O ludzkiej nieprzewidywalności

20 października 2016 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat neuronauki, replikacji, nauk społecznych, a w szczególności ludzkiej nieprzewidywalności, możliwości jej badania i sytuacjach, w których z powodzeniem bywa wykorzystywana. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/O-ludzkiej-nieprzewidywalnosci-z-dr-Tomaszem-Witkowskim/42580# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Led Astray” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof.

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627346090 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: https://www.amazon.com/Psychology-Led-Astray-Science-Therapy/dp/1627346090 Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof. Jamesa Alcocka a obszerna recenzja autorstwa dr Harriet Hall ukazała się na opiniotwórczym portalu Science Based Medicine. Dostrzegli ją również redaktorzy „Observera” i umieścili na październikowej liście Books to Check Out.  Będę niezmiernie wdzięczny, jeśli Wy Drodzy Czytelnicy tego bloga, wesprzecie moje działania kupując tę książkę. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. Każda choćby jednozdaniowa recenzja czytelnicza umieszczona w Amazonie lub innej księgarni internetowej jest dla mnie bardzo cenna. Tym, którzy podejmą wysiłek przeczytania tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo pewnie nie jest przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przybiera formy kultu cargo w psychologii, a co przesłania prawdziwe jej oblicze. 3


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu

obraz1Podczas ostatniej dekady mojego życia na swojej drodze zdecydowanie częściej spotykałem hejterów i zawziętych krytyków niż pochlebców i klakierów. Egzystując sobie spokojnie w takiej otoczce czystej niechęci szybko nauczyłem się rozpoznawać schematy ataków. Chyba rozumiem trochę mistrzów walk wschodnich, którzy po latach ćwiczeń bez nadmiernego wysiłku potrafią walczyć z zamkniętymi oczami. Mnie było o tyle łatwiej, że mistrzowie walk wschodnich na swojej drodze spotykają tych doskonalących sztuki walki, ja niestety w większości sytuacji miałem do czynienia z mało wyrafinowanymi, powtarzalnymi schematami. Część z nich opisałem w Niezbędniku dziesięcioprocentowego intelektualisty. Nie jest to jednak wyczerpujące kompendium. Brakuje w nim kilku dość rutynowych schematów ataku. Jednym z nich jest nudne pytanie, na które często atakujący wpada w wyniku olśniewającego procesu myślowego i z którego jest niezwykle dumny, a które brzmi: „No więc, co proponujesz w zamian?”. To pytanie, w przekonaniu atakującego, powinno wcisnąć mnie w fotel, odebrać mowę i raz na zawsze zniechęcić do jakiejkolwiek krytyki. Przybliżę pokrótce sytuacje, w których się pojawia, aby pokazać później co z takich pytań wynika. Najczęściej spotykam się z tym pytaniem, kiedy ośmielam się poddawać w wątpliwość skuteczność lub brak szkodliwości takich „świętości” jak psychoterapia. W odpowiedzi na badania, liczby, argumenty logiczne pada odpowiednio retorycznie doprawione pytanie: „No więc, co w zamian proponujesz tym wszystkim biednym cierpiącym ludziom?”. Po tym pytaniu powinienem poczuć się źle, niczym pozbawiony wrażliwości drań, próbujący odebrać ludziom jedyną nadzieję. Zła wiadomość – nie czuję się źle. Podczas dyskusji z psychologami biegłymi sądowymi lub diagnostami, którzy stosują w swojej pracy nierzetelne i szkodliwe metody projekcyjne, w szczególności tzw. test Rorschacha, przedstawiając wyniki badań pokazujące całkowitą nieużyteczność tych narzędzi w odpowiedzi również słyszę to pytanie: „Jakie metody proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy odpowiedzieć sądowi na pytanie, czy dziecko było molestowane seksualnie czy nie?”. Ponownie, powinienem poczuć się źle. Oto psycholog z całą swoją dobrą wolą próbuje pomóc w sytuacji, w której być może dzieje się nieodwracalna krzywda dziecka, a bezduszny empirysta wytrąca mu jedyne narzędzia z ręki. I znowu zła wiadomość – nie czuję się źle. Jest wiele podobnych sytuacji i nie dotyczą one tylko psychologii. Z pytaniem „co w zamian?” spotkacie się krytykując metody analizy finansowej, podważając zasadność metod doboru personelu, wątpiąc w skuteczność punktowego systemu oceny naukowców czy negując sensowność jakichś absurdalnych procedur formalnych. Myślę jednak, że warto wspomnieć o jeszcze jednej, która szczególnie mnie uderzyła, bo miała miejsce wśród dobrze wykształconych i, jak mniemam, inteligentnych ludzi. Oto podczas pewnej, naukowej z założenia, konferencji próbowałem pokazać, że metody statystyczne wykorzystywane w wielu eksperymentach psychologicznych prowadzą do niekontrolowanych błędów uzyskiwanych wyników[1]. Jak pokazuje wiele szczegółowych analiz średni błąd w badaniach psychologicznych wynosi 60%, a więc jest wyższy niż ewentualny błąd uzyskany w wyniku rzutu monetą.[2] Podczas dyskusji padło owo sakramentalne pytanie: „Co zatem proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy obliczać wyniki eksperymentów twoim zdaniem?”