To tytuł artykułu autorstwa Magdaleny Jankowskie, który ukazał się kilka dni temu w „Twoim Stylu„, a przy tworzeniu którego miałem swój udział. Zapraszam do lektury!
Uwolnij swoje uczucia! Myśl pozytywnie i zwyciężaj. Źródłem wszystkich problemów jest niskie poczucie wartości. Odkryj prawdziwą siebie. Musisz walczyć o o swoje szczęście. Na pewno słyszałyście to nieraz. Te sztandarowe hasła psychologii popularnej przeniknęły do współczesnej kultury: kształtują naszą ocenę innych i nas samych, rzutują na nasze decyzje, nadają ton rzeczywistości. Tymczasem coraz więcej psychologów nazywa je przekłamaniami i szkodliwymi uproszczeniami.
Spis treści
Mity psychologiczne: 1. Optymiści nie żyją dłużej
Mity psychologiczne: 2. Dobre wibracje nie wyleczą raka
Mity psychologiczne: 3. Wysokie poczucie własnej wartości nie jest lekiem na całe zło
Mity psychologiczne: 4. Uwalnianie emocji prowadzi do agresji
Dwaj profesorowie z amerykańskich uniwersytetów Scott O. Lilienfeld i Steven Jay Lynn wraz z kolegami po fachu doliczyli się aż 50 mitów psychologii popularnej. Piszą, że psychobiznes proponuje nam fast food złożony z półprawd w panierce przesądów. Brytyjski psycholog dr Stephen Briers nazywa je po prostu psycho-bzdurami, które mieszają nam w głowach. Czy mają rację?
Mity psychologiczne: 1. Optymiści nie żyją dłużej
Polskim tropicielem psychomitów jest dr Tomasz Witkowski, autor trylogii „Zakazana psychologia” o pseudonaukowych nonsensach i nadużyciach. Przypomina, że za popularnością psychologicznych haseł stoi machina marketingu: – Dobrym przykładem jest psychologia pozytywna. Kiedy Martin Seligman, prezes Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego, ogłosił, że psychologia zamiast patologiami powinna zająć się rozwijaniem pozytywnych aspektów życia, które przyczyniają się do poczucia szczęścia, dobrostanu i sukcesu, wywołał falę, na której unosi się potężny biznes samopomocowy.
W USA była to już druga fala. Pierwszą napędził poradnik „Moc pozytywnego myślenia” (Normana V. Peale’a) z lat 50. XX wieku. Dziś przemysł związany z „keep smiling” wart jest miliardy dolarów i euro, ale w złotówkach też sporo. Na rynku jest ponad 10 tysięcy książek promujących pozytywność, odbywają się międzynarodowe konferencje, a mówcy motywacyjni, coache przekonują: uśmiechnij się. Optymizmu można się nauczyć. Najważniejsze jest dobre nastawienie. Wyrzuć negatywy ze swojego życia. Poczuj dobre wibracje.
Ale jeśli chodzi o naukową rzetelność, nie jest dobrze. Weźmy nagłośnioną informację o wpływie naszego nastawienia na długość życia. Badania pokazują, że optymiści wcale nie żyją dłużej. Nie doceniają zagrożeń: łatwiej sięgają po środki odurzające (zakładają, że się nie uzależnią), ryzykują, nie badają się, łatwiej też ignorują zalecenia dotyczące diety, ruchu, przyjmowania leków – mówi dr Witkowski.
Z naukowego punktu widzenia życie przedłuża… sumienność, czyli zamiłowanie do porządku i przewidywania następstw. Sumienny jest długowieczny, nawet gdy jest pesymistą: bada się profilaktycznie, przestrzega przepisów drogowych, robi na czas przegląd samochodu i bierze leki.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Miło mi poinformować, że na zaproszenie organizatorów wraz z Prof. Ewą Bartnik, Sanalem Edamaruku i Sami Abdallahem również wystąpię w programie pierwszego panelu zatytułowanym: Nauka jako źródło wiedzy vs. poglądy nienaukowe, pseudonaukowe, paranaukowe, religijne.
Zapraszam serdecznie w imieniu organizatorów i własnym!
WSTĘPNY PROGRAM KONFERENCJI „ NAUKA – NIE UROJENIA”*
11.30 Panel I: Nauka jako źródło wiedzy vs. poglądy nienaukowe, pseudonaukowe, paranaukowe, religijne: Prof. Ewa Bartnik, Dr Tomasz Witkowski, Sanal Edamaruku, Sami Abdallah
12.30 Dyskusja
12.50 Łukasz Polowczyk wiersze z tomiku „Sąd Ostateczny na wynos”
13.00 Gra Dan Barker
13.30 Richard Dawkins podpisuje książki
14.00 Przerwa obiadowa
15.30 Panel: Etyka, bioetyka vs. religijne nakazy i zakazy – Prof. Jan Hartman, Dan Barker, dr Joanna Różyńska, Prof. Stanisław Obirek
16.30 Dyskusja
17.00 Panel: Edukacja – nie indoktrynacja! – Rafał Betlejewski, Shirajum Erin, Christian Kobluk, (+1). Moderator: Maciej Podgórski
18.00 Dyskusja
18.30 Koniec 1-szego dnia
Sobota, 01.04.
08.30 Rejestracja
9.00 Emancypacyjna rola nauki vs. ideologie i instytucje ograniczające wolności i prawa człowieka
Panel I: Prawa osób LGBT – Anna Zawadzka, Kuba Gawron, Jimmy Bangash, (+1)
Panel II: Prawa kobiet- Annie Laurie Gaylor (online), Maryam Namazie (on line), Marta Lempart, Nada Peratovic,
Panel III: Prawa ateistów: Dr hab. Paweł Borecki, Mohamed Hisham, Michael Nugent. Moderuje: Anna Dryjańska
10.30 Dyskusja
11.00 Przerwa kawowa
11.30 Wolność sztuki – do potwierdzenia
11.45 Panel IV: Autorzy i wydawcy promujący światopogląd oparty na wiedzy naukowej – Prof. Krzysztof Dołowy, David Rand, Piotr Szwajcer, Stanisław Pisarek, dr Anjuli Pandavar
13.00 Przerwa obiadowa
14.15 Rafał Betlejewski
14.30 10-lecie Fundacji im. Kazimierza Łyszczyńskiego
15.00 Ogłoszenie wyników konkursu na Ateistę/Ateistkę Roku i Nagrody Specjalnej 2023
15.10 Wywiad z Richardem Dawkinsem
16.00 Dyskusja
16.30 Panel V: Proces odchodzenia od religii. Humaniśći, ateiści na rzecz społeczeństwa otwartego i światopoglądu opartego na wiedzy naukowej: Tonoy Emroz, Hugo Estrella, Urtė Žukauskaitė-Zabukė, Piotr Szumlewicz.
