego AKANT uznała tekst mojego opowiadania za wart przedstawienia swoim czytelnikom i opublikowała go w ostatnim, numerze z sierpnia 2023 r. Zapraszam do lektury!

Cały numer Miesięcznika dostępny TUTAJ.

Inne moje próby literackie:

Dwie nagrody w konkursie Script Pro 2023!

PRÓG – moje nowe opowiadanie

I nagroda w konkursie literackim im. J.I. Kraszewskiego

CHORY NA ŚMIERĆ – moje kolejne opowiadanie

Moje kolejne opowiadanie w Kwartalniku Literackim MIGOTANIA

Moje opowiadanie w Kwartalniku Literackim WYSPA


Tryptyk haniebny – okładka

Moja pierwsza powieść „Tryptyk haniebny” korzysta ze średniowiecznego kostiumu, ale opowiada o sprawach jak najbardziej współczesnych: o odrzuceniu, hipokryzji i cenie, jaką płaci się za wiedzę. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Giganci psychologii” – spotkanie autorskie w Sopocie.

W piątek, 25 sierpnia 2023 roku o godz. 17:00 w Księgarni Smak Słowa (ul. Bohaterów Monte Cassino 6A) odbyło się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku.

Organizatorem spotkania było Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie prowadził wiceprezes PSR, Kamil Gaweł. Dziękuję wszystkim za przybycie i ożywioną dyskusję.

Oto mała foto-relacja:

Może być zdjęciem przedstawiającym 3 osoby, w budynku i tekst

Spotkanie uświetniła obecność tłumaczki ksiażki – Magdaleny Wajdy-Kacmajor (w środku). Z lewej wydawczyni – Urszula Zadorożna.
Zaszczycił nas swoją obecnością również prof. Wiesław Łukaszewski.

Może być zdjęciem przedstawiającym 2 osoby i tekst

O kłamcach patologicznych – rozmowa w na:Temat.pl

Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną red. Daria Różańska, a który ukazał się 12 sierpnia w portalu naTemat.pl.

– Mając do czynienia z oszustem zawsze wiemy, że czegoś od nas chce. A patologiczny kłamca nie chce niczego konkretnego. Mówi nam o tym wszystkim bez żadnego instrumentalnego celu. Te jego narracje, historie są wielopoziomowe: angażuje wiele osób, uśmierca bliskich, wpędza ich w choroby albo inne tarapaty. I buduje takie historie przez kilka lat. Do czasu aż zostanie zdemaskowany – mówi Tomasz Witkowski.

Fot. Sylwester Kluszczyński

Każdy z nas kłamie?

Tomasz Witkowski: Kłamiemy wszyscy bez wyjątku. I nawet trudno byłoby sobie wyobrazić życie bez kłamstwa. Leszek Kołakowski mówił o kłamstwie jako o kleju społecznym. Jeżeli ktoś nas zapyta, jak wygląda, to przecież nie powiemy, że fatalnie. Nie rzucimy: „W ogóle nie do twarzy ci w tym krawacie”.

Tylko kurtuazyjnie będziemy człowieka zwodzić.

Często kłamiemy też dla zachowania twarzy. Kłamiemy, żeby uniknąć konfliktu. Kłamiemy po to, żeby komuś czegoś odmówić, nie podając wprost powodu. Kłamiemy po to, żeby sobie zażartować. Mamy przecież święto kłamstwa, czyli Prima Aprilis.

Kłamstwa w dobrej wierze?

W literaturze nazywamy to białymi kłamstwami. To rodzaj kłamstw operacyjnych. To takie kłamstwa grzecznościowe, które pomagają nam uniknąć konfliktów, zachować twarz.

Zwierzęta też kłamią?

To tzw. kłamstwo funkcjonalne. Zwierzęta – choćby swoim ubarwieniem – często zupełnie nieintencjonalnie udają coś, czym nie są. Na przykład jakiś ptak ma ubarwienie, które jest podobne do kory drzewa. I jak siedzi na tym drzewie, to zupełnie nieintencjonalnie udaje korę drzewa. Jest to wynalazek ewolucji.

Ale zwierzęta oszukują też w sposób intencjonalny?

Tak, napisałem o tym całą książkę pt. „Inteligencja makiaweliczna„. To są zachowania czysto manipulacyjne. Przy czym tych zachowań jest więcej u zwierząt wyższych, głównie u szympansów, innych małp człekokształtnych. One przodują w zachowaniach manipulacyjnych i różnego rodzaju oszustwach.

Wracam do ludzi. Kogo najczęściej oszukujemy: siebie czy otoczenie?

To bardzo trudne pytanie. Bo zależy od tego, jak my sami siebie oceniamy, jak oceniają nas inni. Można powiedzieć, że sami siebie okłamujemy przez cały czas. Bez tego trudno zresztą żyć. Często racjonalizujemy swoje niemoralne zachowania. Próbujemy to sobie uzasadniać.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Więcej o kłamstwach patologicznych, kłamstwach w ogóle, oszustwach i manipulacjach w moich książkach:

Wpisy o podobnej tematyce:

Kłamstwo

Inteligentni kłamią częściej i chętniej. Jak rozpoznać, kiedy to robią? – wywiad dla NEWSWEEK

Zanim prawda włoży buty, kłamstwo obiegnie pół świata – wykład w Centrum Nauki Kopernik

Dlaczego kłamstwo jest potrzebne? – wywiad dla „Rzeczpospolitej”

Kłamstwo – wirus cywilizacji. Zachęcam do odwiedzenia wystawy!

Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej


Psychologia kłamstwa – okładka

O motywach, strategiach i narzędziach kłamców piszę w książce „Psychologia kłamstwa”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Agresja na drodze. Ekspert opowiada o przyczynach i sposobach walki z nią

Zapraszam do lektury rozmowy, którą przeprowadził ze mną redaktor Paweł Stępniewski z Polskiej Agencji Prasowej.

„Nie przyjdzie nam do głowy, że by poganiać na schodach człowieka, który kuleje, ale dla naszego umysłu samochód nie ma twarzy” – powiedział psycholog Tomasz Witkowski. Mówi też, jak można, walczyć z agresją na drodze.

Znaczące pukanie się w głowę, podniesiony środkowy palec, trąbienie, zajeżdżanie drogi – to chleb powszedni kierowców na polskich drogach. Na niezliczonych filmach dostępnych w internecie można zobaczyć też spektakularne wybuchy furii, zakończone czasem rękoczynami. Psycholog Tomasz Witkowski opowiada o przyczynach takich zachowań oraz o tym, jak – jego zdaniem – można przejawy agresji drogowej zmniejszać.

„Badacze wyróżniają trzy formy agresji drogowej: gniew za kierownicą, agresja słowna, której często towarzyszą różnego rodzaju gesty, jest też furia drogowa, kiedy dochodzi do bezpośredniego kontaktu z innym użytkownikiem drogi. Po drodze są jeszcze zachowania typu błyskanie światłami, czy najeżdżanie na zderzak” – powiedział PAP Tomasz Witkowski.