. I znowu nie poczułem się źle. Dlaczego? Bowiem najuczciwszą intelektualnie odpowiedzią na pytanie: „co w zamian?” jest stwierdzenie: „NIC”. Jeśli ktoś w pracy stosuje metody szkodliwe, nieskuteczne, błędne to on i tylko on (pytający) jest odpowiedzialny za ich porzucenie lub zmianę, nie ten, kto odważył się poddać je w wątpliwość! A owa nieukrywana troska o dobro innych jest niczym innym, jak lękiem przed pustką. Terapeuta, który uzna zasadność krytyki, będzie musiał przestać przyjmować pacjentów, biegły sądowy będzie musiał odpowiedzieć uczciwie sądowi: „nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie”, a w ślad za tym utraci zlecenia od sądu, który oczekuje konkretnych odpowiedzi. Naukowiec skonfrontowany z brakiem precyzji swoich obliczeń będzie musiał albo wypracować lepsze metody, albo zrezygnować z kolejnych publikacji zapewniających mu tak pożądane punkty czy możliwość uczestnictwa w turystyce konferencyjnej. Muszę jednak wyznać, że w podobnych dyskusjach nie byłem uczciwy i rzadko kiedy udzielałem odpowiedzi „NIC”. Tylko z tego powodu czuję się źle, bo zamiast tego wymyślałem jakieś alternatywy i obawiam się, że będę to robił w przyszłości, ponieważ w tych pytaniach znajduje się mnóstwo ukrytych założeń, które audytorium przysłuchujące się dyskusji najczęściej zna i akceptuje. Spróbuję wyjaśnić to na przykładzie kontrastu. Gdyby podczas dyskusji dotyczącej zniesienia niewolnictwa jego obrońcy zadaliby pytanie: „Co w zamian?”, a przeciwnicy odpowiedzieliby: „NIC, brak niewolnictwa” rozumielibyśmy zasadność takiej odpowiedzi. Podobnie rzecz miałaby się, gdybyśmy dyskutowali o dyskryminacji kobiet, przemocy domowej, pedofilii itd. Po pierwsze, nikt przy zdrowych zmysłach nie zadawałby pytania „co w zamian”, a nawet jeśliby je zadał, odpowiedź „NIC – brak dyskryminacji, przemocy, pedofilii itd.”. wydałaby się jedyną zasadną. Dlaczego zatem w innych obszarach tak nie jest? Niewolnictwo, dyskryminacja kobiet, przemoc w rodzinie, pedofilia to zjawiska nacechowane negatywnie. Usunięcie praktyk do nich prowadzących nie powoduje potrzeby szukania czegoś w zastępstwie. Wystarczająco dobry jest ich brak. Sytuacje, które przytoczyłem wcześniej, pochodzą z obszarów, które zdobyły sobie zupełnie odmienną opinię. Psychoterapeuta kierowany dobrą wolą stara się pomóc pacjentowi, biegły sądowy pomaga sędziemu odnaleźć prawdę o przestępstwie i przyczynia się do zatryumfowania sprawiedliwości, a uczony poświęca swoje życie odkrywaniu prawdy. Ani przedstawiciele tych dziedzin, ani opinia publiczna nie mają wątpliwości co do tych motywów, kiedy zatem pojawiają się wątpliwości dotyczące rzetelności, skuteczności i domniemanego braku negatywnych skutków stosowanych przez nich metod, kolejnym krokiem obrony jest stwierdzenie: „Wykorzystujemy te narzędzia, które mamy. Lepszymi nie dysponujemy”. W oczach opinii publicznej takie usprawiedliwienie jest wystarczające. Ale czy takim jest w rzeczywistości? Podczas wakacji usłyszałem historię pewnego żeglarza, który rozbił swój jacht na podwodnych skałach i tylko dzięki sprawnej akcji służb ratowniczych SAR jego życie zostało ocalone. Żeglarz ów nawigując posługiwał się… mapą samochodową, która, jak każdy, kto taką mapę miał w ręku wie, nie zawiera żadnych informacji nawigacyjnych poza zarysem brzegów lądu. Jak się później tłumaczył ów nieszczęśnik – była to najlepsza mapa jaką dysponował. Pomimo że historia ta nieodmiennie budzi śmiech, to jednak identyczne wypowiedzi psychoterapeutów, psychologów, uczonych czy polityków nie tylko, że nie wywołują rozbawienia, ale często nie skłaniają do najmniejszej nawet refleksji. Biegły sądowy korzysta z narzędzi, które są mniej przydatne do diagnozy niż mapa samochodowa do nawigacji i… nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Uczony dochodzi do wniosków przy pomocy metod bardziej błędnych niż daje rzut monetą i… nadal nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Da capo al fine… A teraz wyobraź sobie Drogi Czytelniku, że lekarz na Twoje dolegliwości żołądkowe proponuje Ci lek na obniżenie ciśnienia, bo jest on najlepszym lekiem, jakim obecnie dysponuje. Będziesz kontynuował leczenie u tego lekarza? Pójdźmy o krok dalej, siedząc w autobusie wiozącym Cię na upragniony urlop na Lazurowe Wybrzeże we Francji, dowiedziałeś się, że kierowca posługuje się mapą Chorwacji, bo jest to najlepsza mapa, jaką ma. Pozostaniesz w tym autobusie? Nawet jeśli tak, to nie przeszkadza, żeby wyobrazić sobie, że inny kierowca, który dowozi Twoje dzieci do szkoły ma bardzo poważną wzroku, graniczącą ze ślepotą i wadę słuchu. Jest to jednak najlepszy kierowca, jakim dysponuje przedsiębiorstwo, które wygrało przetarg na dowóz dzieci do szkoły. Oczywiście, możesz zrobić karczemną awanturę kierownictwu firmy, a wówczas zapytają Cię: „Co proponuje Pan w zamian? Robimy co w naszej mocy, ale na warunkach, które proponujemy nie znajdzie się żaden lepszy kierowca, czy chce Pan wszystkie te biedne dzieci, które dowozi do szkoły pozbawić możliwości kształcenia? Chce Pan im odebrać możliwość równego startu i od dzieciństwa uczynić gorszymi?”. Jeśli ułożyłeś już sobie odpowiedź, to pamiętaj o niej zawsze, kiedy krytykowany zadaje krytykującemu pytanie: „Co w zamian?”. [1] Rzuć monetą zamiast przeprowadzać kolejny eksperyment! [2]J. Cohen, “The Statistical Power of Abnormal-Social Psychological Research.” Journal of Abnormal and Social Psychology 65, (1962): 145-153; J. E. Hunter, “Needed: A Ban on the Significance Test.” Psychological Science 8, (1997): 3-7, 3; J. E. Maddock, and J. S. Rossi, “Statistical Power of Articles Published in Three Health Psychology-Related Journals,” Health Psychology 20, (2001): 76–78; J. S. Rossi, “Statistical Power of Psychological Research: What we Have Gained in 20 Years?” Journal of Consulting and Clinical Psychology 58, (1990): 646-656, 646.
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Garść niewygodnych danych w ciepły sierpniowy wieczór