17.30 Dyskusja
17.50 Zamknięcie konferencji KLF, WOR
Ze względu na wysokie koszty tego wydarzenia rejestracja jest płatna. Link do formularza rejestracyjnego poniżej:
Spotkanie autorskie we wrocławskiej księgarni Tajne Komplety wokół „Gigantów psychologii”: skąd pomysł na książkę, co psychologom przeszkadza w uprawianiu dobrej nauki i czego nauczyła mnie rozmowa z Danielem Kahnemanem.
W środę, 25 stycznia 2023 roku o godz. 18:00 w księgarni „Tajne Komplety” we Wrocławiu odbyło się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Organizatorem spotkania było Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie prowadził wiceprezes PSR, Jacek Tabisz. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania relacji!
O czym było spotkanie
Na spotkaniu, które prowadził Jacek Tabisz, opowiadałem, skąd wziął się pomysł „Gigantów psychologii”. W drugiej dekadzie XXI wieku psychologią wstrząsnęła seria skandali: oszustwa Diederika Stapela, rekordzisty pod względem wycofanych artykułów, list otwarty Daniela Kahnemana wzywający psychologów społecznych do zmierzenia się z kryzysem replikacji, współpraca psychologów wspieranych przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne przy doskonaleniu metod przesłuchań oraz podważenie eksperymentu więziennego Zimbardo. Chciałem zapytać najwybitniejszych badaczy, co dalej z naszą dziedziną.
Wielu moich rozmówców wskazuje na system grantowy. Nagradza on badania proste, punktowe i łatwe do opublikowania, najczęściej ankiety wypełniane przed ekranem komputera zamiast obserwacji rzeczywistych zachowań. Kto zada pytanie o wolną wolę albo naturę świadomości, ryzykuje brak wyników, brak punktów i w końcu utratę pracy. Część rozmówców nie chciała odpowiadać na niektóre pytania, a w książce zostawiłem tylko te fragmenty, które coś wnoszą.
Mówiliśmy też o sztucznej inteligencji jako narzędziu badawczym, które psychologia wciąż niedocenia, o memetyce, która przepadła między biologią a naukami o kulturze, i o postulacie „dekolonizacji” psychologii. Najbardziej przygnębiające było dla mnie to, co usłyszałem od Kahnemana o jego metodzie współpracy adwersarzy: przeciwnicy w sporze wspólnie projektują eksperyment, który ma go rozstrzygnąć. Od lat, gdy ją zaproponował, udało się to zrobić tylko kilka razy. Głównym celem nauki staje się dziś kariera, a prawda bywa jej produktem ubocznym.
To tytuł mojego wykładu, który wygłoszę podczas VIII Wrocławskich Dni Darwina, które odbędą się 18 lutego 2023 roku tradycyjnie w Instytucie Biologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Swój udział potwierdzili również: prof. dr hab. Ewa Bartnik, dr Bartosz Borczyk, dr hab. prof. AWF Stanisław Czyż, dr hab. prof. UWr. Marcin Kadej. Szczegóły wydarzenia TUTAJ. Zapraszam serdecznie!
Setki lat obowiązująca wśród ludzi kultura honoru została zastąpiona w XIX i XX wieku przez kulturę godności. Dzisiaj jesteśmy świadkami wypierania tej ostatniej przez kulturę ofiar. O ile korzenie ewolucyjne kultury honoru są oczywiste, o tyle kultura ofiar wydaje się być, intuicyjnie sprzeczna z doborem naturalnym – latami przecież uczono nas o przetrwaniu najsilniejszych. Czy na pewno tak jest? Czy jednostki słabsze, skrzywdzone są skazane na wyginięcie? A może w pewnych warunkach bycie ofiarą przynosi ewolucyjne korzyści? A jeśli tak, to jakie warunki muszą zostać spełnione, aby doszło do konkurencji pomiędzy skrzywdzonymi, tak charakterystycznej dla kultury ofiar? Na te i szereg podobnych pytań spróbuję odpowiedzieć w trakcie swojego wykładu.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta szwedzki, napisał recenzję mojej najnowszej książki dla „Folkvett.” wydawanego przez szwedzką organizację sceptyczną Vetenskap och Folkbildning. Pełen tekst recenzji znajdziesz TUTAJ. Niestety dostępny wyłącznie w języku szwedzkim.
Gdybym mógł decydować, przynajmniej jedna z książek Witkowskiego byłaby obowiązkową lekturą na wszystkich kierunkach psychologicznych w Szwecji.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta szwedzki, napisał recenzję mojej najnowszej książki dla „Folkvett.” wydawanego przez szwedzką organizację sceptyczną Vetenskap och Folkbildning.
Pełen tekst recenzji znajdziesz TUTAJ. Niestety dostępny wyłącznie w języku szwedzkim.
Więcej o książce po kliknięciu na okładkę poniżej:
Dzięki publicznej wypowiedzi Beaty Pawlikowskiej na temat leków antydepresyjnych większość Polaków, do gruntownej znajomości techniki skoków narciarskich, mikrobiologii i strategii wojennych dodała nową specjalizację. W ekspresowym tempie staliśmy się ekspertami w psychofarmakologii.
Histeryczne reakcje na tę wypowiedź powinny przerazić (choć wątpię, czy tak się stanie), bo uwidocznił się w nich nasz stosunek do autorytetów i wyobrażenie o zdolności racjonalnego myślenia zwykłych ludzi. Jeśli, zdaniem niektórych psychiatrów i osób ich wspierających, wypowiedź na temat psychofarmakologii sformułowana przez dziennikarkę specjalizującą się w podróżach ma tak ogromną siłę rażenia, że należy ją ścigać sądownie lub za pomocą prokuratora, to z tej konstatacji rodzi się szereg pytań. Czy lekarze psychiatrzy, przedstawiciele zawodu zaufania społecznego, cieszą się tak niskim autorytetem, że obawiają się o decyzje pacjentów podejmowane pod wpływem takich wypowiedzi? A jeśli tak, czy ten brak zaufania nie jest przypadkiem efektem ich wieloletniej pracy z pacjentami? Czy poziom edukacji w naszym społeczeństwie jest tak zatrważający, że przeciętny Polak w swoich decyzjach zdrowotnych nie potrafi rozróżnić autorytetu lekarza specjalisty lub naukowca od pierwszego lepszego celebryty? A może w trakcie edukacji nauczono go gardzić prawdziwymi autorytetami i zachęcano do tego?