Według specjalisty agresję na drodze wzmaga to, że dla naszego umysłu – który ewoluował na plejstoceńskiej sawannie – samochód to nie jest człowiek. „Idąc po schodach za człowiekiem, który kuleje, nie przyjdzie nam do głowy, żeby go poganiać, bo uruchamia się u nas mechanizm empatii i ta sytuacja nie wywołuje irytacji. Natomiast na drodze widzimy tylko samochód, który nie ma twarzy, nie wiemy, kto siedzi w środku, czy to może starszy człowiek, który jedzie wolno, żeby nie stwarzać zagrożenia, czy początkujący, niedoświadczony kierowca. Po prostu brak jest komunikacji między kierowcami” – wytłumaczył.

Duże znaczenie ma też sposób wychowywania.

„Od dziecka jesteśmy uczeni wzorców agresji, uczą nas jej media, wystarczy włączyć telewizor, obserwujemy je też u rodziców, przełożonych, znajomych. Po prostu nasza agresja bierze się ze złego wychowania” – ocenił.

Według psychologa agresja jest domeną nie tylko polskich kierowców.

„Opinia, że w wielu krajach zachodnich na drogach jest mniej agresji, to stereotyp. Okazuje się, że choć mówi się o angielskich kierowcach, że to dżentelmeni, to jednak w rzeczywistości są bardzo agresywnymi kierowcami. Była też hipoteza, że im więcej samochodów na drodze, tym więcej agresji, ale okazało się, że nie. Na przykład w Finlandii, gdzie drogi są zasadniczo puste, agresja też występuje” – zauważa.

Za to są różnice między kobietami i mężczyznami.

„Kobiety są dużo bardziej skłonne od mężczyzn do agresji słownej, używają brzydkich określeń w stosunku do innych kierowców. Z kolei to mężczyźni szybciej przechodzą do agresji czynnej w rodzaju obraźliwych gestów, błyskania światłami, czy zajeżdżania drogi” – powiedział.

Za to według eksperta prawdziwy jest stereotyp, że właściciele dużych, mocnych, szybkich samochodów mają większą skłonność do agresji. „Wyjaśnia się to w ten sposób, że próbują pokazać swoją władzę na drodze, często nie mając okazji do jej pokazania w relacjach zawodowych, rodzinnych, czy jakichkolwiek innych” – mówi.

Według Tomasza Witkowskiego są trzy metody na obniżenie agresji: system komunikacji między kierowcami, sposób karania i zmiana sposobu nauki jazdy.

„Kiedyś był zwyczaj, że niedoświadczeni kierowcy mieli na samochodzie naklejony symbol zielonego liścia. Ten sygnał hamował agresję innych kierowców. Taką rolę, spełnia litera L na samochodzie nauki jazdy. Myślimy o nim nie z agresją, tylko o jako pewnej oczywistości, która pojawiła się na drodze. Świetnie sprawdzało się też CB radio, które umożliwiało kontakt między kierowcami. Ta forma komunikowania bardzo dobrze redukowała agresję. Teraz samochody mają coraz mniejsze, przyciemniane szyby i nie widzimy, że ktoś się do nas np. przepraszająco uśmiecha. Dlatego należy podejmować próby wypracowania systemu komunikacji między kierowcami, jestem gorącym zwolennikiem powrotu do zielonego liścia” – wskazał.

„Dużo zależy od systemu karania. Kary powinny być szybko wymierzane i nieuchronne. Jeżeli tak jest, kierowcy są po prostu grzeczniejsi. Niestety, w Polsce system kar uczy kierowców jak nie dać się złapać i dlatego jest nieskuteczny. Brakuje konsekwencji i nieuchronności w ich stosowaniu” – ocenił.

Obiekcje eksperta budzi też sposób nauki jazdy. „U nas bardzo rzadko uczy się kierowców jazdy defensywnej, dającej bezpieczeństwo kierowcy i innym użytkownikom drogi. Zamiast tego preferuje się jazdę ofensywną i agresywną” – podkreślił Tomasz Witkowski. (PAP)

Paweł Stępniewski

Aby przeczytać rozmowę w portalu „Nauka w Polsce”, kliknij grafikę poniżej.


Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy obsesyjna walka z pracoholizmem zabija w ludziach ambicje i przedsiębiorczość?

Zapraszam do lektury mojego kolejnego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus.

Ryc: Mirosław Owczarek

Obawa przed pracoholizmem i obsesyjne dążenie do zachowania work-life balance sprzyjają rozkwitowi takich pojęć jak „kultura zapierdolu”. Sięgają po nie ostatnio w Polsce publicyści, ale również psycholodzy i trenerzy mentalni. Obawiam się jednak, że jest to raczej jeszcze jedna forma schlebiania gustom pospólstwa niż wynik świadomej refleksji.

Właściciele psów doskonale wiedzą, kiedy ich podopieczny się nudzi. Wiedzą też jak ogromną satysfakcję sprawiają tym zwierzętom wykonywanie poleceń, których wcześniej się nauczyły, takich jak choćby aportowanie. Niejeden pies nagabuje swojego właściciela do wspólnej aktywności, którą czasami już trudno nazwać zabawą. Psy ratownicze dzięki pracy, którą wykonały stały się bohaterami akcji ratunkowej podczas trzęsienia ziemi w Turcji i Syrii w 2023 r. Wykonywanie trudnych, złożonych i często nienaturalnych czynności przez zwierzęta możliwe jest nie tylko dzięki nagrodom, jakie zwierzę otrzymuje od trenera. Uczenie się nowych umiejętności i kontrola własnego zachowania, a co za tym idzie, również otoczenia, wiążą się z satysfakcją, która jest dla nich równie nagradzająca jak smakołyki i głaski, które otrzymują.

Ta satysfakcja jest wspólna dla zwierząt i ludzi. Doświadcza jej dziecko, które stawia pierwsze kroki, tenisista, który opanował nowe uderzenie, poeta, który odnalazł trafną metaforę, czy stolarz, który skończył pracę nad wyjątkowo udanym meblem. Doświadczali jej dawni myśliwi tropiący zwierzynę i zbieracze gromadzący pożywienie, rolnicy uprawiający pole i dowódcy prowadzący oddziały do boju. Doświadczanie satysfakcji z własnego działania i wpływania na rzeczywistość jest przynajmniej tak immanentne naszej naturze, jak zaspokajanie głodu. Homo sapiens w doskonaleniu własnego działania osiągnął perfekcję, której dowodami są największe dzieła sztuki i osiągnięcia nauki.

Zrozumieć satysfakcję               

Psychologowie od dawna starali się zrozumieć co popycha ludzi do takich działań i dlaczego mimo ogromnego trudu nie poddają się. Jedną z pierwszych empirycznych prób zbadania tego zjawiska podjął w połowie dwudziestego wieku David McClelland tworząc w rezultacie swoją koncepcję motywacji osiągnięć i odkrywając, że to dążenie do doskonałości, a nie zewnętrzne motywy, jest tym, co popycha ludzi do najbardziej wytężonej pracy.

Czytaj dalej kilkając TUTAJ

Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:

Kto obroni merytorykę w nauce

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Przepis na samobójczą krucjatę

Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień

Wybieranie ze śmietnika wiedzy

Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie

Cywilizacja ukrytej agresji

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Co wiemy o rozrzutności

Domniemanie niewinności

Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kto obroni merytorykę w nauce

Zapraszam do lektury mojego kolejnego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus.