Jest ciepły sierpniowy wieczór. Przed oczami mam widok z rodzaju tych, na które polują fotoreporterzy obsługujący biura podróży oferujące wyprawy w nieznane. Nie, nie, nie powiem wam gdzie to jest, może jeszcze kilka lat będzie cieszył oczy tych, którzy zboczą nieco z utartego szlaku i niekoniecznie będą chcieli się tym chwalić na FB. W zasięgu ręki kubek z czerwonym winem. Co w takich, aspirujących do miana perfekcyjnego kiczu, okolicznościach robi u diabła laptop na moich kolanach? Ano, wdziera się w tę sielską atmosferę garść niewygodnych danych – liczb, które nie pasują do tej harmonii, a przeszkadzają, irytują domagają się wyjaśnienia, zanim błękit zamieni się w czerń. Kiedy ponad dekadę temu pozbyłem się ostatnich złudzeń i nadziei w stosunku do psychologii i zacząłem otwarcie mówić o jej niedoskonałościach, brakach i zaniedbaniach, zaczęli zgłaszać się do mnie ludzie, którzy sami siebie uważali za ofiary owych zaniedbań, niedoskonałości i braków. Ot, takie „odrzuty” z taśmy produkującej perfekcyjne, lśniące samozadowoleniem produkty współczesnego przemysłu psychologicznego. Zrazu takich osób było niewiele. Jedna na miesiąc, czasem dwie. Wedle nieodgadnionej reguły, ta liczba rosła, czasami przybierała postać wezbranej fali, aby potem znowu przycichnąć, wyhamować. Dzisiaj z dość dużą regularnością jest to kilka osób miesięcznie. Coś z tym nieporadnie próbuję robić. A to skieruję do kogoś, kto mam większe możliwości niż ja, a to rozpytam tu i tam o możliwość pomocy. Bywa, że sam zaingeruję albo napiszę jakąś opinię czy ekspertyzę. Często jestem zupełnie bezradny i tę bezradność potrzebującym muszę oznajmić. Wstyd przyznać, ale przytłoczonemu własnym życiem, niecierpiącymi zwłoki sprawami i obowiązkami, zdarza mi się też nie zareagować. Z tych interwencji zrobił się taki kawałek zupełnie niepotrzebnego, dodatkowego etatu, więc jeszcze odpowiedzi na maile przed snem, no bo przecież ktoś potrzebuje pomocy. Czasem ci potrzebujący potrafią i kopnąć, i opluć, ale to już zupełnie inna historia, choć i ona pewnie nabrzmieje kiedyś tak, aby wedrzeć się w równie sielski wieczór jak dzisiejszy. Dlaczego jednak właśnie dzisiaj, nie tyle postanowiłem, co zostałem zmuszony naturą rzeczy do rozprawienia się z tym problemem? Ano dlatego, że właśnie dziś, wraz z kolejnym mailem z prośbą o pomoc, dotarło do mnie z niezwykłą wyrazistością, że te wszystkie przypadki, choć to przede wszystkim ludzie z ich pogmatwanymi losami prawdziwego życia, to jednak nie tylko. To również dane. A dane mają to do siebie, że domagają się odpowiedzi na pytanie o to, co oznaczają, jaką wiedzę ze sobą niosą. Dzisiaj po prostu to pytanie nabrzmiało, jak owoc, który za chwilę spadnie z drzewa i rozpryskując się ukaże swoje wnętrze. Próbuję zatem uprzedzić wydarzenia i odkryć owo wnętrze, nim uczyni to siła grawitacji. – Przede wszystkim jednak cóż to za dane? Nierandomizowane, zbierane w sposób urągający jakiejkolwiek metodologii naukowej. Czy to w ogóle warto analizować? To przecież jakieś anegdotyczne liczby raczej niż dane. – Wiem, wiem, ale jest ich bardzo dużo, idą w setki i ciągle ich przybywa. – I co z tego? Czy ilość danych ma zastępować ich jakość? To kompletnie bez sensu! – To prawda. Może zatem te liczby w sposób zupełnie nieuprawniony wdarły się w ten perfekcyjnie zharmonizowany wieczór? Z pewnością, ale jakoś trudno je odrzucić… – Więc zastąp je rzetelnie zebranymi danymi. – Słusznie, to sensowne rozwiązanie, tyle że… nierealne. – Dlaczego? – Nikt nie zbiera takich danych. – Skąd to wiesz? – Poświęciłem lata na ich bezskuteczne poszukiwanie. – Nie ma danych dotyczących porażek psychologów i psychoterapeutów? – Nie ma. A jeśli jakiekolwiek są, to jeszcze bardziej anegdotyczne niż moje, bo pochodzą ze stowarzyszeń psychologów, do których zgłaszali się niezadowoleni klienci. Na palcach jednej ręki można policzyć badania, w których interesowano się negatywnymi skutkami np. psychoterapii. pobrane– A może brak danych jest najważniejszą informacją wśród tych danych? Można to przybliżyć posługując się spopularyzowaną przez Bertranda Russella historyjką o kurczaku. Ów słynny, za sprawą znanego filozofa, przedstawiciel drobiu był systematycznie i dobrze karmiony codziennie odkąd sięgała jego pamięć. Wiele miesięcy gromadzenia danych potwierdzało jego indukcyjną wiedzę, że ludzie, którzy o niego dbają, są istotami dobrze mu życzącymi i na podstawie tak sformułowanej wizji świata ufnie patrzył w przyszłość. Niestety, pewnego dnia zamiast spodziewanego posiłku, ukręcono mu jego mały, próbujący zrozumieć świat, łebek, a on sam skończył w garnku z rosołem. Aby sformułować sobie rzeczywisty obraz ludzi i ich motywów, wśród setek informacji składających się na jego system wiedzy, zabrakło tej jednej jedynej. – Ale jak ta pouczająca historyjka ma się do informacji o ludziach skrzywdzonych przez psychologów? – Rozbudujmy nieco historię o kurczaku, wszak