Jeśli nawet niektóre tylko odpowiedzi na te pytania są twierdzące, to powinniśmy zadrżeć z lęku i gruntownie przemyśleć, jakie koszmarne błędy popełniliśmy w edukacji, w budowaniu relacji pomiędzy służbą zdrowia a pacjentami, w tworzeniu wizerunku naukowców, którzy są jedynymi osobami zdolnymi wypowiadać się kompetentnie na temat wyników badań naukowych. Prokurator nie naprawi tych błędów, nawet jeśli za pomocą policji będzie prześladował każdego, kto opowiada pseudonaukowe bzdury. Nie tędy droga, a fakt, że próbujemy nią podążać jest zatrważający, bo oznacza, że już zaszliśmy za daleko i nie potrafimy z niej zawrócić.
Uważniejsze przyjrzenie się toczącej dyskusji odkrywa jej drugie dno – odwieczny konflikt pomiędzy zwolennikami modeli biologicznych i psychologicznych leczenia chorób psychicznych. Wiem, wiem, że są tacy, którzy łączą oba podejścia. Jednak zaskakująco wielu zwolenników psychoterapii popiera lub usprawiedliwia wypowiedzi Pawlikowskiej, podczas gdy wśród atakujących królują adwokaci podejścia biologicznego. Niestety, od dawna wrogiem obu ugrupowań nie jest choroba psychiczna. Czyż to nie w nią powinno być skierowane ostrze uwagi? Kością niezgody w tym sporze jest pacjent, który będzie wybierał gdzie zostawi swoje pieniądze – u psychiatry, u którego odnowi lub zmieni swoją receptę, czy w gabinecie psychoterapeutycznym.
Depresja jest dzisiaj prawdopodobnie najczęściej naddiagnozowanym zaburzeniem psychicznym na świecie i co za tym idzie, najczęściej niepotrzebnie leczonym, ale ten fakt nie budzi niczyjego niepokoju. To nie jest żaden problem, bo depresja to wspaniała wielka dojna święta krowa. Nikt nie protestuje przeciwko rozszerzaniu kryteriów diagnozy. Dzięki temu krowa da więcej mleka! Wrzawa podnosi się wówczas, kiedy pojawia się zagrożenie, że część z tych niepoprawnie zdiagnozowanych pacjentów mogłaby zrezygnować z niepotrzebnego, często szkodliwego leczenia. Szkodliwego dla pacjenta i korzystnego dla usługodawcy. Dodajmy, że ów harmider podnosi się po obu stronach barykady, sam byłem wielokrotnym celem niewybrednych ataków zwolenników psychoterapii i nie wątpię, że ta wypowiedź również je sprowokuje. Na sztandarze, którym wymachują zaniepokojeni utratą pacjentów, wypisują ostrzeżenia: „To jest zniechęcanie do szukania pomocy!” Dzisiaj machają nim zwolennicy farmakoterapii, jutro będą to robić obrońcy psychoterapii. Dlaczego nikt nie wymachuje sztandarem z ostrzeżeniem: „Niepotrzebne leczenie jest groźne dla pacjentów”? Albo „Błędna diagnoza krzywdzi pacjenta”? No tak, kto miałby niby machać? Kto mógłby cokolwiek z tego mieć?
A co powiesz na temat tych badań, o których mówiła Pawlikowska? To pytanie zadano mi wielokrotnie w ostatnich dniach. Nic nie powiem. Studiuję psychologię dopiero 41 lat, badania prowadziłem tylko na czterech uniwersytetach w kraju i za granicą i nigdy nie specjalizowałem się w psychofarmakologii. Żebym mógł się wypowiadać, na ich temat, musiałbym poznać sposób doboru osób badanych do grup, modele teoretyczne w ramach których sformułowano hipotezy, kryteria diagnozy, modele eksperymentalne, które zastosowano, modele statystyczne zastosowane do obliczeń, ich słabości, moc statystyczną, uzyskane wartości statystyczne i kilkadziesiąt innych szczegółów, których znaczenie poznaje się po latach pracy naukowej i śledzenia badań w danej specjalizacji. Taką wiedzę na temat badań nad antydepresantami posiedli psychofarmaceuci, którzy latami uczą się o specyficznych problemach występujących w tych badaniach, o możliwych przekłamaniach, o ich słabych stronach, ale wy spytajcie tych, którzy uważają, że do tego wystarczy znajomość języka angielskiego i lektura abstraktu artykułu. A może nawet już tylko umiejętność obsługi Google translatora?
W etologii wyróżnia się kilka rodzajów stad. Najprostsze, to tak zwane stado anonimowe. Przykładem jest ławica ryb. To grupa otwarta – każdy osobnik tego samego gatunku może do nich dołączyć, a wskazówką, że jest to odpowiednia grupa często jest ubarwienie lub zapach. Określenie anonimowe jest znamienne. Członkowie takiego stada nie znają się osobiście. Zabicie przez drapieżnika jednego lub kilku osobników z ławicy ryb nic nie zmienia w życiu pozostałych. W takim stadzie nie ma również hierarchii ani przywódców. Przewodzi ta ryba, która porusza się w bardziej zdecydowany sposób od innych. Ona to bowiem najprawdopodobniej dostrzega niebezpieczeństwo lub pokarm.