Ryc: Mirosław Owczarek

Postmodernizm przyniósł ulgę wszystkim pogubionym, a zwłaszcza tym, którzy nie potrafią zmusić się do obciążenia swoich umysłów dodatkowym wysiłkiem niezbędnym do zrozumienia coraz trudniejszej nauki.

Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że autor tych słów zaledwie pół wieku temu codziennie z mozołem pokonywał swoją drogę do szkoły dźwigając na plecach tornister wypełniony książkami, kredkami i marzeniami. Te marzenia skwapliwie rozbudzali i pielęgnowali w nim nauczyciele. „Dzieci, narysujcie świat w dwutysięcznym roku” – brzmiało jedno z poleceń nauczycielki plastyki, a dzieci pilnie zapełniały arkusze białego papieru rakietami, które miały unosić nas na kosmiczne wycieczki, umieszonymi na orbitach hotelami, z których podziwiać można było panoramę drogi mlecznej, poduszkowcami, które zastąpiły nieporęczne samochody, ponaddźwiękowymi samolotami, szklanymi domami. Wyobraźnię jeszcze bardziej podsycały takie polecenia, jak „świat za sto lat”. Był on niezmiennie na wskroś nowoczesny, przepełniony powszechnie dostępnymi wynalazkami i technologiami, syty, zdrowy i czysty.

Tymczasem mijały lata…

Pół wieku później

By jednak rzecz całą uprościć, wyobraźmy sobie, że ktoś owe dzieci uśpił na pół wieku, podobnie jak bohatera filmu „Śpioch” Woody Allena. Cóż zobaczyły po otwarciu oczu? Ich kraj stał się światową potęgą egzorcyzmów a prawie połowa jego obywateli nie sięga przez cały rok ani razu po książkę. Przerażeni tajemniczą i groźną technologią 5G mieszkańcy miast podpalają i niszczą bogu ducha winne maszty telefonii komórkowej. Atakują punkty szczepień, a niektórzy z nich głosują nad wyrokiem śmierci dla urzędującego Ministra Zdrowia.

Na oficjalnych listach rządowych znajdują się takie zawody, jak wróżbita czy jasnowidz. Pojawiają się oni zresztą w sądach jako biegli, zatrudniają ich politycy i ekonomiści aby lepiej przewidzieć przyszłość. Na ulicach ani śladu poduszkowców, nawet niewiele pojazdów elektrycznych, po prostu trochę nowocześniejsze w kształtach pojazdy, które znały zasypiając. Pojazdy te w ogromnej liczbie godzinami korkują ulice miast. Ponaddźwiękowe Concordy dawno już przestały latać. Wycieczki w kosmos nie tylko okazały się mrzonką, na świecie zarzucono nawet jego intensywną eksplorację. Zresztą, świat wcale nie wygląda dużo lepiej niż ich kraj. Irracjonalizm rozlał się po nim bez przeszkód. Co poszło nie tak? Dlaczego marzenia okazały się mrzonkami?

Czytaj dalej kilkając TUTAJ

Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Przepis na samobójczą krucjatę

Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień

Wybieranie ze śmietnika wiedzy

Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie

Cywilizacja ukrytej agresji

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Co wiemy o rozrzutności

Domniemanie niewinności

Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dwie nagrody w konkursie Script Pro 2023!

Z dumą informuję, że podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina niezależnego Off Camera zostały nagrodzone dwa moje scenariusze zgłoszone do konkursu scenariuszowego Script Pro 2023 w kategorii audio! Nagrodę Główną Storytel otrzymałemza scenariusz zatytułowany Człowiek, którego zabiły książki, a nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS za scenariusz Kowal i alchemik. Zaskoczenie, radość, duma!

Konkurs organizował Międzynarodowy Festiwal Kina niezależnego Off Camera oraz Szkoła Wajdy. Dziękuje jury za przychylną ocenę mojej pracy.

Więcej o konkursie, członkach jury i pozostałych finalistach i laureatach można przeczytać klikając TUTAJ.

Człowiek, którego zabiły książki

Wydawca i dziennikarz odkrywają sekrety przeszłości zmarłego tragicznie pisarza, prawnika i idealisty, którego życie trzykrotnie ratowały książki.

Przeczytaj synopsis:

Kowal i alchemik

Uwiedziony nadzieją lepszego życia młody kowal wiąże swój los z tajemniczym alchemikiem poszukującym kamienia filozoficznego. Nadzieje rozbudzane przez nich u możnych zmieniają się w żądze, które przejmują kontrolę nad ich życiem.

Przeczytaj synopsis:


Tryptyk haniebny – okładka

Moja pierwsza powieść „Tryptyk haniebny” korzysta ze średniowiecznego kostiumu, ale opowiada o sprawach jak najbardziej współczesnych: o odrzuceniu, hipokryzji i cenie, jaką płaci się za wiedzę. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Giganci psychologii” – spotkanie autorskie w Warszawie!

W środę, 10 maja 2023 roku o godz. 19:00 w Księgarni Tarabuk, mieszczącej się w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski (ul. Jazdów 2, Warszawa) odbędzie się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku.

Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie poprowadzi wiceprezes PSR, Kamil Gaweł. Wstęp wolny.

Szczegóły wydarzenia na Facebooku:

https://www.facebook.com/events/s/giganci-psychologii-spotkanie-/947504996375839/

Zapraszam serdecznie!

Nadzieja na ulgę dla ofiar PTSD. Ale uwaga, inżynieria pamięci ma też ciemną stronę

Takim tytułem redakcja Plus Minus Rzeczpospolita opatrzyła mój najnowszy artykuł poświęcony najnowszym odkryciom w zakresie inżynierii pamięci. Zapraszam do lektury!

Ryc: Mirosław Owczarek

Badania przynoszą nadzieję na opracowanie zupełnie nowej i prostej metody osłabiania wspomnień. To dobra wiadomość szczególnie dla ofiar stresu pourazowego. Inżynieria pamięci może mieć jednak także swoją ciemną stronę.

W kwietniu ubiegłego roku, tuż przed rocznicą katastrofy smoleńskiej podjęto decyzję o jej uczczeniu między innymi włączeniem syren w miastach całej Polski. Decyzji tej sprzeciwiła się część samorządowców twierdząc, że może to negatywnie wpłynąć na obywateli Ukrainy przebywających na terenie naszego kraju. Dla wielu z nich wycie syren wywołuje wspomnienia wojennej traumy. W rezultacie samorządy niektórych miast zrezygnowały z tego elementu obchodów rocznicy.

To dobry przykład tego, jak charakterystyczne dźwięki, obrazy a nawet zapachy mogą wywołać przykre i niepożądane wspomnienia, szczególnie u tych ludzi, którzy stali się ofiarami syndromu stresu pourazowego (PTSD, z ang. posttraumatic stress disorder). Jego leczenie jest dość trudne i rzadko prowadzi do całkowitej poprawy jakości życia zwłaszcza u ofiar traum wojennych. Dzieje się tak dlatego, że na to co dzieje się w naszej pamięci mamy stosunkowo niewielki wpływ.