większość z nich żyje w większych stadach, gdzie możliwy jest przepływ informacji, korzystanie z danych historycznych itd. Wyobraźmy sobie zatem stado ptactwa żyjące w ptaszarni. Niechże owa ptaszarnia, w przeciwieństwie do żądnego rosołu właściciela kurczaka, będzie zachcianką bogatego wegetarianina, upierzenie ptactwa radością dla jego oczu a jego śpiew rozkoszą uszu. Aby zapewnić skrzydlatym przyjaciołom godziwe warunki, zatrudnia w ptaszarni kilku ludzi, których jedynym zadaniem jest pielęgnować ptactwo. Mieszkańcy ptaszarni, podobnie jak ów nieszczęsny kurczak, zbudowali sobie pozytywny, tym razem dużo bardziej uzasadniony, obraz ludzi. A jednak życie w ptaszarni nie jest idyllą. Od czasu do czasu jakieś ptaki znikają. Nikt sobie specjalnie tym nie zaprząta głowy, bo przecież ptactwo ciągle się rozmnaża, przywożone są nowe okazy z zewnątrz, nawet nie wiadomo dokładnie ile ich jest. Życie toczy się dalej, ale w ogromnym niebezpieczeństwie. – Dlaczego? – Bo znikające pojedyncze ptaki, to dane, których zabrakło naszemu kurczakowi do sformułowania prawdziwego obrazu rzeczywistości! Wszyscy w ptaszarni przyjmują, że prawdopodobnie ogrodzenie nie jest wystarczająco szczelne i niektóre osobniki wybierają wolność nad suto wypełnione karmniki. Tymczasem przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różnorakie. Być może lis zakrada się do ptaszarni sobie tylko znanym sposobem i skraca dostatnie życie niektórych osobników? A może niektórzy pracownicy nie podzielają wegetariańskich gustów swojego mocodawcy i pomagają co dorodniejszym osobnikom trafić do garnka? Możliwe także, że pod osłoną nocy drapieżni mieszkańcy ptaszarni, mimo obfitego pożywienia pożerają swoich współbraci? Jedno jest wszakże pewne, bez względu na liczbę spędzonych w ptaszarni dni, bez względu na ilość i obfitość systematycznie otrzymywanego pożywienia, bez względu na przytłaczającą liczbę tak zgromadzonych danych, sformułowany obraz rzeczywistości jest nieprawdziwy, a każdy mieszkaniec idyllicznej ptaszarni może w każdej chwili skończyć swój żywot w czyimś żołądku. IMG_6597-848x400 – To bardzo pesymistyczny wariant. – To prawda, ale jeśli istnieje niewielkie nawet prawdopodobieństwo, że jest prawdziwy, głupotą byłoby go nie poznać, chyba że chcemy żyć ze świadomością miliardów kurczaków hodowanych na rzeź, choć wolność i możliwość ucieczki czasami są tuż, tuż. – A zatem moje chaotyczne dane nie dające mi spokoju mogą się okazać równie kluczowe dla psychologii jak dane, których zabrakło ugotowanemu kurczakowi, a których ciągle brakuje mieszkańcom ptaszarni. – Tak, a nagminnie przytaczane wyjaśnienie, mówiące o tym, że osoby doświadczające negatywnych skutków w wyniku kontaktu z psychologią lub psychoterapią są bez wyjątku przykładem działania ludzi o złej woli, może okazać się tak samo mylne, jak usypiające jest przekonanie, że niektórzy mieszkańcy ptaszarni wybierają wolność. – Dlaczego? – Bo może się okazać, że to nie zła wola pojedynczych psychologów lub terapeutów jest temu winna, lecz na przykład sytuacja w jakiej się znaleźli sprzyja pojawianiu się zachowań niegodziwych, np. nadużywaniu władzy nad pacjentem. A jeśli tak, to nie wystarczy odsunąć niegodziwych od pracy z ludźmi, tak jak nie wystarczy załatanie dziur w ptaszarni. – To by wymagało gruntownej przebudowy całego systemu pomocy psychologicznej. – Tak, ale to nigdy nie nastąpi, jeśli nie będziemy mieli tych brakujących danych. Nie szukając ich nie dajemy sobie najmniejszych szans na stworzenie rzeczywistego obrazu sytuacji. W tym sensie russellowski kurczak był bardziej usprawiedliwiony od nas. On po prostu nie miał szans na zdobycie tych danych inaczej jak poprzez własną śmierć. W tym ignorowaniu przypadków ludzi, którzy czują się głęboko skrzywdzeni i cierpią z tego powodu tkwi dodatkowo coś głęboko niehumanitarnego. I nie jest to obojętność wobec cierpienia. Ta nie jest niczym niezwykłym, jest równo rozsmarowana wokół nas. Rozwój nauki możliwy był zawsze wtedy, kiedy nie marnowano ludzkiego cierpienia, lecz przyglądano mu się z uwagą po to, aby od podobnych cierpień uchronić innych. Tak powstało wiele niezwykłych metod leczenia i wynalazków. Dlatego sądzę, że drugim w kolejności nieludzkim postępowaniem, poza bezmyślnym okrucieństwem, jest marnotrawstwo cierpienia. Brak zainteresowania dla „odrzutów” z taśm produkcyjnych przemysłu psychologicznego jest właśnie takim marnotrawstwem. Prometeusz wykradł bogom ogień i podarował go ludziom, za co został skazany na ogromne cierpienie. Podobne podarunki niosą nam ludzie cierpiący, a my nie mamy dość rozumu, aby się im choćby przyjrzeć tkwiąc w znanym nam wszystkim i jednocześnie notorycznie popełnianym błędzie potwierdzania własnej, w indukcyjny sposób zgromadzonej wiedzy. Prometheus_Bound_by_Thomas_Cole,_1847,_oil_on_canvas_-_De_Young_Museum_-_DSC01271
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Pecunia non olet