Wyższe ewolucyjnie są stada, w których występuje hierarchia, a pozycję w tej hierarchii zdobywa się za pomocą walorów fizycznych i umysłowych. Przewodnikiem stada staje się osobnik najbardziej doświadczony, bo od jego wiedzy i doświadczenia zależy dobrostan całego stada. Jest autorytetem, a inne osobniki poszukują autorytetów. Takimi wysoce wyspecjalizowanymi stadami były kiedyś grupy ludzkie. Wytworzyły pojęcie autorytetu i kultywowały je. Napisałem były, bo śledząc tę histeryczną dyskusję, która stała się przyczynkiem do tych paru przemyśleń, nieodmiennie przychodzi mi na myśl pewne doświadczenie, które dawno temu przeprowadził niemiecki uczony Erich von Holst na strzeblach potokowych. Oto, na czym polegało:
Usunął on operacyjnie tylko jednej rybce przodomózgowie, w którym znajdują się – przynajmniej u tego gatunku – wszystkie reakcje łączności z ławicą. Strzebla pozbawiona przodomózgowia widzi, pływa i je jak ryba normalna; jedyna cecha zachowania się, jaka odróżnia ją od zdrowej ryby, polega na tym, że jest jej obojętne, gdy wydostaje się z ławicy i żadna z jej towarzyszek nie płynie za nią. Brakuje więc jej tej pełnej wahania czujności normalnej ryby, która nawet jeżeli najbardziej zdecydowanie chce płynąć w pewnym kierunku, rozgląda się już przy pierwszych ruchach za innymi członkami ławicy i uzależnia swoje zachowanie od tego, czy one za nią płyną i jak licznie. Wszystko to nic a nic nie obchodziło ryby pozbawionej przodomózgowia; gdy tylko ujrzała pokarm, albo gdy z jakichkolwiek innych względów chciała zboczyć z drogi, płynęła bez wahania w obranym kierunku i – o dziwo! –cała ławica płynęła za nią. Operowane zwierzę zupełnie jednoznacznie stało się wodzem właśnie przez to swoje upośledzenie.[1]
Obserwując otaczające mnie stado ludzkie, nie mogę opędzić się od przekonania, że nastąpił jakiś rodzaj inwolucji, który uwstecznił nasze zachowania, do tych, charakterystycznych dla stada anonimowego, a my zamiast autorytetów wybieramy sobie za przywódców osobniki jednoznacznie upośledzone, ale za to zdecydowane i nieświadome ograniczającego je upośledzenia.
Literacka próba przedstawienia rzeczywistości, z którą często mam do czynienia. Redakcja e-Dwutygodnika Literacko-Artystycznego Pisarze.pl uznała tekst za wart przedstawienia swoim czytelnikom i w ostatnim numerze z grudnia 2022 opublikowała go pod postacią opowiadania zatytułowanego Próg. Zapraszam do lektury! Tym razem bez paywalla.
– Może jak dokonam samospalenia przed waszym urzędem to wreszcie załatwicie moją sprawę! – wykrzyczała urzędnikowi w twarz, po czym odwróciła się na pięcie i wyszła z biura trzaskając drzwiami i zostawiając za sobą smużkę zapachu ekskluzywnych perfum.
Już ponad rok wniosek o warunki zabudowy jej małej działki rolnej przekładany był z biurka na biurko, a ona traciła resztki cierpliwości. Wsiadła do zaparkowanego przed urzędem gminy samochodu i ciągle jeszcze wściekła wystartowała z impetem i piskiem opon. Po kwadransie jazdy zatrzymała samochód na utwardzonej polnej drodze, przy małej zarośniętej z rzadka drzewami i krzakami, trójkątnej działce. Wyszła z samochodu, wzięła głęboki oddech. Była wiosna. Słychać było śpiew wznoszących się nad polami skowronków i bzyczenie owadów, poza tym nic, żadnych wydawanych przez ludzi dźwięków. Wymarzyła sobie już dawno temu w tym miejscu mały prosty domek letniskowy, do którego po nieco ponad godzinie jazdy z miasta mogłaby uciekać od zgiełku i ciżby. Ludzie męczyli ją. Kiedyś próbowała za wszelką cenę się do nich dostosować. Potem zrozumiała, że nie warto. Teraz bez żalu odrzucała ich towarzystwo przekładając nad nie kontakt z przyrodą.
Usiadła na trawie opierając się o pień brzozy i patrzyła ponad polami na zarys łagodnych, porośniętych lasem gór. „Czy ja żądam zbyt wiele?” – po raz kolejny zadała sobie to samo pytanie. – „Czy oni uwzięli się, żeby mi to uniemożliwić?” Postanowiła spędzić tu pozostałą część dnia. Wyciągnęła z samochodu koc, laptopa i butelkę wody mineralnej. Założyła kapelusz słoneczny i rozsiadła się wygodnie w tak zaimprowizowanym biurze oddając się pracy. Szła jej tu znacznie lepiej niż za biurkiem. Od czasu do czasu tylko przenosiła wzrok z ekranu na linię horyzontu. Kiedy pomarańczowa tarcza słońca zaczęła się do niej zbliżać, wstała spakowała swój niewielki dobytek i ruszyła w drogę powrotną z mocnym postanowieniem, że dopnie swego.
Było pięć po siódmej rano, kiedy w pośpiechu szykując się do pracy usłyszała natarczywy dzwonek do drzwi. Zdziwiona tą niecodzienną porą wizyty otworzyła je. Za nimi stał policjant i dwóch rosłych mężczyzn wyglądających na pracowników służby zdrowia.
– Pani Natalia Wołyniak?
– Tak, o co chodzi?
– Na podstawie artykułu 23 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego zostaje pani zatrzymana na czterdziestoośmiogodzinną obserwację w szpitalu psychiatrycznym?
– Co takiego?! To chyba jakiś głupi żart?
– Oto nakaz zatrzymania. – funkcjonariusz podsunął Natalii pod nos kartkę papieru.
– …z powodu zaburzeń stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla jej życia… – czytała coraz bardziej zdziwiona Natalia. – Proszę opuścić to mieszkanie, nie macie prawa! – mówiąc to Natalia próbowała wypchnąć stojącego w drzwiach policjanta i zamknąć je przed nim. On jednak chwycił je mocno i stanowczo.
– Jeśli nie pójdzie pani z nami dobrowolnie, będziemy musieli użyć siły.
– Nigdzie nie zamierzam z wami iść! To bezprawie!
Policjant ruchem głowy dał znać sanitariuszom, a ci po krótkiej szamotaninie z wprawą obezwładnili kobietę i powlekli ją, ciągle protestującą i opierającą się, w kierunku windy. Na korytarzu uchyliły się drzwi jednego z sąsiadów zaciekawionego porannym wydarzeniem.
Kilka godzin spędziła przywiązana pasami do szpitalnego łóżka, ale nawet nie miała jak sprawdzić upływu czasu. Kiedy wreszcie przyszedł lekarz, żeby ją zbadać, wybuchła ponownie. Spokojny mężczyzna w średnim wieku przeczekał cierpliwie jej tyradę. Robił to pewnie nie raz. Z jego zachowania emanowało opanowanie. Kiedy zaczął mówić, Natalia raz jeszcze zaatakowała. I to natarcie zniósł cierpliwie. Wreszcie, zmęczona pozwoliła mu mówić.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
W środę, 25 stycznia 2023 roku o godz. 18:00 w księgarni „Tajne Komplety” we Wrocławiu odbędzie się spotkanie autorskie poświęcone głównie (choć nie tylko) mojej książce Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku. Organizatorem spotkania jest Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, a współorganizatorami Wydawnictwo „Bez Maski” i Klub Sceptyków Polskich. Spotkanie poprowadzi wiceprezes PSR, Jacek Tabisz. Wstęp wolny.