Wspomnienia zaklęte w pamięci

Po tym, kiedy w naszym mózgu powstaje ślad pamięciowy włączają się procesy zapewniające jego utrwalenie i stabilizację. Pierwsza konsolidacja synaptyczna zachodzi na małą skalę w połączeniach synaptycznych i obwodach nerwowych w ciągu pierwszych kilku godzin po wydarzeniu. Drugim procesem jest konsolidacja systemów, zachodząca na znacznie większą skalę w mózgu, uniezależniająca wspomnienia od hipokampa i zajmuje okres od kilku tygodni do wielu lat. Trzecim procesem jest rekonsolidacja, która polega na dodatkowej aktywacji skonsolidowanego śladu pamięciowego. Sprawia ona, że wspomnienia są bardziej plastyczne i żywe. Procesy konsolidacji przebiegają w znacznej mierze podczas snu, w jego wolno-falowej fazie. To właśnie wtedy, niezależnie od naszej woli, mózg utrwala i osłabia pewne wspomnienia, również te najgorsze, które zamieniają życie niektórych ludzi w koszmar.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Przepis na samobójczą krucjatę

Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień

Wybieranie ze śmietnika wiedzy

Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie

Cywilizacja ukrytej agresji

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Co wiemy o rozrzutności

Domniemanie niewinności

Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Stłamsić ofiarę

5 kwietnia, 2023 roku Łukasz Sakowski, autor bloga „To tylko teoria”, ogłosił swój coming out, w którym opisał swoją historię zmiany płci, czyli tranzycję i detranzycję. Wkrótce potem rozpoczęła się na niego dość odrażająca nagonka, w której wzięli udział również przedstawiciele nauki, w tym Rady Upowszechniania Nauki PAN. Napisałem krótki komentarz na ten temat, który ukazał się w „Rzeczpospolitej” 17 kwietnia. Zamieszczam go poniżej w całości. Jeśli chcesz przeczytać w na stronach dziennika, kliknij TUTAJ.

Tomasz Witkowski: Stłamsić ofiarę

Co aż tak diabolicznie złego może być w nawoływaniu do ostrożności przy podjęciu decyzji o korekcie płci – pyta psycholog.

Książki miewają ogromną siłę oddziaływania. Wiedzą o tym ludzie posiadający władzę i wpływy. To dlatego „Szatańskie wersety” Salmana Rushdiego zostały zakazane w krajach muzułmańskich, a „Archipelag GUŁag” Aleksandra Sołżenicyna – w krajach komunistycznych. Indeksy ksiąg zakazanych są tak stare, jak tradycja czerpania wiedzy z książek. Gdybyśmy chcieli szybko i bezbłędnie zidentyfikować dominujące w danej kulturze i epoce lęki oraz tych, których ten lęk dotyczy, powinniśmy spojrzeć na pierwsze pozycje takich indeksów.

Nasza epoka nie różni się w tym względzie od innych. Na liście ksiąg zakazanych publikowanej przez amerykański portal Bannedbooksweek.org aż pięć z pierwszej dziesiątki to książki zawierające nieakceptowane treści LGBTQIA+. W 2021 r. administratorzy Amazonu zakazali dystrybucji książki Ryana Andersona zatytułowanej „Kiedy Harry stał się Sally” analizującej zjawisko transpłciowości, a w szczególności problemy osób, które dokonały tranzycji płciowej, a następnie detranzycji, czyli próby powrotu do stanu wyjściowego. Za to bez trudu w ofercie Amazonu znajdziemy „Mein Kampf” Hitlera, „Manifest komunistyczny” Marksa i Engelsa, a także książki zawierające ewidentnie szkodliwe zalecenia zdrowotne. Czyżby opis problemów osób dokonujących tranzycji i analiza wyników badań na ten temat, bo im właśnie w głównej mierze poświęcona jest książka Andersona, niosły większe zagrożenia cywilizacyjne niż nazizm, komunizm i dezinformacja medyczna?

Ohydna manipulacja

Najlepszym sposobem wyrobienia sobie opinii na ten temat będzie lektura zakazanej książki. Częściowej odpowiedzi udzielić może również obserwacja tego, co wydarzyło się niedawno na naszym podwórku po ogłoszeniu coming outu przez znanego blogera naukowego. Łukasz Sakowski, bo o nim mowa, opublikował w swoim blogu opis wydarzeń, które doprowadziły go do decyzji o tranzycji płciowej. Lektura tej historii nie pozostawia złudzeń – jej autor, będąc nastolatkiem, padł ofiarą przestępstw, w których uczestniczyło kilka osób, a którymi powinna się zająć prokuratura. Co nie bez znaczenia, doznał nieodwracalnego uszczerbku na zdrowiu.

Powodem, którym autor bloga „To tylko teoria” uzasadnia swój coming out, jest chęć ostrzeżenia młodych ludzi przed pochopnymi decyzjami i wzbudzenie dyskusji na temat nieetycznych praktyk lekarzy, psychologów, seksuologów, aktywistów i internetowych celebrytów zajmujących się tranzycją płci. Jego powody są podobne do tych, które kierowały Andersonem, kiedy pracował nad swoją książką. Różni ich to, że Anderson opisywał doświadczenia innych, a Sakowski własne.

Krótko po publikacji historii Sakowskiego zawrzały media społecznościowe, pojawiły się komentarze w prasie i portalach internetowych. Ich lektura sprawia wrażenie, że Sakowski nie tyle jest ofiarą, która próbuje ostrzec innych przed powtórzeniem jego losu, lecz sprawcą, który dopuścił się nieakceptowalnego społecznie aktu agresji, a w powodzi oskarżeń trudno znaleźć ślad jakiejkolwiek cywilizowanej dyskusji.

Oskarżanie ofiary (victim blaming) to stara i dość ohydna metoda manipulacyjna, choć ciągle, niestety, skuteczna. Doświadczyło jej wiele zgwałconych kobiet, które oskarżano o prowokowanie sprawców, ofiar wypadków drogowych oskarżanych o nieostrożność, pokrzywdzonych w wyniku przemocy domowej, a niedawno o swojej winie w wywołaniu rosyjskiej agresji usłyszała z ust papieża Franciszka nawet zaatakowana Ukraina.

Sakowskiego oskarża się o to, że „z powodu swoich trudnych doświadczeń krzywdzi osoby trans zakazem tranzycji”, „przelewa swoje trudne emocje na ludzi, którzy nie mają nic wspólnego z jego sytuacją”, że „z powodu swojej traumy gnębi tysiące innych”, a w co śmielszych wypowiedziach – aż „miliony”. W jego coming oucie upatruje się nawet przyczyny zwycięstwa PiS w nadchodzących wyborach! Przypisywana mu moc sprawcza naprawdę przeraża.