Było zimne kwietniowe popołudnie, kiedy otrzymałem wiadomość z Nowej Zelandii od pewnego naukowca zajmującego się oszustwami naukowymi. Prosił mnie o przesłanie oryginalnego artykułu z Charakterów z moją prowokacją sprzed niemal dziewięciu lat.

Było zimne kwietniowe popołudnie, kiedy otrzymałem wiadomość z Nowej Zelandii od pewnego naukowca zajmującego się oszustwami naukowymi. Prosił mnie o przesłanie oryginalnego artykułu z Charakterów z moją prowokacją sprzed niemal dziewięciu lat.[1] Już to powątpiewał w jego prawdziwość nie mogąc go nigdzie znaleźć, już to kierowała nim bezwzględna rzetelność kogoś, kto na co dzień ma do czynienia z jej brakiem – rozmyślnym lub niezamierzonym. Ponieważ artykuł mam tylko w wersji papierowej i w postaci maszynopisu, postanowiłem sprawdzić, czy nie znajdę go gdzieś opublikowanego w sieci. Po wpisaniu w wyszukiwarce tytułu artykułu: „Wiedza prosto z pola” pojawiły się moje strony internetowe z opisem prowokacji oraz, ku mojemu zdziwieniu, strona Charakterów, na której można było przeczytać krótkie fragmenty artykułów zamieszczonych w tym numerze oraz… link umożliwiający zakup tego archiwalnego numeru (http://sklep.charaktery.eu/charaktery-10-2007.html). Niezwłocznie złożyłem zamówienie, zapłaciłem 7 zł za egzemplarz z magazynu oraz 8 zł za przesyłkę i wkrótce otrzymałem informację o realizacji zamówienia. Po co kupiłem ponownie ten numer, choć mam go ciągle na półce? Po prostu nie wierzyłem, że redakcja Charakterów, która wówczas zarzuciła mi nieodwracalne i karygodne ich zdaniem wprowadzenie w błąd czytelników, może robić to samo przez kolejne dziewięć lat od czasu tamtej awantury. Byłem przekonany, że w przesyłce znajdę wydrukowaną informację o tym, że informacje zawarte w artykule „Wiedza prosto z pola” są niewiarygodne, że nie należy zjawisk tam opisanych traktować serio. O święta naiwności! Ani w kopercie, ani w samym czasopiśmie nie znalazłem kompletnie nic. Szafarze ocen moralnych zachłystujący się swoim oburzeniem nie mają najmniejszych skrupułów, aby przez dziewięć lat wprowadzać w błąd kolejnych czytelników skwapliwie przyjmując po 7 złotych za egzemplarz stęchłego numeru. Pecunia non olet – stwierdził Wespezjan, krytykowany za wprowadzenie w Cesarstwie Rzymskim podatku od toalet. Najwyraźniej redakcja Charakterów zgadza się dzisiaj w tej kwestii z cesarzem Wespezjanem choć jej przeprosiny i obietnice sprzed niemal dziewięciu lat zapowiadały nieco inne podejście:
Wszystkich Czytelników przepraszamy za zamieszczenie tego materiału. To nasza wina, popełniliśmy błędy. Błędy wynikające z nadmiernego zaufania do drugiego człowieka, także błędy wewnątrzredakcyjne, proceduralne. Za ich wykazanie Panu Tomaszowi Witkowskiemu dziękujemy. Ta sprawa pomoże nam wyeliminować słabości i poprawić jakość czasopisma. Kroki w tym kierunku już podjęliśmy[2]. „Prowokacja” spowodowała dyskusję o Charakterach, roli pisma oraz jego przesłaniu. Wzięli w niej udział nasi Czytelnicy, współpracujący z nami naukowcy, internauci. Za przekazane opinie, nawet te najbardziej krytyczne, dziękujemy. Zapewniamy, że wykorzystamy je opracowując strategię pisma na kolejne lata. Tak jak przez 11 lat istnienia Charakterów będziemy – we współpracy z najwybitniejszymi polskimi psychologami akademickimi i praktykami reprezentującymi różne orientacje i kierunki teoretyczne i praktyczne – popularyzować psychologię i jej dokonania[3].
Wówczas porównywany byłem do agentów ABW, CBA, CIA, a moją, wyciągniętą do współpracy, przy przygotowaniu sprostowań dla czytelników, dłoń, odtrącono w następujący sposób:
Pańskie deklaracje „pomocy redakcji” oraz odwoływanie się do „dobra czytelników” w świetle powyższego, oraz tego co Pan uczynił („prowokacja”) odbieram jako żart w bardzo złym guście. Następnych odpowiedzi na Pańską pocztę proszę nie oczekiwać[4].
Jakimż to gustem trzeba dysponować, aby przez blisko dziewięć lat kontynuować praktyki podobne do tych opisanych powyżej? A może to po prostu kolejna „pomyłka techniczna” lub „błąd proceduralny”? [1] Czytelnicy, którzy nigdy o mojej prowokacji nie słyszeli, mogą przeczytać więcej na jej temat tutaj: https://web.archive.org/web/2019/http://www.tomaszwitkowski.pl/page0.php [2] Pierwsza oficjalna wypowiedź redakcji, która pojawiła się na forum internetowym czasopisma po tym, jak został założony na nim wątek poświęcony Renacie Aulagnier. Wątek ten został przez redakcję usunięty, a tekst można dzisiaj przeczytać jedynie tutaj: http://web.archive.org/web/20071201041139/www.charaktery.com.pl/forum/816/Renata-Aulagnier-Wiedza-prosto-z-pola/wiadomosc/821/ Jest to tzw. maszyna czasu, czyli usługa oferowana przez Internet Archive – instytucję znajdującą się w San Francisco, która zajmuje się gromadzeniem i udostępnianiem archiwum rozmaitych zasobów multimedialnych. [3] B. Białek, Od Redaktora Naczelnego, „Charaktery”, Grudzień, 2007. [4] Korespondencja od redaktora naczelnego „Charakterów” – Bogdana Białka.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kiedy pomoc psychologa może zaszkodzić?