To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus Rzeczpospolita (Publikacja: 30.12.2022). Starałem się pokazać w nim podstawowe błędy poznawcze, jakie leżą u podłoża poglądów obrońców życia za wszelką cenę, przeciwników prawa do śmierci na własnych warunkach i tych, którzy mienią się przedstawicielami „cywilizacji życia”. Zapraszam do lektury!
Ryc: Mirosław Owczarek
Czy powszechne deklarowanie chęci obrony życia jest dowodem, że faktycznie go bronimy?
W niedzielę, 8 czerwca 2014 roku Johann Westhauser, 52-letni naukowiec z Karlsruhe Technology Institute został zraniony w głowę przez spadającą skałę w najgłębszej jaskini Niemiec. Wypadek miał miejsce na głębokości 950 metrów i 6,5 km od wejścia do jaskini. Natychmiast przystąpiono do akcji ratunkowej spodziewając się zakończyć ja do środy. Niestety, fakt, że Westhauser został poważnie zraniony i trudny układ korytarzy jaskini ze 180 metrowym pionowym szybem i zaciskami spowodowały, że akcja ratunkowa trwała znacznie dłużej. Ostatecznie rannego naukowca wydostano z jaskini dwunastego dnia po wypadku i przetransportowano do szpitala w Murnau w Bawarii.
Podczas konferencji prasowej, zorganizowanej w Berchtesgaden po zakończeniu akcji, Norbert Heiland z bawarskich służb ratunkowych stwierdził, że otworzyła ona „nowy rozdział w historii alpinizmu”. Wcześniej uważano przeprowadzenie akcji ratunkowej na głębokości tysiąca metrów za niemożliwą. Lider szwajcarskiego zespołu ratowniczego, Andy Scheurer stwierdził, że w trakcie realizacji misji ratunkowej, grupy ratownicze z różnych krajów “stworzyły jedną wielką rodzinę”, zaś przedstawiciel Austrii wyznał, że „nawet najtwardsi chłopcy mieli łzy w oczach”, kiedy zespół ratunkowy wyłonił się na światło dzienne. W operacji zaangażowanych było w sumie 728 osób z pięciu krajów. Jej koszt wyniósł kilka milionów euro.
Życie, które nie ma ceny
Podobne relacje przepełniają nas podziwem dla niosących bezwarunkową pomoc i napełniają dumą z faktu przynależności do gatunku ludzkiego i do cywilizacji, która za najwyższą wartość przyjęła ludzkie życie. Życie, które nie ma ceny.
Ta wartość stawiana jest ponad wszystkie w wielu stworzonych przez nas kodeksach honorowych, w przysięgach lekarskich i ratowniczych, za jej obronę przyznajemy odznaczenia, tych, którzy są jej wierni traktujemy jak bohaterów, piszemy o nich książki i kręcimy filmy. Przekonanie człowieka o tym, że jeśli jego życie znajdzie się w niebezpieczeństwie, będzie równie cenne dla innych, buduje w nim morale – żołnierza, górnika, ratownika, marynarza, alpinisty a nawet zwykłego turysty udającego się w góry.
Z tego głębokiego szacunku dla życia wyrasta również niezgoda na szafowanie nim. Uwidacznia się szczególnie intensywnie w sytuacjach, kiedy ktoś sam decyduje się zakończyć je przedwcześnie. Pojawianie się wśród nas samobójców i statystyki wskazujące na rosnącą ich liczbę traktujemy jako cywilizacyjną porażkę. Podobną niechęć budzą postulaty dotyczące legalizacji samobójstwa wspomaganego czy eutanazji. Z protestu przeciwko tym postulatom wyrosło nawet określenie „cywilizacja życia” i przeciwstawiana jej „cywilizacja śmierci”.
Czy jednak powszechne deklarowanie obrony życia, tak wszechobecne w naszej rzeczywistości i tak często potwierdzane spektakularnymi wydarzeniami, jest dowodem tego, że rzeczywiście stworzyliśmy cywilizację życia?
Pewien mój znajomy zwykł był mawiać: „Jeśli ktoś twierdzi, że wyrósł ci ogon, puść tę uwagę mimo uszu. Jeśli jednak mówią ci to wszyscy wokół, przyjrzyj się sobie uważnie”. To dość cenna rada, lecz chyba nie wszyscy dojrzeli na tyle, aby z niej zastosować. Z pewnością zalicza się do nich pewien terapeuta – J.O. Mimo tego, że sędziowie z którymi miał dotychczas do czynienia, psychologowie, etycy i terapeuci, którzy zabierali głos w tej sprawie jednoznacznie stwierdzali, że nie ma racji, postanowił ścigać swoją pacjentkę przez wszystkie instancje wymiaru sprawiedliwości aż po Sąd Najwyższy. Kto wie zresztą, czy na tym zakończy?
Warto też przy okazji tej sprawy wspomnieć, że, na potrzeby Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym ten sam terapeuta w procesie jawnym (jeszcze w pierwszej instancji – za to razem z wieloosobowym stowarzyszeniem, do którego należy i ośrodkiem psychoterapeutycznym) przekonuje za pomocą prawnika o tym, że kodeksy etyki nie mają wiążącej mocy prawnej, a psychoterapia była dobra (szczegóły tej sprawy opisywałem tutaj: Dziesięć przykazań i psychoterapia i Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach). Opinie do procesów jawnych sporządziło pięciu psychologów, trzech terapeutów(w tym współautor uznanego podręcznika psychoterapii), jedna komisja naukowo dydaktyczna, jedno towarzystwo terapeutyczne, a nawet profesor etyki. W odpowiedzi na te wszystkie głosy z drugiej strony pada jednak stanowcze stwierdzenie: „przedstawiane przez powódkę opinie są sporządzane na jej wniosek przez osoby nieznające całości sprawy, przyjmujące bezrefleksyjnie stanowisko powódki (na jej zlecenie).”
8 listopada 2022 r.
SĄD NAJWYŻSZY
na rozprawie jawnej postanowił:
oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
obciążyć kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne oskarżyciela prywatnego J.O.