Inną formą deprecjacji ofiary jest podważanie jej wiarygodności. W tym przypadku poprzez sugerowanie, że wydarzenia, o których pisze Sakowski, zostały przez niego wymyślone, a ci, którzy nie posuwają się aż tak daleko, podważają wartość jednostkowych doświadczeń. Co ciekawe, transaktywiści od dawna twierdzą, że jedynymi osobami zdolnymi pojąć problemy i cierpienie osób trans są ci, którzy doświadczyli tego osobiście. Odmawiają jednak wartości osobistego doświadczenia komuś, kto doświadczył zarówno tranzycji, jak i detranzycji. Najzacieklej atakują ludzie, którzy na co dzień nie ustają w napominaniu innych o wrażliwości i potrzebie empatii dla ludzi cierpiących.

Pogarda dla dyskusji

Dyskusja, którą próbował wywołać Sakowski, dotyczy pochopnego podejmowania przez ludzi młodych, a nawet dzieci, nieodwracalnych w skutkach decyzji medycznych z udziałem nieetycznych lekarzy, psychologów i seksuologów. Te decyzje prowadzą do hormonalnych i chirurgicznych zmian w organizmie, które osoby poddające się detranzycji nazywają wprost okaleczeniami. Nigdy nie dowiedziałem się, co aż tak diabolicznie złego może być w nawoływaniu do ostrożności, że takich ludzi, jak Anderson czy Sakowski, należy stłamsić, odebrać im głos i zalać hejtem. Prawdopodobnie trzeba będzie do nich zaliczyć Zbigniewa Lwa-Starowicza, który niedawno stwierdził, że czeka nas fala detranzycji, która na Zachodzie od pewnego czasu jest ponurym świadectwem nieuzasadnionego pośpiechu w podejmowaniu decyzji o korekcie niektórych cech płciowych. Czy da się jednak w ten sposób zamknąć usta wszystkim?

W burzy, którą wywołał Sakowski, mnie osobiście przeraża, jak wielu inteligentnych i wykształconych ludzi, naukowców, dziennikarzy angażuje się po stronie tych, którzy dążą do tego, aby z ofiary przestępstwa zrobić sprawcę i agresora. Swada, z jaką wykorzystują najbardziej prymitywne racjonalizacje i mechanizmy obronne, jest naprawdę imponująca. Swoboda, z jaką powtarzają niepoparte faktami obiegowe opinie, osłupia. Pogarda dla konstruktywnej dyskusji budzi trwogę. Dzień, w którym Sakowski ogłosił swój coming out, jest dniem, w którym wybiło szambo nienawiści, uprzedzeń i oskarżeń, tłumiąc głosy nawołujące do rozsądku, ostrożności i rozwagi.

Jeśli jesteś ciekaw co na temat płci mają biolodzy, tacy, jak Richard Dawkins, obejrzyj video poniżej.


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Giganci psychologii” – po raz pierwszy w Poznaniu!

W piątek, 21 kwietnia 2023 roku o godz. 18:00 w księgarni Bookowski, Centrum Kultury Zamek (ul. Św. Marcina 80/82, Poznań) odbędzie się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Będzie to moje pierwsze spotkanie z czytelnikami z Poznania. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie poprowadzi wiceprezes PSR, Kamil Gaweł. Wstęp wolny.

Szczegóły wydarzenia na Facebooku: https://www.facebook.com/events/1598279160599309

Zapraszam serdecznie!

Nauka jako źródło wiedzy vs. poglądy nienaukowe, pseudonaukowe, paranaukowe

Taki tytuł nosił panel dyskusyjny, którego miałem zaszczyt być uczestnikiem, a który odbył się w ramach tegorocznych Dni Ateizmu organizowanych przez Ateistyczną Fundację im. Kazimierza Łyszczyńskiego. W panelu uczestniczyła również prof. Ewa Bartnik i Sami Ablullah, a jego moderatorem był prof. Konrad Talmont-Kamiński. Wśród wielu znamienitych gości Dni Ateizmu znalazł się również prof. Richard Dawkins.

Moje przemyślenia, które starałem się przekazać podczas panelu zawarłem poniżej w formie krótkiego eseju napisanego dla tych, którzy nie mogli uczestniczyć w wydarzeniu. Zapraszam do lektury!

Nauka na krawędzi

Postmodernizm przyniósł ulgę wszystkim pogubionym, a przede wszystkim tym, którzy nie potrafią zmusić się do obciążenia swoich umysłów dodatkowym wysiłkiem niezbędnym do zrozumienia coraz trudniejszej nauki.

Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że autor tych słów zaledwie pół wieku temu codziennie z mozołem pokonywał swoją drogę do szkoły dźwigając na plecach tornister wypełniony książkami, kredkami i marzeniami. Te marzenia skwapliwie rozbudzali i pielęgnowali w nim nauczyciele. „Dzieci, narysujcie świat w dwutysięcznym roku” – brzmiało jedno z poleceń nauczycielki plastyki, a dzieci pilnie zapełniały arkusze białego papieru rakietami, które miały unosić nas na kosmiczne wycieczki, umieszonymi na orbitach hotelami, z których podziwiać można było panoramę drogi mlecznej, poduszkowcami, które zastąpiły nieporęczne samochody, ponaddźwiękowymi samolotami, szklanymi domami. Wyobraźnię jeszcze bardziej podsycały takie polecenia, jak „świat za sto lat”. Był on niezmiennie na wskroś nowoczesny, przepełniony powszechnie dostępnymi wynalazkami i technologiami, syty, zdrowy i czysty.

Tymczasem mijały lata…

Pół wieku później

            By jednak rzecz całą uprościć, wyobraźmy sobie, że ktoś owe dzieci uśpił na pół wieku, podobnie jak bohatera filmu „Śpioch” Woody Allena. Cóż zobaczyły po otwarciu oczu? Ich kraj stał się światową potęgą egzorcyzmów a prawie połowa jego obywateli nie sięga przez cały rok ani razu po książkę. Przerażeni tajemniczą i groźną technologią 5G mieszkańcy miast podpalają i niszczą bogu ducha winne maszty telefonii komórkowej. Atakują punkty szczepień, a niektórzy z nich głosują nad wyrokiem śmierci dla urzędującego Ministra Zdrowia.

Na oficjalnych listach rządowych znajdują się takie zawody, jak wróżbita czy jasnowidz. Pojawiają się oni zresztą w sądach jako biegli, zatrudniają ich politycy i ekonomiści aby lepiej przewidzieć przyszłość. Na ulicach ani śladu poduszkowców, nawet niewiele pojazdów elektrycznych, po prostu trochę nowocześniejsze w kształtach pojazdy, które znały zasypiając. Pojazdy te w ogromnej liczbie godzinami korkują ulice miast. Ponaddźwiękowe Concordy dawno już przestały latać. Wycieczki w kosmos nie tylko okazały się mrzonką, na świecie zarzucono nawet jego intensywną eksplorację. Zresztą, świat wcale nie wygląda dużo lepiej niż ich kraj. Irracjonalizm rozlał się po nim bez przeszkód. Co poszło nie tak? Dlaczego marzenia okazały się mrzonkami?