W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS – Jana Stradowskiego. Oto jak pisze o audycji:

  Kiedy pomoc psychologa może zaszkodzić? [BLOG]W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS – Jana Stradowskiego. Oto jak pisze o audycji:  
Wypadek samochodowy, trzęsienie ziemi, atak terrorystyczny – takie zdarzenia mogą zostawić trwałe ślady w psychice. Jednak badania pokazują, że większość z nas dobrze sobie radzi z traumą. Odpowiada za to zjawisko tzw. rezyliencji. Już w latach 40. XX wieku amerykańscy lekarze zaobserwowali, że część osób chorych psychicznie całkiem nieźle radzi sobie w życiu. Zakładali rodziny, podejmowali pracę i mieli wysoki poziom poczucia osobistego szczęścia. Okazało się, że odporność psychiczna człowieka jest całkiem spora. „Nie chodzi o to, żeby nigdy nie upaść, tylko by szybko i w miarę skutecznie się podnosić. Nie być ołowianym żołnierzykiem, lecz wańką-wstańką” – mówi doc. Tomasz Ochinowski z Katedry Psychologii i Socjologii Zarządzania na Uniwersytecie Warszawskim w artykule „Jak się nie dać przeciwnościom losu“. Jednak część osób, które przeżyły traumę cierpi potem na zaburzenia takie jak zespół stresu pourazowego (PTSD). Jak i kiedy pomagać takim ludziom? Okazuje się, że nie należy tego robić bardzo szybko. Pomoc psychologiczna w formie terapii takiej jak np. debriefing, udzielona tuż po traumatycznym wydarzeniu może nie tylko nie pomóc, ale wręcz zaszkodzić pacjentom. Tak było m.in. w przypadku osób, które przeżyły atak na World Trade Center 11 września 2001 r. Kiedy więc nieść pomoc ofiarom traumy i jak powinna ona wyglądać? O to zapytam moich gości w studiu TOK FM: dr Agnieszkę Popiel, psychiatrę i psychoterapeutkę z Uniwersytetu SWPS i programu TRAKT Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr. Tomasza Witkowskiego, psychologa, pisarza, autora książek z serii „Zakazana psychologia” („Psychology Gone Wrong”), przedstawicielaKlubu Sceptyków Polskich. Uwaga – ważna wiadomość. Program TRAKT jest otwarty dla osób, które mają problemy psychologiczne po wypadku drogowym. W jego ramach można bezpłatnie otrzymać diagnozę i fachową terapię w wielu miastach w Polsce. Szczegóły – na stroniewww.wypadki-drogowe.pl Przy okazji polecam archiwalne audycje o stresie, terapii depresji przez internet, racjonalnym myśleniu i korzyściach z porażek. Nowego odcinka „Człowieka 2.0” możecie posłuchać 230 kwietnia po godz. 20 na antenie Radia TOK FM. Później będzie dostępny jako podcast na stronie archiwum audycji oraz w aplikacji mobilnej TOK FM. Kompletny spis odcinków znajdziecie na stronie WikiRadia. Zapraszam!
 
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak (bardzo) nauka może być nienaukowa?

22 kwietnia 2016 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat wolności naukowców i naukowych oszustw, replikacji, ujawniania wyników badań, nauki gorącej i zimnej, mówiliśmy też o społecznym systemie kontroli nauki i ostatnich w nim zmianach.  A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/gosc/Tomasz-Witkowski/622# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychobiznes na zgliszczach i traumatyczna turystyka

To tytuł wykładu poświęconego sposobom pomocy psychologicznej udzielanej ofiarom katastrof. Podczas wykładu spróbuję odpowiedzieć na pytania: – Jak powstała idea debriefingu psychologicznego? – Jaka jest jego efektywność? – Co robili psychologowie na zgliszczach World Trade Center? – Co zaskoczyło uczonych 10 lat po WTC? – Czy psychologowie są potrzebni na miejscu katastrof? – Debriefing dzisiaj. Wykład zorganizowany został przez Klub Sceptyków Polskich i  Psyche Books & Cafe w Warszawie, ul. Chodakowska 19/31 (Budynek SWPS).  Piątek, 22 kwietnia, godz. 18:00, wstęp wolny, serdecznie zapraszam! Obraz1
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Miłość, ewolucja, matematyka

Mój wykład z Wrocławskich Dni Darwina: dlaczego miłość romantyczna występuje we wszystkich kulturach i jak psychologia ewolucyjna wyjaśnia ją jako zestaw użytecznych błędów decyzyjnych.

  • Co łączy twórcę Tadż Mahal z samcem rozdymki?
  • Co wydarzyło się w społecznościach w których zakazano miłości?
  • Czy miłość romantyczna jest wytworem kultury?
  • Skąd Mariola wie, że Krystian jest najbardziej wyjątkowym i jedynym człowiekiem na świecie?
  • Kiedy zniszczenie najlepszego garnituru bywa przyczyną zachwytu a kiedy może spowodować awanturę?
  • W jaki sposób ludzie obliczyli, że najbardziej opłacalna dla wszystkich jest monogamia?
  • Co wydarzyłoby się, gdybyśmy nie spotkali w życiu naszego partnera?
To tylko niektóre z pytań, na które starałem się odpowiedzieć podczas wykładu inaugurującego Dni Darwina organizowane przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów i Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego w dniach 27-28 lutego 2016 roku. Racjonalista.tv wykład zarejestrował i można go wysłuchać i obejrzeć. Zapraszam!

O czym jest ten wykład

Tadż Mahal zbudowano ku pamięci żony, która zmarła przy porodzie. Po jej śmierci władca zamknął się na osiem dni, a gdy wyszedł, był zupełnie siwy. Obok tego pomnika miłości stawiam tajemnicze kręgi na piasku odkryte u wybrzeży wyspy Amami. Długo spekulowano o ich pochodzeniu, a okazały się dziełem samca ryby, który w ten sposób zabiega o samicę. Pytam, czy oba te dzieła nie mają wspólnego, ewolucyjnego źródła.