Zanim jednak SN ogłosił swoje postanowienie, oskarżający zdołali skompromitować zarówno siebie jak i psychoterapię. Ponieważ posiedzenie było jawne, warto ukazać w pełnym świetle przynajmniej niektóre jego fragmenty. I tak na przykład pełnomocnik terapeuty przed obliczem SN oskarżył mnie o działania przestępcze:
„(…) świadek Tomasz Witkowski, który jest też znanym psychologiem, publicystą, na swoim blogu pisze Psychoterapia w Sądzie Najwyższym – o dzisiejszej rozprawie – gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości, a zaczyna kompromitacja. I tak naprawdę ten tekst jest dalszą częścią tego co pani Sylwia robiła i robi, to znaczy buduje bardzo dobrze skonstruowane działania, moim zdaniem działania przestępcze (…) I nad tym faktem, Wysoki Sądzie też Sąd Rejonowy przeszedł całkowicie do porządku dziennego, a Sąd Okręgowy to podtrzymał.”
Czy to przypadkiem nie jest publiczne pomówienie? A może mieści się w granicach etyki adwokackiej zalecającej umiar i nieprezentowanie osobistych opinii co do osób biorących udział w postępowaniu? Z pewnością mieści się w wyobrażeniu o etyce przemawiającego pełnomocnika, bo i pacjentkę oskarżył o przestępstwo a sądy o stronniczość:
„W tak sprytnie, Wysoki Sądzie, zaplanowanym przestępstwie jakie pani Sylwia… robiła w mojej ocenie sądy naprawdę (…) miały możliwość to wychwycić, nie zrobiły tego. (…)
„Uzasadnienie Sądu Rejonowego, wielostronicowe, jest tak naprawdę skopiowaniem tez, które pani Sylwia… stawia odnośnie, pod zarzutem psychoterapii. I to jest zadziwiające (…) To jest tak naprawdę w ogóle nierozpoznanie istoty tej sprawy.”
Wzruszająca była też mowa terapeuty J.O.:
„No, dowiaduję się, że kolejna osoba nie rozmawiając ze mną wydaje na mój temat opinie (…) w tej chwili dowiedziałem się, że Pan Starowicz. To wielkie nazwisko… Nikt ze mną nie rozmawia, oczywiście (…) ja bym nie mógł nawet się bronić bo to jest tajemnica terapii. I to jest właśnie to, co dzieje się w moim życiu. (…) Jakby to wszystko jest bez kontekstu podawane i ja ciągle dowiaduję się, że coś złego zrobiłem (…). Idąc tutaj, wiem, że to zabrzmi może poetycko, ale tu jest taki napis, że „podstawą krzywdy nie może być czyjś podstęp „ (…) i to się mnie dotyczy, to się mnie dotyczy. Po prostu jest podstęp i postępowanie które jest obliczone na moją krzywdę wieloletnią.”
Po tej przemowie ma się ochotę przytulić tego głęboko skrzywdzonego człowieka. Pozostawiony sam sobie, nikt z nim nie rozmawia, ofiara podstępów i działań przestępczych obliczonych na jego krzywdę! Pamiętajmy jednak, że to on jest oskarżycielem, a oskarżoną jego pacjentka, która szukała u niego pomocy. Miejmy na uwadze również i to, że w najbliższy dzień roboczy ten człowiek zasiądzie w swoim gabinecie i będzie zajmował się kolejnymi pacjentami szukającymi, podobnie, jak ongiś oskarżana pacjentka, jego pomocy w rozwiązaniu ich życiowych problemów i ulgi w cierpieniu.
W tym miejscu kłębią się pytania: Czy ten terapeuta przeszedł terapię własną? Z jakim skutkiem? Gdzie są superwizorzy tego terapeuty? Czy i oni nie dostrzegli, że „wyrósł mu ogon” w postaci fantazji o krzywdzie? A może ten, tak bardzo zachwalany, mechanizm kontroli psychoterapii po prostu nie działa?
SN nie wzruszył się jednak przemową J.O. tak jak ja i wydał oświadczenie, jak zacytowałem wyżej. W przypadku oddalenia kasacji SN nie sporządza pisemne go uzasadnienia. W ustnym natomiast stwierdził m.in.:
„Proszę stron, kasacja okazała się oczywiście bezzasadna (…) w części ta kasacja balansuje na granicy niedopuszczalności. (…) Sąd Najwyższy nie pochyla się nad rozstrzygnięciem sądu odwoławczego. Ma zupełnie inne zadanie i funkcje procesowe. Rolą Sadu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym jest skontrolowanie wyłącznie sądu odwoławczego. (…) Chodzi o zarzuty rażącego naruszenia prawa. Tych wymogów, w żadnym stopniu nie spełnia (kasacja – przyp. mój) Ta część kasacji jest niedopuszczalna (…) jest to powtórzenie apelacji. (…) Należy powiedzieć, że Sąd odwoławczy (…) nie tylko nie dopuścił się naruszenia prawa, a już nie mówiąc o tym, że miałby się dopuścić rażącego naruszenia prawa bo słusznie oddalił (…) wnioski dowodowe. (…) o przesłuchanie dziennikarki (…) jako niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Otóż Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, które zostało następnie zaaprobowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie (…) to znaczy, że odpowiedzialność karna z art 212 jest odpowiedzialnością osobistą w tym sensie, że… (…) były cytowane pewne wypowiedzi zanonimizowane przez autorkę artykułu, no to stawianie zarzutu piętrowego czy szkatułkowego, że w tym artykule pojawiły się wypowiedzi oskarżonej, to wszystko było anonimowe…no to tym samym nie można mówić o odpowiedzialności za zniesławienie ze względu na anonimizację i niemożność rozpoznania tych osób (…)”
Mam stuprocentową pewność, że w komentarzach do tego wpisu przeczytam argument, który słyszałem już kilkaset razy i usłyszę co najmniej drugie tyle: „W każdym zawodzie zdarzają się czarne owce.” Każdorazowe jego wypowiedzenie jest usprawiedliwianiem praktyk podobnych, do opisanych wyżej i zgodą na nie, bo o ile w każdym zawodzie zdarzają się czarne owce, to tylko w niektórych zawodach jest tak daleko posunięta tolerancja dla nich i tak bezmierne poczucie bezkarności.
W czasie kiedy piszę te słowa toczy się publiczna debata nad próbą uregulowania zawodu terapeuty w naszym kraju. Większość głosów przedstawicieli tego środowiska jest jej przeciwna, a w sążnistych uzasadnieniach wychwalane są zalety obecnego stanu rzeczy. Ale obecny stan rzeczy to przyzwolenie na to, aby bohaterowie historii podobnych do opisanej przeze mnie, bez przeszkód krzywdzili swoich pacjentów, a jeśli ci odważą się o swojej krzywdzie mówić, ścigali ich aż za próg Sądu Najwyższego.