            Jedna z odpowiedzi tkwi w przyroście wiedzy, której ciekawą analizę przeprowadził architekt i futurolog Richard Buckminster Fuller. Swoje obliczenia odniósł do okresu 200 tysięcy lat ewolucji gatunku Homo sapiens. Przyjął, że w ciągu pierwszych 198 tysięcy lat ludzkość zgromadziła pewną sumę wiedzy. Jej podwojenie zajęło już tylko niecałe 1500 lat. Ta podwojona suma wiedzy została ponownie zdublowana już tylko w ciągu 500 lat. Pomiędzy rokiem 1900 a 1950 ponownie ją pomnożyliśmy razy dwa. W pewnym momencie przyrost wiedzy nabrał charakteru wykładniczego. Na kolejną taką operację potrzebowaliśmy 20 lat, następnie już tylko 10, potem ośmiu, aby około 2017 r. dojść do 13 miesięcy. Dzisiaj suma wiedzy jest podwajana co około 12 godzin, a tempo systematycznie się zwiększa. Być może, kiedy te słowa ukażą się w druku, będzie się podwajała kilka razy na dzień.

            Przeciętny chłopak sprzed pół wieku wstydziłby się przyznać, że nie wie jak działa silnik Wankla, albo laser. Jeśli z czymś nie nadążał, to biegł do kiosku po „Młodego Technika”, żeby nie być gorszym od innych. Ludzie śledzili rozwój nauki, dyskutowali wynalazki, nowe technologie i zdawało im się wówczas, że rozumienie najważniejszych zmian jest w ich mocy. Ale krzywa przyrostu wiedzy już wtedy przekraczała to charakterystyczne dla wzrostu wykładniczego przegięcie, aby piąć się do góry zbliżając się niebezpiecznie do asymptoty. Specjalizacja w nauce osiągnęła taki poziom, że nie tylko zwykli pasjonaci nauki przestali ją rozumieć, lecz nawet przedstawiciele tej samej dziedziny. Taki przyrost wiedzy musiał wywołać poczucie przytłoczenia, zagubienia i wytworzył stan swoistej anomii. Lecz nie był główną przyczyną katastrofy.

Pochód zbuntowanej załogi pod czarną flagą anarchii

            Na tle tego chaosu pojawili się trzej jeźdźcy Apokalipsy. I nie mam tutaj na myśli nazywanych tym mianem słynnych na świecie ateistów, lecz Michaela Foucault, Rolanda Barthesa i Jacquesa Derridę – ojców założycieli kierunku filozoficznego nazwanego postmodernizmem. To oni po raz pierwszy w historii na tak ogromną skalę podważyli obowiązujące przez prawie dwa i pół tysiąca lat fundamenty nauki – Arystotelesowską klasyczną koncepcję prawdy, opartą na przekonaniu, że rzeczywistość istnieje i jest poznawalna, a podstawowe prawa logi pozwalają na stworzenie adekwatnego jej opisu.

To oni, korzystając z atmosfery zagubienia, anomii i chaosu, przekonali wielu sobie współczesnych, że rzeczywistość ma charakter płynny, a wszelkie idee nie są wynikiem poznawania obiektywnej rzeczywistości, lecz są konstruktami społecznymi. Ta myśl przyniosła ulgę wszystkim pogubionym, a przede wszystkim tym, którzy nie potrafili zmusić się do obciążenia swoich umysłów dodatkowym wysiłkiem niezbędnym do zrozumienia coraz trudniejszej nauki.

            Pochód tej „zbuntowanej załogi pod czarną flagą anarchii”, jak określał to jeden z najwybitniejszych uczonych XX-XXI wieku – Edward O. Wilson, nie tylko doprowadził do odrzucenia i zanegowania dorobku nauki i filozofii racjonalnej. Zrównał jednym pociągnięciem wszystkie zasady moralne i różne kultury, idee wartościowe i pożyteczne z pokrętnymi i niejasnymi. Teraz już nie trzeba było próbować zrozumieć jakąś koncepcję naukową, wystarczyło obdarzyć ją mianem konstruktu społecznego i przeciwstawić dowolnej innej. Oberwało się nawet religii. Kiedyś w starych dobrych czasach przedstawiciele religijnego poglądu świata mieli tylko jeden problem – jak przekonać innych, że to o czym mówią stanowi obiektywną rzeczywistość. Teraz ich system wierzeń stał się tylko jednym z wielu równie wątłych konstruktów społecznych, porównywalnych z innymi.

            Postmodernizm stworzył swoisty epistemologiczny zamęt przysparzając konfliktów i zmieniając ich oblicze. Już nie trzeba było odwoływać się do logiki i twardych argumentów, aby przekonać adwersarza do swoich poglądów. Wystarczyło wykazać, że jego twierdzenia są konstruktami społecznymi, a jako takie są zastępowalne innymi. Twarda, oparta na empirycznych danych, koncepcja mogła zostać zestawiona z dowolną intelektualną fantazją. Mnogość sprzecznych poglądów stała się normą i zaczęła wymagać dla siebie tolerancji. Nic dziwnego zatem, że postmodernizm wkroczył również do edukacji.

Szkoła w służbie postprawdy

            Szkoły musiały się zmierzyć (i nadal się mierzą) z wyzwaniem jakim stał się wymóg akceptacji i tolerancji najbardziej niedorzecznych poglądów. Dzisiaj, znaczną część tego czasu, którą nauczyciele sprzed pół wieku poświęcali na rozbudzanie w nas marzeń, szkoły przeznaczają na kształcenie wśród uczniów umiejętności powstrzymania naturalnego sprzeciwu wywoływanego usłyszanymi kłamstwami (a właściwie postprawdami) i wszelkiej maści bzdurami. Dodatkowo podwyższają i wzmacniają samoocenę osób takie brednie wypowiadających. Dzisiaj dzieciak, który jest kompletnym ignorantem, nie musi biec do kiosku po „Młodego technika” i dokształcać się po kryjomu. Wystarczy, że zażąda szacunku dla swojej ignorancji, a jeśli jej nie otrzyma, ucieknie się do roli dyskryminowanej ofiary. Nagle, ten skomplikowany świat nauki i techniki sprzed pół wieku stał się dużo prostszy, a probierzem poglądów stała się polityczna poprawność, nie zgodność z rzeczywistością.

            Skutecznie pozbyliśmy się również szacunku dla autorytetów. W czasach obowiązywania przekonania o istnieniu obiektywnej rzeczywistości, ktoś, kto napisał i opublikował artykuł, książkę, rozprawę w swojej dziedzinie, często zyskiwał respekt i uznanie, bo sprawdzianem jego wysiłku umysłowego i tez, które stawiał była owa rzeczywistość. Powoli, latami wchodził na wyższe szczeble wykształcenia i zdobywał szacunek innych, a jego pozycja była o tyle realna, że zawsze, w każdym momencie jego życia wyznaczała ją obiektywna rzeczywistość. Jeśli bredził, koledzy, recenzenci i wydawcy nie dopuszczali go do głosu. Dzisiaj dowolna niedorzeczność żąda dla siebie szacunku i tolerancji, a jakkolwiek zdobyty autorytet jest kwestionowany, bo przecież jest wyłącznie autorytetem odnoszonym do konstruktu społecznego, w ramach którego został zbudowany. Tak więc, autorytet profesora fizyki wypowiadającego się na temat elektrowni jądrowej jest dzisiaj tyleż samo wart, co ten wygłaszany przez studenta polonistyki i aktywisty klimatycznego. Opinia lekarza lub biologa na temat płci biologicznej jest niestosowna, bo przecież płeć jest konstruktem społecznym, o czym wiedzą już dzieci w szkołach podstawowych.