Miłość romantyczna występuje we wszystkich zbadanych kulturach: w badaniu 37 kultur z sześciu kontynentów i pięciu wysp nie znaleziono ani jednej, w której by jej nie było. Rodzi się nawet w małżeństwach aranżowanych i związkach poligamicznych – kobiety w takich społeczeństwach mówią czasem, że wolą być drugą żoną, bo tę poślubia się z miłości. To przemawia za tym, że miłość jest adaptacją ewolucyjną.

Proponuję patrzeć na miłość jako na zestaw błędów decyzyjnych, różnych u kobiet i mężczyzn, ukształtowanych przez to, że kobieta ryzykuje w związku nieporównanie więcej niż mężczyzna. Stąd różnice w ocenie atrakcyjności, wierności i skłonności do zdrady, wyjaśniane przez psychologów ewolucyjnych. Te błędy, wchodząc ze sobą w interakcje, dają stosunkowo stabilny porządek związków. Miłości nie da się więc wyjaśnić matematyką i racjonalnym myśleniem – ale właśnie jej „nieracjonalność” jest ewolucyjnie użyteczna.

O tym, jak ewolucja ukształtowała nasze emocje i zachowania, piszę w zbiorach esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć” i „Zawracanie statków głupców”.

   
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moja droga do… – filmowy zapis spotkania na SWPS

Moje spotkanie ze studentami na SWPS w cyklu „Moja droga do…”: o pracy naukowej i szkoleniach, o lobby psychoterapeutów, „doskonałym zaburzeniu” ADHD i psychologii, która przestała badać zachowanie.

14 marca 2016 roku Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii z Wrocławia zorganizowało spotkanie, którego byłem gościem honorowym. Spotkanie miało miejsce we wrocławskim SWPS, a dzięki Racjonalista.tv zostało zarejestrowane i upublicznione. Zapraszam do oglądania!

O czym było spotkanie

Spotkanie z cyklu „Moja droga do…”, zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii, miało pokazać studentom drogę zawodową gościa. Przyznałem, że trudno mi powiedzieć, co jest w niej wyjątkowego – może poza tym, że mam chyba najwięcej wrogów wśród psychologów w tym kraju. Opowiadałem, dlaczego równolegle z nauką prowadziłem szkolenia: na początku kariery z samej nauki nie dało się wyżyć.

Psychoterapia to rodzaj majstrowania przy duszy – czasem skuteczny, czasem szkodliwy. Badania jej skuteczności prowadzą w Polsce najczęściej sami terapeuci, co przypomina badanie leków przez firmy farmaceutyczne. Psychoterapeutą może u nas zostać praktycznie każdy, a silne lobby blokuje każdą próbę uchwalenia ustawy o zawodzie psychologa. Krytykuję też coaching oparty na NLP: zmiana przekonań może na chwilę podbić samoocenę, ale samo myślenie, że nie mam ograniczeń, nie sprawi, że przebiegnę maraton bez przygotowania.

ADHD nazywam „doskonałym zaburzeniem”, bo każda strona coś na nim zyskuje: dziecko ma usprawiedliwienie, rodzice i nauczyciele zdejmują z siebie odpowiedzialność, psychiatra ma pacjenta na lata, a przemysł farmaceutyczny – stały zysk. Na koniec mówię o tym, co powinno się zmienić w psychologii: przestała badać zachowanie, a zaczęła badać deklaracje. W latach 50. i 60. obserwowano, co ludzie rzeczywiście robią. Dziś pytamy w kwestionariuszach, co by zrobili, i traktujemy krzyżyki jak prawdziwe zachowanie.

O tym, czego strzec się w gabinetach psychologów i psychoterapeutów, piszę w „Zakazanej psychologii” i w „Psychoterapii bez makijażu”.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Recenzja „Psychology Led Astray” w Science-Based Medicine

15 Marca, 2016 roku recenzja mojej nowej, jeszcze nieopublikowanej książki „Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy” ukazała się w prestiżowym: Autorką recenzji jest dr Harriet Hall. Cargo Cult Psychology.

15 Marca, 2016 roku recenzja mojej nowej, jeszcze nieopublikowanej książki  „Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy” ukazała się w prestiżowym: Science-Based Medicine Autorką recenzji jest dr Harriet Hall.

Cargo Cult Psychology

Last year I reviewed Tomasz Witkowski and Maciej Zatonski’s book Psychology Gone Wrong where they pointed out that many of psychology’s accepted beliefs and therapies were not based on good evidence. Now Witkowski has written a new book, to be published later this year, Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy, that is certain to ruffle a lot of feathers. He compares psychology to cargo cults. He says, “the cargo cult phenomenon is virtually absent in physics, chemistry, and mathematics, yet it runs rampant in both psychology and sociology.” He uncovers cargo cult practices in psychology, unmasking therapies that are devoid of science, dangerous, and even cruel, especially those directed at children. Read more…    
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. James Alcock o „Psychology Led Astray”

Kolejna pozytywna recenzja mojej książki, tym razem pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka, który jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer.

James_AlcockKolejna pozytywna recenzja mojej książki, tym razem pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka, który jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer. W 1999, został zaliczony do grona najbardziej znaczących sceptyków XX wieku. W maju 2004 r. CSICOP uhonorował go najwyższym zaszczytem – In Praise of Reason Award. Więcej… O książce napisał m. in.
This is a well-written book, and the extensive documentation that is provided makes it an excellent source of reference material as well. Every psychologist, every psychology student, and every layperson with an interest in psychology or with need for its services will benefit immensely from reading it. And although it is largely devoted to decrying the egregious departures from scientific rigour that afflict much of our discipline and to skewering the many false and exploitative therapies and techniques that are huckstered to a hungry public, it is ultimately a book that honours and defends science-based psychology. I highly recommend it.

Dla zainteresowanych zamieszczam poniżej pełen tekst recenzji.