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Święta Bożego Narodzenia to czas eskalacji oddziaływań dyktatury kultury towarzyskości i socjalizacji. Jeśli ktoś woli być sam, lub okoliczności sprawiły, że sam byś musi, może liczyć na to, że otoczenie zrobi wszystko, aby przekonać go, że jest człowiekiem nieszczęśliwym, że odstaje od normy, że jest gorszy. Nie jest. Samotność jest darem, z którego trzeba umieć korzystać w nie mniejszym stopniu niż z obecności innych. To w samotności najczęściej zdarza się nam flirtować z tym, co głębokie i prawdziwe, a w otoczeniu ludzi szukać ucieczki od samych siebie. Chroniczny lęk przed samotnością to zaburzenie zwane monofobią. Opanował on bez reszty współczesną kulturę, która jak każda dyktatura, pragnie podporządkować sobie wszystkich bez wyjątku.
Tym, którzy bardziej cenią samotny spacer niż biesiady rodzinne, chwile z książką przedkładają nad wspólne oglądanie co roku tych samych filmów telewizyjnych przerywanych nachalnymi reklamami, męczą ich obowiązki towarzyskie i lepiej czują się w towarzystwie samych siebie życzę dużo siły i wytrwałości z okazji nadchodzących Świąt. Ale również tym, którzy z jakichś, niezależnych od nich powodów zostali sami. Pamiętajcie, że samotność to doświadczenie mędrców, a imperatyw socjalizowania się tkwi korzeniami w zwierzęcej, przepełnionej lękami zwierzęcej części naszej natury. Wraz z życzeniami przekazuję symboliczny prezent w formie rekomendacji doskonałej książki oraz w postaci linków do moich tekstów i audycji nawiązujących do życzeń. Wszystkiego dobrego!
Prof. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – Skeptical Intelligencer zrecenzował książkę w ostatnim numerze z 2022 roku. Zapraszam do lektury!
An informed and highly readable account, the book comes at a time when its message could not be more relevant.
Prof. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – Skeptical Intelligencer zrecenzował książkę w ostatnim numerze z 2022 roku. Zapraszam do lektury!
Fads, Fakes and Frauds by Tomasz Witkowski It is always good news to announce that our Polish skeptical colleague, Dr Tomasz Witkowski, has published another book on the theme of how the study of the human mind and its application in real life so readily depart from the disciplined, evidence-based approach offered by science, only to embrace fads, myths and pseudo-scientific notions and practices. Aptly titled Fads, Fakes, and Frauds, in his book Dr Witkowski provides us with a series of hard hitting, highly skeptical essays on a wide range of issues of contemporary concern. These include our understanding and treatment of mental health problems, including suicide and self-harm; placebo and nocebo in medicine; the quality of scientific research; loneliness; victimization; and criminal justice. His aim is to demonstrate how we have come to understand and represent these issues in ways that are counterproductive rather than beneficial, and to highlight the muddling of fact, misrepresentation and self-interested fiction in conventional discourse and social policy. An informed and highly readable account, the book comes at a time when its message could not be more relevant. Dr Witkowski (note 5) is a psychologist whose previous books have been reviewed in the Intelligencer (notes 6, 7 &8). In 2010 he was awarded the title of Rationalist of the Year by the Polish Society of Rationalists.
5. See his blog at: http://www.forbiddenpsychology.wordpress.com. 6. Shaping Psychology: Perspectives on legacy, controversy and the future of the field by Tomasz Witkowski. Palgrave Macmillan (Springer Nature: Cham, Switzerland). Reviewed by M. Heap in the Skeptical Intelligencer, 2020, 23 (4), 13-14. 7. Psychology Led Astray: Cargo cult in science and therapy by Tomasz Witkowski, Boca Raton, FL: BrownWalker Press, 2016. Reviewed by M. Heap in the Skeptical Intelligencer, 2017, 20 (1), 9-10. 8. Psychology Gone Wrong: The dark sides of science and therapy by Tomasz Witkowski and Maciej Zatonoski Boca Raton FL: BrownWalker Press, 2015. Reviewed by M. Heap in the Skeptical Intelligencer, 2015, 18 (3), 29.
W listopadzie 2022 r. miesięcznik „Nowe Książki” zamieścił obszerną recenzję Gigantów psychologii autorstwa Karoliny Bińkowskiej zatytułowaną Zdrowy ferment.
Czy psychologia spłonie w ogniu krytyki? Czym wytłumaczyć wielkie zainteresowanie studiowaniem psychologii? Skąd w niej mrowie kontrowersji? Jaką ma przyszłość/ Tomasz Witkowski zdaje sobie sprawę, że rzetelne odpowiedzi na owe pytania są trudne, więc aby je uzyskać udaje się do tych przedstawicieli różnych gałęzi psychologii, którzy cieszą się międzynarodowym autorytetem. (…)
Otrzymaliśmy ciekawy wgląd w dyscyplinę pełną niepewności, wyzwań i fascynujących odkryć. Atrakcyjność lektury potęgują entuzjazm poznawczy i wysokie kompetencje Tomasza Witkowskiego. (…)
Inspirujące teksty nie tylko dla psychologów.
Aby przeczytać całość recenzji kliknij link: Zdrowy ferment
Aby dowiedzieć się więcej o książce kliknij w okładkę.
To tytuł rozmowy, którą dla Tygodnika Przegląd przeprowadziła ze mną red. Dominika Tworek.
Na co – w świetle pogłębiającej się potrzeby terapeutyzacji społeczeństwa – powinniśmy być teraz szczególnie wyczuleni?
Przede wszystkim powinniśmy pamiętać o bardzo ważnej zasadzie, która obowiązywała jeszcze w starożytności: caveat emptor – „kupujący niech się strzeże”. Obecnie potrzeba psychoterapii wzbudzana jest w nas głównie przez sprzedawców tych psychoterapii. Media pełne są różnych zachęt terapeutów. A gdy odniesiemy się do tego, jak wygląda proces leczenia chorób somatycznych, zobaczymy że jeśli boli nas brzuch, to nie idziemy od razu do chirurga, żeby go nam otworzył i zobaczył czy nie trzeba z niego czegoś usunąć. Najpierw udajemy się do internisty, który robi wstępną diagnozę, kieruje nas na badania. Dopiero jak określi dany problem, wysyła nas do lekarza o danej specjalizacji, gdzie znów poddajemy się badaniom, aż wreszcie zapada decyzja o sposobie i zakresie leczenia. Ten model powinniśmy stosować również do naszych problemów psychicznych. Czyli w pierwszej kolejności udać się do psychologa klinicznego, który zdiagnozuje nasz problem, wykluczając ewentualność chorób somatycznych, bo one bardzo często bywają przyczyną problemów psychicznych.