            Rzeczywistość jest przewrotna. Co prawda między Księżycem a Ziemią nie kursują regularne promy kosmiczne, jak się spodziewaliśmy, ale każdy z nas ma w dzień i w nocy pod ręką urządzenie o mocy obliczeniowej niewyobrażalnie przewyższające jednostki odpowiedzialne za powodzenie misji Apollo 11. AGC, bo tak nazwano komputer stworzony na potrzeby tej ekspedycji, posiadał 74 kB pamięci stałej i 4kB operacyjnej. Nasz przeciętny smartfon ma co najmniej tysiąc razy więcej RAM od 4 do 6 GB. Rzecz w tym, że wykorzystujemy go niezwykle często do ośmieszania autorytetów w dyskusjach toczonych w mediach społecznościowych, przekazywania sobie przepisów na cudowne terapie, treści anty-szczepionkowych, lub po prostu do strzelania w wirtualne postaci w wirtualnym świecie. Czy da się zawrócić z tej drogi?

Gotowanie żaby

            Większość naukowców jest dobrej myśli, ale wielu z nich nie zauważa, jak powoli w roli opiniotwórczych autorytetów zastępują ich celebryci. Coraz częściej studenci, pod sztandarem poprawności politycznej i tolerancji wywierają presję decydując o czym wolno im mówić podczas wykładów. Komitety przyznające granty niepostrzeżenie kierują niektórymi nurtami badawczymi finansując te pożądane i odmawiając środków na badania mogące odkryć prawdy niewygodne, a czasopisma odrzucają wyniki takich badań, jeśli mimo wszystko zostały przeprowadzone. Przypomina to do złudzenia chiński przepis na gotowanie żaby, który mówi, że aby ugotować żabę nie należy wrzucać jej do wrzątku, bo natychmiast wyskoczy. Sposobem na to jest włożenie jej do garnka z zimną wodą i powolne podgrzewanie. W ten sposób żaba nie dostrzegając stopniowych zmian temperatury, nie wykonuje żadnych gwałtownych ruchów, aż w pewnym momencie jest już za późno. Pytanie, czy osiągnęliśmy już moment, kiedy nie da się już wyskoczyć z wrzątku, pozostaje otwarte.

            Wspomniany wcześniej Edward O. Wilson zwany przez niektórych „współczesnym Darwinem” nazwał postmodernizm „intelektualną czkawką Zachodu” i wierzył, że podobnie, jak czkawka ma charakter przejściowy. Problem w tym, że to już nie jest dolegliwość wyłącznie Zachodu. Dzisiaj czkawka wstrząsa całym światem. Przejdzie? Czy zamieni się w torsje?

Prof. Richard Dawkins i autor tekstu podczas Dni Ateizmu 2023

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Ewolucyjne korzenie kultury ofiar

Mój wykład z VIII Wrocławskich Dni Darwina: skąd się wzięła gotowość do pomagania ofiarom, jak wyrosła na niej kultura ofiar i dlaczego ostatecznie tracą na niej najsłabsi.

To tytuł mojego wykładu, który wygłosiłem podczas VIII Wrocławskich Dni Darwina, 18 lutego 2023 roku tradycyjnie w Instytucie Biologii Uniwersytetu Wrocławskiego. (Szczegóły wydarzenia TUTAJ.)

Setki lat obowiązująca wśród ludzi kultura honoru została zastąpiona w XIX i XX wieku przez kulturę godności. Dzisiaj jesteśmy świadkami wypierania tej ostatniej przez kulturę ofiar. O ile korzenie ewolucyjne kultury honoru są oczywiste, o tyle kultura ofiar wydaje się być, intuicyjnie sprzeczna z doborem naturalnym – latami przecież uczono nas o przetrwaniu najsilniejszych. Czy na pewno tak jest? Czy jednostki słabsze, skrzywdzone są skazane na wyginięcie? A może w pewnych warunkach bycie ofiarą przynosi ewolucyjne korzyści? A jeśli tak, to jakie warunki muszą zostać spełnione, aby doszło do konkurencji pomiędzy skrzywdzonymi, tak charakterystycznej dla kultury ofiar? Na te i szereg podobnych pytań próbuję odpowiedzieć w trakcie swojego wykładu. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym jest ten wykład

Według anegdoty Margaret Mead za początek cywilizacji uznała zrośniętą kość udową – ślad, że ktoś zainwestował własne zasoby w przeżycie ofiary wypadku. Obserwacje etologa Irenäusa Eibl-Eibesfeldta pokazują jednak, że opieka nad pokrzywdzonymi istnieje już u zwierząt stadnych: stado karmiło ślepego pelikana i fregatę z uszkodzonym skrzydłem. Bezdzietne samice magotów „pożyczają” młode od innych, by udobruchać agresywnego samca. Gotowość do pomocy ofiarom ma więc głębokie ewolucyjne korzenie – i właśnie dlatego tak łatwo ją wykorzystać.

Kultura ofiar wyrosła na tym mechanizmie. W Stanach Zjednoczonych tak wiele osób pretenduje do miana ofiary, że wielu Amerykanów może zaliczyć się do niej z kilku powodów naraz. Jej skrajnym przejawem są „cyfrowe samookaleczenia”: badania ośrodka zajmującego się cyberprzemocą wskazują, że kilka procent nastolatków hejtuje samych siebie, często po to, by zwrócić na siebie uwagę dorosłych i rówieśników.

Na zmiany kulturowe staram się patrzeć przez pryzmat ekonomii i biologii. Pokazuję dane, które dają do myślenia – choć mają ograniczenia pomiarowe, o czym mówimy w dyskusji – o spadku poziomu testosteronu i płodności u mężczyzn. Kończę ostrzeżeniem: gdy pretendentów do roli ofiary przybywa szybciej niż zasobów, które społeczeństwo może im dać, rośnie agresja wewnątrz grupy, a tracą na tym najsłabsi, czyli ci, którzy naprawdę potrzebują pomocy.

Szerzej o kulturze ofiar i terapeutyzacji życia piszę w zbiorach esejów „Zawracanie statków głupców” i „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”.

Posty o podobnej tematyce:

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

The Victims’ Race

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Wyścig ofiar


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kryzys męskości z powodów kulturowych? To dlaczego niewieścieją aligatory, japońskie rybki i żaby lamparcie?

Takim, nieco przydługim, tytułem redakcja Plus Minus Rzeczpospolita opatrzyła mój najnowszy artykuł poświęcony przyczynom zjawiska, które od paru lat jest nazywane „kryzysem męskości”. Zapraszam do lektury!

Ryc: Mirosław Owczarek

Współczesny człowiek żyje iluzją omnipotentnego wpływu czynników kulturowych na otaczającą nas rzeczywistość. Te przekonania prowadzą cywilizację w wiele pułapek i ślepych dróg.