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

by Tomasz Witkowski

Reviewed by James Alcock

This is a very important and valuable book, both for the social scientist who values rigourous scientific inquiry and for the layperson interested in the state of modern psychology. Its value lies in part because Tomasz Witkowski has summarized so succinctly and so powerfully the many problems that plague modern psychological research and its application, and in part because he has done so in such an engaging manner. Although dealing with material that could by its nature constitute a dry and boring read, he has enlivened his critical commentary by weaving through it entertaining and informative strands of storytelling, both literary and historical. But this is also likely to be a disturbing book for that same social scientist who values rigourous scientific inquiry, as well as for the layperson who may at some point seek psychological assistance. It is disturbing because it holds a mirror up to psychological research and practice, and much of what is reflected is not very pretty. Witkowski begins with reference to physicist Richard Feynman’s characterization of social science as a cargo cult, and he makes a compelling case that is there is much about modern psychology that fits with that pejorative analogy: He points to the persistence of inappropriate and misleading statistical practices that underlie much of psychological research, practices that have endured despite decades of criticism and condemnation. He addresses the essentially parochial nature of much of psychological research that, for the most part, has been conducted with participants who are representative of only a small segment of the populations of a few nations that in turn represent only a small segment of the world at large. He skewers the many fads and crazes that seem to sweep regularly through applied psychology (and in some cases, that stop sweeping and become firmly entrenched). He targets the proliferation of untested varieties of psychotherapy; the overgeneralization and exaggeration of findings from neuroscience; the creation from whole cloth of “disorders” such as the Adult Children of Alcoholics syndrome in the absence of any appropriate evidence; the continuing use of discredited treatment approaches such as Trauma Debriefing, Attachment/holding therapy, Facilitated Communication, and Dolphin Therapy. And for the layperson, he augments his critical examination of psychological therapies with guidance for anyone seeking psychotherapy. However, Witkowski does not throw out the baby with the bathwater; he concludes his penetrating criticism by challenging Feynman’s “cargo cult” appraisal and pointing out that evidence-based psychology has made very  significant contributions to both understanding and improving the human condition. This is a well-written book, and the extensive documentation that is provided makes it an excellent source of reference material as well. Every psychologist, every psychology student, and every layperson with an interest in psychology or with need for its services will benefit immensely from reading it. And although it is largely devoted to decrying the egregious departures from scientific rigour that afflict much of our discipline and to skewering the many false and exploitative therapies and techniques that are huckstered to a hungry public, it is ultimately a book that honours and defends science-based psychology. I highly recommend it. Blind
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Led Astray” – pierwsza recenzja

Nieznany jest jeszcze termin wydania mojej nowej książki, ale już otrzymałem pierwszą pozytywną recenzję. Prof. Elisabeth F. Loftus, jedna z 30 najbardziej wpływowych psychologów na świecie, zasłużona w walce z pseudonauką tak o niej napisała: Sadly, too much popularizing about psychology is filled with misrepresentations and myths. Not willing to sit silently and allow this to happen, Tomasz Witkowski, in this fine book, „Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Practice” courageously confronts the problem head on. Scientists, mental health professionals, students, and laypeople who care about separating the pseudoscience from the science need to read this book.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

sponsor_brown_walker_pressTo tytuł mojej nowej książki, która właśnie została zaakceptowana do druku przez amerykańskiego wydawcę –  Brown Walker Press, który specjalizuje się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim. Jak sam o sobie pisze: is a leading independent publisher of  nonfiction academic textbooks, monographs & trade publications. Nowa książka jest w znacznej mierze oparta na drugim tomie Zakazanej psychologii, chociaż nie wszystkie treści pozostały takie same. Przede wszystkim zostały one przystosowane do oczekiwań czytelnika, dla którego niektóre kwestie charakterystyczne dla naszego kraju, a omawiane w Zakazanej psychologii, mogłyby wydać się zupełnie nieinteresujące. Po drugie, w książce znalazły się treści nigdzie jeszcze (poza drobnymi wpisami na blogu) nie publikowane. Nowe rozdziały zostały poświęcone takim zjawiskom jak stres, problematyce zmiany jaka zaszła w psychologii, która przekształciła się z nauki o zachowaniu w naukę o samoopisach niereprezentatywnej części populacji – ludzi z Zachodu. Ponadto w osobnych rozdziałach przyglądam się krytycznie metodom badawczym w psychologii, a w szczególności testowaniu hipotez zerowych, wartości współczesnej neuronauki, problemom związanym z udzielaniem psychologicznej pomocy ofiarom katastrof. Uwagi dotyczące delfinoterapii rozszerzyłem do wielkości całego rozdziału. W przeciwieństwie do Zakazanej psychologii T. 2, w książce nie będzie rozdziału poświęconego psychologii sądowej – po prostu dysponuję zbyt małą wiedzą o specyfice funkcjonowania profesjonalistów z tego obszaru w innych krajach. Przede mną okres najbardziej żmudnej pracy związanej z procesem wydawniczym. Blind
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia – jeszcze nauka czy już tylko agresywny marketing?

homeHeaderTitleImage_pl_PLTak zatytułowany był wykład plenarny, który wygłosiłem na zaproszenie organizatorów w trakcie IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ”Psychologia – Konsumpcja – Jakość Życia”, która odbyła się w dniach 17-18 października 2014 roku na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Numer 7 z 2015 roku Psychologii Ekonomicznej zawiera część wykładów i prezentacji z tej konferencji, w tym również mój wykład. Zainteresowanych zapraszam do lektury: Psychologia, jeszcze nauka czy już tylko agresywny marketing?
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Strzeżcie się psychobiznesu

OkładkaTo tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez redaktora Marcina Rotkiewicza i opublikowanej w Poradniku Psychologicznym Polityki. Zapraszam do lektury! Żeby przeczytać kliknij tutaj: Poradnik Psychologiczny  
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Walka z szatanem

14 października na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu odbył się pokaz filmu dokumentalnego w reżyserii Konrada Szołajskiego Walka z szatanem  poświęconego egzorcyzmom. Po projekcji odbyła się dyskusja do której zostałem zaproszony. Dzięki portalowi Racjonalista.TV możemy obejrzeć zapis video fragmentów tej dyskusji. Zapraszam do oglądania!
   
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.