Całość rozmowy przeczytasz w wydaniu papierowym Tygodnika Przegląd nr 50/2022 lub w jego wersji elektronicznej klikając TUTAJ
POPRZEDNIE MOJE WYPOWIEDZI DLA TYGODNIKA PRZEGLĄD:
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Czy możemy mówić o zjawisku epidemii samotności? W audycji „O wszystkim z kulturą” Michał Szułdrzyński rozmawiał o tym z psychologiem Tomaszem Witkowskim.
Dla współczesnego człowieka samotność ma znaczenie negatywne. W powszechnej opinii wszechstronne kontakty zapewniają nie tylko powodzenie, lecz także poczucie wewnętrznej harmonii, spełnienia i szczęścia. Samotność nie jest jednak pojęciem jednoznacznym. Owszem, niekiedy ma destruktywny wpływ na psychikę człowieka, zwłaszcza jeśli jest wymuszona. Istnieje jednak jej drugie oblicze.
Ale jeśli samotność nie jest odrębną, potrzebną człowiekowi przestrzenią, a staje się egzystencjalnym problemem, niemożnością nawiązania dobrych dla siebie wymian z innymi – wtedy staje się źródłem cierpienia.
Aby posłuchać audycji przejdź na stronę z nagraniem audycji klikając na ikonę poniżej:
To tytuł mojego artykułu poświęconego celebrytyzacji walki z pseudonauką i jej konsekwencjom, który ukazał się w najnowszym numerze Plus Minus Rzeczpospolita (Publikacja: 11.11.2022). Zapraszam do lektury!
Antyszczepionkowcy jednoczą się z płaskoziemcami, badaczami reptilian i tropicielami biorobotów. Rosną w siłę, jednoczy ich lęk. A co jednoczy zwolenników nauki?
Pewien starzejący się ojciec miał siedmiu synów, którzy wciąż ze sobą się kłócili. Obawiając się, że kiedy jego zabraknie, bracia zapomną, że są rodziną i nie będą w stanie wesprzeć siebie nawzajem, wezwał ich do siebie i kazał każdemu z nich przynieść z pobliskiego lasu solidny patyk. Wrócili trzymając w rękach kije różnej grubości i wielkości. Ojciec zebrał przyniesione patyki w wiązkę, związał i polecił, aby złamali tę wiązkę. Próbowali po kolei, ale żadnemu się nie udało. Nawet najstarszemu i najsilniejszemu. Wtedy ojciec zabrał wiązkę, rozwiązał ją i każdemu z synów oddał jego patyk mówiąc: – Spróbujcie teraz…. Złamali je bez trudu, nawet najmłodszy i najsłabszy z nich. Poradził sobie i ten z braci, który przyniósł z lasu najgrubszy patyk.
Ta stara wschodnia przypowieść była kiedyś często przytaczana przez mówców motywacyjnych zachęcających ludzi do współpracy. Dawno jednak już jej nie słyszałem. Współdziałanie i kolektywizm przestały chyba być modne, a przypowieść stała się nieco wyświechtana. Dzisiaj w centrum uwagi trafiają osiągnięcia jednostek, a orientacja indywidualistyczna zdominowała obszary edukacji i samorozwoju. Współcześni mówcy motywacyjni, nauczyciele, coachowie, a nawet księża, pokazują nieograniczoność potencjału jednostki, którą może wyzwolić siła motywacji. Do tego służą inne przypowieści niż ta o wiązce patyków. Mądrość zawarta w starych, prawdziwych przypowieściach jednak nie wietrzeje z nich i kiedy rozejrzymy się wokół siebie, dostrzeżemy ludzi, którzy potrafią z niej z powodzeniem korzystać. Zdarza się, że korzystają z niej niekoniecznie dla dobra innych.
Z całą pewnością wykorzystują ją zwolennicy pseudonauki. Jeszcze kilkanaście lat temu nie do pomyślenia było istnienie oficjalnych stowarzyszeń i organizacji broniących irracjonalnych poglądów, takich jak choćby niechęć do szczepionek ratujących życie. Dzisiaj organizują oficjalne protesty i manifestacje, wnoszą swoje projekty pod obrady sejmu, a posłowie pracują nad nimi. Pandemia wyostrzyła jeszcze bardziej ten obraz. Nowe lęki, które wypełniły naszą codzienność domagały się odpowiedzi, a irracjonalne poglądy głoszone były i są z dużą pewnością siebie, jaką zapewnia wsparcie podobnie myślącej grupy zorganizowanych osób. To wsparcie jest tak silne, że umożliwiało akty agresji w postaci ataków na punkty szczepień, czy tak podstępne działania, jakich dopuściła się pewna pielęgniarka w Niemczech, podając blisko 9 tysiącom chcącym się zaszczepić pacjentom sól fizjologiczną zamiast rzeczywistej szczepionki. Podobne wydarzenia sprawiają wrażenie, że zalewa nas bezrozumność i pseudonauka na skalę dotychczas nieznaną. Czy rzeczywiście irracjonalizm osiągnął poziom bezprecedensowy w historii rodzaju ludzkiego?
Autorką recenzji jest dr Harriet Hall znana również, jako The SkeptDoc. Oto jak podsumowuje swoje wrażenia po lekturze książki:
Możesz nie zgadzać się ze wszystkim, co mówi Witkowski, ale dobrze zrobisz, jeśli pójdziesz za jego przykładem i zaczniesz kwestionować to, czego cię nauczono. Idee, co do których wszyscy zakładają, że są prawdziwe, mogą nie być takim. Autor żąda dowodów i dostarcza referencji. Pisze dobrze, opowiada niezłe historie i podaje przykłady, które skłaniają do myślenia. Stawia czytelników przed wyzwaniem i prowokuje do zmiany swoich opinii, które kiedyś uznawali za oczywiste. Przygotuj się na irytację – Witkowski zburzy twój domek z kart i być może będziesz musiał poukładać je na nowo.
We too readily accept whatever we are taught. Not Tomasz Witkowski! He sets an example that we all should follow: he questions everything! His questions lead him to discover that much of psychology, culture, and even science itself are not supported by credible evidence. This book will challenge you to reconsider some of your most cherished beliefs, to realize that much of what you thought you knew is wrong. Prepare to be discombobulated by his revelations. Read more…