„Kryzys męskości” to temat, o który trudno nie potknąć się przeglądając prasę, czy portale informacyjne. Wyszukiwarka Google tylko w języku polskim daje ponad 80 tys. rezultatów dla tego hasła. W ostatnich tylko latach opublikowano co najmniej kilkadziesiąt książek i monografii poświęconych kryzysowi męskości. Znany polski seksuolog w swojej książce Lew-Starowicz o mężczyźnie twierdzi, że liczba niedojrzałych mężczyzn zaczyna mieć charakter epidemii. Jego zdaniem: „Proces rozwoju psychoseksualnego przebiega w ten sposób, że teraz mężczyzna osiąga dojrzałość około czterdziestki. A dokładnie między 35. a 40. rokiem życia. Populacyjnie: Piotrusiów Panów mamy zatrzęsienie”. Nie mniej łaskawy dla mężczyzn jest Philip Zimbardo – popularny psycholog, który wraz z Nikitą S. Coulombe opublikował książkę Gdzie ci mężczyźni. Współautor książki w wywiadzie dla „Newsweeka” porównał współczesnego mężczyznę do ślimaka bananowego: „to taki żółty obły robal, który je co popadnie na swojej drodze, ale generalnie porusza się bardzo wolno i nie ma żadnego celu, robi wrażenie jakby nie zmierzał w żadnym konkretnym kierunku”. Zbyszko Melosik, który kryzysowi męskości również poświęcił całą książkę stwierdza, że: „współczesny mężczyzna, szczególnie nastoletni, miota się między macho a istotą delikatną i empatyczną, zdolną, podobnie jak tradycyjna kobieta, do głębokiej ekspresji swoich uczuć”.

Szukając przyczyn kryzysu męskości natrafimy na co najmniej tyle koncepcji, ilu piszących o tym autorów. Kanadyjski psycholog-celebryta, Jordan Peterson, w swojej książce 12 życiowych zasad dochodzi do wniosku, że przyczyną tego jest fakt, iż społeczeństwo zachodnie w obecnym kształcie jest niezbyt przychylnie nastawione do tradycyjnie męskich cech, takich jak podejmowanie ryzyka czy walka. Jego zdaniem mamy obecnie do czynienia z czymś, co można nazwać „kulturą bezpieczeństwa”. Pewnie jest w tym coś na rzeczy, bowiem Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne w 2019 r. opublikowało wytyczne dla terapeutów do pracy z mężczyznami i chłopcami, w których określiło tradycyjną męskość jako czynnik ryzyka. Autorzy tych wytycznych powołują się na badania, z których wynika, że tradycyjna męskość – naznaczona stoicyzmem, współzawodnictwem, dominacją i agresją – jest ogólnie… szkodliwa!

Kryzys męskości z pewnością przyczynił się do powstania niejednego doktoratu czy habilitacji i zapewnia możliwość rozwijania kariery naukowej rzeszom przedstawicieli nauk społecznych i humanistycznych. Swoje refleksje na ten temat formułują psychologowie, socjologowie, dziennikarze, pisarze, celebryci, księża i egzorcyści. Wśród identyfikowanych przez nich przyczyn znajdziemy: relacje synów z matkami, pustkę w systemach wartości mężczyzn, jaką pozostawiło po sobie dążenie do równouprawnienia kobiet, pornografię, gry komputerowe, upadek systemu patriarchalnego, pokłosie Drugiej Wojny Światowej, brak ojca i jednoznacznych ról męskich w rodzinie, sfeminizowanie wychowania, anomię systemów wartości, przesunięcie punktu dojrzewania na późniejszy wiek, brak kulturowych rytuałów inicjacji, feminizm, okultyzm, wpływ szatana, brak w obiegu archetypu zielonego mężczyzny i wiele innych. Brakuje może jedynie magicznego pierścienia, korzenia mandragory i sproszkowanego skorpiona, choć gdyby poszukać dokładniej, to kto wie? Próbując wyrobić sobie zdanie na temat przyczyn takiego stanu rzeczy, szybko odkryjemy, że zabrnęliśmy w gąszcz czynników i uwarunkowań kulturowych, z którego trudno się wyplątać i znaleźć wyraźną ścieżkę prowadzącą do zrozumienia.

Samce aligatorów w kryzysie

Spoglądając nieco szerzej na świat, niż tylko z wąskiej postmodernistycznej perspektywy, w której rzeczywistość, to bez wyjątku konstrukty społeczne i językowe, ze zdziwieniem odkryjemy, że przejawy kryzysu męskości – może nie tak ekshibicjonistycznie ujawniane, jak w gabinetach terapeutycznych czy w salonach, w których toczą się dyskusje znawców kultury – dostrzeżemy również wśród niektórych zwierząt. Oto np. w jeziorze Apoka na Florydzie w pewnych warunkach u samców aligatorów stwierdzono wysoki poziom hormonów żeńskich i pojawienie się żeńskich organów płciowych. Ornitolodzy zaobserwowali, że samce niektórych gatunków ptaków żywiących się rybami zaczęły wytwarzać białko potrzebne do produkcji jaj. Dotychczas robiły to tylko samice. Biolodzy odkryli też okoliczności, w których samce ryżanki japońskiej, małej ryby wykorzystywanej do celów ozdobnych, tracą zainteresowanie kopulacją i rozmnażaniem, a ich reprodukcja niemal zupełnie ustaje. Największe jednak zniewieścienie zaobserwowano u samców żaby lamparciej, które podczas badań okazały się siedmiokrotnie częściej skłonne do zachowań homoseksualnych niż notowano to kilka lat wcześniej, a 10% tych samców okazało się osobnikami dosłownie sfeminizowanymi – zwierzęta na zewnątrz wyglądały jak samice, choć wewnątrz miały duże jądra. Taki odpowiednik mężczyzny z macicą. Duży przegląd ponad tysiąca badań przeprowadzonych na 31 gatunkach ryb, 32 gatunkach płazów i 8 gatunkach gadów wykazał podobne problemy. Odkryto je także u ssaków – samców szczurów, a nawet u żubrów.

Czyżby wszystkie te zwierzęta wzorem ludzi zaczęły doświadczać kryzysu męskości? Może relacje aligatorów z ich matkami doprowadziły do zniewieścienia samców? A co z samcami ryżanki japońskiej? Czy zaszkodził im brak ojca w rodzinie i sfeminizowane wychowanie? A może to po prostu samce Homo sapiens podlegają podobnym wpływom jak ich kuzyni z całego podtypu kręgowców? Czy to możliwe?

Aby przeczytać ciąg dalszy, kliknij TUTAJ

Inne artykuły opublikowane w PLUS MINUS:

Puste hasła cywilizacji życia

Obalają wiarę w reptilian, sami są nękani

Przepis na samobójczą krucjatę

Nie dziedziczymy genetycznie tragicznych wspomnień

Wybieranie ze śmietnika wiedzy

Naprawianie dziecka w terapeutycznym pit stopie

Cywilizacja ukrytej agresji

Kultura ofiar. Kto na niej zarabia?

Psycho-infodemia – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Co wiemy o rozrzutności

Domniemanie niewinności

Epidemia samotności kontra dyktatura szczęścia

Strzeżcie się fałszywych humanistów – mój nowy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.